در شعر هیپ هاپ اجرای قانون به عنوان ابزار سرکوبگری به تصویر کشیده شده است. علاوه بر این هنرمندان هیپ هاپ، پلیس را بازوی نامشروع دولت تلقی ‌می‌کنند که به وظایف خود از قبیل خدمات­دهی و حفاظت تحقق نمی­بخشد. در این شعر، دستگاه اصلاحی به عنوان سرکوبگر عمل می‌کند و مانع تحرک رو به بالا می­ شود. سیستم دادگاه نیز به عنوان یک ابزار کنترل به تصویر کشیده شده است. در نهایت در برداشت آنان، سیستم دادگاه از وعده خود برای تحقق عدالت عدول ‌کرده‌است. در نتیجه ‌می‌توان گفت بی­ عدالتی موضوعی است که در اشعار هیپ هاپ در رابطه با عدالت کیفری آمریکا نهفته است (F. Steinmetz & Henderson, 2012).

– مقاله­ دوندار و همکارش نیز با عنوان «ارتباط میان ادراک عدالت سازمانی و سطوح رضایت شغلی» آخرین پژوهشی است که در بخش پیشینه تحقیق مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

هدف از این پژوهش تعیین ارتباط میان ادراک عدالت سازمانی و سطوح رضایت شغلی در میان معلمان مدارس ابتدایی است. شهر استانبول به عنوان جامعه آماری انتخاب شده است و در مجموع ۳۱۴ معلم در نمونه آماری مورد بررسی قرار ‌گرفته‌اند. در این پژوهش از مقیاس عدالت سازمانی نیهوف^[۱۲] و مورمن^[۱۳] (۱۹۹۳) استفاده شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ادراک عدالت سازمانی تحت تأثیر متغیرهایی چون، جنس، وضعیت تأهل و سن قرار نمی­گیرد. همچنین، عقاید معلمان از عدالت سازمانی در جامعه مورد نظر، اغلب منصفانه ادراک شده است. در واقع ارتباط معناداری بین عدالت سازمانی و رضایت شغلی وجود دارد (Dundar & Tabancali, 2012).

۶-۱ جمع ­بندی فصل

تا این مرحله کلیات پژوهش نظیر مسئله اساسی پژوهش، سوالات و اهداف پژوهش به اختصار بیان شد. در واقع این فصل درصدد روشن نمودن ابعاد و گستره پژوهش حاضر بوده است. از آن­جا که عدالت و گرایش سیاسی به ترتیب متغیرهای مستقل و وابسته در پژوهش حاضر هستند به تعیین و تحدید آنان پرداختیم. از این­رو پس از تعریفی مختصر از گرایش­های سیاسی، به بررسی رابطه احزاب، ایدئولوژی­های سیاسی، ارزش­ها و گرایش­های سیاسی پرداختیم. در ادامه عدالت و جایگاه آن در اسلام و نظام جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت نیز به بیان پیشینه پژوهش پرداختیم با این اعتقاد که از نتایج پژوهش دیگران به منظور تقلیل خطا و بارورکردن هرچه بیشتر پژوهش بهره گیریم. همان طور که ملاحظه شد، تحقیقی که دقیقاً با موضوع این پژوهش مطابقت داشته باشد در بین تحقیقات مرور شده یافت نشد، لذا ضرورت انجام این پژوهش و پر کردن خلاء تحقیقاتی درباره این موضوع مهم توجیه مناسبی بر انجام این پژوهش است، امید است از عهده آن برآییم.

فصل دوم

مبانی نظری پژوهش

۱-۲ مقدمه

در این فصل به بیان مبانی نظری و چارچوب نظری پژوهش خواهیم پرداخت. پیش از آن به منظور تفهیم بیشتر متغیر وابسته پژوهش- گرایش سیاسی- به اختصار به بیان تفاوت میان نگرش و گرایش می‌پردازیم و در ادامه مبانی نظری در حوزه گرایش سیاسی و نظریاتی از قبیل نظریه تضاد، کارکردگرایی، کنش متقابل نمادین و نظریه روانشناختی انقلاب مورد توجه قرار خواهند گرفت. هریک از این نظریات سهم بسیاری در تبیین گرایش­های سیاسی دارند. در واقع بر اساس نظریه­ های تضادگرا، جامعه، سازمانی منسجم و عادلانه برای تمامی اقشار و طبقات تلقی نمی­ شود. آنان طبقات را نیرویی عمده­ در ایجاد نابرابری­های اجتماعی (بی­ عدالتی) و انقلاب را راه حلی برای مقابله با آن دانسته ­اند. به طور کلی در این دیدگاه گرایش­های سیاسی در جامعه به دو دسته کلی محافظه ­کارانه و دگرگون خواهانه تقسیم می­ شود که خود طرفدار دسته دوم هستند.

در مقابلِ دیدگاه تضادگرا نظریه­ های کارکردگرا قرار دارد. نظریه­ های کارکردگرا جامعه را نظام منسجمی دانسته که هر خرده نظام و اجزاء در آن، کارکرد خاص خود را برای حفظ نظام دارا هستند. نظام اجتماعی در فرایند تطبیق با محیط دگرگونی تدریجی را تجربه و از این طریق تعادل خود را حفظ می‌کند. از این رو گرایش­های سیاسی رادیکال در این رویکرد مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد. موضوع گرایش‌های سیاسی در دیدگاه کارکردگرا در ذیل مباحث مربوط به فرهنگ سیاسی مطرح می­ شود، و عواملی چون سرمایه اجتماعی، احساس امنیت، دینداری از عوامل تأثیرگذار بر آن به­شمار می­آیند. در این رویکرد نظریات افرادی چون اینگلهارت و آلموند و وربا مطرح می­ شود. در چارچوب نظریه کنش متقابل نمادین نیز بحث گروه مرجع و نظریه یادگیری و اهمیت آن­ها در شکل­ گیری گرایشات افراد مورد توجه قرار ‌می‌گیرد. در این زمینه نظریات روانشناختی نیز آخرین و مهمترین نظریه­ای است که در پژوهش حاضر مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ چراکه مبنای چارچوب نظری پژوهش را تشکیل می­ دهند.

