ولی از جهت بررسی در فقه مسئله به گونه دیگری است.قاضی در فقه اسلامی برای تعزیر اختیارات فراوان ندارد ،بلکه مکلف است آنچه را شرع حرام کرده و تعزیر شدنی دانسته ،یا از متون شرعی استنباط شده است مجازات کند.او تنها می‌تواند با توجه به جرم و مراتب آن میزان مجازات را که پایین تر از حد یعنی ۷۴ ضربه شلاق است تعیین کند.البته در مقام استنباط حکم شرعی همه فقیهان به یک نمونه عمل نمی کنند تا مشابه هم فتوا دهند.مشکل زمانی روی می‌دهد که خواسته باشیم در مقام حکومت همه آن فتواها را مبنا قرار دهیم.

پس در مواردی امکان نقض این قاعده وجود دارد.نخست هنگامی که قاضی جامع الشرایط در رسیدگی به اتهام فرد با این فتواهای پیشین آشکار چنین رفتاری را جرم یا حرام مستوجب تعزیر تلقی نکرده به اجتهاد خویش آن را جرم و مستوجب تعزیر بداند.منشاء این موضوع این است که تعزیرات را فقیهان از متون شریعت استنباط کرده و می‌کنند.دوم مرتکب با استناد به فتوایی به حلیت یا تعزیری نبودن رفتار خود باور داشته باشد ،ولی قاضی با این عقیده مخالف باشد.در این موارد بی تردید مجازات کردن به استناد فتوایی تازه نقض اصل قانونی بودن فقهی هم هست.

‌بنابرین‏ برای دوری جستن از این ایراد لازم است که با تفکیک مفهومی حاکم جرم انگاری رفتارهای جدید را که به استناد قواعد شرعی انجام می شود ،تنها حق مجتهدان دانست که با تصویب قوه قانون‌گذار به قوانین راه می‌یابند و اختیار قاضی را هر چند مجتهد باشد به تعیین مجازات در چهارچوب مشخص شده در قانون محدود کرد.از آن جا که میزان مجازات تعزیری نیز در فقه تعیین شده،اصل قانونی بودن مجازات ها نقض نمی شود.

در این صورت در یک مورد دیگر امکان نقض ضمنی اصل قانونی بودن جرم وجود دارد،یعنی در جایی که عنوان های مجرمانه کلی و موسع باشند که راه را برای گسترش رفتارهای مجرمانه با این عنوان ها و ایجاد مفهوم واحد جرم باز می‌کند.البته این اشکال خاص حقوق کیفری اسلامی نیست ،بلکه حقوق کیفری عرفی را نیز تهدید می‌کند.

البته اشکال های بالا بر حقوق کیفری ایران وارد نیست.زیرا در عمل جرم های تعزیری به موجب قانون تعیین شده اند و قاضیان تنها به استناد آن ها مجازات را تعیین می‌کنند.البته در مواردی نیز این اصل نقض شده است.نخست جایی که امکان تعزیر فعل حرام را به موجب مفاد کلی ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی بی آن که در قانون مجازات آشکارا فعل حرام و محدوده آن را تعیین کرده‌اند به قاضی سپرده است.دوم آن گاه که با استناد به اصل ۱۶۷ قانون اساسی و ماده ۸ قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب مصوب ۱۳۷۷ امکان ارجاع به متون فقهی معتبر و فتواهای مشهور در امور کیفری نیز پیش‌بینی شده است.البته بر اساس آرای فقهی اگر متهم بتواند عدم علم به حکم را اثبات کند ،مجازات او ممکن نخواهد بود .در هر حال ،دوگانگی منبع جرم انگاری موجبی برای نقض اصل قانونی بودن جرم به شمار می‌آید و در عمل به پراکندگی رویه ها و آرای محاکم در موارد مشابه منجر می شود.

با این وصف برای گریز از خلط بحث ها و تعیین شهروندان جرم در نظام جزایی باید همان فعل یا ترک فعلی خوانده شود که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است.بقیه رفتارها حتی اگر در فقه اسلامی حرام تلقی شده باشند از نظر قانونی یا در دایره کژروی قرار می گیرند و یا در دایره آزادی های فردی.در غیر این صورت با مشکل روبرو می‌شویم .در سایر مواردی که در قانون آشکارا جرم انگاری نشده اند ولی به استناد قانون قاضی می‌تواند به منابع فقهی معتبر مراجعه کند در واقع یک مفهوم جرم –کژروی را پذیرفته ایم.زیرا می توان همه عنوان های حرام را که به اعتبار برخی فتواها تعزیر آور نیستند و به اعتباری انحراف تلقی می‌شوند داخل مفهوم جرم کرد.

