• از ۶۶ سئوال استخراج شده از کتابهای دینی دوره ابتدایی در بخش اخلاق، ۷۴% در سطح دانش، ۱۳/۶% در سطح فهمیدن و ۱۲% در سطح پاسخ دادن قرار داشت.

• تقی پور سهل آبادی، حبیب اله

در پژوهشی با نام تعیین سطوح شناختی پرسشها و تکالیف کتب علوم دوره ابتدایی در وضع موجود و اعتلای این سطح به وضع مطلوب بر اساس طبقهبندی بلوم و استفاده از چهار خانواده الگوهای تدریس در سال تحصیلی ۷۲-۷۱ / حبیب اله تقی پور سهل آبادی به تعیین سطوح شناختی پرسشها و تکالیف کتب علوم دوره ابتدایی در وضع موجود و اعتلای این سطوح به وضع مطلوب بر اساس طبقهبندی بلوم و استفاده از چهار خانواده الگوهای تدریس. این پژوهش شامل تعداد ۵۸۱ سئوال از پرسشها و تکالیف کتب علوم پنج پایه مقطع ابتدایی در دو گروه : “به این پرسشها پاسخ دهید” و “آیا میدانید که” میباشد و ملاک مقایسه، طبقهبندی هدفهای پرورشی بلوم در حیطه شناختی است که شش سطح دانش، درک، کاربرد، تجزیه و تحلیل، ترکیب و ارزشیابی را در بر میگیرد. این تحقیق از نوع توصیفی است و برای جمعآوری اطلاعات از روش مطالعه کتابخانهای استفاده شده است. داده های بدست آمده از تحقیق با بهره گرفتن از آمار توصیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند و جداول نمودارها و درصدها، معرف این روش آماری در تحقیق میباشند. نتیجه تحقیق نشان میدهند که سئوالات کتاب اول و دوم بیشتری در سطح درک و مربوط به سطح پایین طبقهبندی شناختی و سوالات کتب سوم ، چهارم و بخصوص پنجم بیشتر در سطح دانش میباشند و متأسفانه از سطوح بالای طبقهبندی شناختی بلوم هیچ سئوالی گزارش نشده است. بدین معنی که جای سطوح تجزیه و تحلیل، ترکیب و ارزشیابی در کتب علوم دوره ابتدائی خالی است. تغییر وضع موجود در جهت تأکید بر یادگیری سطوح بالاتر طبقهبندی بلوم، تحول اساسی در روش های تدریس را میطلبد. برای این منظور در طرح سئوالات، باید از تأکید بر جنبه حفظ کردن فاصله گرفته و در جهت تأکید بر فرصت اندیشیدن و تحلیل مطالب به شاگردان تغییر یابد بطوریکه معلم نقش راهنما را داشته باشد و مسئولیت یادگیری، تعمق، تحلیل، کشف و ارزشیابی را بعهدهی شاگردان بگذارد. بدین جهت مرحله دوم تحقیق، انواع الگوهای تدریس معرفی شده است و جدول تطبیق این الگوها و موضوعات درسی و همچنین یک سناریوی پیشنهادی از یکی از الگوهای تدریس مطرح میشود، تا معلم با بهره گرفتن از آنها بتواند روشی مناسب برای تدریس مفاهیم علوم در پیش گیرد. پیشنهادات مطرح شده برای استفاده برنامه ریزان درسی، محققان و معلمان است که اگر عملی گردد، میتواند تغییرات اساسی و مفیدی را برای انتقال از وضع موجود آموزشی به وضع مطلوب در کتب علوم دوره ابتدائی به وجود آورد. بویژه نمونه سئوالات پایانی که تمام سطوح طبقهبندی شناختی را در بر میگیرد و عملاً طرح سئوالات مطلوب را پیشنهاد میکند، در خور توجه است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• محمودی ، رضا

در پژوهشی به ارزیابی محتوای کتابهای فارسی دوره ابتدائی و ارائه یک چهارچوب نظری در خصوص تدوین و اصلاح کتابهای فارسی مقطع ابتدائی/ رضا محمودی، نتایج تحلیل بدست آمده از این تحقیق نشان میدهد که: ۱- مسئله جنسیت در علاقه و عدم علاقه به موضوع و دشواری متن در تمام مقطع ابتدائی دخالتی ندارد. ۲- درجات دشواری تکالیف در پایه های مختلف دوره ابتدائی از نظر دختران و پسران دانشآموز تفاوتی ندارد و یکسان است. ۳- مسئله جنسیت دانشآموزان پایه های مختلف دوره ابتدائی در جذابیت تصاویر کتابهای فارسی ابتدائی اثری ندارد. ۴- علاقه به رنگها از نظر دانشآموزان دختر و پسر کلاسهای دوره ابتدائی متفاوت است. ۵- هماهنگی حجم تکالیف با وقت دانشآموزان در پایه های مختلف دوره ابتدائی بستگی به ویژگیهای دختران و پسران و توانائیهای ذهنی و همچنین وظایف آنها در خانواده دارد و نظر واحدی نمیتوان در این مورد بر اساس یافتهها ارائه کرد. ۶- درجات دشواری تکالیف دروس کتابهای فارسی دوره ابتدائی از دید معلمان و دانشآموزان یکسان است. ۷- درجات دشواری متون کتابهای فارسی دوره ابتدائی از نظر معلمان و دانشآموزان یکسان است. ۸- درجات علاقه و عدم علاقه به دروس کتابهای فارسی دوره ابتدائی از دید معلمان و دانشآموزان یکسان است. ۹- تناسب حجم کتابهای فارسی دوره ابتدائی با زمان تعیین شده برای تدریس از دید معلمان کلاسهای مختلف متفاوت است و نتیجه میشود که حجم کتابهای فارسی دوره ابتدائی با توجه به سطح سنی و تحصیلی دانشآموزان باید متفاوت باشد و با آن به صورت موردی باید برخورد کرد. ۱۰- مناسبت تقویمی موضوعات در کتابهای فارسی دوره ابتدائی دقیقاً مورد توجه قرار نگرفته و رعایت نمیشود. ۱۱- نظر معلمان در مورد تطابق حجم تکالیف با وقت دانشآموزان در کلاسهای مختلف دوره ابتدائی متفاوت است و نمیتوان بر اساس یافتهها نظر واحدی در مورد همه کلاسها عنوان نمود. بررسی پرسشهای کتابهای فارسی دوره ابتدائی بر اساس تقسیمبندی هدفهای تربیتی در حیطه شناختی نشان میدهد که: پرسشهای هر پنج جلد کتاب فارسی دوره ابتدائی بیش از حد به حافظه و درک و فهم دانشآموزان توجه داشته و فراگیران را به مطالعه سطحی عادت داده و آنها را از فهم عمیقتر مطالب باز میدارد، البته باید توجه داشت که این نسبت در کلاسهای مختلف دوره ابتدائی متفاوت است، ولی به طور کلی این نتیجه حاصل میشود که تکالیف و پرسشهای کتابهای فارسی کمتر به هدفهای تربیتی در سطوح بالا توجه دارند. نتایج حاصل از بررسی مفاهیم انتزاعی کتابهای فارسی دوره ابتدائی بر اساس نظریه رشد ذهنی پیاژه بر طبق تقسیمبندی این مفاهیم در جدول شماره ۶۱ ارائه گردیده است. با ملاحظه جدول مذکور مشاهده میشود که مفاهیم اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی در هر پنج جلد کتاب فارسی دوره ابتدائی بیشترین فراوانی و درصد فراوانی را به خود اختصاص داده و مفاهیم سیاسی و اقتصادی کمترین فراوانی را دارا میباشد با توجه به جدول مورد اشاره، کلیه مفاهیم در کلاسهای دوم و سوم ابتدائی در مقایسه با سال اول ابتدائی، تقریبا به صورت تصاعدی افزایش یافته و در کلاس چهارم و پنجم ابتدائی سیر این افقزایش به کندی گراییده و در یک مورد (مفاهیم سیاسی، اقتصادی فارسی سال پنجم ابتدائی) افزایش نشان نمیدهد. البته باید توجه داشت که در کلاسهای بالاتر (دوم، سوم، چهارم و پنجم) تعداد کتابهای افزایش یافته و مفاهیم مورد نظر در کتابهای مختلف ارائه میگردد. این جدول نشان میدهد که مفاهیم اعتقادی، مذهبی در کتابهای فارسی سال اول و سوم ابتدائی از لحاظ درصد فراوانی نسبت به سایر مفاهیم، در مرتبه دوم قرار دارد. در صورتیکه در کتابهای فارسی دوم و چهارم و پنجم ابتدائی نسبت به سایر مفاهیم در مرتبه سوم قرار دارد. مفاهیم علمی – فلسفی در کتابهای فارسی سال اول و سوم ابتدائی از لحاظ فراوانی رتبه سوم را به خود اختصاص داده درحالی که در کتابهای فارسی سال دوم و چهارم و پنجم ابتدائی در اولویت دوم قرار دارد. با استناد به جدول یالد شده متذکر میشویم که مطالب علمی، فلسفی در کتابهای فارسی اول تا پنجم ابتدائی بیشترین رشد را دارد. در مجموع میتوان چنین نتیجه گرفت که تکرار این مفاهیم کتاب در کتابهای فارسی دوره ابتدائی بر اساس نظم و هدف خاصی نبوده است.