پس از بیان مبانی نظری در زمینه گرایش­های سیاسی به بحث از عدالت می­پردازیم. از آن جا که احساس عدالت متغیر مستقل پژوهش است، نیاز به طرح نظریه های تبیینی در رابطه با عدالت نداریم؛ بلکه صرفاً به مباحث توصیفی مربوط به احساس عدالت خواهیم پرداخت. در این باره به اختصار برخی سنت­های فکری نظیر مارکسیسم، فایده­گرایی، مساوات­طلبی و راولزی را شرح می‌دهیم. در نهایت نیز چارچوب نظری منتخب پژوهش، فرضیه ­های پژوهش و مدل نظری پژوهش ارائه خواهد شد.

۲-۲ دیدگاه­ های مربوط به گرایش‌های سیاسی

نظریات محدودی در رابطه با گرایش­های سیاسی، به معنی اخص کلمه، ارائه شده است. اما از آنجا که نظریات مطرح شده درباره فرهنگ سیاسی، گرایش­های سیاسی را در بردارد، نظریات مربوط به فرهنگ سیاسی نیز در پژوهش حاضر مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد. علاوه بر این گرایش سیاسی با نگرش نیز نزدیکی بسیاری دارد. از این­رو ضمن اشاره مختصر به موضوع نگرش، به ارائه نظریاتی که تأکید بیشتری ‌بر گرایش­های سیاسی داشته اند، خواهیم پرداخت:

۱-۲-۲ تعریف مفهوم نگرش

پس از پیدایش نظام زندان­ها و روشنگری­های قرن هیجدهم، شرمسار کردن مجرم در انظار عمومی و اجرای مجازات در ملأعام در خصوص جرایم کم اهمیّت بیشتر به چشم می­خورد که در اینجا به مواردی اشاره می­ شود:

در مستعمرات ویرجینیا وچساپیک،مجازات زنانی که فرزند نامشروع به دنیا می ­آورند یا فرزتدی را در وضعیت غیرازدواج به دنیا می ­آورند این بود که اگر قادر به پرداخت جریمه نبودند آن ها را در حضور مردم تا کمر برهنه می­کردند و شلّاق می­زدند. در نیوانگلند نیز ‌در مورد جرایم اخلاقی و جرایم علیه اموال، مجازات در ملأعام اجرا می­شد.کیفر قتل غیر عمدی در سال ۱۸۰۵ میلادی داغ زدن بر پیشانی مرتکب در ملأعام بود (میچل، ۱۳۸۹: ۱۳۱).

‌در مورد مجرمانی که تهدیدی جدّی علیه جامعه محسوب می­شدند مانند دایم الخمرها یا ولگردها بایستی مجرم در ملأعام مورد تحقیر و سرزنش قرار می­گرفت و در مقابل کلیساها در حضور مردم اقرار به گناهان و توبه می­کرد (همان: ۱۳۱).

۱-۲-۶-۴ ژاپن

‌در مورد اجرای مجازات در ملأعام در این کشور نکته­ای که ‌می‌توان مطرح کرد این است که در دوران گذشته، ‌در مورد زنان بزهکار رسم براین بوده است که آن ها را برهنه و عریان در میادین عمومی شهر در معرض دید عموم قرار می­دادند و آن ها را مجبور می­کردند که مانند چهارپایان راه بروند (مظلومان، ۱۳۵۳: ۲۶۴)_. چنان­که ملاحظه می­گردد این مجازات که از مصادیق اجرای مجازات در ملأعام آن هم به صورت مفتضحانه و ترذیلی است بدون توجّه به کرامت انسانی فرد مجرم و به­خصوص روحیّات لطیف زن و همچنین بدون درنظرگرفتن اینکه تاثیرات مخرّب آن تا مدت‌ها بر مجرم قابل پیش ­بینی بوده، اجرا می­شده است و چه بسا او را جری­تر کرده و به سوی تکرار جرم سوق می­دهد.

۱-۲-۶-۵ لبنان

در قانون جزای لبنان، مجازات­ها به سه دسته تقسیم ‌شده‌اند: مجازات­های اصلی، فرعی و تبعی یا تکمیلی. از مجازات­های تکمیلی انتشار حکم و الصاق آن است که در بعضی جرایم پیش ­بینی شده است. ‌بنابرین‏ علاوه بر اجرای کیفر اصلی در برخی از جرایم، انتشار و الصاق حکم به عنوان مجازاتی مضاعف برای شهره کردن مجرم به کار می­رود.

‌در مورد الصاق حکم به عنوان یکی از مصادیق مجازات­های فرعی ماده ۶۷ قانون جزایی لبنان^[۱۳] مقرر داشته است: حکمی که متضمن مجازات جنایی است باید به مدت یک ماه بر درب سالن دادگاه جنایی و به نزدیکترین محل وقوع جنایت و به محله­ای که محکوم در آنجا ساکن است الصاق گردد و نحوه­ اجرای آن نیز چنین است که در مکان­هایی که ممکن است اعتبار و شهرت محکوم زیر سوال برود و تا حدی موجبات تنبیه و شرمساری او فراهم گردد، انجام می­ شود (القهوجی، ۱۹۸۸: ۱۰۴۷).