در خصوص دامنه تعزیرات و حرام تعزیر آور اختلاف نظر است.محل نزاع این است که آیا جواز فعل حرام کلیت دارد یا تنها محدود به کبائر یا گناهان کبیره است.برخی مانند صاحب جواهر و امام خمینی تعزیر فعل حرام را مقید به کبیره بودن حرام کرده‌اند.هر چند ملاک یکسانی برای کبیره بودن فعل حرام ارائه نشده بر اساس این نظر دامنه الزام کیفری در مقایسه قول دیگر که هر حرامی را تعزیر شدنی دانسته است محدود تر می شود.تردید در فراگیر بودن دامنه الزام کیفری با پذیرش این قول ممکن می شود که تعزیر در فقه اسلامی اعم از مجازات است .تنبیه یا تادیب را نمی توان مجازات دانست.در این صورت بهتر است میان مفهوم شرعی حرام و گناه و مفهوم حقوقی جرم تفکیک قائل شد.

سازمان، افراد و یا واحد سازمانی گرچه به ظاهر انجام دهنده کار هستند اما تنها جزیی از سیستم کل می­باشند و باید شرایط اجزای دیگر آن نیز مد نظر قرار گیرد. توجه به معیارهای همه جانبه و استراتژی­ها و آرمان­های سازمان از لوازم یک سیستم مدیریت عملکرد جامع ‌می‌باشد. چنین رویکردی در ارزیابی عملکرد، یک ارزیابی واقعی، عدالت محور، قابل اعتماد و اتکا و پیش برنده و پویا خواهد بود. (ناصر شیخ الاسلامی و رضوان، ۱۳۹۲).

برای استقرار نظام مدیریت عملکرد در سازمان­ها طی مراحل مختلفی نیاز است که به صورت خلاصه ‌می‌توان مراحل مربوط را به شرح زیر بیان کرد:

۱٫ بررسی پیش نیازهای نظام مدیریت عملکرد

برای طراحی و اجرای نظام مدیریت عملکرد لازم است ابتدا ‌در مورد پیش نیازهای آن در سازمان بررسی صورت گیرد. به طور کلی و فهرست­وار پیش­نیازهای اصلی نظام مدیریت عملکرد که در عمل تجربه شده و مورد نیاز است را ‌می‌توان به شرح زیر بیان کرد:

• • وجود نمودار و ساختار سازمانی مناسب و متعادل در سازمان؛

• • وجود احساس نیاز به نظام مدیریت عملکرد (ارزیابی عملکرد) در سازمان؛

• • حمایت مدیریت ارشد سازمان از نظام مدیریت عملکرد؛

• • بومی­سازی نظام مدیریت عملکرد در سازمان؛

• • تمایز قائل شدن بین نظام مدیریت عملکرد و نظام پاداش­ دهی در سازمان؛

• پذیرفتن این اصل که با استقرار مدیریت عملکرد همه مشکلات سازمان را نمی­ توان یکجا حل کرد.

۲٫ مرحله انتخاب مدل مناسب مدیریت عملکرد برای سازمان

برای استقرار نظام مدیریت عملکرد یک چارچوب نظری و مدل مناسب به عنوان زیربنای کار مورد نیاز است. در این راستا برای انتخاب مدل مناسب عملکرد برای هر سازمان لازم است مدل­های موجود مورد بررسی قرار گرفته و متناسب با شرایط فرهنگی، تولیدی، نیروی انسانی و … سازمان، مدل مناسبی انتخاب و معرفی گردد.

۳٫ مرحله بومی کردن مدل مدیریت عملکرد در سازمان

برای این­که مدل مدیریت عملکرد بتواند در سازمان اجرا شود، لازم است که بومی شود. منظور از بومی کردن مدل این است که ابعاد مدل با شرایط مختلف انسانی، فرهنگی، و … در سازمان سازگار شده و سازمان آن را بپذیرد. برای بومی کردن مدل، مراحل زیر بایستی طی شود:

الف. توجیه مقدماتی نظام مدیریت عملکرد:

در این مرحله با تشکیل جلسات آگاه­سازی لازم است کلیات و مفاهیم اساسی و اهداف و فلسفه نظام مدیریت عملکرد برای کارکنان تشریح شود. در این مرحله باید برای کلیه مدیران عالی و میانی و ۲۰ درصد از کارکنان سطوح دیگر سازمان آموزش و آگاهی­سازی لازم صورت گیرد.

ب. نظرخواهی ‌در مورد کلیات طرح مدیریت عملکرد:

در این مرحله با تدوین پرسشنامه­ای که حاوی کلیات و مفاهیم اساسی نظام مدیریت عملکرد است ‌در مورد لزوم و مناسب بودن مدل ارزیابی عملکرد از سطوح مختلف سازمان نظرخواهی صورت ‌می‌گیرد. برای انجام این مرحله لازم است از ۲۰ درصد کارکنان سازمان در سطوح مدیران عالی، مدیران میانی و سرپرستان، نظرخواهی صورت گیرد. پس از جمع ­آوری اطلاعات ‌در مورد کلیات طرح و لزوم طراحی نظام ارزیابی و تعیین چارچوب و خطوط کلی طراحی، در این مرحله لازم است ‌در مورد جزئیات و ابعاد مدل مدیریت عملکرد از کارکنان سازمان نظرخواهی شده و با مشارکت دادن آن­ها، بومی ساختن مدیریت عملکرد را تضمین کرد (پیدایی و فولادی، ۱۳۸۹).