• ایراندخت کلبعلی

در پژوهشی بررسی محتوای کتابهای تعلیمات دینی – تعلیمات اجتماعی و ادبیات فارسی (مقطع ابتدائی و راهنمایی) در رابطه با آشنا سازی دانشآموزان با ارزشهای اسلامی و ایرانی مورد مطالعه قرار داد این پژوهش در پی بررسی جامع و با هم نگر و فرا تحلیلی دستاوردهای تحقیقات انجام شده در کشور در رابطه با محتوای کتب درسی (علوم اجتماعی – ادبیات فارسی و تعلیمات دینی) در دوره آموزشی عمومی به منظور : ۱- آسیبشناسی محتوای کتب مذکور در جهت اشناسازی دانشآموزان با ارزشهای اسلامی – ایرانی و تحکیم ارزشهاست. ۲- ارائه راهکارهای مفید در جهت اصلاح و بهینه سازی و رفع اشکالات و نارسائیهای احتمالی محتوای کتب درسی در جهت تحقق هدف مذکور میباشد. روش انجام این پژوهش، اسنادی یا پیمایشی بوده که به بررسی فرا تحلیلی تحقیقات انجام شده در خصوص تحلیل محتوای کتب درسی تعلیمات اجتماعی – تعلیمات دینی و ادبیات فارسی که توسط مراکز تحقیقاتی کشور اعم از ” سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی – وزارت آموزش و پرورش- شورا یعالی آموزش و پرورش، مرکز اسناد و تحقیقات انجام شده در مراکز دانشگاهی ” پرداخته است. از این رو تعداد ۶۳ عنوان مقاله و پایان نامه، ۷ عدد سند فارسی و ۱۱ عدد کتاب به زبان انگلیسی استفاده قرار گرفته است.
بررسی نتایج تحقیقات در مورد کتابهای فارسی نشان میدهد که ارائه ارزشهای اسلامی (اصول عقاید، ارزشهای اخلاقی و احکام) مطابق آنچه در تدوین اهداف این دروس ارائه شده است از نظر کمی در کتابهای فارسی ابتدائی و راهنمایی آمده است اما این کتب، دانشآموزان را با ارزشهای ایرانی مطابق با آنچه در طرح اهداف این کتب و اهداف مصوب آن آمده است، آشنا نمیسازد.
در مورد کتابهای دینی نتایج بررسی نشان میدهد که مطالب مربوط به ارزشهای اسلامی از نظر کمیت پراکندگی در این کتابها واجد رتبه یکسانی نبوده است. برخی تحقیقات به کفایت کمی ارزشهای اسلامی و برخی به عدم کفایتِ کمی اشاره نمودهاند اما در خصوص ارزشهای ایرانی، نتایج بررسی همخوان بوده و نشان میدهد که محتوای کتب دینی به انتقال و توسعه میراث فرهنگی اهتمام جدی نورزیده است.
نتایج بررسیهای این تحقیق در مورد کتب تعلیمات اجتماعی نشان میدهد که انتخاب محتوای این کتب در جهت اهداف کلی تربیت اجتماعی است و به موضوعاتی چون مسائل روز، واقعیت جامعه، فرهنگ و ارزشهای آن توجه نموده است و به توسعه و درک و فهم دانشآموز از مسائل اجتماعی همت گماشته است. اما محتوای این کتب مطابق اهدافی که برای آن ترسیم شده است به ارزشهای اسلامی و اصول عقاید خصوصا اخلاق و احکام اسلامی نپرداخته است.
در انتهای پژوهش، به چهل و سه نکته که جهت بهینه سازی نظام تربیتی کشور در راستای انتقال و نهادینه سازی ارزشهای اسلامی و ملی در خور توجهند، اشاره شده است.
فصل سوم
روش شناسی تحقیق
مقدمه
دستیابی به هدفهای علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود، ‌مگر زمان یکه با روش شناسی^[۵۴] درست صورت پذیرد. روش شناسی را می‌توان از چند دیدگاه مطمح نظر قرار داد: از دیدگاهی روش شناسی مطالعه منظم و منطقی اصولی است که تفحص علمی را راهبری می‌کنند. از این دیدگاه، روش شناسی بعنوان شاخه‌ای از منطق و یا حتی فلسفه است. لازارسفلد^[۵۵] و روزنبرگ^[۵۶]، در اثرخود تحت عنوان” پژوهش اجتماعی” دیدگاهی دیگر دارند. به نظر آنان باید تاکید بر مسائل ملموس تحقیق نهاده شود. در این روند اندیشه و با بسط آن به جایی می‌رسیم که روش شناسی را، فارغ از ابعاد فلسفی، ‌به نظام یا مجموعه‌ای بهم پیوسته از قواعد، ‌اصول و شیوه‌های معمول در یک رشته از دانش اطلاق می‌کنند ((ساروخانی، ۱۳۸۵،ص ۲۳و۲۲).
روش شناسی مبحثی است که به بررسی روش های شناخت در علوم می‌پردازد. این مبحث می‌تواند شامل همه جوانب شناخت شود، در واقع راهی مبتنی بر اصول خاص برای دستیابی به واقعیت است. این راه، مجموعه‌ای از اقدامات و تدابیر را شامل می‌شود که برای شناخت واقعیت و دوری از لغزش بکار می‌رود. بطور کلی پایه هر علمی، روش شناخت است و اعتبار و ارزش قوانین هر علمی به روش شناختی مبتنی است که در آن علم بکار میرود.
هدف از انتخاب روش تحقیق آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه و روشی را اتخاذ کند تا او را هرچه دقیق تر و آسانتر و سریعتر در درستیابی به پاسخ یا پاسخ هایی برای پرسش یا پرسش هایی تحقیقی مورد نظر کمک کند. محقق به خوبی آگاهی دارد که آنچه یافته است تا حد زیادی بستگی به نوع کاوش او برای دست یافتن به آنها دارد. انتخاب روش تحقیق بستگی به هدف ها، ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن دارد. بنابراین هنگامی می توان در مورد روش بررسی و انجام یک تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش هدفها و نیز وسعت دامنه ی آن مشخص باشد.( نادری و نراقی ۱۳۸۲ ص ۶۱)در این فصل به بیان روش تحقیق جامعه آماری نمونه آماری و روش نمونه گیری، ابزار جمع آوری اطلاعات، روایی و پایانی ابزار اندازه گیری، و روش تجزیه تحلیل اطلاعات در پژوهش حاضر پرداخته شده است.
۳-۱٫ روش تحقیق
تحقیق حاضر از نوع تحقیقات ترکیبی یا توصیفی ( کیفی کمی) بوده و متکی بر تحلیل محتوا است.^[۵۷] تحلیل محتوا را می توان فرایند نظام مند شناسایی، طبقه بندی، تبیین و تفسیر استنباط و استخراج پیام ها، نمادها، آثار و مفاهیم پیدا و پنهان در متون نوشتاری، رسانه ها و سایر مجموعه های مورد بررسی براساس روش های پژوهش کمی و کیفی تعریف کردتحلیل محتوا فقط در مواردی بکار برده می شود که تحلیل گر بخواهد فراتر از محتوای ظاهری کلام برود بنابراین در این نوع تحلیل تأکید بر کشف رمز محتوای پنهان پیام هاست و هدف دستیابی به عمق ساختار متون و اسناد مورد بررسی است.( معروفی ، یوسف زاده ، ۱۳۸۸، ص ۱۵ وص ۷۱)
تحلیل محتوای کتاب درسی یک شیوه پژوهش دقیق عمیق و پیچیده است که از طریق تجزیه و تحلیل متون به تعیین تعداد مفاهیم و واژه های درون متن می پردازد تا ارتباط بین مفاهیم، معانی، تأکید است و دلالت ها را مشخص کند و ورای توصیف و طبقه بندی مقوله های جدید در پیام آشکار از طریق درک موقعیت و شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نویسنده به تفسیر آثار و پیامدهای پیام در فراگیر بپردازد.( حسن مرادی، ۱۳۸۸، ص ۱۱۶)
۳-۱-۱٫ نوع پژوهش با توجه به هدف
پژوهش حاضر از نوع کاربردی است. پژوهش کاربردی به دنبال فراهم آوردن نتایج علمی و قابل استفاده است. پژوهش کاربردی، یک تحقیق پایه‌ای است با این تفاوت که علاوه بر بدست آوردن دانش علمی یا فنی جدید، از ابتدا برای رسیدن به یک هدف علمی مشخص جهت داده می‌شود و نتایج آن اساسا جهت افزایش کارایی یک محصول و یا عملیات، روشها و نظامها بکار گرفته می‌شود. ( اعرابی، ۱۳۷۸، ۵).
هدف اصلی پژوهش کاربردی پیدا کردن راه حل برای مشکلات زندگی و یافتن زمینه‌هایی است که نتایج پژوهش‌های بنیادی را مورد استفاده قرار دهد. از این رو، بر خلاف پژوهشهای بنیادی که اصول و روابط کلی و انتزاعی را کشف می‌کند، پژوهش کاربردی موارد استفاده آن اصول را جستجو می‌کند. (سیف، ۱۳۸۰، ۷۰).
پژوهش‌های کاربردی با هدف پاسخگویی به نیازهای مطرح در جامعه، شناسایی و توصیف پدیده‌ها به منظور حل مشکلات عینی و فوری صورت می‌گیرد. (طالب، ۱۳۸۰، ۱۱).
بطور کلی هر پژوهشی(چه کمی و چه کیفی) بر شالوده‌ی پیش فرضی استوار است که به پژوهشگر می‌گوید:«اعتبار» تحقیق بسته به چیست و کدام شیوه برای انجام آن پژوهش مناسب تر است. بنابراین آگاهی از این پیش فرض‌ها برای انجام و یا ارزشیابی پژوهش‌های کیفی اهمیت زیادی دارد. (اعرابی و همکاران، بی تا).

