۲-۳ ارزش بازار شرکت

۲-۳-۱ مقدمه

یکی از مهمترین هدف‌های شرکت‌ها ‌حداکثر کردن ارزش سهام شرکت است. اگر چه امروزه ملاحظات اجتماعی مانند کمک به صرفه‌جویی در انرژی یا حداقل کردن آلودگی‌های محیط زیست و … نیز می‌تواند هدف عمده واحدهای انتفاعی محسوب شود. خط‌مشی‌های یک واحد انتفاعی استراتژی‌هایی است که برای دستیابی به اهداف انتخاب و به کار گرفته می‌شود. سهام‌داران علاقه‌مند هستند که حقوق آنان در شرکت تا جایی که امکان دارد افزایش یابد که این خود به معنای تأکید بر سود است اما در عین حال بالا بردن ارزش سهام شرکت یکی از مهمترین هدف‌های مدیریت محسوب می‌شود. مادام که سهام‌داران فعلی یا سرمایه‌گذاران بالقوه اطلاعات صحیح و به موقع درباره فعالیت‌های شرکت در اختیار دارند عملکرد بهتر به معنای ارزش سهام بالاتر خواهد بود. هر چند امکان دارد اطلاعات مورد نیاز فوراً در دسترس سرمایه‌گذاران قرار نگیرد، یا درباره مفهوم و معنای اطلاعات در ارتباط با عملکرد آتی شرکت اختلاف نظر وجود داشته باشد، ‌بنابرین‏ توجه اصلی مدیریت به حداکثر رساندن ارزش سهام در بلندمدت معطوف خواهد شد (رهنمای رودپشتی و همکاران، ۱۳۸۵، ۹۶).

۲-۳-۲ مفاهیم مختلف ارزش

ارزش از جمله متغیرهایی است که بار معنایی گسترده‌ای دارد. گستردگی بار معنایی ارزش با گستردگی رشته‌ها و تخصص‌ها ارتباط دارد، نظیر ارزش اجتماعی، ارزش مالی، ارزش اقتصادی و … نماد هر یک از ارزش‌ها با توجه به اهداف آن ها، انتخاب و ارائه می‌گردد (اردبیلی، ۱۳۸۰، ۳۱).

اغلب افراد ارزش را آن چیزی که می‌ارزد تعریف می‌کنند. مفهوم ارزش به مواردی از جمله، به شخصی که ارزیابی را انجام می‌دهد، هدف، زمان‌بندی و مجموعه‌ای از عوامل دیگر بستگی دارد. در نتیجه مفاهیم مختلفی برای ارزش وجود دارد و بیان مفاهیم مختلف آن از اهمیت زیادی برخوردار است.

مفاهیم متعددی برای تعیین ارزش‌ دارایی‌های مالی وجود دارد که عبارتند از: (رهنمای رودپشتی و همکاران، ۱۳۸۵، ۹۷)

ارزش اسمی، ارزش دفتری، ارزش با فرض تداوم فعالیت، ارزش با فرض انحلال شرکت و ارزش ذاتی سهام یک شرکت.

۲-۳-۳-۱ ارزش اسمی

به موجب ماده ۲۶ اصلاحیه قانون تجارت، ارزش اسمی عبارت است از ارزشی که روی ورقه سهم یا برگ سهم نوشته شده است که به آن مبلغ اسمی سهم نیز گفته می‌شود.

۲-۳-۳-۲ ارزش دفتری

ارزش دفتری یکی از مفاهیم حسابداری است و با بهره گرفتن از این معیار ارزش هر یک از اقلام دارایی بر اساس داده های تاریخی تعیین می‌گردد. در حقیقت همان ارقام و مقادیری است که در ترازنامه شرکت درج می‌شود.

ارزش دفتری سهام عادی مساوی با مجموع حقوق صاحبان سهام که متعلق به سهام عادی است، می‌باشد و برای محاسبه آن از تقسیم مجموع حقوق متعلق به سهام‌داران عادی بر تعداد سهام عادی نزد سهام‌داران استفاده می‌شود.

(۲-۱)

۲-۳-۳-۳ ارزش بازار (روز)

ارزش بازار عبارت است از قیمت فروش یک قلم دارایی. مبنای تعیین قیمت بازار اوراق بهادار، روند خرید و فروش آن در بورس اوراق بهادار است. ‌به این ارزش، ارزش مبادله نیز گفته می‌شود. در تعیین قیمت بازار عوامل مداخله‌گر نظیر عرضه و تقاضا، وضعیت شرکت، زمان، نوع فعالیت، عملکرد شرکت، مدیریت، سهام‌داران، وضعیت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، محدوده جغرافیایی و روابط غیررسمی دخالت دارند.

۲-۳-۳-۴ ارزش با فرض تداوم فعالیت

ارزش با فرض تدوام فعالیت یعنی ارزش شرکت به عنوان یک واحد اقتصادی که قرار است فعالیت آن ادامه یابد. در این روش توانایی شرکت از نظر حجم فروش و ایجاد سود مبنای سنجش ارزش شرکت می‌باشد. به عبارتی بر مبنای قدرت سودآوری که لازمه تداوم فعالیت است، ارزیابی می‌‌شود.