۴٫ مرحله شروع طراحی و پیاده ­سازی

در این مرحله با توجه به جمع ­آوری اطلاعات در مراحل قبلی کار طراحی و تدوین بنیادهای نظام مدیریت عملکرد شروع می­ شود. مرحله طراحی نیازمند بررسی دقیق و همه جانبه کارشناسی دارد که بتوان اطلاعات و داده ­های جمع ­آوری شده را خوب پردازش کرد و آن­ها را با همدیگر ترکیب و به نحو مطلوبی از آن­ها ایده گرفت.

در مرحله طراحی و پیاده سازی اقدامات زیر بایستی صورت گیرد:

الف) طراحی فرم­های ارزیابی عملکرد: در این مرحله با در نظر گرفتن شرایط سازمان و اهداف ارزیابی عملکرد فرم­های مربوطه طراحی می­گردد. طراحی­هایی که در این مرحله لازم است عبارتند از:

* طراحی فرم ارزیابی عملکرد فردی که در ان عوامل مورد نظر سازمان که بیشترین فراوانی را در نظرخواهی­ها داشته در آن گنجانده می­ شود؛

* طراحی فرم ارزیابی عملکرد واحدی که عوامل آن از بین عواملی که بیشترین فراوانی را داشته در نظر گرفته خواهد شد؛

* طراحی فرم ارزیابی عملکرد سازمانی که عوامل آن از بین عواملی که بیشترین فراوانی را در نظرخواهی­ها داشته انتخاب می­گردد.

ب) طراحی و تعیین امتیازات: امتیازات مربوط به عوامل ارزیابی در سطوح مختلف با هم متفاوت هستند، در هنگام طراحی فرم­های ارزیابی عملکرد لازم است، اصول زیر مورد توجه قرار گیرد:

* توزیع مناسب و علمی امتیاز کلی ارزیابی عملکرد در بین عوامل ارزیابی فردی، واحدی و سازمانی؛

* توزیع مناسب و علمی امتیاز ارزیابی عملکرد فردی در بین عوامل آن؛

* متفاوت کردن امتیاز عوامل ارزیابی عملکرد افراد در سطوح مختلف؛

* تعیین سقف امتیاز هر عامل ارزیابی در ارزیابی عملکرد فردی؛

* متفاوت کردن امتیاز عوامل ارزیابی واحدی در واحدهای مختلف عملیاتی،

ج) طراحی گردش کار اجرایی: برای این که نظام ارزیابی عملکرد پس از طراحی خوب اجرا گردد، لازم است کلیه مراحل با رعایت دو اصل خلاصه نویسی و سادگی تدوین و در اختیار افراد قرار گیرد که این امر نیاز به طراحی کارشناسی دارد. در این مرحله لازم است گردش کارهای زیر طراحی شود:

* نحوه انجام ارزیابی فردی با تمام جزئیات و مدت و …؛

* نحوه ارزیابی واحدی با تمام مراحل و ابعاد آن؛

* نحوه انجام ارزیابی سازمانی با تمام مراحل و ابعاد آن؛

* نحوه تعیین انتظارات ارزیابی کننده و ارزیابی شونده از همدیگر؛

* نحوه تعدیل خطاها در ارزیابی عملکرد؛

* نحوه استفاده از نتایج ارزیابی عملکرد در بهبود کار؛

* گردش کار مربوط به تعاریف عملیاتی عوامل ارزیابی عملکرد به منظور عینی کردن آن.

د) مکانیزه کردن نظام مدیریت عملکرد: با توجه ‌به این که انجام ارزیابی عملکرد به صورت رایج موجب اتلاف وقت شده و از دقت آن کاسته می­ شود، بهتر است نظام مدیریت عملکرد به سایر سیستم­های مدیریت منابع انسانی وصل شود تا بتوان هم ارزیابی عملکرد را به خوبی انجام داد و هم با یکپارچگی که به وجود می ­آید از نتایج ارزیابی عملکرد استفاده کرد، به طور کلی، مزایای مکانیزه کردن نظام مدیریت عملکرد در سازمان را ‌می‌توان به صورت فهرست­وار به شرح زیر بیان کرد:

۱- ۱ بیان مسأله تحقیق

با توجه به پویائی دنیای کنونی و تغییر و تحولات سریعی که در ابداعات و اختراعات صورت می‌گیرد ، کشوری می‌تواند به اقتصاد سالم متکی باشد که پشتوانه آن بخش مالی گسترده به همراه بازار سرمایه کارآ باشد . عمده ترین عوامل یک بخش مالی، مؤسسه های مالی هستند که وظیفه آن ها تخصیص بهینه سرمایه از وام دهندگان به وام گیرندگان است . در حال حاضر در اکثر کشورهای توسعه یافته، صندوق های سرمایه گذاری ، به ‌عنوان هسته مرکزی بازار سرمایه ها محسوب می‌شوند و ماهانه مبالغ هنگفتی از سرمایه های سرگردان را به بخش های مولد و فعال جامعه هدایت می‌کنند. این صندوق ها با اتخاذ سیاست های مناسب می‌توانند در کاهش تورم ، افزایش تولید و بهبود کارائی مدیران نقش اساسی ایفا نمایند. از طرف دیگر این صندوق ها می‌توانند با جذب سرمایه گذاران مختلف با انگیزه های متفاوت و درجه های ریسک پذیری متعدد، مشوقی در سهیم کردن عموم مردم در مالکیت شرکت ها باشند . بدین ترتیب ، این صندوق های سرمایه گذاری با تکیه بر قوانین و مقررات و شرایط و امکانات مناسب از طریق ایجاد اطمینان در سرمایه گذاران داخلی و خارجی می‌توانند نقش بسیار حیاتی در رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی را ایفا نمایند . در مقابل ، در صورتی که عملکرد این صندوق ها با مشکلات ساختاری توام باشد نه تنها مشکلی برطرف نمی شود ، بلکه مشکلات اقتصادی و مالی حادتر هم خواهد شد. در اینجا است که بحث ارزیابی عملکرد این صندوق ها مطرح می شود. یکی از مشکلات اساسی در بحث ارزیابی عملکرد، تمایل انسانی به تمرکز بر بازده پرتفوی و عدم توجه کافی به ریسک متحمل شده برای کسب بازده مورد نظر است. ریسک یا عدم اطمینان ناشی از بازده مورد انتظار برای سهامدار، به توانایی مدیران پرتفوی صندوق های سرمایه گذاری بستگی دارد. در واقع مدیران پرتفوی صندوق های سرمایه گذاری با اقدام به خرید دارایی های مالی، میزان ریسک پرتفوی خود را تعیین می نمایند. به عبارت دیگر هر دارایی علاوه بر بازده ، ریسک خاص خود را دارد که ناشی از عدم اطمینان بازده دارایی مورد نظر می‌باشد. ‌بنابرین‏ بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری مشترک دارای یک متغیر مستقل(بازده) و یک متغیر وابسته(ریسک) است. لذا بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری بایستی شامل شناسایی همزمان بازده و ریسک سرمایه گذاری باشد. یعنی در ارزیابی عملکرد، علاوه بر بازده، ریسک متحمل شده اوراق بهادار نیز مد نظر قرار بگیرد(استرانگ^[۱]، ۲۰۰۰) .

نکته دیگری را که در این میان باید به آن توجه کرد، این است که عملکرد باید به صورت نسبی و نه به صورت مطلق، مورد ارزیابی قرار گیرد و لذا برای امر مقایسه، نیازمند یک مبنا یا شاخص هستیم.

تحقیق حاضر تلاش می‌کند تا مسئله نمایندگی را در قالب بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری، مورد آزمون قرار دهد. صندوق های سرمایه گذاری ‌به این دلیل که مؤسسات مالی هستند که با پس انداز سرمایه گذاران و از جانب آن ها اقدام به خرید و فروش و تشکیل پرتفوی می نمایند، نقش نمایندگی روشن و بی بدیلی را ایفا می‌کنند. ‌بنابرین‏، بررسی عملکرد این صندوق های سرمایه گذاری می‌تواند شواهد روشنی را در راستای نحوۀ ایفای وظیفه نمایندگی و مباشرت این واسطه های مالی برای مالکان و سایر استفاده کنندگان فراهم کند.

لذا در این پژوهش، محقق درصدد آن است تا با بهره گرفتن از هفت شاخص مشهور، عملکرد صندوق های سرمایه گذاری را بررسی نماید. این شاخص‌ها عبارتند از شارپ، ترینر، جنسن، فاما، مودیلیانی، سورتینو و نسبت اطلاعات.

۱- ۲ ضرورت و اهمیت انجام تحقیق

اهمیت این تحقیق را می توان از منظر شرکت‌های سرمایه پذیر، سرمایه گذاران، بازار بورس و کل اقتصاد، مورد توجه قرار داد. از منظر شرکت‌های سرمایه پذیر، جایگزینی مالکیت عمده، از سرمایه گذاران انفرادی به سوی صندوق های سرمایه گذاری، مطلوب تر می‌باشد.زیرا سرمایه گذاران در قالب اشخاص حقوقی قادرند تصمیمات سرمایه گذاری، تأمین مالی و عملیاتی بهتری را اتخاذ نمایند. این در حالی است که، سرمایه گذاران جزء، غالباً تفکر بلند مدت و مشخصی ندارند. از منظر سرمایه گذاران نیز توان صندوق های سرمایه گذاری در کسب بازده های اضافی نسبت به بازار سرمایه، تمایل آن ها را در خرید واحدهای سرمایه گذاری این صندوقها بیشتر می‌کند. از سوی دیگر، سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری، سبب خواهد شد که تصمیمات تخصصی تر و بهینه تری اتخاذ شود تا از نوسانات شدید قیمت سهام در بازار سرمایه جلوگیری شود و از این لحاظ، صندوق های سرمایه گذاری نقش برجسته ای در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند و ارزیابی عملکرد آن ها می‌تواند نتایج واجد ارزشی را به دنبال داشته باشد. اگر نتایج بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری رضایت بخش نباشد، باید علت آن مشخص گردد. از نظر شرکت‌های سرمایه پذیر نیز نتایج چنین تحقیقی می‌تواند راهگشا باشد، بدین ترتیب که چنانچه نتایج تحقیق نشان دهد که صندوق های سرمایه گذاری، بازدهی اضافی برای سرمایه گذاران خویش کسب نموده اند، سرمایه گذاران تمایل بیشتری به خرید این صندوق ها خواهند داشت. در این صورت سرمایه گذاری مستقیم سرمایه گذاران، جای خود را به سرمایه گذاری غیر مستقیم و از طریق چنین صندوق های سرمایه گذاری خواهد داد که قادرند به طور دقیقتر منابع مالی را در بازار سرمایه تخصیص دهند.