‌در مورد ماهیت این مجازات باید گفت که از مجازات­هایی است که به اعتبار و حیثیت محکوم آسیب می­رساند و شهرت او را زیر سوال می­برد و اعتماد مردم را نسبت به محکوم لکه­دار می­ کند.

۱-۲-۶-۶ کویت

قانون جزای کویت در ماده ۱۸۰ کیفری خود می­گوید: ‌در مورد اجرای مجازات قطع دست و پا، باید همه احکام وارده ‌در مورد حد سرقت رعایت شود. همچنین ‌در مورد اجرای احکام اعدام باید همه احکام وارده ‌در مورد قصاص لحاظ شود، با این تفاوت که در اینجا عفو و مصالحه پذیرفته نمی­ شود. مجازات اعدام، کشتن و یا به صلیب کشیدن باید در مکانی اجرا شود که توده مردم بتوانند شاهد اجرای مجازات باشند.

با توجه به قسمت اخیر ماده مذکور به نظر می­رسد منظور از اینکه در مکانی اجرا شود که توده مردم بتوانند شاهد اجرای مجازات باشند این است که در ملأعام نباشد، یعنی به صورت علنی باشد. بدین صورت که هر شخص که تمایل داشت بتواند در مکان اجرای مجازات شرکت کند نه اینکه در ملأعام باشد که بعضا افراد ناخواسته این گونه صحنه ­ها را مشاهده کند.

۲٫منابع، مبانی و اصول اجرای مجازات در ملأعام

اصولا در هر نظام کیفری، جرم­انگاری و پیش ­بینی مجازات مبتنی بر یک سلسله دلایل بوده و از مبانی خاصی برخوردار است. ‌در مورد اجرای مجازات در ملأعام نیز شایسته است به مبانی و توجیهاتی که برای اعمال آن مطرح شده است اشاره­­ای گردد. در این راستا، ابتدا به مبانی اجرای مجازات در ملأعام با توجه به دیدگاه های فقهی می­پردازیم. پس از بیان مبانی اجرای مجازات در ملأعام از دیدگاه فقهی، مبانی و اجرای مجازات در ملأعام را با توجه به اصول حقوقی و نظریات جرمشناسی بررسی می­کنیم؛ چرا که ‌در مورد انواع مختلف مجازات­ها، نظرات گوناگونی مطرح می­ شود و موافقان و مخالفان برای دفاع از نظرات خود به دلایلی استناد ‌می‌کنند. براین اساس، مطالب مطرح در این مبحث در قالب سه گفتار جداگانه تحت مبانی و اصول فقهی و حقوقی و جرمشناسی ارائه خواهد شد.

چرایی مجازات در ملأعام از دیدگاه فقهی

در هر نظام کیفری، شیوه­ اجرای مجازات­ها متاثر از مبانی­ای است که در آن نظام برای مجازات­ها در نظر گرفته شده است. مجازات­ها به عنوان مهم­ترین وسیله­ سرکوبگرانه­ی جرایم باید بتوانند در راستای تحقق آن مبانی گام بردارند تا مثمرثمر واقع شوند. در نظام کیفری اسلام، اصول مهمی چون تحقق عدالت و اصلاح و بازسازی مجرم مبنای مجازات­های پیش ­بینی شده در آن بوده و نتایج و پیامدهای حاصل از اجرای مجازات­ها، همواره مورد نظر این نظام بوده است.

منابع و مبانی مجازات در ملأعام از دیدگاه فقهی

فقهای اسلامی، اعم از امامیه و عامه در خصوص وجوب و یا استحباب حضور عده­ای به هنگام اجرای حد اختلاف­ نظر دارند. لازم به ذکر است که این اختلاف اقوال، تنها ‌در مورد اجرای حد زنا وجود داشته و ‌در مورد سایر مجازات­ها، اعم از قصاص و سایر حدود و تعزیرات مطرح نگردیده است. برخی از فقها، حضور عده­ای از مومنین را به هنگام اجرای حد زنا، واجب دانسته و برخی دیگر قائل به استحباب هستند.

وقتی به منابع فقهی مراجعه می­کنیم خصوصاًً هنگامی­که مسایل جزایی را بررسی می­کنیم نه در کلمات قدماء و نه در کلمات متأخرین، اصلاً موضوعی با عنوان ملأعام نداریم. تنها ‌در مورد حدّ زنا یک آیه داریم که می­فرماید:و لِیشهد عذابهما طائفه من المؤمنین: یعنی وقتی حدّ زنا اجرا می­ شود طائفه­ای از مؤمنین حضور داشته باشند. بعضی از فقها نیز به استناد این آیه بدون اینکه صراحتاً اشاره­ای به اجرای مجازات­ها در ملأعام نمایند، چنین بیان نموده ­اند که بهتر است برای اجرای حد، عده­ای از مردم را خبر نمود، که از اقوال آن ها نمی­ توان در ملأعام بودن را استفاده کرد. به طور کلی باید اذعان داشت که عنوان اجرای حدود در ملأعام به شکل موجود اصلا در فقه مطرح نیست و این اصطلاح یک اصطلاح فقهی نمی ­باشد و در قوانین شرع نیامده است. از آنجا که اجرای مجازات در ملأعام بعضاً با توجیهات شرعی اعمال می­ شود و اجرای این شیوه از مجازات یا به صورت علن در شرع سابقه داشته است در این گفتار به بررسی مبانی فقهی اجرای مجازات در ملأعام می­پردازیم.