۳-۱-۲٫ روش
در پژوهش مورد نظر مقوله‌ی تعریف شده تحلیل محتوای دروس کتاب های فارسی دوره ی دوم ابتدایی (پایه های چهارم، پنجم، ششم) است. مولفه‌های آن هم اهداف به کار گرفته شده دراین کتابها که مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش هستند و واحد تحلیل هم کلیه فرصت‌های یادگیری ایجاد شده در کتاب مورد نظر می‌باشد.
۳-۲٫ جامعه آماری
هر جامعه آماری عبارتست از مجموعه‌ای که حداقل در یک ویژگی اشتراک دارند و همین اشتراک باعث گرد آمدن آن مجموعه است. اصطلاح جامعه منحصر به انسان نیست. در روانشناسی و علوم اجتماعی اگر چه اغلب با انسان وجامعه انسانی سروکار داریم اما مواردی هم وجود دارد که آزمودنی ‌ها موجوداتی غیر از انسان باشد و جامعه می‌تواند مجموعه‌ای از اشیاء، ‌نمادها، کتابها، روزنامه‌ها و… را شامل شود. جامعه آماری تحقیق مجموعه‌ای از افراد یا اشیاء می‌باشد که دارای ویژگیهای همگون و قابل اندازه گیری می‌باشند. (سرمد و دیگران، ۱۳۸۰،۱۷۷). جامعه آماری این پژوهش کتابهای فارسی دوره دوم ابتدایی یعنی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی می باشد. از نظر حجم محتوا، تمام محتوای مطرح شده در این کتابها (عناوین، اهداف، داستانها، جملات، و … ) مورد بررسی قرار گرفته است و با بهره گرفتن از این نمونه‌ها کلیه مفاهیم یکی از منظر اهداف (شناختی، عاطفی و روانی – حرکتی )و همچنین موارد انطباق محتوای متن، تصویر و تمرین کتاب ها با هر یک از این اهداف مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. همانطور که روشن است ما در این پژوهش با تمام جامعه آماری سروکار داریم و تمام جامعه آماری بعنوان نمونه انتخاب شده است و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
۳-۳٫ طرح تحقیق و تعیین طبقات تحلیل
در این پژوهش طبقه تحلیل با بهره گرفتن از روش جعبه ای ^[۵۸] تعیین شده است و براساس آن واحد محتوا در طبقات مشخص شده مورد شمارش قرارگرفته است.طبقات تحلیل فضاهایی است که واحدهای محتوا باید در آنها قرار گیرد این فضاها براساس فرضیات تحقیق تعیین می گردند و رسانه مورد نظر تحلیل و اجزای آن در طبقه مناسب خود قرار داده می شود.
همچنین باید توجه داشت که هر طبقه معرف یک متغیر است. تجربه نشان داد. فقط بررسی هایی که طبقاتشان به طور صریح تنظیم و با مسأله و محتوای پژوهش به خوبی تطبیق داده شده‌اند ثمربخش بوده‌اند هر طبقه بندی براساس یک معیار انجام می گیرد در تحلیل محتوا این معیارها بستگی به فرضیات و سوالات تحقیق دارد. (نوریان، ۱۳۸۷، ص ۷۸)
۳-۳-۱٫ طبقه بندی محتوا براساس مهارت های شناختی

• حیطه شناختی :حیطه شناختی مشتمل بر رفتارهایی است که توانایی های ساده ذهنی تا مهارت های پیچیده عقلی مانند :بازشناسی و یاد آوری مطالب آموخته شده و تفسیر مطالب را در بر می گیرد.

• حیطه عاطفی :حیطه عاطفی مربوط به رغبت ها ،نگرش ها و اعتقادات و ارزش ها است.

• حیطه روانی –حرکتی :حیطه روانی حرکتی آن دسته از رفتار هایی را در بر می گیرد که با مهارت های عقلی و اعمال بدنی هر دو ارتباط دارند مانند نقشه کشی ،طراحی و حرکات ورزشی.

در این پژوهش منظورو هدف بررسی محتوای کتابهای فارسی با توجه به مهارت های شناختی ،عاطفی و روانی حرکتی است بدین طریق که محتوا،برنامه درسی ، متن نوشتاری و تصاویر در کسب مهارت های ذکر شده موثر است یا خیر.
۳-۴٫ ابزار جمع آوری اطلاعات