۱- ۳ اهداف تحقیق

تحقیق حاضر تلاش می‌کند تا مسئله نمایندگی را در قالب بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری، مورد آزمون قرار دهد. صندوق های سرمایه گذاری ‌به این دلیل که مؤسسات مالی هستند که با پس انداز سرمایه گذاران و از جانب آن ها اقدام به خرید و فروش و تشکیل پرتفوی می نمایند، نقش نمایندگی روشن و بی بدیلی را ایفا می‌کنند. ‌بنابرین‏، بررسی عملکرد این صندوق های سرمایه گذاری می‌تواند شواهد روشنی را در راستای نحوۀ ایفای وظیفه نمایندگی و مباشرت این واسطه های مالی برای مالکان و سایر استفاده کنندگان فراهم کند.

لذا هدف اصلی این تحقیق بررسی عملکرد صندوق های سرمایه گذاری بر اساس هفت شاخص ارزیابی عملکرد شارپ، ترینر، جنسن، فاما، مودیلیانی، سورتینو و نسبت اطلاعاتی و رتبه بندی هر یک از صندوق های سرمایه گذاری بر اساس شاخص های مذکور، تعریف گردید. همچنین در کنار این هدف اصلی، اهداف فرعی دیگری نیز مد نظر قرار گرفت. از جمله این اهداف می توان به بررسی تأثیر عوامل اقتصادی بر عملکرد صندوق های سرمایه گذاری و بررسی کارایی هر یک از این شاخص ها، اشاره نمود.

۱- ۴ سؤالات پژوهش

تحقیق حاضر، به دنبال ‌پاسخ‌گویی‌ به سوالات زیر می‌باشد:

1. 1. آیا رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر اساس شاخص های هفت گانه ارزیابی عملکرد، یکسان است؟

1. 1. آیا میان رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر اساس شاخص شارپ و سورتینو همبستگی معنا داری وجود دارد؟

1. 1. آیا میان رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر مبنای صرفاً نرخ بازده و رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر مبنای معیارهای جنسن و سورتینو، رابطه معنا داری وجود دارد؟

1. 1. آیا بین رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر اساس بتای سنتی و رتبه بندی صندوق های سرمایه گذاری بر اساس بتای نامطلوب هارلو- رائو و استرادا ، رابطه معنا داری وجود دارد؟

اختلالات اضطرابی می‌تواند کودک را از شرکت در بسیاری از تجربه های آموزنده و همچنین از ارتباط با افراد متفاوت بازدارد و این خود زمینه‌ای می‌شود برای تعاملات اجتماعی ضعیف و به‌تدریج انزوا و گوشه‌نشینی که این مسئله اگر درمان نشود هم برای کودک و هم برای والدین او مشکلات متعددی را چه در حال و چه در آینده به وجود می‌آورد (گرینسپن،۲۰۰۶).

پیشینه پژوهشی در داخل کشور نشان می‌دهد که تاکنون به بررسی دقیق مداخلات اثربخش بر اختلالات اضطرابی کودکان اهمیت مناسب داده نشده ‌است و عوامل مؤثر بر این مشکلات شایع کمتر موردتوجه قرار گرفته است. از سوی دیگر نحوه کاهش ‏اختلالات اضطرابی کودکان و عواقب مخرب آن‌ ها از اولویت‏های‏ پژوهشی بسیاری از مراکز تحقیقاتی به شمار می ‏آید. بیشترین تمرکز پژوهشگران این مراکز معطوف به طراحی و تکمیل روش‏ها و رویکردهایی است که امکان بررسی دقیق‏ و قابل‌اطمینان عوامل مؤثر بر این اختلالات را فراهم‏ می‏ سازد. بر اساس مقالات مطرح‌شده و شماری از تحقیقات، در ایران با ‌آسیب‌های عمده و در حال گسترشی در حوزه اضطراب کودکان روبه‌رو هستیم (مصطفوی و همکاران،۱۳۹۱).

اختلال‌های اضطرابی و افسردگی کودکان مشکلات فردی و اجتماعی فراوانی را به وجود می‌آورند. کودکان مبتلا ‌به این اختلال‌ها، خانواده، آموزشگاه و اجتماع را با مسائل و دشواری‌های گوناگونی مواجه می‌کنند. اختلالات اضطرابی و افسردگی، کودکان را در برابر آشفتگی‌های روانی- اجتماعی دوران نوجوانی و حتی بزرگ‌سالی آسیب‌پذیر می‌سازند. همچنین مطالعاتی نشان می‌دهد که انواع اختلالات اضطرابی و اختلال افسردگی در میان کودکان جامعه ایرانی روبه افزایش است(عباسی و همکاران،۱۳۸۹). لذا تحقیق و بررسی ‌در مورد مداخلات مؤثر بر اختلالات اضطرابی و افسردگی کودکان از اهمیت بسزایی برخوردار است. لذا پژوهشگر در تحقیق حاضر بر آن شد تا تأثیر درمان تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور را بر کاهش علائم اختلالات اضطرابی و افسردگی کودکان دبستانی و خودکارآمدی والدین آن‌ ها مورد مطالعه قرار دهد.