۲-۱-۱-۱قائلین به وجوب

بر اساس مفاد بیانیه کمیته بال (۱) کفایت سرمایه معیاری است برای سنجش میزان سرمایه بانک که به شکل درصدی از در معرض خطر بودن اعتبارت بیان می شود، حداقل نسبت کفایت سرمایه طبق دستورالعمل بال (۱) ۸ درصد در نظر گرفته شده است. کمیته بال در دستورالعمل جدیدخود که در سال ۱۹۹۹ تحت عنوان بال (۲) منتشر کرد تغییرات جدیدی را در نحوه محاسبه و همچنین حداقل نسبت کفایت سرمایه ایجاد ‌کرده‌است. تعریف کفایت سرمایه بر اساس مفاد کمیته بال (۱) و (۲) به شرح ذیل است ،ضمناً اجرای مفاد بیانیه بال ۲ از سال ۲۰۰۶ در دستور کار کمیته قرار دارد.

بیانیه بال(۱): کفایت سرمایه عبارت است از میزان حداقل سرمایه لازم برای پوشش ریسک اعتباری.

بیانیه بال(۲): کفایت سرمایه عبارت است از میزان حداقل سرمایه لازم برای پوشش ریسک اعتباری و عملیاتی.

مفهوم ریسک اعتباری

ریسک اعتباری یکی از مهمترین عوامل تولید ریسک در بانک ها و مؤسسات مالی است ریسک اعتباری را می توان به صورت رویدادهای غیرمنتظره که معمولاً به صورت تغییر در ارزش دارایی ها یا بدهی­ها رخ
می‌دهد نیز تعریف کرد.

این ریسک از آن جهت ناشی می شود که دریافت کنندگان تسهیلات تمایل یا توانایی بازپرداخت بدهی خود را به بانک نداشته باشند که از آن به عنوان نکول یاد می شود که مترادف ریسک اعتباری است به طور کلی چهارشاخص سنتی زیر به طور گسترده به منظور تعیین میزان ریسک اعتباری برای بانک‌ها در نظر گرفته می‌شوند(اصلی، ۱۳۹۰، ۳۴-۱):

• نسبت مطالبات سررسید گذشته، معوق و مشکوک الوصول به تسهیلات اعطایی

هر چه این نسبت بالاتر باشد ریسک اعتباری مؤسسه‌ نیز بالاتر است.

• نسبت مطالبات سررسید گذشته، معوق و مشکوک الوصول به دارایی ها

افزایش این نسبت در دو مقطع نشانه افزایش ریسک اعتباری خواهد بود.

• نسبت ذخیره مطالبات مشکوک الوصول به تسهیلات اعطایی

افزایش حجم مطالبات مشکوک الوصول که به دلیل افزایش مطالبات سررسید گذشته و معوق بوده می‌تواند بیانگر افزایش ریسک اعتباری باشد.

• نسبت ذخیره مطالبات مشکوک الوصول به کل دارایی ها

افزایش آن بیانگر ریسک و کاهش آن مبین کاهش ریسک می‌باشد(اصلی، ۱۳۹۰، ۳۴-۱).

تعریف ریسک اعتباری: احتمال عدم ایفای تعهد در نتیجه شرایط خاص متعهد به بانک را ریسک اعتباری می‌گویند.این نوع ریسک در شرایط نامناسب اقتصادی نظیررکودو بحران اقتصادی افزایش می‌یابد.

۲-۲-۱-۱۴-تاثیر ریسک اعتباری بر بانک یا مؤسسه‌ مالی

به لحاظ نظری، نکول زمانی روی می‌دهد که ارزش دارایی های شرکت کمتر از ارزش بدهی های آن باشد^[۳۴]، ‌بنابرین‏ ریسک نکول از جمله مهمترین ریسک هایی است که بانک ها و مؤسسات پولی و مالی را تحت تاثیر قرار می‌دهد، چرا که نکول تعداد کمی از مشتریان می‌تواند زیان غیرمنتظره­ای را به یک سازمان وارد نماید.

هر گونه قصوری که در بازپرداخت تسهیلات صورت گیرد از ارزش دارایی های بانک کاسته و ممکن است بانک را در ایفای تعهداتش دچار مشکل نماید از سوی دیگر میزان سودآوری را نیز کاهش دهد و ‌به این ترتیب بانک به پیش‌بینی های اولیه خود دست نیابد و متعاقباً نتواند به سهام‌داران و سپرده گذاران خود سودهای مورد انتظار آنان را پرداخت نماید و این اتفاق تاثیر مستقیم در موقعیت بانک،‌ سهام‌داران و سپرده گذاران خواهد داشت.

۲-۲-۱-۱۵-مدل های محاسبه ریسک اعتباری و تحلیل مدل CR⁺

مدل های ریسک اعتباری از اهمیت زیادی برخوردار هستند زیرا بصیرت و دانش لازم را ‌در مورد زیان‌های احتمالی اعطای تسهیلات برآورد و ارائه خواهند نمود. مدل های ریسک اعتباری با اندازه گیری ریسک می‌توانند ارتباط منطقی بین ریسک و بازده ایجاد و قیمت گذاری مناسبی از دارایی ها را فراهم آورند و در دو سطح قابل انجام است:

• • بررسی وام ها و مشتریان به صورت انفرادی (اعتبار سنجی)

• بررسی ریسک پرتفوی اعتباری تسهیلات

برخی از معروف ترین مدل‌های سنجش ریسک پرتفوی اعتباری عبارتند از :

۱- ریسک اعتباری

۲- نگرش پرتفوی اعتباری

۳- سنجش ریسک

۴- مدل سنجش ریسک

طی چند سال اخیر، تعدادی مدل های جدیدی برای مدلسازی ریسک اعتباری ارائه شده اند در این قسمت به بررسی مدل های اصلی ریسک اعتباری پرتفوی پرداخته شده است، روش سنجش ریسک توسط جی.پی. مورگان بر اساس تحلیل تغییر رتبه (انتقال) اعتباری بنا شد.