۲-۳-۴- کیفیت اقلام تعهدی
با توجه به اجزای تشکیل دهنده سود و بحث های مطروحه در بالا،بایستی کیفیت اقلام تعهدی موجود در داخل سود، موجود توجه قرار گیرد.”کیفیت اقلام تعهدی “در تحقیقات قبلی تعریف متعددی دارد که در این تحقیق سعی می شود عمده ترین تعاریف و روش های ارزیابی آن طبقه بندی و سپس از بین روش های متفاوت سنجش آن، بهترین و پرکاربرد ترین مدل انتخاب شود.
فرانسیس و همکاران^[۳۸] (۲۰۰۴) در مطالعات خود تحت عنوان اثرات قیمت گذاری کیفیت اقلام تعهدی،پایداری اقلام تعهدی ، و قابلیت پیش بینی آن ها را دلیل کیفیت این اقلام می دانند.پایداری اقلام تعهدی به معنی استمرار و تکرار آن ها در سود سال های بعد می باشد و در جایی دیگر ازهمین تحقیق مربوط بودن ارزش اقلام تعهدی و به موقع بودن این اقلام را عوامل موثر بر کیفیت اقلام تعهدی عنوان می کنند.
۲-۳-۶-اقلام تعهدی غیر اختیاری و اختیاری
اقلام تعهدی به دو دسته تقسیم می شوند،آن دسته از اقلام تعهدی را که در مدل تجاری شرکت ها^۳و محیط عملیاتی^[۳۹] آن هابوجود می آید و مدیریت واحد تجاری در پیدایش آنها دخالتی نداشته است و در حین انجام فعالیت های تجاری شرکت ایجاد شده باشند ،را اقلام تعهدی غیر اختیاری می نامیم .دسته ای دیگر از اقلام تعهدی به خاطر انتخاب روش های حسابداری ،تخصیص های اختیاری ،تصمیمات مدیریتی و قضاوتها و برآوردها بوجود می آیند.به عبارت دیگر از هر شرکت به شرکت دیگر مقدار ونوع این اقلام می‌تواند متفاوت باشد چون تحت تاثیر رویه و خط مشی انتخابی شرکت قرار داردوهرچقدر مدیر یک شرکت آزادی عمل بیشتری برای بوجود آوردن آنها داشته باشد.احتمال بیشتر داردکه از این اقلام برای تاثیرگذاری روی سود استفاده کندکه این عمل به پدیده مدیریت سود^[۴۰] معروف است (شربتی، ۱۳۸۹).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-۳-۷-مفهوم مدیریت سود
هیلی و والن^[۴۱] تعریف زیر را از مدیریت سود ارائه کرده اند:
مدیریت سود هنگامی رخ می‌دهد که مدیران از قضاوت‌های شخصی خود در گزارشگری مالی استفاده می‌کنند وساختار معاملات را برای تغییر گزارشگری مالی دست کاری می‌نمایند. این هدف یا به قصد گمراه نمودن برخی از صاحبان سود درباره عملکرد اقتصادی شرکت یا تأثیر بر نتایج قراردادهایی است که انعقاد آنها منوط به دستیابی سود شخصی می‌باشد، صورت می‌گیرد(مشایخی و صفری، ۱۳۸۵).
مدیریت سود، دخالت عمدی درفرآیند گزارشگری مالی خارجی با قصد بدست آوردن سود است. انعطاف‌پذیری در حسابداری به این حرفه اجازه می‌دهد که فرآوری‌هایی داشته باشد. انحرافاتی چون مدیریت سود، هنگامی رخ می‌دهد که افراد از این انعطاف پذیری سوء استفاده می‌نمایند و از این انحرافات برای پوشش نوسان‌های مالی واقعی استفاده می‌شود. این مهم، باعث می‌شود نتایج واقعی عملکرد مدیریت آشکار نشود. این عبارت، براین دلالت دارد که در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداری، اگر تصمیمات حسابداری برای دگرگون‌سازی یا پنهان نمودن عملکرد اقتصادی واقعی شرکت مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند مدیریت سود تلقی شود(نوروش و همکاران، ۱۳۸۵)^.
فلسفه مدیریت سود، بهره‌گیری از انعطاف روش استاندارد و اصول پذیرفته شده حسابداری می‌باشد. البته تفسیرهای گوناگونی که می‌توان از روش های اجرایی یک استاندارد حسابداری برداشت کرد، از دیگر دلایل وجود مدیریت سود می‌باشد. این انعطاف پذیری دلیل اصلی تنوع موجود در روش‌های حسابداری است. در زمانی که تفسیر یک استاندارد بسیار انعطاف‌پذیر است، یکپارچگی داده‌های ارائه شده در صورت‌های مالی کمتر می‌شود. اصل تطابق و محافظه کاری نیز می‌تواند باعث مدیریت سود شود. بنابرگفته گتشو^[۴۲] (۱۹۸۶)، شرکت کارباید^[۴۳]، سود سه ماهه نخست سال مالی خود را بدون اضافه نمودن به موجودی نقد و تنها با بهره گرفتن از روش تعهدی حسابداری استهلاک، معافیت‌های مالیاتی سرمایه‌گذاری‌ها و به حساب دارایی بودن بهره، افزایش داد. مدیران شرکت تأکید کرده‌اند که این کار برای ارائه‌ صورت‌های مالی واقعی‌تر و قابل مقایسه کردن صورت‌های مالی شرکت، با سایر شرکت‌های در صنعت مشابه، صورت گرفته است. تحلیل‌گران مالی و حسابرسان از این پدیده به عنوان «ترفند حسابداری» نام می‌برند. این در حالی است که تمامی این اقدامات در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداری صورت گرفته است(همان منبع).
به طور کلی می‌توان گفت که مدیریت سود یعنی اقدامات آگاهانه بعمل آمده توسط مدیریت در خصوص چگونگی گزارش سود جهت رسیدن به اهداف خاص به گونه ای که منطبق با اصول و رویه های حسابداری می باشد. هرچند که این تعریف ها در سطح وسیع مورد پذیرش است، اما کاربرد عملیاتی این تعریف ها، کمی دشوار است، زیرا قصد و نیت مدیریت، شواهد عینی در اختیار نمی‌گذارد. در ادبیات حسابداری ارائه‌ تعریف روشن از مدیریت سود مشکل است، زیرا مرز میان مدیریت سود و تقلب‌های مالی مشخص نمی باشد. تقلب مالی، حذف یا دستکاری عمدی واقعیات اصلی یا داده‌های حسابداری است که در کنار سایر داده‌های موجود، باعث تغییر قضاوت و یا تصمیم‌گیری استفاده‌کننده از داده‌ها خواهد شد. جهت تعیین خط مشی کمیسیون بورس اوراق بهادار در خصوص مدیریت سود، نظرهای اخیر کمیسیون بورس اوراق بهادار مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفت. در حالی که بیشتر این منابع به واژه مدیریت سود اشاره داشتند، ولی هیچ کدام از این منابع تعریف روشنی از مدیریت سود ارائه نداده‌اند. هرچند که لویت^[۴۴] (۱۹۹۸) خاطرنشان می‌سازد که انعطاف‌پذیری در حسابداری به این حرفه اجازه می‌دهد که نوآوری‌هایی داشته باشد. انحرافاتی چون مدیریت سود، هنگامی رخ می‌دهد که افراد از این انعطاف‌پذیری سوء استفاده می‌نمایند و از این انحرافات جهت پوشش نوسان‌های مالی واقعی استفاده می‌شود. این مهم باعث می‌شود نتایج واقعی عملکرد مدیریت آشکار نشود(نوروش و همکاران، ۱۳۸۵).
بطور وضوح، مطالعات تئوری نمایندگی بارها تحت طبقه‌بندی مدیریت سود قرار گرفته از اینرو، مدیریت شرکت تلاش دارد تا سود را تحت تأثیر قرار دهد برای :
۱- ماکزیمم نمودن پاداش ها.
۲- اجتناب از نقص شروط بدهیهای اوراق قرضه که از پرداخت سود سهام جلوگیری می‌کند.
۳- حداقل نمودن گزارش درآمد برای به حداقل رساندن دخالت دولت اگر مؤسسه قابلیت سیاسی بالائی داشته باشد.
۲-۳-۸- اندازه گیری مدیریت سود
مطالعات موجود درباره مدیریت سود عموماً متوجه اقلام تعهدی بوده است. اقلام تعهدی از تفاوت بین سود و وجوه نقد حاصل از عملیات حاصل می‌گردد، که شامل هزینه استهلاک، تغییرات در دارایی‌ها وبدهی‌های جاری به غیراز وجه نقد(ازقبیل حساب های دریافتنی، موجودی کالاوحساب‌های پرداختنی) می‌باشد. درنتیجه، با این فرض که جریان وجه نقد دستکاری نمی‌شود، تنها راه باقیمانده برای دستکاری سود، افزایش یا کاهش اقلام تعهدی است(مشایخی، صفری ، ۱۳۸۵).
اما سؤال این است که : افزایش یا کاهش تا چه میزان است وسطح نرمال اقلام تعهدی چقدر است؟
بسیاری از مطالعات دهه ۹۰ به بعد، از روش شناسی جونز(۱۹۹۱) برای تخمین اقلام تعهدی اختیاری وغیر اختیاری استفاده کرده‌اند. اولین مشکل این است که کدام قسمت ازاقلام تعهدی، مربوط به سطح فعالیت است(غیراختیاری) و کدام قسمت می‌تواند به دستکاری مربوط باشد( اختیاری ). مطالعات پیشین برروی اقلام تعهدی خاصی که بیشتر از بقیه درمعرض استفاده برای اهداف مدیریت سود بودند ، متمرکز شده است. درابتدا، پژوهش های زیادی تلاش کردند اقلام تعهدی اختیاری رابراساس ارتباط بین کل اقلام تعهدی و متغیرهای توضیحی، اندازه گیری کنند. در این پژوهش ها که اولین بار توسط هیلی ودی آنجلو انجام شدند، کل اقلام تعهدی و تغییرات درآن را به عنوان مقیاس اختیار مدیریت درمورد سود به کار بردند.
درواقع فرض مدل جونز این است که اقلام تعهدی تابعی از فعالیت تجاری واقعی شرکت می باشد ومعیار فعالیت تجاری هرشرکت از طریق فروش آن شرکت تعیین می شود. جونز برخلاف هیلی ودی آنجلو فرض ثابت بودن اقلام تعهدی غیر اختیاری در طول زمان راکنار گذاشت وتلاش کرد اثرتغییر در شرایط اقتصادی براقلام تعهدی غیر اختیاری را کنترل کند .اما دراین مدل، فرض براین است که درآمد فروش غیر اختیاری است واگر سود از طریق درآمدهای اختیاری مدیریت شود، مدل جونز بخشی از سودهای مدیریت شده را حذف می‌کند که محدودیت مدل جونز به شمار می رود.
۲-۳-۸-۱-مدلهای اندازه گیری مدیریت سود
از آنجایی که مدیریت سود به طور مستقیم قابل اندازه گیری نیست، ادبیات مدیریت سود چند روش برآوردکننده مدیریت سود بالقوه را پیشنهاد میکنند. این روشها شامل روش اقلام تعهدی اختیاری، روش اقلام تعهدی یگانه، روش جمع اقلام تعهدی و روش توزیعی است که در ادامه بهتفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفتهاند.
۱-مدل جمع اقلام تعهدی اختیاری(مدل جونز،۱۹۹۱)^[۴۵]
عمومیترین روش مورد استفاده، روش اقلام تعهدی اختیاری است؛ که فرض می کند مدیران برای مدیریت سود اساساً به اختیارهای خود در خصوص اقلام تعهدی حسابداری تکیه می کنند (همان منبع). اقلام تعهدی شامل اقلام تعهدی اختیاری و غیراختیاری است. اقلام تعهدی اختیاری توسط مدیریت تعیین میشود، اما اقلام تعهدی غیراختیاری بطور اقتصادی تعیین میشوند و در اختیار مدیریت نمی‌باشند.
مدیران از توانایی اعمال اختیارهای خود برای گزینش روش های حسابداری و برآوردهای مربوط به اقلام اختیاری و تعیین زمان شناسایی این اقلام تعهدی برخوردارند. لذا، این روش مستلزم تفکیک اقلام تعهدی به اجزای اختیاری و غیراختیاری است، سپس اقلام تعهدی بعنوان نمادی برای مدیریت سود استفاده می شوند. همچنین روش اقلام تعهدی اختیاری با توجه به اقلام تعهدی خاص مورد بررسی ممکن است به دو روش مجزا تفکیک شود. روش اول اصطلاحاً روش جمع اقلام تعهدی اختیاری نامیده میشود. بر اساس این روش، جمع اقلام تعهدی به اقلام تعهدی اختیاری و غیراختیاری تفکیک میشود. مدلهایی که بصورت مکرر برای انجام این جداسازی استفاده شدهاند شامل مدل جونز(جونز، ۱۹۹۱) و مدل تعدیل شده جونز^[۴۶] (دچاو و همکاران،۱۹۹۵) ^[۴۷] است. روش کل اقلام تعهدی اختیاری به طور وسیع جهت آزمون فرضیه های مدیریت بکار گرفته شده است. مشکل عمده مربوط به استفاده از این روش، نیاز به تشخیص و تفکیک کل اقلام تعهدی به اجزای مدیریت نشده و مدیریت شده است. به عبارت دیگر، انتظار می رود شرکت مورد نظر به جای اقلام تعهدی اختیاری دارای اقلام تعهدی غیراختیاری عمده باشد. شمول این اقلام تعهدی در محاسبات مدیریت سود منجر به ایجاد اختلالاتی در معیار اندازه گیری مدیریت سود میشود. بنابراین، اقلام تعهدی غیراختیاری یا مورد انتظار باید برای برآورد معقول اقلام تعهدی اختیاری از جمع اقلام تعهدی کنار گذاشته شوند. مدلهایی که بطور مکرر برای تفکیک اقلام تعهدی مورد انتظار(غیراختیاری) و اختیاری استفاده شده‌اند شامل مدل جونزو مدل تعدیل شده جونز (همان منبع) هستند. در مدل جونز، فرض بر این است که برای محاسبه میزان اقلام تعهدی مدیریت نشده ناشی از معاملات اقتصادی شرکت، دو متغیر شامل مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات و تغییرات درآمد، در نظر گرفته میشود. مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات میزان هزینه استهلاک را تعیین می‌کند، در حالیکه تغییر درآمد بیانگر تغییرات حسابهای سرمایه در گردش است. مدل جونز جمع اقلام تعهدی را بر روی مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات و تغییرات درآمد رگرسیون می کند. این رگرسیون منجر به ضرایبی می‌شود که برای برآورد اقلام تعهدی مدیریت نشده مورد استفاده قرار می‌گیرند. باقیماندههای رگرسیون مذکور به عنوان اقلام تعهدی اختیاری در نظر گرفته می‌شوند(بولو و حسینی، ۱۳۸۶).
با فرض اینکه تغیرات در فروشهای اعتباری نیز می‌تواند منبع مدیریت سود باشد، دچاو و همکارانش (۱۹۹۵) مدل جونز را با کسر نمودن تغیرات در حسابها و اسناد دریافتنی از تغییرات درآمد، تعدیل نمودند. مدل تعدیل شده جونز، هم معاملات اقتصادی و هم خط مشی اعتباری شرکت را کنترل می کند. دچاو و‌همکارانش شواهدی را ارائه نمودند که نشان میداد مدل تعدیل شده جونز در کشف موارد دستکاری درآمد بسیار قویتر از مدل استاندارد جونز است. بر اساس مدل تعدیل شده جونز، جمع اقلام تعهدی بر روی مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات و تغیرات درآمدها پس از تعدیل بابت تغییرات حسابها و اسناد دریافتنی رگرسیون میشود. آزمونهای اولیه مدل جونز ومدل تعدیل شده جونز برای یک دوره طولانی روی شرکتهایی با داده های سری زمانی کافی برای برآورد ضرایب خاص شرکت انجام شد. سپس ضرایب بدست آمده برای برآورد اقلام تعهدی اختیاری استفاده شدند. متعاقباً، بسیاری از پژوهشها، این مدل را به صورت مقطعی(توح و همکاران،۱۹۹۸)^[۴۸]، (دوچارم و همکاران، ۲۰۰۱) ^[۴۹] برآورد نمودند(بولو و حسینی، ۱۳۸۶).
مدل تعدیل شده جونز بیانگر آن است که هر شرکت نمونه ابتدا با تمام شرکتهای همان صنعت مطابقت داده می شود. جمع اقلام تعهدی روی مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات و تغییرات تعدیل شده درآمد برای هر گروه از شرکتهای کنترل مطابقت یافته و با شرکت نمونه مورد نظر رگرسیون می‌شود. داده های این رگرسیون از سال مالی قبل از سالهای نمونه برگرفته شده و تمام متغیرها بر حسب جمع داراییهای ابتدای دوره استاندارد شده اند.
رابطه(۱-۲)