۲-۳-۳-۵ ارزش با فرض انحلال شرکت

ارزش شرکت بر اساس این مفهوم عبارت است از وجوه نقدی که پس از انحلال شرکت باقی می‌ماند و بین سهام‌داران و مالکان شرکت تقسیم خواهد شد. به ارزش محاسبه شده در این روش، ارزش نهایی یا ارزش تصفیه هر سهم نیز گفته می‌شود. بر اساس رابطه زیر ارزش تصفیه هر سهم محاسبه می‌گردد:

(۲-۲)

۲-۳-۳-۶ ارزش ذاتی (ارزش جاری)

زمانی از این مفهوم استفاده می‌شود که مسأله سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق قرضه یک شرکت مطرح می‌گردد. سرمایه‌گذاران با این اهداف که حداکثر بازده را به دست آورند، ارزش شرکت را ارزیابی می‌کنند. معمولاً ارزش ذاتی را ارزش سرمایه‌گذاری نیز می‌نامند.

۲-۳-۴ مدل اندازه‌گیری ارزش شرکت

شاخص Q توبین یکی از معیارهای مهم ارزیابی عملکرد شرکت‌ها می‌باشد. این معیار در دهه ۱۹۷۰ مطرح و در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به طور گسترده‌ای توسط پژوهشگران مورد استفاده قرار گرفت. شاخص توبین برابر است با نسبت ارزش بازار دارییهای شرکت بر ارزش دفتری آن که به نوعی نشان دهنده میزان ارزش شرکت است. زمانی که نسبت Q توبین از یک بزرگتر باشد نشان دهنده آن است که سرمایه‌گذاری در دارایی‌ها تولید کننده درآمدهایی است که ارزش بیشتر از مخارج سرمایه‌ای را ایجاد می‌کند و زمانی که نسبت Q توبین کوچکتر از یک است بدین معنی است که سرمایه‌گذاری در دارایی‌ها بازده چندانی ندارد و رد می‌شود.

در علم اقتصاد نظریات بسیاری پیرامون رفتار سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در سطوح خرد و کلان اقتصادی مطرح شده است. الگوی توبین یکی از مهمترین نظریه های نئوکلاسیک سرمایه‌گذاری است که در مطالعات بی‌شماری مورد استفاده قرار گرفته است.

در پژوهش‌ حاضر برای اندازه‌گیری فرصت‌های رشد و ارزش شرکت‌ از شاخص Q توبین استفاده می‌شود که از تقسیم ارزش بازار به ارزش دفتری دارایی‌های شرکت به دست می‌آید (مک کنل و سرواس^[۶۳]، ۱۹۹۰).

(۲-۳)

۲-۴ نوسانات جریان نقدی، کیفیت سود و ارزش شرکت

۲-۴-۱ مقدمه

تهیه و افشای اطلاعات حسابداری با کیفیت و محتوای بالا توسط شرکت‌ها برای کارکرد صحیح بازار سرمایه کارا، حیاتی می‌‌باشد. وجود اطلاعات کافی در بازار سرمایه و انعکاس به موقع و سریع اطلاعات بر روی قیمت اوراق بهادار ارتباط تنگاتنگی با کارایی بازار دارد.

در چارچوب نظری حسابداری مالی که تعیین کننده اهداف گزارشگری مالی است توجه خاصی به جریان‌های نقدی و امکان پیش‌بینی آن مبذول شده است. در بیانیه مفاهیم حسابداری مالی شماره یک هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی بیان شده است که «یکی از هدف‌های گزارشگری مالی فراهم آوردن اطلاعاتی است که سرمایه‌گذاران، اعتبار دهندگان و سایر استفاده کنندگان بالفعل و بالقوه را در برآورد مبلغ، زمان و مخاطره دریافت‌های آینده یاری کند» (هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی آمریکا^[۶۴]، ۱۹۷۸، ۳۷).

کمیته تدوین استانداردهای حسابداری ایران نیز در مفاهیم نظری گزارشگری مالی بیان نموده است که «اتخاذ تصمیمات اقتصادی توسط استفاده کنندگان صورت‌های مالی مستلزم ارزیابی توان واحد تجاری جهت ایجاد وجه نقد و قطعیت آن است. ارزیابی توان ایجاد وجه نقد از طریق تمرکز بر وضعیت مالی، عملکرد مالی و جریان‌های نقدی واحدهای تجاری و استفاده آن ها در پیش‌بینی جریان‌های نقدی مورد انتظار و سنجش انعطاف‌پذیری مالی، تسهیل می‌گردد» (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، ۱۳۸۶، ۴۷۶).