سپس تام ویلسون مدل تغییر رتبه اعتباری را توسعه داد و مدل نگرش پرتفوی اعتباری را پیشنهاد نمود که بر آن اساس احتمال نکول در یک چرخه اعتباری تغییر می‌کند و تابعی از متغیرهای کلان اقتصادی
می‌باشد و به فاصله کوتاه پس از آن مدل سنجش ریسک از یک رویکرد کلان استفاده نمود که احتمال نکول هربدهکار رابه ارزش بازار دارایی های او مرتبط می‌سازد.

و بالاخره،بانک سرمایه گذاری (CSEP) Credit Suisse Financial Products مدل ریسک اعتباری را در اکتبر ۱۹۹۷ معرفی کرد این مدل از نظر ریاضیات به کار رفته در آن میان مدل های پرتفوی موجود منحصر به فرد است یکی از دلایل اصلی موفقیت مدل ریسک اعتباری تمرکز آن بر رویداد نکول است.

ویژگی های اصلی این مدل به شرح زیر است.

۱- علت نکول بدهکار در این مدل موضوعیت ندارد نکول یک رویداد تصادفی است که به وسیله احتمال نکول توصیف می شود.

۲- احتمال نکول بدهکار یک عدد ثابت نیست بلکه یک کمیت متغیر و تصادفی است که به وسیله یک یا چند عامل ریسک(سیستماتیک) ایجاد شده و معمولاً فرض می­ شود دارای توزیع گاما است.

۳- بین عوامل ریسک سیستماتیک و احتمال نکول رابطه خطی وجود دارد.

۴- نکول بدهکاران، مستقل از هم است.

۵- همبستگی بین بدهکاران آشکار نیست بلکه تنها به طور ضمنی به خاطر عوامل ریسک مشترکی که به وجود آورنده احتمال نکول هستند ایجاد می­ شود.

۶- توزیع احتمال زیان، از توابع مولد احتمال استخراج می­ شود و اگر زیانها مقادیر گسسته را اختیار کنند می توان از این توابع استفاده کرد.

۷- برای به دست آوردن توزیع احتمال زیان برای پرتفوی، از یک تخمین برای توابع مولد احتمال استفاده می شود که معمولاً مطابق تخمین پوآسون برای زیان یک بدهکار است (اصغری،خوانساری، سیاهکارزاده، سایت مرجع دانش( سیویلیکا)، دانشگاه امام صادق،۱۳۸۶).

مدل ریسک اعتباری را مدل بیمه ای نیز می‌نامند زیرا مفاهیم اصلی آن از ادبیات بیمه (بویژه بیمه آتش سوزی) گرفته شده است که در آن زیان محتمل شده به وسیله یک بیمه گر دو چیز را منعکس می‌کند:

• • احتمال سوختن خانه(چیزی که بیمه گر آن را فراوانی حادثه می نامد).

• ارزش خانه از بین رفته بر اثر آتش سوزی(چیزی که بیمه گر آن را شدت زیان می نامد).

در واقع، می توان این مفاهیم را برای وامها به کار برد زیرا توزیع احتمال زیان در یک پرتفوی وام، ترکیب فراوانی نکول وام ها و شدت آن ها را نشان می‌دهد و در موارد زیر مورد استفاده قرار
می‌گیرد.

۲-۳-۳-۳ پیوند مو

کم مویی، ریزش مو و کچلی یکی از مشکلات مهمی است که افراد برای رفع آن اقدام به انجام انواع مختلف پیوندها و کاشت مو ‌می‌کنند؛ چیزی که این روزها ‌می‌توان در سطح خیابان کلینیک­های آن را دید. مراکزی که با روش­های مختلف در روزنامه­ها، فضاهای مجازی و شبکه­ های ماهواره­ای تبلیغات گسترده ­ای ‌می‌کنند و عکس­هایی از قبل از کاشت و بعد از آن منتشر ‌می‌کنند. بسیاری از جراحی ها، پیوندها و کاشت مو به صورت سرپایی با بی­حسی موضعی انجام می­ شود. به اعتقاد کارشناسان در بسیاری از موارد و با توجه به پیشرفت­های علمی پیوند مو به روش­های جدید یک عمل راحت است که در اکثر موارد رضایت بیماران را هم در پی دارد البته در صورتی که کار توسط متخصصان انجام شود. دکتر یحیی دولتی رئیس انجمن پوست ایران گفته تخلف آشکاری که متاسفانه در کشور ما به وفور مشاهده می­ شود، مراکز متعدد پیوند مو هستند که بدون اینکه صلاحیت لازم را برای این کار داشته باشند، فعالیت و تبلیغ می‌کنند. به اعتقاد کارشناسان وقتی پیوند و کاشت مو توسط متخصصان انجام شود عوارض جانبی بسیار کم خواهد بود اما شایع ترین عوارض این نوع عمل شامل درد و سوزش خفیف در ناحیه پشت سر، تورم پیشانی و صورت، تشکیل دلمه های کوچک روی محل­های کاشت و در گاهی موارد عفونت و خونریزی خواهد بود. در حال حاضر در بسیاری از کشورها پیوند مو یک تخصص جداگانه و صاحب بورد مجاست اما در کشور ما به صورت تخصصی چندان به آن توجه نشده است.