TAC_it : جمع اقلام تعهدی در سال t برای شرکت کنترل i
TA_it-1 : جمع دارائیها در ابتدای سال t (آخر سال t-1 ) برای شرکت کنترل i
∆REV_it : تغیرات درآمد طی سال t-1 تا t برای شرکت کنترل i
PPE_it : مبلغ ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات در سال t برای شرکت کنترل i
e_it : مجموع خطای رگرسیون، فرض بر این است که بصورت مقطعی ناهمبسته و دارای توزیع نرمال با میانگین صفر هستند.
سپس این ضرایب برآوردی حاصل از رگرسیونهای شرکت کنترل برای برآورد میزان اقلام تعهدی مدیریت شده برای هر شرکت نمونه از طریق کسر نمودن اقلام تعهدی مدیریت نشده از جمع اقلام تعهدی به شرح زیر بدست می آید:
رابطه(۲-۲)

TAEM_j,t: اجزای مدیریت شده اقلام تعهدی شرکت نمونه i در سال t که معادل جمع اقلام تعهدی اختیاری است.
∆REC_jt : تغیرات حسابها و اسناد دریافتنی طی سال t-1 تا t برای شرکت کنترل i
بحث قابل توجهی در خصوص کارایی مدل تعدیل شده جونز در خصوص کشف مدیرت سود انجام شده است(کنگ و همکاران^[۵۰]، ۱۹۹۵، گای و همکاران^[۵۱]، ۱۹۹۶، پیزنل و همکاران^[۵۲] ، ۱۹۹۸). پیزنل و همکاران نشان دادند که مدل تعدیل شده جونز صرفاً مبلغ اندکی از اقلام تعهدی عادی سرمایه در گردش را کنترل می کند. بنابراین، پژوهشهای اخیر روش جایگزینی را برای اقلام تعهدی اختیاری تدوین کردند.
این روش اصطلاحاً روش اقلام تعهدی اختیاری سرمایه در گردش نامیده می شود. براساس این روش، تنها اقلام تعهدی سرمایه در گردش به اجزای اختیاری و غیراختیاری تفکیک می شوند. منطق پشتوانه این روش این است که در مقایسه با اقلام تعهدی بلند مدت، مدیران نسبت به اقلام تعهدی جاری از آزادی عمل بیشتری برخوردار هستند و بنابراین، اجزای اختیاری اقلام تعهدی سرمایه در گردش می‌تواند نمادی برتر نسبت به جمع اقلام تعهدی باشد(توح و همکاران، ۱۹۹۸) ^[۵۳]. این مدل که توسط توح و همکاران برای شناسایی اجزای اختیاری اقلام تعهدی سرمایه در گردش تدوین شد، بر همان منطق مدلهای جونز مبتنی است. برای یکنواختی مدل جمع اقلام تعهدی اختیاری با مدل سرمایه درگردش، تغییر در درآمدها بابت تغییرات حسابها و اسناد دریافتنی تعدیل شده است.
ضرایب اقلام تعهدی مدیریت نشده از رگرسیون اقلام تعهدی سرمایه در گردش روی تغییرات درآمدها، به صورت مقطعی، برای هر گروه از شرکتهای کنترل مطابقت یافته با شرکت نمونه مورد نظر به دست میآید. رگرسیون شرکت کنترل به شرح زیر است:
رابطه(۳-۲)

: اقلام تعهدی سرمایه در گردش(جمع تغییرات موجودی کالا، حسابها و اسناد دریافتنی و سایر دارائیهای جاری منهای تغییرات حسابها و اسناد پرداختنی، مالیات بر درآمد پرداختنی و سایر بدهیهای جاری) در سال t برای شرکت کنترلi.
سپس این ضرایب برآوردی حاصل از رگرسیونهای شرکت کنترل، برای برآورد میزان اقلام تعهدی مدیریت شده سرمایه در گردش هر شرکت نمونه با کسر نمودن اقلام تعهدی مدیریت نشده سرمایه در گردش از جمع اقلام تعهدی سرمایه در گردش به شرح زیر استفاده می‌شود:
رابطه(۴-۲)