۲-۴-۲ ارتباط نظری بین جریانات نقدی و کیفیت سود

۲-۶-۳- از اجلاس کیوتو تا حال

افزایش انتشار گازهای گلخانه­ای مسبب اصلی بروز پدیده تغییر آب و هوا و اثرات ناگوار ناشی از آن بر کره زمین است.^[۱۰۶] مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۸۸ اذعان نمود که فعالیت­های انسانی می ­تواند روی الگوی آب و هوا تأثیر سوء داشته باشد و ‌بنابرین‏ باید تحت کنترل قرار گیرد.^[۱۰۷] متعاقباً مجمع عمومی سازمان ملل متحدد در سال ۱۹۹۰ «کمیته مذاکرات بین دولتی برای کنوانسیون چارچوب مربوط به تغییرات آب و هوا»^[۱۰۸] را تشکیل و به آن مأموریت‌ داد که با مشارکت کشورهای عضو سازمان ملل کنوانسیون چارچوبی را ‌در مورد تغییرات آب و هوا تهیه و تصویب نماید، به نحوی که تا ماه ژوئن ۱۹۹۲ برای امضاء کشورها آماده شده باشد.^[۱۰۹] کمیته مذبور موفق گردید که در ماه می‌سال ۱۹۹۲ «کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد ‌در مورد تغییرات آب و هوا»^[۱۱۰] را تهیه و به تصویب رساند. کنوانسیون مذبور در ۲۲ دسامبر به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسید. نود روز پس از الحاق پنجاهمین کشور، کنوانسیون چارچوب در تاریخ ۲۱ مارس ۱۹۹۴ بین اعضاء لازم­الاجرا گردید. امروزه تقریباً تمام کشورهای، جهان یعنی ۱۹۲ کشور ‌به این کنوانسیون پیوسته­اند.^[۱۱۱] کنوانسیون مذبور بیشتر در صدد بیان اصول کلی و ترسیم چارچوب تعهدات اعضاء در مواجهه با تغییرات آب و هوا بوده و جزئیات بیشتر به اسناد حقوقی بعدی موکول شده است.^[۱۱۲] از آنجا که کنوانسیون چارچوب تغییرات آب و هوا اصول کلی و تعهدات عام کشورهای عضو را ترسیم کرده و عمدتاًً فاقد تعهدات مشخص و معینی جهت کاهش گازهای گلخانه­ای ‌می‌باشد، ضرورت داشت که در یک سند الحاقی تعهدات مشخصی برای اعضاء و به خصوص کشورهای توسعه یافته در نظر گرفته شود، اولین اجلاس در این زمینه اجلاس کیوتو بود.

نتیجه‌این اجلاس تشکیل معاهده کیوتو بود که اهداف کمی و دقیقی را برای کنترل نشر گازهای گلخانه­ای تعریف نمود. معاهده کیوتو در مرکز مباحثات مربوط به محیط زیست، قرار دارد که برای مهار گازهای گلخانه­ای، از سال ۲۰۰۵ تا سال ۲۰۱۲ قابلیت اجرایی یافت.^[۱۱۳] مطابق با پروتکل الحاقی به کنوانسیون چارچوب تغییرات آب و هوا (پروتکل کیوتو) کشورهای صنعتی عضو پروتکل متعهد ‌شده‌اند که در فاصله زمانی بین ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲ نسبت به کاهش گازهای گلخانه­ای خود به میزان مشخص اقدام نمایند. البته‌این توافق­نامه با اعتراض دولت آمریکا و برخی از کشورهای نفت خیز و در رأس آن­ها عربستان سعودی روبرو بود و مناقشات زیادی میان شمال- جنوب درگرفت. آمریکا اعلام نمود میزان کاهشی را که برای این کشور در نظر ‌گرفته‌اند نمی­تواند اجرا کند. زیرا به دلیل سطح بسیار بالای کارایی اقتصادی، اگر این کشور بخواهد میزان نشر خود را کاهش دهد هزینه نهایی آن خیلی بالا خواهد بود. آمریکا طرحی به نام «توسعه پاک» پیشنهاد کرد که بر اساس آن میزان کاهش نشر تعیین شده را نه در داخل آمریکا، بلکه در کشورهای در حال توسعه­ای مانند گواتمالا که کارایی و فن­آوری در آن پایین است اعمال نماید. در نتیجه‌این امر هزینه نهایی کاهش نشر گازهای گلخانه­ای پایین بوده و اعتبار کاهش­ها برای آمریکا منظور می­ شود. این سازو کار انعطافی «تجارت نشر» نام گرفت که که به موجب آن هر کشور و یا هر کارخانه­ای می ­تواند حق انتشار خود را در بازار بفروشد. البته در حال حاضر فقط کشورهای صنعتی قادر به خرید آن هستند.

هم­چنین اجرای طرح توسعه پاک توسط کشورهای صنعتی، در قالب پروژه­ های همکاری در جهان سوم به اجرا در می ­آید تا هم نشر آن­ها را کاهش دهند و هم به توسعه پایدار آن­ها کمک کنند ولی اعتبار این کار را به حساب خود منظور ‌می‌کنند.^[۱۱۴] در طرف مقابل برخی از کشورهای درحال توسعه به ویژه کشورهای تولید کننده نفت از کم شدن مصرف هیدروکربن­ها نگران بودند. اوپک معتقد بود که با اجرای اهداف پروتکل کیوتو، کشورهای عضو این سازمان، شاهد کاهش قابل ملاحظه­ای در درآمدهای حاصل از صادرات نفت خواهند بود.^[۱۱۵] در نتیجه تعارض میان دیدگاه شمال و جنوب، برخی از کشورهای در حال توسعه مانند گروه ۷۷ و چین، در خصوص کاهش گازهای گلخانه­ای، هیچ گونه تعهد کمّی به عهده نگرفتند و کنگره آمریکا اعلام کرد تا این کشورها شرکت مؤثر خود را در قبول تعهدات کمّی اعلام نکنند، پروتکل کیوتو را تصویب نخواهد کرد. یکی از نکات برجسته معاهده کیوتو، تعیین کمّی میزان نشر و جدول زمانی دقیق برای کاهش آن بوده است. لکن در این پروتکل، نحوه تخصیص وام به کشورهای آسیب­پذیر بسیار مبهم بوده و سازوکار اعطای وام پروژه به پروژه که مقرر شد بر اساس نمایه آسیب پذیری یا بر اساس کوشش­های کشورهای جنوب جهت تخفیف آسیب زیست محیطی به آن­ها پرداخت شود، به وضوح مشخص نشده است.^[۱۱۶] پس از برگزاری کیوتو، اجلاس بالی در اندونزی برگزار گردید. در این اجلاس، کشورهای در حال توسعه و گروه ۷۷ به رهبری ونزوئلا، عدم پرداخت هزینه­ های تخریب محیط زیست در گذشته و حال توسط کشورهای پیشرفته را محور اصلی مذاکرات قرار دادند. لکن کشورهای صنعتی به رهبری ایالات متحده ارتباطی میان موضوع محیط زیست و مسائل سیاسی برقرار نموده و با طرح ایده «حکومت مطلوب» شرط ارائه کمک­های، مالی و فنی زیست محیطی از سوی کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه را وجود شاخص­ های «حاکمیت مطلوب» در آن کشورها قرار دادند. این انتظارات متناقض میان شمال و جنوب باعث شد تا اجلاس بالی بدون دست­یابی به توافق ‌در مورد مسائل اساسی به کار خود پایان دهد.