۲-۳-۳-۴ تزریق چربی

یکی دیگر از روش­های پرمشتری جراحی زیبایی در کشور تزریق چربی در نقاط مختلف بدن افراد هم چون لب، صورت، گونه ها، زیر چشم، سینه­ها و نقاط مختلف است. در این عمل پزشک تحت بی­حسی موضعی حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ سی سی چربی از ناحیه شکم یا ران­ها را توسط یک دستگاه مکش خفیف از یک سوراخ کوچک روی پوست تخلیه کرده و سپس با یک دستگاه مخصوص به محل مورد نظر تزریق می­ کند. افراد برای برجسته کردن لب ها، حجیم کردن سینه­ها، پر کردن مناطق لاغر و فرورفته صورت مثل گونه و زیر چشم، پر کردن خط خنده و خطوط اطراف دهان و همچنین برای پر کردن جای آکنه و بریدگی­های قدیمی به دنبال تزریق چربی می­روند. (روزنامه شرق، ۱۳۸۹)

۲-۳-۳-۵ جراحی سینه

جراحی پلاستیک سینه می ­تواند به بسیاری از زنان که به خاطر مشکلاتی همچون سرطان سینه شکل ظاهری خود را از دست داده ­اند، اعتماد به نفسی دوباره بدهد اما این روزها جراحی پلاستیک در ناحیه سینه جای خود را به خارج کردن چربی­ها، بافت­های غده­ای و پوست از سینه­ها یا برعکس به بزرگ­تر کردن سینه­ها داده تا آن­ها کوچک­تر یا بزرگ­تر و هم چنین برجسته­تر بشوند. به اعتقاد کارشناسان افراد بیش­تر برای تناسب سینه­های خود با اندام دیگر بدن یا به خاطر افتادگی و کاهش حجم سینه بعد از حاملگی دست ‌به این نوع جراحی می­زنند.

۲-۳-۳-۶ جراحی شکم

یکی از شایع­ترین مراجعات در جراحی­های زیبایی، بدشکلی­ها و نازیبایی­های شکم است. جراحی شکم یا تامی تاک روشی است برای صاف کردن شکم با برداشتن پوست و چربی اضافی و همچنین سفت کردن عضلات دیواره شکم. تامی تاک می ­تواند ظاهر برآمده شکم را درست کند. (روزنامه شرق، ۱۳۸۹)

۲-۴ تحقیقات انجام شده

۲-۴-۱ پیشینه خارجی

گلداسمیت، ویوم و دریتی^[۹۸]۱ (۱۹۹۷) بیان می­دارد که بهزیستی روانی شامل دریافت­های فرد از میزان هماهنگی بین هدف­های معین و ترسیم شده با پیامدهای عملکردی است که در فرایند ارزیابی­های مستمر به دست می­ساید و به رضایت درونی و نسبتاً پایدار در توالی زندگی منتهی می­ شود. همچنین احساس بهزیستی و رضایت از زندگی از چند جنبه اهمیت دارد: تأمین سلامت روانی، جسمانی و افزایش طول عمر، اثبات ارزش شادکامی برای انسان، اندازه ­گیری شاخص کیفیت زندگی در کنار شاخص­ های اقتصادی و اجتماعی است. در واقع بهزیستی روانی یا رضایت از زندگی بزرگ­ترین آرزو و مهم­ترین هدف زندگی بشر است که بیش از هر عامل دیگری بهداشت روانی افراد را تحت تأثیر قرار می­دهد.

آریندل و هیسنیک و فی^[۹۹]۲ (۱۹۹۹) در بررسی رابطه­ بین بهزیستی روان شناختی و سلامت عمومی ‌به این نتیجه رسیدند که با افزایش بهزیستی روانشناختی، سلامت عمومی نیز تحت تأثیر قرار گرفته و افزایش می­یابد.

شات و ریف (۱۹۹۷) (به نقل از پارادایس و کرنیس، ۲۰۰۲) در مطالعه­ رابطه­ بهزیستی روانشناختی و روان رنجوری رابطه­ معناداری وجود دارد.

رونی، اوتولینی و رافانلی^[۱۰۰]۱ (۲۰۰۳) دریافته­اند که بین ابعاد بهزیستی روانشناختی و اضطراب، افسردگی و خصومت رابطه ی معناداری وجود دارد.

در تحقیقی که انگ، کولز، هیمبرگ و سافرین^[۱۰۱]۲ (۲۰۰۵) انجام دادند، نتایج نشان داد که بین بهزیستی روانی و رضایت از زندگی و اختلال اضطراب اجتماعی رابطه منفی و معنی داری وجود دارد.

مطالعه ی کارن و جری^[۱۰۲]۳(۲۰۰۸)، نشان داد زنانی که ظاهر خود را بیشتر مورد ارزیابی قرار می­ دهند، عزت نفس کمتری دارند.

ریچتین، زایر، ماراویتا و پروگینی^[۱۰۳]۴(۲۰۱۱) نشان دادند که خودارزشمندی با توانایی بازشناسی و رضایت از نواحی مختلف بدن ارتباط دارد.