: اقلام تعهدی مدیریت شده سرمایه در گردش شرکتj در سالt، که معادل اقلام تعهدی اختیاری سرمایه در گردش است(بولو و حسینی،۱۳۸۶).
۲-مدل اقلام تعهدی یگانه
برخی پژوهشها تنها با بهره گرفتن از اقلام تعهدی یگانه نظیر ذخیره مطالبات مشکوک الوصول(مک نیکولز و ویلسون،۱۹۸۸)^[۵۴]، برآوردهای استهلاک (توح و همکاران ۱۹۹۹)^[۵۵] یا ذخایر ارزیابی تخصیصهای مالیاتی به آزمون مدیریت سود پرداخته اند.
کوشش برای کشف مدیریت سود با بهره گرفتن از اقلام تعهدی یگانه دارای معایبی است. نخست اینکه، صرفاً در صورتی مدیریت سود میتواند بر اساس روش اقلام تعهدی یگانه کشف شود که اقلام تعهدی مورد آزمون مدیریت شده باشند که معمولاً تشخیص این امر دشوار است. حتی چنانچه اقلام تعهدی مناسبی مورد آزمون واقع شده باشند، تأثیر مدیریت هر یک از اقلام تعهدی به تنهایی ممکن است از لحاظ آماری با اهمیت نباشند. ثانیاً، این فرض منطقی است که مدیران برای مدیریت سود، بیش از یک اقلام تعهدی را استفاده میکنند. بنابراین، ضمن اینکه روش اقلام تعهدی یگانه در برخی شرایط برای کشف مدیریت سود موثر است، اما در اغلب موارد منجر به کشف مدیریت سود نمی شود(نیکولز و ویلسون، ۱۹۸۸).^[۵۶] علاوه براین، اعتبار سازه برای روش اقلام تعهدی یگانه کمتر از روش جمع اقلام تعهدی است، زیرا اقلام تعهدی واحد به سهولت می تواند تحت تأثیر متغیرهای مختلف قرار گیرد. به عنوان مثال، یک تغییر افزاینده سود در ذخیره مطالبات مشکوک الوصول شرکت می تواند نتیجه مدیریت سود باشد. با این حال، همچنین تغییر مذکور میتواند ناشی از تغییر در سیاستهای اعتباری شرکت یا تغییر در وضعیت اقتصادی باشد(بولو و حسینی،۱۳۸۶(.
۳-مدل جمع اقلام تعهدی^[۵۷]

نرمال بودن یا نبودن جامعه، یکی از عوامل تعیین کننده در انتخاب نوع ضریب همبستگی و رگرسیونی محسوب می شود. چنانچه داده ها نرمال و مقیاس فاصله ای یا شبه فاصله ای باشد می توان از ضریب همبستگی پیرسون بهره گرفت. درغیر این صورت استفاده از ضریب همبستگی اسپیرمن توصیه می شود. در این تحقیق برای آزمون فرضیه های پژوهش جهت تعیین رابطه بین متغیرها از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شده است. درجه وابستگی یک متغیر به متغیر دیگر بوسیله همبستگی نشان داده می شود. ضریب همبستگی خطی به عنوان معیاری از رابطه خطی بین دو متغیر تعریف می شود. متداولترین محک همبستگی خطی بین دو متغیر بنام ضریب همبستگی پیرسون می باشد که مقدار آن بین ۱+ تا ۱- می باشد و هرچه ضریب همبستگی به یک (چه مثبت وچه منفی) نزدیکتر باشد نشان دهنده همبستگی شدید دو متغیر است. فرمول آزمون همبستگی:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

که در آن :
X∑ : مجموع نمرات خام گروه X، Y∑ : مجموع نمرات خام گروه Y، XY∑ : مجموع حاصل ضرب های X در Y
: مجموع مجذورات X ها ، : مجموع مجذورات Y ها
: مجذور حاصل جمع X ها ، : مجذور حاصل جمع Y ها ، N : تعداد X ها یا Y ها
می باشد.
۳-۲-۸-۳ مدل معادلات ساختاری
مدل معادلات ساختاری^[۱۱۹] یکی از روش های تجزیه و تحلیل چندمتغیره است. کاربرد اصلی آن در موضوعات چند متغیره ای است که نمی توان آنها را به شیوه دو متغیری با در نظر گرفتن هربار یک متغیر مستقل با یک متغیر وابسته انجام داد.
تجزیه و تحلیل چندمتغیره به یک سری روش های تجزیه و تحلیل اطلاق می شود که ویژگی اصلی آنها، تجزیه و تحلیل همزمان چند متغیر مستقل با چند متغیر وابسته است. معادلات ساختاری به عنوان یک الگوی آماری به بررسی روابط بین متغیرهای پنهان و آشکار(مشاهده شده) می پردازد. از طریق معادلات ساختاری می توان ساختارهای فرضی کلی یا الگوهای علی را با داده های غیر آزمایشی تایید کرد. معادلات ساختاری، چارچوب منسجمی را برای برآورد قدرت روابط بین همه متغیرهای یک الگوی نظری فراهم می آورد. نظریه ها محور اساسی در این الگو هستند و بدون آنها نمی توان توصیف مناسبی از روابط درونی متغیرها داشت. معادله ساختاری یک تکنیک تحلیل چند متغیری از خانواده رگرسیون چندمتغیری است که امکان آزمون همزمان مجموعه ای از معادلات رگرسیون را فراهم می کند. در واقع الگوسازی معادله ساختاری یک رویکرد آماری جامع برای آزمون فرض هایی درباره روابط بین متغیرهای مشاهده شده و پنهان است(هومن، حیدرعلی،۱۳۸۴).
۴-۲-۸-۳ مدل رگرسیون تحقیق
رگرسیون یکی از روش های پرکاربرد در مطالعات اجتماعی اقتصادی است. که ارتباط تنگاتنگی با ضریب همبستگی داشته و عموماً بصورت همزمان در مطالعات مورد استفاده قرار می گیرند. تحلیل رگرسیون این امکان را برای محقق فراهم می کند تا تغییرات متغیر وابسته را از طریق متغیر مستقل پیش بینی نماید و سهم هر یک از متغیر های مستقل را نیز در تبیین متغیر وابسته تعیین نماید. رگرسیون رابطه نزدیک با ضریب همبستگی دارد بدین معنا که برای انجام رگرسیون باید ضریب همبستگی را محاسبه کرد که اگر میان متغیر های مورد مطالعه همبستگی وجود داشت تنها در این صورت است که می توان از رگرسیون برای آزمون فرضیه های تحقیق استفاده کرد. هرچه همبستگی بین متغیر ها قوی باشد پیش بینی نیز دقیق تر خواهد بود. تفاوت رگرسیون با ضریب همبستگی در این است که رگرسیون به دنبال پیش بینی است در حالی که ضریب همبستگی تنها میزان وابستگی ۲ تا متغیر را با هم مقایسه می کند.
علامت ضریب همبستگی در تحلیل رگرسیون R و مجذور آن هم R^2 (به توان ۲) و همچنین تفاوت R با r در این است اولاً R بیانگر رابطه میان بیش از ۲ متغیر میباشد در حالی که r بیانگر رابطه بین ۲ متغیر می باشد.
دامنه تغییرات مقدار R بین ۱+ و ۰ ولی در r بین ۰ و ۱- می باشد.
۹-۳ نرم افزارهای مورد استفاده