۱-۴٫ اهداف پژوهش

1. 1. مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در کاهش علائم اختلالات اضطرابی کودکان دبستانی

1. 1. مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در کاهش افسردگی کودکان دبستانی

1. مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در بهبود خودکارآمدی والدین کودکان دبستانی

۱-۵٫ پرسش‌های پژوهش

1. 1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در علائم اختلالات اضطرابی کودکان دبستانی چگونه است؟

1. 1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در افسردگی کودکان دبستانی چگونه است؟

1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در خودکارآمدی والدین کودکان دبستانی چگونه است؟

۱-۶٫ فرضیه‌‌های پژوهش

1. 1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در کاهش علائم اختلالات اضطرابی کودکان متفاوت است.

1. 1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در کاهش افسردگی کودکان متفاوت است.

1. اثربخشی درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک و بازی‌درمانی کودک محور در بهبود خودکارآمدی والدین کودکان مشکل دار متفاوت است.

۱-۷٫ تعاریف عملیاتی متغیرها

علائم اختلالات اضطرابی: در تحقیق حاضر منظور از علائم اختلالات اضطرابی نمره‌ای است که آزمودنی در آزمون غربالگری اختلالات هیجانی مرتبط با اضطراب دوره کودکی (بریمایر و همکاران،۱۹۹۹) به دست می‌آورد.

افسردگی: در تحقیق حاضر منظور از علائم افسردگی نمره‌ای است که آزمودنی در مقیاس افسردگی کودکان (کواکس،۱۹۸۱) به دست می‌آورد.

خودکارآمدی والدینی: در تحقیق حاضر منظور از خودکارآمدی والدینی نمره‌ای است که آزمودنی در مقیاس خودکارآمدی والدینی (جانستون و ماش،۱۹۸۹) به دست می‌آورد.

بازی‌درمانی کودک‌محور: در تحقیق حاضر منظور از بازی‌درمانی کودک‌محور، درمان مبتنی بر فعالیت‌های بازی‌محور کودک است که شامل جلسات بازی‌درمانی تعاملی بین مربی/درمانگر و کودک است. هدف تغییر فرایندهای رشدی شامل تمرکز، توجه و جذب و علاقه‌مند شدن، ارتباط هدفمند با دیگران با بهره گرفتن از ژست‌ها (اشارات بدنی)، سمبل‌ها و ایده ها برای شکل دادن به حسی از خود به عنوان فردی هدفمند و تعاملی است. در این پژوهش برای بازی‌درمانی ۸ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای در نظر گرفته‌شده است.

۲-۱٫ موضع‌گیری‌های نظری پیرامون اضطراب کودکان

فصل دوم

ادبیات و پیشینه تحقیق

اصطلاح اضطراب نحستین بار در قرن هجدهم توسط پزشک اسکاتلندی، ویلیام کولن به کار برده شده بود و یک اختلال عصب شناختی را که به انواع متعددی از اختلال های رفتاری منجر می شد، مشخص می‌کرد (ساراسون،۱۳۹۰). در خلال قرن نوزدهم کسانی را که به رغم سلامت ظاهری جسمانی، دارای رفتارهای انعطاف ناپذیر و خود تخریب‌گر بودند، با عنوان “روان آزرده” متمایز می‌کردند و اینگونه تصور می شد که این اشخاص از اختلال ناشناخته ای رنج می بردند (هلر،۱۳۸۹).

سپس در جریان سال های پایانی قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم، دیدگاه مبتنی بر پدیدآیی زیست شناختی روان آزردگی، جای خود را به دیدگاه فرویدی مبتنی بر پدیدآیی روانشناختی داد. فروید اصطلاح روان‌آزردگی را به معنای دیگری به کار برد و بر این نکته تأکید کرد که این اختلال از علل جسمانی ناشی نمی‌شود، بلکه ریشه در اضطراب دارد (اگل،۲۰۰۹).

در دهه های اخیر نظریه‌پردازان مختلف و بخصوص نظریه پردازان رفتاری نگر، به مخالفت با این دیدگاه پرداخته‌اند. انتقاد اصلی آن‌ ها متوجه این نکته است که روان آزردگی به گستره ای وسیع‌تر از آنچه در وضع کنونی، تحت عنوان اختلال های اضطرابی مشخص می شود، پوشش می‌دهد و ‌بنابرین‏ اضطراب را نمی‌توان در قلمرو آنچه تحت عنوان روان آزردگی مشخص می‌شود، محدود کرد (سادوک و سادوک،۱۳۹۱).