1. 1. ممتاز، جمشید و رنجبریان، امیرحسین، حقوق بین الملل بشردوستانه مخاصمات مسلحانه داخلی، نشر میزان، چاپ سوّم، تهران، ۱۳۸۷

   

1. 1. موسی زاده، رضا، سازمان های بین‌المللی، نشر میزان، تهران، چاپ هفتم، زمستان ۱۳۸۵

1. 1. نادرپور، بابک، جهانی شدن: بیم ها و امیدها، انتشارات حدیث امروز، تهران، ۱۳۸۲

1. 1. والاس، ربکا، حقوق بین الملل، مترجم دکتر سید قاسم زمانی و مهناز بهراملو، مؤسسه‌ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی، تهران، ۱۳۸۷

1. 1. هویلند، ویلیام ا، انسان شناسی فرهنگی، مترجم منصور گودرزی، نشریه جامعه شناسی و علوم اجتماعی، شماره ۲۲، بهار ۱۳۸۲

منابع انگلیسی

Arold, Nina-Louisa, The Legal Culture of the European Court of Human Rights, Martinus Nijhoff Publishers, 2007

1. 1. Diller, Jerry v. , Cultural Diversity: A Primer for the Human Services, Cengage Learning, Fourth Edition, 2010

1. 1. Franz, Boas, Museums of Ethnology and their Claissification, Science 9 , 17 June 1887

1. 1. Parvis, Leo, Understanding Cultural Diversity in Today’ s Complex World, Lulu Press, Second Edition, 2007

1. vasak, karel, A30year struggle:the sty stained effort to give force of law to the universal declaration of Human Rights, UNESCO Courier (nov 1977)

Yourow, Howard Charles, The Margin of Appreciation Doctrine in the Dynamics of European Human Rights Jurisprudence, Martinus Nijhoff Publishers, 1996

اسناد

Judge Tanaka in the South west Afreica Case, ICJ Reports ,1960

World Conference on Human Rights, Vienna Declaration on Human Rights, 1993

Human Rights Committee, General Comment 24 ( 52) , U.N. Doc. CCPR/ C/ 21/ Rev. 1/ Add. 6 ( 1994)

http://en. wikipedia.org/ wiki/ Cultural- Pluralism

www.un.org/Law/ilc/sessions/57/57 session.htm

UN DOC: A/CN.4/639, Provision 3.1.5

http://untreaty.un.org/ilc/sessions/63/63 docs.htm

http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N11/234/80/PDF

A/c.3/64/L.49 ( 30 October 2009 )

Abstract:

According to some of lawyers human rights are the common heritage of human kind. This in turn denotes the idea of universality of human rights. Study of international and regional documents as well as doctrine shows that the idea of universality of human rights well accepted as a principle. At the other hand it should be noted that the cultural diversity is protectable to the extent that it dose not cause the violation of the principle.

1. 1. – موسی زاده، رضا، سازمان‌های بین‌المللی، نشر میزان، چاپ هفتم، زمستان ۱۳۸۵، ص ۵۶ ↑

1. 1. – بیگ‌زاده، ابراهیم، تأملی بر تنوع فرهنگی در حقوق بین‌الملل … ص ۱۱۵ ↑

1. 1. – رحمت الهی، حسین، جهانی شدن و تأثیر آن بر هویت های قومی و ملی، مجله اندیشه‌های حقوقی، سال سوّم ، شماره ۸ ، بهار و تابستان ۱۳۸۴، ص ۱۰۲ ↑

1. 1. – پیشین، ص ۱۰۱ ↑

1. 1. – شیمیلیه ژاندرو، مونیک، بشریت و اکمیت، سیری در حقوق بین‌الملل، مترجم مرتضی کلانتریان، انتشارات آگه، تهران، ۱۳۸۲، ص ۴۷۲ ↑

1. 1. – قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم … ص ۱۵۸ ↑

1. 1. . اسلامی ندوشن، محمد علی، ذکر مناقب حقوق بشر درجهان سوّم، انتشارات آرمان، یزد، ۱۳۷۲ ، ص ص ۲۴-۲۵ ↑

1. 1. . صفایی، سید حسین، حقوق بشر در اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر ، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره ۲۷، بهمن ۱۳۷۰، ص ۲ ↑

1. 1. . تا پیش از اعلامیه جهانی حقوق بشر اسنادی بودند که بدون آنکه از حقوق بشر نامی ببرند مصادیق آن را بیان کرده‌اند همچون: اعلامیه حقوق انسان و شهروند فرانسه (۱۷۸۹) و قانون اساسی آمریکا (۱۷۹۱) . همچنین ادیان به بیان این ارزش‌ها و ترویج آن ها پرداخته‌اند. ↑