• • LISREL 8.5

• • Spss 19

• • Excel

فصل چهارم
تجزیه و تحلیل آماری یافته های تحقیق
مقدمه
تجزیه و تحلیل داده ها برای بررسی صحت فرضیات تحقیق از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه در بیشتر تحقیقاتی که متکی بر اطلاعات جمع آوری شده از موضوع مورد تحقیق می باشد، تجزیه و تحلیل اطلاعات از اصلی ترین و مهمترین بخشهای تحقیق محسوب می شود.
در این فصل داده های جمع آوری شده برای تائید یا رد فرضیات تحقیق مورد استفاده قرار می گیرد. این فصل شامل سه بخش است. در بخش نخست، برای ارائه نتایج و یافته های تحقیق ابتدا به توصیف متغیرها پرداخته ایم، در این بخش آماره های توصیفی و نمودارهای متناسب با آنها ارائه شده است. در بخش دوم فرضیات تحقیق مورد آزمون قرار خواهند گرفت. آماره ای که برای آزمون فرضیات مورد استفاده قرار می گیرد ضریب همبستگی پیرسون است و بخش سوم نیز شامل تحلیل چندمتغیره می باشد، در بخش تحلیل چند متغیره با بهره گرفتن از آزمون رگرسیون چند متغیره میزان تأثیر هریک از ابعاد مدیریت دانش بر مدیریت کیفیت جامع و ابعاد آن مورد سنجش قرار گرفته است و به منظور آزمون کمی مدل نظری فرض شده بوسیله پژوهشگر از مدل معادلات ساختاری و شاخص های برازش استفاده شده است.
۱-۴ پرسش های اساسی تحقیق
پرسش اصلی تحقیق :
۱-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان مدیریت دانش و مدیریت کیفیت جامع وجود دارد؟
پرسش های فرعی تحقیق:
۲-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “شناسایی و کسب دانش” و “بهبود مستمر” وجود دارد؟
۳-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “شناسایی و کسب دانش” و “تعهد سازمانی” وجود دارد؟
۴-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “شناسایی و کسب دانش” و “تمرکز بر مشتریان” وجود دارد؟
۵-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “شناسایی و کسب دانش” و “آموزش، یادگیری و مشارکت کارکنان” وجود دارد؟
۶-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “تولید و اشتراک دانش” و “بهبود مستمر” وجود دارد؟
۷-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “تولید و اشتراک دانش” و ” تعهد سازمانی ” وجود دارد؟
۸-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “تولید و اشتراک دانش” و ” تمرکز بر مشتریان ” وجود دارد؟
۹-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان “تولید و اشتراک دانش” و ” آموزش، یادگیری و مشارکت کارکنان ” وجود دارد؟
۱۰-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان” نگهداری و بکارگیری دانش” و” بهبود مستمر” وجود دارد؟
۱۱-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان” نگهداری و بکارگیری دانش” و” تعهد سازمانی ” وجود دارد؟
۱۲-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان” نگهداری و بکارگیری دانش” و” تمرکز بر مشتریان ” وجود دارد؟
۱۳-۱-۴ آیا رابطه معناداری میان” نگهداری و بکارگیری دانش” و” آموزش، یادگیری و مشارکت کارکنان ” وجود دارد؟
۲-۴ آمارتوصیفی
۱-۲-۴ بررسی ویژگی های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان
این پرسشنامه در بین کارشناسان ۸ شرکت بیمه خصوصی با ۱۰ سال سابقه فعالیت بیمه ای توزیع و جمع آوری گردید. از بین ۱۵۲ پرسشنامه برگشت داده شده به علت ناقص بودن پاسخ­ بعضی از پرسشنامه ها تعداد ۱۴۵ پرسشنامه کامل دریافت شد و بر اساس آن به تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته شد.
ابتدا به تشریح ویژگیهای جمعیت شناختی نمونه آماری پرداخته می شود، که آمارتوصیفی اطلاعات جمعیت شناختی (جنسیت، سن، میزان تحصیلات و سابقه فعالیت در سازمان) در ادامه ارائه شده است.
۱-۱-۲-۴ بررسی ویژگی های سنی پاسخ دهندگان
جدول شماره ۱-۴. توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب سن

سن
فراوانی
درصد

بعضی از کشورهای منطقه با بهره گرفتن از کشورهای صاحب فناوری کارهایی کرده‌اند ولی اقدامات آنان موجب وابستگی شده است. در کشور ما اکثر کارهایی انجام شده به خاطر اتکا به نیروی انسانی داخل میزان وابستگی کم‌تر است. (C1-17)
ما دو راه داریم یا با سرمایه‌گذاری بیش‌تر و پذیرش خطرات و تهدیدهای نهفته در این فناوری،(C1-18) سرعت توسعه‌ و کاربرد این فناوری را در کشور افزایش دهیم (C1-19) یا این که با سرمایه‌گذاری‌های بنیادی (C1-20) و پرورش نیروی انسانی مقتدر و صرف زمان بتوانیم از این فناوری بهره‌مند شده و تهدید آن را کاهش دهیم. (C1-21)
زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بر خلاف آنچه که خیلی سریع در ذهن شبکه‌های ارتباطی به ذهن متبادر می‌شود، مهم‌ترین مساله آن توسعه‌ی نیروی انسانی متخصص و کارآمد در این حوزه است. (C1-22)
در این حوزه منابع قانونی و حقوقی در کشور کم است و اگر وجود دارد کارآیی آن کم است باید در این زمینه بازنگری شود و مطابق شرایط روز و ویژگی‌های فناوری اطلاعات قوانین و مقررات مناسب تهیه و تدوین شود. (C1-23)
یکی از زیرساخت‌های مهم ایجاد امکانات عرضه‌ی خدمات الکترونیکی در دستگاه‌های دولتی است، (C1-24) همین‌طور گسترش ظرفیت تولید نرم‌افزارهای بومی در کشور یکی از زیرساخت‌های مهم پرورش و توسعه‌ی ظرفیت مهندسی سیستم و مدیریت پروژه در این حوزه است. (C1-25)

۵

متناسب با برنامه توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات در طول حداقل سه برنامه توسعه باید نیازهای نیروی انسانی برآورد و متناسب با شرایط روز نسبت به پرورش آنان در سطوح مختلف به خصوص مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری اقدام کنیم. (C1-26)
از طرف دیگر زمینه‌ی رقابت سالم بین نیروهای متخصص و با تجربه در این زمینه فراهم شود. (C1-27)
هم‌چنین لازم است با آخرین دستاوردها و پدیده‌های جهانی در ارتباط باشیم تا بتوانیم خودمان را به یک سطح جهانی برسانیم و در تعامل با جهان بتوانیم از دستاوردهای دیگران بهره‌مند شویم. (C1-28)
دولت باید برنامه‌یی برای استفاده از فناوری اطلاعات در درون دولت داشته باشد(C1-29) و پروژه‌های کلانی را تعریف (C1-30) و اعتبارات لازم برای آن اختصاص دهد (C1-31) تا زمینه‌ی فعالیت بنگاه‌های مختلف را فراهم بکند (C1-32) و خودش هم از مزایای سرمایه‌گذاری بهره‌مند شود. با چنینی اقداماتی حتی در دوره‌های بعد از محل صرفه‌جویی‌ها می‌توان سرمایه‌گذاری جدیدی در این زمینه انجام داد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

برای حمایت از کارآفرینی در سیاست‌های تشویقی در زمینه‌ی توسعه‌ی فناوری،(C1-33) نوآوری، خلاقیت (C1-34) طراحی و تولید محصولات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری (C1-35) و محتوا (C1-36) و همین‌طور کاهش هزینه‌ی امکانات زیرساختی به خصوص در زمینه‌ی شبکه‌های ارتباطی داشته باشد. (C1-37) هم‌چنین در زمینه‌ی توسعه‌ی امنیت در فضای مجازی مشابه فضای حقیقی باید سرمایه‌گذاری کند تا فضای امن و مطمئن برای کسب‌وکار وکارآفرینی فراهم شود. (C1-38)

۶

فناوری اطلاعات نوآوری و خلاقیت را افزایش می‌دهد؛ (C1-39) خود فناوری اطلاعات باعث تولید علم و فناوری در همه‌ی حوزه‌ها به قدری زیاد کند که در حال حاضر تولید علم و فناوری ظرف یک‌سال با بیست سال قبل برابری می‌کند. سرعت انتقال ایده‌ها و به مشارکت گذاشتن دانش‌ها بسیار زیاد شده است (C1-40) و همین باعث توسعه‌ی کارآفرینی در همه‌ی نقاط شده و می‌تواند بشود. امروز ایده‌یی که در یک نقطه‌ی جهان پدید و شکل می‌گیرد در لحظه‌یی به سراسر عالم نفوذ پیدا می‌کند و برای همه قابل بره‌برداری است. (C1-41)

۷

فرهنگ‌سازی در توسعه‎ی فناوری اطلاعات بسیار مهم است (C1-42) و موجب می‌شود جامعه با این پدیده و فناوری زودتر آشنا شود و نسبت به کاربرد آن رغبت نشان دهد و از طرف دیگر دغدغه‌های احتمالی موجود را برطرف می‌کند و سرعت استفاده و کاربرد فناوری اطلاعات را بیش‌تر می‌کند. (C1-43) فرهنگ‌سازی در همه‌ی زمینه‌ها مهم است و در حوزه‌ی فناوری اطلاعات اهمت بیش‌تری دارد (C1-44) و به خصوص این که خود فناوری اطلاعات بستر مناسبی برای فرهنگ‌سازی در حوزه‌های دیگر است.

جدول پ-۲– کدگذاری مصاحبه با خبره‌ی دوم (مهندس حکیم جوادی)

ردیف

متن کامل پاسخ به همراه عبارت‌های استخراجی

۱

کشورهایی که عقب ماندگی را در خود احساس می‌کنند باید به سمت ایجاد ساختار فناوری اطلاعات و توسعه آن بروند. (C2-1) کشور ما بدون امنیت کامل اقتصادی و تجاری در فضای مجازی (C2-2)، نمی‌تواند زمینه گسترش توسعه تسهیلات تجاری و بازرگانی را با یک حرکت راهبردی و بلندمدت فراهم کند. رونق صنعت (C2-3) و بازار فناوری اطلاعات (C2-4) و فرهنگ‌سازی (C2-5) در این حوزه بسیار مهم است، امنیت اقتصادی زیر بنا و بستری مناسب برای توسعه هر کشور است و بدون دستیابی به آن ارکان مهم توسعه اقتصادی یعنی سرمایه گذاری، تولید، اشتغال و صادرات تحقق نمی‌یابد.