۲-۱-۱٫ ماهیت و تعریف اضطراب

اضطراب شامل احساس عدم اطمینان، درماندگى و برانگیختگى فیزیولوژیکى است. به طور کلى اضطراب یک احساس منتشر، بسیار ناخوشایند و اغلب مبهم دلواپسى است که با یک یا چند حس جسمى مانند احساس خالى شدن سر دل، تنگى قفسه سینه، طپش قلب، تعریق، سردرد و غیره همراه است. اضطراب‌ عبارت‌ است‌ از یک‌ احساس‌ ناراحت‌کننده‌ و مبهم‌ ترس، وحشت‌، یا خطر با منشاء‌ ناشناخته‌ که‌ بر فرد مستولی‌ می‌گردد. برای‌ بعضی‌ از افراد این‌ حالت‌ ممکن‌ است‌ ناگهانی‌ روی‌ دهد و بر طرف‌ شود، اما برای‌ بعضی‌ دیگر این‌ حالت‌ به‌ صورت‌ مزمن‌ در می‌آید. بر اساس نظریه تحلیل روانی مهمترین عاملی که علت تمام بیماری‌های روانی محسوب می شود، اضطراب است (سادوک و سادوک،۱۳۹۱).

موج سوم بررسی تاب­آوری، منجر به مفهوم تاب­آور بودن شد. موج سوم آشکار ساخت که در فرایند انسجام مجدد از تخریب در زندگی برخی اشکال انرژی انگیزشی مورد نیاز است. انسجام مجدد تاب­آورانه به انرژی فزاینده­ای برای رشد نیاز دارد، و مطابق نظریه تاب­آوری این منبع انرژی، یک منبع معنوی یا تاب­آور بودن فطری است (کرد میرزا،۱۳۸۸: ۲۳-۲۲).

جدول (۱): توصیف مختصر سه موج بررسی تاب­آوری (ریچاردسون، ۲۰۰۲)

امواج تاب­آوری
توصیف
برآیند

موج اول

توصیف­های پدیدارشناختی کیفیت­های تاب­آوری بودن افراد و نظام­های حمایتی که موفقیت­های شخصی و اجتماعی را پیش ­بینی می‌کند.

فهرست کیفیت ها، دارایی ها ٨، یا عوامل حمایتی که به افراد کمک می‌کند از میان شرایط ناگوار (مثل عزت نفس، خود کارآمدی، نظام حمایتی، و غیره) رشد کنند.

موج دوم

تاب آوری فرایند کنار آمدن با فشار آورها، شرایط ناگوار، تغییر، یا فرصت به شیوه ای است که منتج به تعیین، تقویت، و غنی سازی عوامل حمایتی می‌شوند.

فرایند تخریبی و انسجام مجدد برای کسب
کیفیت­های تاب­آور بودن دلخواه را که در موج اول توصیف شده است را شرح می­دهد، مدلی که به مراجعان و دانش ­آموزان کمک می­ کند، بین انسجام مجدد تاب­آورانه، انسجام مجدد برگشت به نقطه مواجهه، یا انسجام مجدد همراه با فقدان یکی را انتخاب کنند

موج سوم

شناسایی چند نظامی پست مدرنِ نیروهای انگیزشی درون افراد و گروه ها، و خلق تجاربی که تقویت کننده فعال سازی و بهره برداری از نیروها هستند.

به مراجعان کمک می­ کند تا نیرویی را که شخص را به سوی خودشکوفایی و انسجام مجدد
تاب­آورانه از تخریب­ها برمی انگیزد، کشف کنند

منبع: (کردمیرزا، ۱۳۸۸ :۲۳)

۲ـ۴ـ ویژگی­های فرد تاب­آور

با توجه به مباحث مرتبط به تاب­آوری، ‌می‌توان گفت، تاب­آور، فردی است که خوب کار می­ کند، خوب بازی می­ کند، خوب دوست می­دارد و خوب انتظار دارد.

۱ـ شایستگی اجتماعی؛ فرد تاب­آور به صورتی قابل ملاحظه، واکنش­دهی، فعالیت، انعطاف و تطابق بیشتری را نشان می­دهد. این ویژگی معمولا شامل همدلی، مراقبت، مهارت­ های ارتباطی، و شوخ­طبعی نیز می­ شود. نه تنها مطالعات مرتبط با تاب­آوری بر این ویژگی­ها صحه گذارده­اند، بلکه مطالعات انجام شده بر روی افراد دچار مشکلاتی نظیر بزهکاری، سوء مصرف مواد و الکل و بیماری­های روانی نیز بر فقدان این حالات در نمونه خود تأکید کرده ­اند. شواهدی وجود دارد که نشان می­دهد، افراد دارای ضعیف­ترین شایستگی و مهارت اجتماعی، بدترین پیش­آگهی و بالاترین نرخ عود را نشان می­ دهند. از سویی، سطح شایستگی اجتماعی در کودکی، پیش ­بینی­کننده­ شدت مشکلات روان پزشکی در بزرگسالی است (به نقل از هاوکینز و همکاران، ١٩٨۵).

۲ـ مهارت­ های مشکل­گشایی؛ این مهارت ­ها عبارتند از: توانایی فکر کردن به شیوه­ای انتزاعی، تأملی و منعطف و توانایی ایجاد راه ­حل­های معادل برای مشکلات شناختی و اجتماعی.