1. 1. . البرزی ورکی، مسعود، حقوق بشر وحقوق بشر دوستانه … ص ۱۹٫ ↑

1. 1. . جلالی، محمود، نقش دیوان بین‌المللی دادگستری درتوسعه حقوق بشر،مجله اندیشه‌های حقوقی،سال اوّل،شماره سوّم،بهار ‌و تابستان ۱۳۸۲، ص ۷۲٫ ↑

1. 1. . همان، ص ۷۳ ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم … ص ۹۲٫ ↑

1. 1. . حتی در طول تاریخ دولت‌ها نیز با اعمال خود نشان داده‌اند که ارزش های اخلاقی را برتر از سیاست‌های داخلی می دانند همچون محاکمه « ویلهلم دوّم» به جرم نقض معاهدات و اخلاق و محاکمه نازیان در دادگاه نورنبرگ و … . با فرض پذیرش این نظر دیگر نمی توان از اخلاق سخن گفت بلکه باید از اخلاق ها که بعضاً می‌توانند متضاد هم باشند باید سخن راند و آنگاه نسل کشی روآندا و یوگسلاوی و… قابل توجیه و محکوم کردن آن ها کاری عبث خواهد شد، نتیجه ای که هیچ عقل سلیمی نمی پذیرد. ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، پیشین ، دفتر دوّم، ص۲۴٫ ↑

1. 1. . . قاضی تاناکا در قضیه آفریقای جنوب غربی تصریح می‌کند که « نقش دولت‌ها در زمینه استانداردهای حقوق بشری صرفاً نقشی اعلامی (Declaratory) است. بنگرید به :Judge Tanaka in the South west Afreica Case, ICJ Reports ,1960 , p.297. ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، پیشین ، دفتر دوّم ، ص۲۳ ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، پیشین ، دفتر یکم، ص ۹۲ ↑

1. 1. . United Nations, Human Rights: Question and Answers, 1987, at 4.به نقل از البرزی ورکی، مسعود، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه …، ص ۱۹ ↑

1. 1. . فیضی خواه، علی، مبنای حقوق بشر، مجله بازتاب اندیشه، شماره ۲۱، ۱۱/۹/۱۳۸۰ ، ص۵۱ ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر درجهان معاصر، دفتر یکم .، ص ۹۳ ↑

1. 1. .Universality ↑

1. 1. . Intrinsic ↑

1. 1. . Inalienable ↑

1. 1. . Human dignity ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، پیشین ، دفتر یکم …، ص۹۳ ↑

1. 1. . Absolutism ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، قلمرو حق ها در حقوق بشر معاصر … ص۷٫ ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم …، ص ۱۶۸ ↑

1. 1. . بویژه در دو سند : « میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی» و « میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی» ↑

1. 1. . قاری سید فاطمی، سید محمد، پیشین ، دفتر یکم…، ص ۱۶۹ ↑

1. 1. . World Conference on Human Rights, Vienna Declaration on Human Rights, 1993, No.1 ↑

اضطراب وجودی، شکل سازنده‌ای از اضطراب بهنجار است که می‌تواند محرکی برای رشد باشد. ‌به این معنا که اضطراب را به گونه‌ای تجربه می‌کنیم که به طور فزاینده‌ای موجب آگاهی ما از آزادی و عواقب پذیرش و یا رد این آزادی می‌گردد. ما می‌توانیم از طریق محدود زندگی کردن و در نتیجه کاهش انتخاب‌هایمان، اثر اضطراب را تقلیل دهیم. به هر حال پذیرفتن زندگی جدید، به معنای پذیرش اضطراب است و زمانی که اضطراب را نادیده گرفته و به عبارتی آن را دور می‌زنیم باید بهای زیادی برای آن پرداخت نماییم (نقیائی و همکاران ، ۱۳۹۲).

وجودگرایان سر منشأ تمامی هیجان‌های دیگر انسانی از جمله افسردگی را ناشی از نحوه مواجه‌شدن فرد با این احساس اصیل انسانی یعنی اضطراب می‌دانند (نظری و ضرغامی، ۱۳۸۸).

وجودگراها معتقدند بسیاری از مشکلاتی که مراجعین با آن روبرو هستند، پیامدهای طبیعی زیستن در جهان و مواجه‌شدن با چالش‌ها و محدودیت‌های ذاتی نهفته در موقعیت‌های انسانی است. اگرچه زندگی سخت و پیش‌بینی‌ناپذیر است اما اغلب ما می‌توانیم با تکیه بر توانایی‌های خود یا کمک گرفتن از دیگران راه مواجهه و مقابله با شرایط دشوار را یاد بگیریم؛ اما بالاخره دیر یا زود بسیاری از ما در توانایی‌هایمان برای درک ماوقع و پاسخ به نیازهایی که به ما تحمیل شده است در می‌مانیم و در مقابله با موانع خود را محاصره‌شده و ناچار می‌بینیم؛ در این شرایط اضطراب نه یک پاسخ غیرطبیعی که واکنشی واقع‌بینانه و سازگار محسوب می‌شود که به جای تلاش برای انکار یا نادیده گرفتنش باید مورد توجه قرارگرفته و پیامش درک شود (نقل از بهمنی و همکاران، ۱۳۸۹).