مطالعه ی فریزن و هولم کوبست^[۱۰۴]۵(۲۰۱۰) نشان داد که افرادی که از ظاهر خود رضایت دارند، بدن خود را به طور کارآمدتر درک ‌می‌کنند و نقایص خود را می­پذیرند.

فردریک، لور، پپائو و لیتیتا ^[۱۰۵]۶ (۲۰۰۷) در پژوهشی مربوط به جراحی زیبایی و تصویر بدنی و نگرش­های مردان و زنان در طول عمر ‌به این نتیجه رسیدند، افرادی که به جراحی زیبایی علاقه مند بودند تصویر بدنی ضعیف­تری نسبت به کسانی داشتند که علاقه­ای به جراحی زیبایی نداشتند و به خصوص افراد سنگین وزن علاقه مندی بیشتری به جراحی زیبایی لیپوساکشن نشان می­دادند و تصویر بدنی ضعیف تری نسبت به افراد دیگر داشتند.

زیمانسکی و کاش^[۱۰۶]۷ (۱۹۹۵)، در تحقیقات خود بیان می­دارند، زنان تمایل دارند از چهره و صورت ارزشیابی بیشتری نسبت به همسالان خود کسب کنند و بیشتر از مردان به جراحی­های زیبایی صورت و گردن متمایل می­شوند.

نتیجه تحقیقات بلاورز ، لاکستون، گردی فلیسیر ^[۱۰۷]۸ (۲۰۰۳)، وندروال و تیلن^[۱۰۸]۹ (۲۰۰۰) نشان داد گه عوامل متعددی مثل ارزش های اجتماعی – فرهنگی، مقایسه­های اجتماعی، تأکید جامعه بر جذابیت ظاهری و تجارب منفی در تعامل با همسالان این گونه نگرانی ها را تشدید ‌می‌کنند و به تداوم آن کمک می­ کند.

تا اینجا از دیدگاه تفاسیر گوناگون با تعریف و تعیین محدوده پوشش در قرآن آشنا شدیم. در این قسمت ضمن اشاره به آرای مراجع تقلید و مجتهدین این تعریف را از دیدگاه آنان بررسی کرده تا بتوانیم به صورت منطقی‌تری به نتیجه‌گیری بپردازیم.

1. از نظر آیت‌ا… خامنه‌ای ؛ زنان باید تمام سر و بدن خود را به جز صورت و دست‌ها تا مچ که زینت و آرایش نشده باشد یا لباسی که توجه نامحرم را جلب نکند بپوشانند.

در حجاب و پوشش واجب لباس معینی شرط نیست و هر لباسی که تمام بدن زن را (به جز صورت و دست‌ها تا مچ که استثناء شده) و همچنین برجستگی‌های بدن را بپوشاند و توجه نامحرم را جلب نکند کفایت می‌کند.

همچنین تشخیص مصداق زینت، عرض است و هرچه عرفاً زینت محسوب شود زن باید آن را از نگاه نامحرم بپوشاند.

1. 1. آیت‌ا… فاضل لنکرانی نیز معتقد است حجاب طبق آیات قرآن در روایات یعنی پوشاندن تمام بدن به غیراز گردی صورت و دست‌ها تا مچ؛ و همچنین پوشاندن موی سر برای خانم‌ها هم واجب است و این مسئله از مسلمات دین است.

«کسی که موی سر و تمام بدن غیر از دست‌ها تا مچ و گردی صورت بقیه بدن را بپوشاند» با حجاب است و اگر کسی حتی مقداری از آنچه که گفته شده را نپوشاند حجاب را رعایت نکرده است. البته این نکته را هم یادآور می‌شوم که خانم‌ها نباید لباس بپوشند که برجستگی‌ها و زیبایی‌های زنانه و حجم بدن آن ها پیدا باشد یعنی پوشیدن لباس تنگ هم برای آن ها جایز نیست. همینطور پوشیدن لباس رنگی که موجب جلب توجه نامحرم شود برای خانم‌ها جایز نیست.

1. آیت‌ا… صانعی عنوان می‌کند که به طور کلی بر زن پوشاندن تمام بدن به جز گردی صورت و دست‌ها تا مچ و پاها تا مچ در مقابل نامحرم واجب است و شارع مقدس نسبت به رنگ و کیفیت لباس نظر خاصی ندارد و اگر در جایی رنگ یا کیفیت لباس به گونه‌ای باشد که ایجاد مفسده کند جایز نیست و تشخیص موضوع با خود مکلف است.

وی ضمن اینکه به تفسیر آیه ۳۱ سوره نور در تفسیر المیزان ارجاع می‌دهد معتقد است: «به هر حال صورت و دست‌ها محل زینت محسوب نمی‌گردد. ولی اگر آرایش نمودن و خود را در دید مردان بیگانه قراردادن موجب فساد در جامعه گردد حرام است.

1. 1. آیت‌ا… مبشر کاشانی معتقد است آرایش زنان در جامعه برای جلوه‌گری، خودآرایی، خودنمایی در دید نامحرم، حرام است و نیز بیرون گزاردن موی سر چه کم باشد چه زیاد جایز نیست ولی پوشیدن جوراب نازک اگر از غوزک مچ پا به بالا نباشد و مفسده‌ای نداشته باشد اشکال ندارد. اگرچه بهتر است آن را بپوشاند.

1. 1. آیت‌ا… شیرازی معتقد است به جز گردی صورت و دست‌ها از مچ به پایین نباید دیده شود و زینت و آرایش هم نباید وجود داشته باشد. حتی انگشتر نیز نوعی زینت و آرایش به شمار می‌رود و آشکار کردن آن برای مردان بیگانه جایز نیست.