۲

صنعت فناوری اطلاعات جایگاه ویژه ای در میان صنایع دارد (C2-6) و محور کلیدی برای آن محسوب می‌شود، و در نقشه علمی کشور نیز در میان شش اولویت نخست فناوری، (C2-7) صنعت فناوری اطلاعات در کنار فناوری بیو و نانو قرار گرفته است. توسعه فناوری اطلاعات در ایران در کنار نانوتکنولوژی و انرژی هسته ای در افق چشم انداز کشور قرار گرفته است. با تحقق این امر، بر اساس سند چشم انداز، علاوه بر ایجاد مزیت‌های اقتصادی (C2-8) در حوزه زندگی شخصی افراد، (C2-9) فاصله مناطق روستایی با شهری کاهش (C2-10) یافته و در نتیجه، از مهاجرت جلوگیری می‌شود. دولت حمایت‌های ویژه‌ای را برای توسعه این صنعت در حال پیاده‌سازی دارد. (C2-11)

۳

در حوزه فناوری اطلاعات هنوز جایگاه اصلی خود را در میان کشورهای منطقه پیدا نکردیم (C2-12) و بر اساس برنامه چهارم توسعه باید در زمینه فناوری اطلاعات در جایگاه دوم منطقه باشیم، اما در حال حاضر در رتبه نهم منطقه قرار داریم. دلیل انتخاب فناوری اطلاعات و ارتباطات برای برون‌رفت از فقر و بحران اقتصادی را گستردگی و ایجاد اشتغال بالا در این صنعت است (C2-13) توجه به امنیت فناوری اطلاعات و بومی‌سازی آن (C2-14) از اولویت مهمی باید باشد.
پیش‌بینی می‌شود که در سال ۲۰۱۵ دو میلیارد کاربر از پهنای باند بالا استفاده کنند. (C2-15) بر اساس این پیش‌بینی در سال ۲۰۱۵ در‌آمد اپراتورها ۹۹۴ میلیارد دلار خواهد بود. (C2-16)

۴

در سال بیش از ۷۵ هزار تجارت در جهان توسط این صنعت ایجاد ‌می‌شود که در هیچ صنعتی به این حجم ایجاد اشتغال نداریم، (C2-17) حوزه فناوری اطلاعات ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال در کشور دارد به طوری که به ازای ۱۵ میلیون تومان امکان ایجاد یک شغل در بخش فناوری اطلاعات وجود دارد. (C2-18) بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی یک از معضلات کشور است (C2-19) و با توسعه صنعت فناوری اطلاعات مشکل بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی با سرمایه‌گذاری‌های اندک مهار می‌شود. (C2-20)
قائل شدن جایگاه ویژه برای صنعت بومی و حمایت از آن دلایل (C2-21) محکم و مختلفی دارد که از جمله مهم ترین آن‌ها ظرفیت بسیار بالای فنی و علمی است که در کشور وجود دارد. هدف وزارت ارتباطات برای توسعه پایدار بازار ICT در کشور، (C2-22) تشویق بخش خصوصی داخلی و خارجی به منظور سرمایه‌گذاری و بهره مندی (C2-23) از فرصت های فراهم شده می‌‎باشد.

۴-اطمینان دارم که مجرمین پس از دستگیری توسط پلیس مجازات می شوند.
که سئوالات ۱۳-۱۲-۱۰امنیت مالی را می سنجد.

• • • برای اندازه گیری احساس امنیت مالی شاخص های زیردر نظر گرفته شده است.

    ( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱-نسبت به اینکه دیگران از ثروت و دارائیم اطلاع داشته باشنداحساس خوبی ندارم.
۲-وقتی به مسافرت می رویم می توانیم با اطمینان بیشتری منزل را چندروزی خالی بکذاریم.
۳-هنگام حمل پول از به سرقت رفتن آن نگران نیستم.
۴-سرقت از منازل در این منطقه کاهش یافته است.
۵-سرقت کیف پول و گوشی در این مناطق کاهش یافته است.
۶-سرقت اتومبیل در این منطقه کاهش یافته است.
که سئوالات۱۹-۱۸-۱۷-۱۶-۱۵-۱۴امنیت مالی را می سنجد.

• • برای اندازه گیری امنیت جانی شاخص های زیردرنظر گرفته شده است

۱-از اینکه شب در منزل تنها باشم هراسی ندارم.
۲- هنگام عبور و مرور در خیابان از اینکه مورد زورگیری قرار گیرم نگرانم.
۳-از اینکه افراد غریبه را سوار اتومبیل شخصی ام کنم می هراسم.
۴-سعی میکنم برای عبور و مرور سوار اتومبیل های شخصی نشوم.
که سئوالات ۲۳-۲۲-۲۱-۲۰میزان امنیت جانی را می سنجد

• • برای اندازه گیری عملکردپلیس ۱۱۰ شاخص های زیردر نظر گرفته شده است

۱-سرعت عمل پلیس ۱۱۰ در حضور بر سر صحنه جرم و دزدی مناسب است.
۲-در این منطقه افراد مشکوک بلا فاصله مورد توجه و پی گیری پلیس قرار می گیرند.
۳-با حضور گشت های پلیس ۱۱۰ در خیابان ها فرصت های فراهم شده برای مجرمین از بین می رود.
۴-گشت های ماشینی پلیس در این منطقه مناسب است.
۵-تعداد گشت های ایست بازرسی پلیس در این منطقه کافی است
۶-مراقبت های شبانه پلیس دراین منطقه مطلوب است.
۷-تعداد ایستگاه های موقت پلیس در این منطقه مناسب است.
۸-از عملکرد پلیس ۱۱۰ رضایت دارم.
۹-مراقبت های پلیس در این منطقه کافیست.
اتفاق می افتد.که سئوالات۳۲-۳۱-۳۰-۲۹-۲۸-۲۷-۲۶-۲۵-۲۴ عملکرد پلیس ۱۱۰را می سنجد.
۳-۴) جامعه آماری:
جامعه آماری تحقیق شامل جمعیت ساکن در منطقه ۸ تهران طبق آخرین سر شماری نفوس مسکن در سال ۱۳۹۰می باشد .
این منطقه با جمعیت تقریبی ۳۷۸۷۲۵ در دامنه شیب ملایم رشته کوه البرز در شمال کوه های ۳ تپه در شرق تهران قرار گرفته است.
این منطقه از طزیق همسایه شمالی خود (منطقه ۴)به ارتفاعات کوه البرز و از طریق همسایه جنوبی خود(منطقه ۱۳)به جنگل های سرخه حصار و کوههای ۳تپه میرسد.
منطقه ۸ به طور کلی از لحاظ تقسیمات شهرداری ،از شمال و شمال شرقی به بزرگراه رسالت منطقه ۴ و از جنوب به خ دماوند منطقه ۱۳و از غرب به سبلان جنوبی و استاد حسن بنا منطقه ۷ منتهی میگردد.
این منطقه دارای ۳ ناحیه میباشد :
ناحیه۱: از شمال و شرق به خ رسالت از جنوب به دماوند از غرب به خ شهید آیت.
ناحیه۲: از شمال به بزرگراه رسالت از جنوب به خ دماوند و مسیل باختر از شرق به خ شهید آیت از غرب به خ شهید مدنی.
ناحیه۳: از شمال به بزرگراه رسالت از جنوب به خ دماوند از شرق به خ مسیل باختر از غرب به خ استاد حسن بنا و خ سبلان جنوبی.
۳-۵) حجم نمونه و شیوه نمونه گیری:
نمونه گیری به روش های منظم انتخاب اطلاق می شود و در تحقیقات اجتماعی برای انتخاب افراد یا مورد های تحقیق بکار می رود.در پیمایش،نمونه گیری روش هایی است برای انتخاب پاسخگویان(بیکر،۱۳۸۶ :۱۶۲).
نمونه ، تعداد محدودی از جامعه آماری است که بیان کننده ویژگی های اصلی جامعه هست (آذر و مومنی ، ۱۳۸۴ : ۶ ) از این رو نمونه گیری عبارت است از مجموعه اقداماتی که برای انتخاب تعدادی از افراد جامعه به نحوی که معرف آن باشد (حافظ نیا ، ۱۳۸۵ : ۱۲۱ ) .
از آنجایی که هدف اصلی تحقیق کشف اصولی است که در تمام جامعه صدق کند ، اما مطالعه تمامی جامعه به گونه ای که به یک قاعده کلی بیانجامد اگر محال نباشد ، کاری بسیار وقت گیر و دشوار است، بنابراین محققین برای انجام دادن پژوهش از جامعه نمونه گیری به عمل می آورند و این نمونه به صورت کوچک شده کل جامعه مورد مطالعه خواهد بود)سرایی،۱۳۹۰: ۶).
در این تحقیق به منظور نمونه گیری از روش نمونه گیری تصافی ساده استفاده شده.
حجم نمونه:
برای انتخاب حجم نمونه از فرمول عمومی کوکران(که در آن pاحتمال وجود صفت ۵/. و q احتمال عدم وجود صفت ۵/. در نظر گرفته می شود)استفاده گردید(سرایی،۱۳۹۰ : ۱۲۸ ).