۲-۵-۲-۱- درمان وجودی:

مشاورینی که از دیدگاه وجودی به روان­درمانی می‌نگرند، بر مسئولیت شخص مراجع در زنده کردن خود واقعی‌اش تأکید دارند. تفکر وجودی ‌به این امر اشاره دارد که تفاوت واقعی انسان‌ها با سایر موجودات در این است که انسان‌ها ظرفیت و توانایی لازم برای خود راهبری و ارائه رفتارهایی آگاهانه و ارادی را در اختیار دارند. به همین سبب لازم نیست که افراد مانند اشیایی منفعل قربانی فشارهای اجتماعی، محرک‌های محیطی و نیازهای غریزی خود باشند. وقتی مراجعی به بحران وجودی دچار شده باشد، وظیفه مشاور این است که با حمایت و یاری‌رسانی او را تحریک به تلاش کند، تلاشی که از طریق آن بتواند کنترل هستی‌اش را در دست گیرد. در فرایند تغییر، مراجع باید نیروی لازم را از طریق اعتماد به مرجع قیاس درونی‌اش کسب کند و ابراز اصلی در این راه چیزی نیست جزء خواستن مراجع. مشاور علت اصلی ایجاد تغییر در مراجع نیست و از تکنیک تعیین‌شده خاصی هم در این زمینه استفاده نمی‌کند. باید اشاره کرد که نیاز اصلی مراجع در فرایند ساخت مجدد خود^[۱۴۹]، بهره بردن از رابطه مشاوره‌ای خاصی است که در آن مشاور فردی است باتجربه و همدل که تلاش‌های مراجع را در جهت یافتن صحیح ارج می‌نهد (کوری،۱۹۳۷، شفیع آبادی و حسینی، ۱۳۹۰).

درمان‌های پدیدار شناختی و وجودی به وجود از منظر رابطه‌ای توجه کرده‌اند (هالینگ^[۱۵۰] و نیل^[۱۵۱]، ۱۹۸۹؛ نقل از اوتنز^[۱۵۲] و هانا^[۱۵۳]، ۱۹۹۸) و از واژه میان ذهنی^[۱۵۴] برای اشاره بر اینکه چگونه در سطح بنیادین، بشر در عین جدا بودن، به هم پیوسته و متصل هستند، استفاده می‌کند (هاسرل، ۱۹۳۶، ۱۹۷۰؛ نقل از اوتنز و هانا، ۱۹۹۸) و درعین‌حال همیشه متوجه نیازهای درمانی هر یک از مراجعان به تنهایی است.

در درمان وجودی عقیده کلی و یا پنداشت شناختی وجود دارد مبنی بر اینکه افراد معانی شخصی و منحصربه‌فرد خود را می‌سازند و اینکه این معانی عمیقاً زندگی‌شان را متأثر می‌سازد (ریسکایند^[۱۵۵]، ۱۹۹۵؛ نقل از اوتنز و هانا، ۱۹۹۸). لذا ‌می‌توان گفت درمان عبارت است از تسهیل جستجوی معنا و هدف در زندگی، ارتقای روابط و کمک به بیمار برای توسعه افکار و نگرش‌های انطباقی (کیسان و کلارک،٢٠٠٢) و احساس معنا و آرامش ذهنی که می‌تواند به عنوان نقطه پایانی عمومی درمان تعبیر شود (موراتا و موریتا،٢٠٠۶).

برای وجودگرایان درک یک فرد به معنای مطالعه جهان او به تفصیل و عمیق است (اوتنز و هانا،١٩٩٨)، لذا از این منظر مشخصه سلامت وجودی می‌تواند یک جهت‌گیری درونی و برونی سیال و روان باشد با معانی آکنده‌ای در درون و بیرون خویشتن (فرانکل،۱۹۶۷، هایدگر،۱۹۲۷؛ نقل از بهمنی و همکاران، ۱۳۸۹)، همچنین در فرایند درمان از مکانیزم استدلال منطقی و مناظره‌ای، سود می‌برد که به موجب آن بر هشیاری و آگاهی مراجع بسیار تأکید می‌شود (هنا، ۱۹۹۴، هنا و اوتنز،۱۹۹۵).

‌بنابرین‏ درمان وجودی در فضایی تفسیری و رابطه­ای عمل می­ کند (اسپینلی، ۲۰۰۷) و هدفش اختیار دادن به مراجعین برای داشتن شجاعت و آزادی برای حرکت از وضعیت ناخوشایند کنونی به سمت پذیرفتن و در آغوش گرفتن خطرات خلق یک آینده مطلوب است. این هدف درمانی عمدتاً از طریق مواجهه‌های موثق و اصیل به دست می‌آید و ناگفته پیدا‌ است که درمان وجودی نمی‌تواند از درمانگر به عنوان یک فرد جدا باشد و درمان را می‌توان به عنوان بودن و حضور درمانگر نیز تعریف کرد (داپلاک ۱۹۹۷، نقل از ونگ و ونگ^[۱۵۶]،۲۰۱۳).

هدف اصلی در درمان وجودی این است که مراجعین، شیوه صحیح تری را در زندگی دنبال کنند. بدان معنا که به آن‌ ها کمک کنیم تا افراد مسئولی باشند، ارزش‌هایشان را خودشان انتخاب کنند، اهدافشان را بیابند، تعریف کنند و بر آن اساس زندگی نمایند. مشاورین سپس باید، مراجعین خود را در انجام کارهایی که بر اساس اهداف و ارزش‌هایشان بنا شده است تشویق و حمایت کنند (کوری،۱۹۳۷، شفیع آبادی و حسینی، ۱۳۹۰).