1. آیت‌ا… سیستانی نیز عنوان می‌کند که واجب است زن تمام بدن خود را به استثناء صورت و دست‌ها تا مچ از چشم نامحرم با پوشش‌هایی که خود، زینت نباشد مستور کند.

وی معتقد است پوشانیدن پشت و روی پا از نامحرم واجب بوده و زینت کردن (در حد معمول) دست‌ها تا مچ و یا آرایش ساده صورت محل اشکال است و چهره آرایش کرده باید پوشانده شود. به اعتقاد آیت‌ا… سیستانی زن نباید احتیاط لازم باید بدن و موی سر خود را از پسری هم که بالغ نشده ولی خوب و بد را از یکدیگر تشخیص می‌دهد بپوشاند، و برای حجاب چادر بهتر است.

دیدگاه نسبتاً متفاوت دیگری نیز وجود دارد که البته نه از نظر یک مرجع تقلید بلکه از دیدگاه یک مجتهد عنوان می‌شود. در این دیدگاه علاوه بر اینکه سخت‌گیری‌های مراجع در آن دیده نمی‌شود جنبه الزام آور بودن حجاب برای زنان نیز به گونه‌ای متفاوت بیان گردیده است.

1. 1. حجه السلام محسن کدیور معتقد است اسلام پوشش خاصی برای مرد و زن نهاده. پوشش بر دو قسمت است. یکی پوشش نگاه و صدا و دیگری پوشش اندام بدن است. پوشش نگاه و صدا در اسلام یعنی ممنوع بودن نگاه‌های هرزورها. خداوند در سوره نساء هم به مردان و هم به زنان می‌گوید که نگاهتان حریم داشته باشد.

1. شما مجاز نیستید به هر چیزی نگاه کنید چرا که این امر مقدم افعال بعدی است. از آن طرف هم تأکید بر خودنگهداری و حفظ ناموس می‌کند.

مسئله دوم پوشش بدن است. در اسلام سه گونه پوشش داریم: یکی پوشش حداقلی است که لازمه مکان‌هایی چون استخر است که پوشش حداقلی است. پوشش نوع دوم پوشش در نماز است. انسان وقتی می‌خواهد نماز بخواند باید حداقل لباس را به تن داشته باشد. فتوای برخی از علماء دایر بر این است که بانوان وقتی می‌خواهند نماز بخوانند چنانچه نامحرمی در محل نباشد می‌توانند بدون روسری اقامه نماز کنند. البته بانوان وقتی می‌خواهند نماز بخوانند چنانچه نامحرمی در محل نباشد می‌توانند بدون روسری اقامه نماز کنند. البته فتوای اکثر علماء این است که بانوان حتماً باید روسری برسر داشته باشند ولی در کل مهم این است که در لباس مناسب عبادت انجام پذیرد. سوم پوشش نسبت به نامحرم و یا پوشش خارج از خانه است. وقتی زن و مردم می‌خواهند وارد خیابان یا اداره شوند اسلام حریمی قرارداده با خاستگاهی اخلاقی تناسب با تکالیف دینی دارد. یعنی وجدان دینی مومن اقتضای رعایت آن را می‌کند. و آن این است که می‌گوید زن زینت خود را جز برای محارمش آشکار نکند.

در سوره احزاب اینطور ذکر شده که زنان سروروی خود را بپوشانند این زیبایی زن است و زن باید این زیبایی را در اختیار هرکسی قراردهد. و این زیبایی متعلق به کسانی است که زن آن ها را مناسب می‌بیند مانند همسر و برای مردان کوچه و خیابان آن ها را می‌پوشاند. این جز تکالیف زن و مرد مسلمان است.

نکته بسیار ظریفی که اینجا مطرح می‌شود این است که آیا می‌توان این الزام اخلاقی دینی را تبدیل به الزام فقهی و یا حقوقی کرد و حتی برای کسانی که اعتقادی ‌به این امر ندارند آن را به عنوان یک قانون قابل مجازات درآورد؟

من در این زمینه تردید دارم و معتقدم پوشش را باید به شکل آزادانه و اختیاری و تنها با پشتوانه ایمان برای زنان مسلمان قراردهیم. اگر می‌خواهیم جامعه دینی داشته باشیم نمی‌توانیم حداکثر ضوابط دینی را به قانون تبدیل کنیم.

در سوره احزاب نکته‌ای وجود دارد که می‌شود از آن استفاده کرد. وقتی خداوند به پیغمبرش می‌فرماید: ای پیامبر به زنان و دخترانت و همه بانوان مومن بگو که سرپوش‌های خود را به خود نزدیک کنند تا آزار نبینند. (آیه ۵۹ سوره احزاب) به زبان دیگر روسری بپوشند.

تحلیل این توصیه مهم است. در واقع می‌گوید این نوع پوشش برای شناساندن زن مسلمان است. در آنا زمان بین زنان پاک و ناپاک تفاوتی از حیث ظاهر نبوده بعضی‌ها با این افراد وارد گفت‌و گو شده و روابط پنهانی برقرار می‌کردند.

آیه شریفه می‌گوید شما خود را ملبس به نشانی کنید که مورد ایذاء قرار نگیرید. البته تفسیر سنتی‌اش این است که بین زنان آزاده و برده تفاوت بوده و مردان وقتی می‌دیدند زنان برده هستند خود را مجاز می‌دیدند که آزارشان دهند. از آیه شریفه توصیه می‌کند که شما روسری‌ سرتان کنید تا بدانند شما زنان آزاده هستید.