۳ـ استقلال؛ پژوهش­گران واژه­ های متفاوتی برای توصیف استقلال به کار برده ­اند، برای مثال یک حس نیرومند عدم وابستگی، کانون کنترل درونی، و احساس نیرومند بودن، اعتماد به نفس و کفایت خود و خود نظم­دهی و کنترل تکانه. به عبارتی، استقلال، حس هویت خود و توانایی برای عمل مستقل و اِعمال کنترل بر محیط خود است. پژوهش­گران بسیاری توانایی جدا کردن خود از محیط خانوادگی ناکارآمد (کناره­گیری روان شناختی از والد بیمار) را به عنوان ویژگی اصلی کودکان تاب­آور
برمی­شمرند که در خانواده های دچار مشکل الکلیسم و بیماری روانی زندگی ‌می‌کنند.

۴ـ حس هدفمندی؛ درباره حس هدفمندی، چندین ویژگی شناسایی شده در ادبیات عوامل حفاظتی، مطرح می‌باشند. انتظارات سالم، جهت­گیری هدفمند، جهت­گیری موفق، انگیزش پیشرفت، میل به تحصیل، پشتکار، امیدواری، سرسختی، باور به آینده روشن، و حس پیش ­بینی­پذیری، از این دسته­اند.

۵ـ اعتماد به نفس؛ اعتماد به نفس از حس فرد نسبت به ارزشمندی و شایستگی­اش ناشی می­ شود. طبق نظر راتر (١٩٩٠)، دو گروه از تجربیات بیشترین تأثیر را بر اعتماد به نفس دارند: (الف) روابط عاشقانه، دوستدارانه، و ایمن. و (ب) موفقیت در انجام کارهایی که فرد به آن ها علاقمند است و انجام آن ها را در نظر دارد. حتی یک رابطه مثبت در کودکی و بزرگسالی می‌تواند آسیب ناشی از تجربیات یا روابط منفی را کاهش دهد. هم چنین، موفقیت در یک کوشش می‌تواند موجب تخفیف حس شکست در سایر حوزه ­های زندگی فرد شود. در این جا موفقیت به معنی رقابت نیست، بلکه دستیابی فرد به استاندارهای خود است.

۶ـ احساس کفایت؛ عوامل ارتقا دهنده خود جهت­مندی یا خود کارآمدی عبارتند از باور والدین به حس کنترل در کودک، ‌پاسخ‌گویی‌ (به خاطر این که والدین پاسخگو به کودک نشان می­ دهند که رفتار وی اثری دارد)، پایداری، گرمی و تمجید، حمایت و ترغیب کودک به درگیر شدن در محیط خود

۷ـ احساس داشتن یک پایگاه ایمن؛ داستان زندگی افراد تاب آور نشان می­دهد که شایستگی و اعتماد حتی تحت شرایط دشوار می‌توانند وجود داشته باشند، به شرط آن که این کودکان در زندگی با افرادی مواجه شده باشند که پایگاه امنی برای ایجاد اعتماد، استقلال و ابتکار عمل فراهم کرده باشند. اکثر افراد می ­توانند این فرصت را داشته باشند که با یک یا هر دو والد یا با خواهران و برادران یا سایر اعضای خانواده رابطه ایمنی داشته باشند. این افراد با گذر زمان، زمان بیشتری را دور از این پایگاه سپری ‌می‌کنند، اما در زمان بیماری، پریشانی، و نیازمندی ‌به این پایگاه ایمن مراجعت می‌کنند .این سه منبع تاب­آوری، یعنی، پایگاه ایمن، اعتماد به نفس، و خود کارآمدی می ­توانند به وسیله­ تجربیات مثبت کسب شده و در بافت زندگی روزانه افزایش یابند (کردمیرزا، ۱۳۸۸ : ۶۳-۶۱).

۲ـ۵ـ عوامل مؤثر بر ظرفیت تاب­آوری

مورالس^[۲۹] (۲۰۰۷) نیز عوامل مختلفی را که در ظرفیت تاب­آوری مشارکت ‌می‌کنند را به شرح زیر خلاصه ‌کرده‌است:

۱ـ عوامل شخصیتی؛ از قبیل:

ـ خود سازماندهی

ـ عزت نفس

ـ اثربخشی شخصی

ـ مرجع کنترل درونی بیرونی

ـ پایداری روان شناختی

ـ ترسیم هیجانات مثبت

۲ـ عوامل شناختی با تأکید بر راهبردهای کنار آمدن از قبیل:

ـ جستجوی حمایت هیجانی و بیان آن

ـ بازسازی شناختی

۳ـ عوامل خانوادگی از قبیل:

ـ دلبستگی هیجانی و امنیت هیجانی

ـ پیوستگی خانوادگی

۴ـ عوامل جامعه شناختی از قبیل:

ـ هویت اجتماعی مثل،

• • عضویت در میکرو سیستم

• عضویت در ماکروسیستم

ـ تأثیر اجتماعی، روابط همسال

ـ عوامل جمعیت شناختی اجتماعی مثل،