در این راستا کرنی^[۱۵۷] (٢٠٠٠) رنج را به عنوان «تجربه ناشی از آسیب به کلیت فرد^[۱۵۸]» می‌داند که در عمق روان فرد اتفاق می‌افتد، ‌بنابرین‏ شفابخشی^[۱۵۹]، تحت شرایط تحمیلی و به اجبار رخ نمی‌دهد بلکه در محیط امن و مطمئنی که مؤلفه‌های اصلی آن همدلی، شفقت و مراقبت از افراد است، صورت می‌گیرد. این فرایند به بیمار آزرده و رنجیده اجازه می‌دهد به آزادی درون ذات خود را مشاهده کند و رنج‌ها و دردهایش را دریک فضای شفابخش، بیرون بریزد (نقل از لی می^[۱۶۰] و ویلسون^[۱۶۱]، ٢٠٠٨).

سه وظیفه درمانی بر عهده درمانگر است: ۱) کمک کردن به درمان‌جو در تشخیص دادن این موضوع که آن‌ ها در فرایند درمان به خودی خود کاملاً حضور ندارند و بدانند که این حالت می‌تواند آن‌ ها را خارج از درمان محدود کند. ۲) حمایت کردن از درمان‌جویان در روبرو شدن با اضطراب‌هایی که مدت طولانی از آن‌ ها اجتناب کرده‌اند و ۳) کمک کردن به درمان‌جویان در بازنگری خود و دنیای خویش به صورتی که اصالت بیشتری را در ارتباط با زندگی پرورش دهند. افزایش آگاهی هدف اصلی درمان وجودی است طوری که به درمان‌جویان امکان می‌دهد دریابند که امکانات دیگری هم وجود دارند که قبلاً تشخیص داده نمی‌شدند. درمان‌جویان ‌به این شناخت می‌رسند که قادرند تغییراتی را در نحوه بودن خویش در این دنیا ایجاد کنند (کوری، ۲۰۰۵).

۲-۵-۳ شباهت و تفاوت دیدگاه شناخت درمانی بک با رویکرد وجودی:

«مطالعات تجربی به طور پیوسته نشان می‌دهد که افراد با هویت زودرس در هردو جنس اغلب در نگرش‌هایشان مستبد بودند. این گروه از نظر تعهد به اهداف و برنامه ­های زندگی در سطح بالایی هستد زمینه اصلی در وضعیت بحران هویت اجتناب از انتخاب و خودمختاری است. فرد بیشتر پیرو دیگران است و آن چه که بزرگترها درباره شغل و مسائل سیاسی به او تحمیل می‌کنند می‌پذیرند و از تلاش برای ایجاد خود به عنوان یک فرد مستقل و خود مختار اجتناب می‌ورزد گویی شخص از مسئولیت‌هایی که با آزادی فردی همراه باشد وحشت دارد» (دومبو،۱۹۹۴؛ به نقل از روان‌بند،۱۳۸۳).

هویت دیر رس

این افراد بر اساس اهداف، فعالانه در جستجوی هویت و به دنبال رسیدن به تعهد در زمینه اهداف انتخابی خود هستند؛ اغلب به نظم و نظام‌های ساخته شده حساس و بی‌اعتمادند هر آن چه که می‌بینند به مبارزه فرا می‌خوانند و ظرفیت بالایی برای شناسایی مشکلات دارند ( شکرکن،۱۳۸۰). « افراد با هویت دیررس به جستجوی صادقانه برای یافتن راه ­ها و اهداف مختلف می‌پردازند و صرفا گذشت زمان و اتلاف وقت مطرح نیست. در اینجا نیاز نیست که فرد به بررسی و آزمون خود بپردازد تا دانش عمیقی درباره خود به دست آورد. تعهدات موقتا بنا به دلایلی معقولی کنار گذاشته می‌شوند. ‌بنابرین‏ هویت دیررس یک رها کردن ساده نیست، به گونه‌ای که شخص بدون هدف و سرگردان شود، بلکه یک دوره­ فعال جستجوی هدف و آماده شدن برای تعهدات است. این افراد تفکر اخلاقی دارند ضمن اینکه می‌دانند رابطه صمیمانه چگونه کیفیتی دارد، اما همواره چنین رابطه‌ای را برقرار نمی‌کنند، روابط بین فردی آن­ها کلیشه‌ای بوده و از لحاظ ابراز فردی در سطح پایینی قرار دارند اغلب با عنوان افرادی که که با خود دل‌مشغولی دارند، توصیف می‌شوند هر چند خواسته‌های والدین برای این افراد مهم است، اما بین خواسته‌های خود، تقاضاهای اجتماعی و خواسته‌های والدین تعادل ایجاد می‌کنند» (اسپرینتال^[۳۹] و تایز-اسپرینتال^[۴۰]،۱۹۸۳؛ به نقل از شهرآرای ،۱۳۸۴).

۲-۴-۳- برزونسکی : مدل‌های سبک هویت

برزونسکی الگوی شناختی – اجتماعی را در سال (۱۹۹۰) مطرح ‌کرده‌است که در آن جوانان در ساخت، نگهداری و انطباق هویت خودشان تأکید می‌کند و اشاره دارد به تفاوت چشمگیر در درگیری و یا اجتناب افراد از تکالیف مختلف، چون تصمیم ­گیری، حل مسائل شخصی و موضوعات هویت است( برزونسکی و فراری،؛ ۱۹۹۶).

«برزونسکی (۱۹۹۰) صریحا بیان می‌کند که همه افرادی که از نظر روان­شانسی سالم هستند باید بتوانند هر کدام از این سه سبک را طی دوران نوجوانی و بزرگسالی استفاده کنند. جهت‌گیری سبک هویتی که افراد انتخاب می‌کنند ثابت و در برابر تغییر مقاوم است. ‌بنابرین‏ می‌توان این استدلال را داشت که سبک هویت یک ویژگی است و مهارت نیست و سبکی که فرد مشخصا نمایش می‌دهند یک اولویت انتخاب شده است که در مقابل صلاحیت به دست آمده قرار دارد. اگرچه برزونسکی در اصل بر هویت فردی تأکید دارد، اما ماهیت فرایندگرا و پویای مدل او ممکن است تا حدی از “هویت من ” نیزاستفاده کند. سبک هویت در مقایسه با وضعیت هویت مارسیا باثبات­تر فرض می‌‌شود، زیرا انتظار می‌رود سبکی که فرد به طور مشخص از آن استفاده می‌کند با ثبات‌تر باشد. وی معتقد است که هویت فردی به وسیله­ تعامل­های اجتماعی^[۴۱] شکل می‌گیرد. و برای تدوین مدل سبک هویت از نظریه کِلی (۱۹۹۵) درباره ” نظریه ساخت فردی ” سود برده است. از دیدگاه کِلی افراد به عنوان نظریه‌پردازان خود، قلمداد می‌شود که مد‌ل‌های مؤثری را در جهان اطراف خود خلق می‌کنند. در این نظریه افراد به عنوان دانشمند، فعالانه می‌توانند مدلی را انتخاب کنند که با آن­ها بیشترین تناسب را داشته باشد» ( برزونسکی،۱۹۹۸،۱۹۹۰، به نقل از دانشورپور، ۱۳۸۹).

برزونسکی مدلی از رشد هویت فردی را ارائه می‌دهد، سه سبک مجزای هویت را بر اساس ثبات و تفاوت‌های فردی بنا کرد که در ادامه توضیح داده خواهد شد.

هویت اطلاعاتی

این سبک معرف جوانانی است که با بهره گرفتن از جستجو وارزیابی اطلاعات به احساس هویت خود دست می‌یابد جوانان دارای این سبک هویت، خودپنداره‌های انتقادی دارند و در هنگام برخورد با اطلاعات متفاوت عمل می‌کنند آن را دوباره آزمون می‌کنند و میل به آزمون دوباره و هم­چنین تطابق هویت خود با شرایط جدید را دارند این افراد سخت‌کوش، خودتنطیم، دارای عزت نفس بالا، خودآگاه، دارای قدرت حل مسئله، و ‌پیچیدگی شناختی بالا را دارا هستند در این سبک هم­چنین فرد درباره مفاهیم شکاک است و قبل از اقدام به تصمیمی به پردازش و ارزیابی اطلاعات می‌پردازد(برزونسکی، ۲۰۰۳).

افرادی که در این سبک قرار دارند اهداف شغلی مشخصی دارند؛ به استقلال و قضاوت خود بیشتر اعتماد می‌کنند و نسبت به همسالان خود در محیط تحصیلی، خودمختاری، خودتنطیمی، و پیشرفت تحصیلی و روابط بین فردی بهتری دارند. این افراد قبل رسیدن به تعهدی پایدار و بلند مدت در زمینه‌های شناختی و رفتاری، دوره هایی از اکتشاف و بحران هویت را پشت سرگذاشته­اند، ‌بنابرین‏ هم دارای کسب عقاید، باورها و رفتار پایدار، استقلال و خودمختاری را نیز به دست آورند(برزونسکی و کوک،۲۰۰۰؛ به نقل ازسعادتی شامیر، ۱۳۸۳).

هویت هنجاری

افرادی که از این سبک هویتی استفاده می‌کنند بدون اراده دستورات و انتظارات “اطرافیان مهم خود^[۴۲]” را اجرا می‌کنند آن­­ها افرادی با وجدان و هدف‌مداری هستند که از قبل شکل گرفته‌اند و ممکن است نسبت به اطلاعاتی که ارزش‌های شخصی آن­ها را به چالش می‌کشاند کاملا بسته عمل ‌می‌کنند نسبت به تهدید اطلاعاتِ باروها و ارزش­های خود بسته هستند، و به طور انعطاف‌ناپذیری هویت سازمان یافته‌ای را پذیرفته‌اند وتلاش می‌کنند از آن دفاع کنند و آن را نگهداری و ادامه دهند و به طور پایدار متعهد هستند (برزونسکی، ۲۰۰۳).

«افرادی که از سبک جزمی و هنجاری عمل می‌کنند همواره با تجارب و انتظارات افراد مهم زندگی خود( مثل والدین) هم­نوایی می‌کنند این افراد تلاش می‌کنند تا ساختارهای مربوط به خود را که از قبل موجود است، حفظ کنند و در مقابل تهدیدات بالقوه مرتبط با ساختارهای موجود، از طریق پاسخ های قالبی و تمرینات شناختی به دفاع می‌پردازند. محتوی هویت این افراد مبتنی بر عناصر خود جمعی (مثل خانواده، مذهب، کشور) است. معیار ارزشی این نوجوانان، ارزش‌ها و انتظارات افراد مهم زندگی آنان است بر مبنای افزایش عزت نفس جمعی به طور مثال از طریق مقایسه گروه‌هایی که آنان را از سایر افراد متمایز می‌کند تنظیم شده است» (برزونسکی و کاک،۲۰۰؛ به نقل از فارسی‌نژاد،حجازی، ۱۳۹۰).

سبک هویت سردرگم/ اجتنابی