• روش ارائه متن: این روش امکاناتی را فراهم می­ کند که ویژگی­های ساختاری و معنایی متمایز کننده متن را استخراج کرده و بتوان از آن­ها به عنوان شاخص­ های متمایزکننده­ی متن و به اصلاح اثرانگشت متن استفاده کرد. هر چقدر ویژگی­های متمایز کننده متن در این مرحله بتوانند به طور کامل و درست استخراج شوند، تشخیص پلاگاریسم دقیق­تر و حقیقی­تر خواهد شد.

• • روش مقایسه­ متن ارائه شده در قالب روش ارائه شده در مرحله قبل: بعد از اینکه مطمئن شدیم متن در قالبی کارآمد ارائه شد، که علاوه بر حذف کردن بخش­های زائد و تکراری متن که تنها منجر به سربار حافظه­ای و محاسباتی می­شوند اطلاعات متمایز کننده را استخراج و بارز نموده است، نیاز به ارائه راهبردی برای مقایسه­ متون در این قالب کارآمد داریم. روش مقایسه باید بتواند با کمترین هزینه محاسباتی بیشترین بهره را از اطلاعات استخراج شده ببرد و قدرت تشخیص سیستم را در حد ممکن بالا ببرد.

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

هدف اصلی این فصل معرفی مفاهیم مورد نیاز در زمینه تشخیص پلاگاریسم و محاسبه فاصله ویرایش گراف است.
۳-۱ تشخیص پلاگاریسم
به منظور تشخیص پلاگاریسم، تکنیک­های بازیابی اطلاعات متعددی به کار برده شده ­اند. این بخش تکنیک­هایی را معرفی می­ کند که برای تطبیق متون مورد نیاز هستند.
۳-۱-۱ تطبیق n گرام
یک nگرام زیرمجموعه­ای از n جز یک متن است. هر جز در شکل پایه­ای آن توسط یک کلمه بیان می­ شود[۱۷]. n اندازه­ زیردنباله است. یک nگرام با اندازه­ ۱ یونیگرام نامیده می­ شود، با سایز ۲ ، بایگرام و با سایز ۳ ، ترایگرام. nگرام­های سایز بالاتر توسط اعدادشان مشخص می­شوند. اجزای nگرام اجزای دیگر را بیان می­ کنند، از قبیل کاراکتر در کلمه، که کاربردهای دیگری دارند. تمرکز این پایان نامه روی تطبیق سطح جمله است، بنابراین تنها nگرام­های سطح کلمه در نظر گرفته می­شوند.
تطبیق nگرام یک روش کاملا معمول در زمینه­ طبقه ­بندی متن است. مفهوم پایه­ای پشت تطبیق nگرام شامل شمارش تعداد تطبیق­های nگرام­ها در دو متن است. یک روش معمول شامل ترکیب تطبیق­های nگرام­ها با سایزهای مختلف است. کاربردهای مختلف از سایزهای مختلف nگرام­ها بهره می­برند و بهترین اندازه وابسته به مسئله و مجموعه داده ­های آن است.
۳-۱-۲ وزن­دهی عبارت
در طی بازیابی اطلاعات، اهمیت هر عبارت می ­تواند توسط یک وزن مشخص شود. هر عبارت بر اساس اینکه چقدر در حل یک مسئله تاثیر می­ گذارد، وزن­دهی می­ شود. زیربخش­هایی که در ادامه می­آیند روش­های معمول در وزن­دهی عبارات را ارائه می­ کنند، که در عین حال برای مسئله تشخیص پلاگاریسم قابل استفاده هستند.
حذف stop-wordها
Stop-wordها عباراتی هستند که در تمام متون وجود دارند همانند: مثل، از، به، ولی و غیره. این قبیل عبارات مستقل از محتوای متن هستند و اطلاعات معنایی کمی راجع به متن فراهم می­ کنند[۱۸]. حذف کننده stop-word برای این استفاده می­ شود که معنی یک متن بهتر استخراج شود، زیرا عبارات stop-word در تشخیص مفهوم متن تاثیر کمتری می­گذارند.
فرکانس عبارت- وزن­دهی فرکانسی داکیومنت معکوس
پیشرفته­ترین تکنیک وزن­دهی، وزن­دهی فرکانس عبارت-فرکانس داکیومنت معکوس (TF-IDF) است[۱۹]. تکنیک تعداد رخدادهای عبارات را در یک داکیومنت داده شده و تعداد آنها در کل داکیومنت­ها را با هم محاسبه می­ کند. به این ترتیب، عباراتی که کمتر تکرار شده ­اند و خاص­تر هستند دارای مقدار بزرگتری نسبت به عبارات تکراری­تر می­شوند. فرمول­های متعددی در این زمینه وجود دارند، اما یکی از مهم­ترین آنها به صورت زیر است (t عبارت، d داکیومنت و D مجموعه داکیومنت­ها است):
که تکرار عبارت t در داکیومنت d است. معمولا تکرار عبارت با محاسبه تعداد رخدادهای عبارت تقسیم بر تعداد عبارات در داکیومنت محاسبه می­ شود. فرکانس داکیومنت معکوس است و معمولا با محاسبه­ی لگاریتم تعداد داکیومنت­ها تقسیم بر تعداد داکیومنت­هایی که عبارت t را دارند محاسبه می­ شود.
قدرت وزن­دهی TF-IDF توانایی آن در وزن­دهی همه عبارات است. عبارات منحصر به فرد دارای بالاترین وزن می­شوند، در حالی که عبارات تکراری کمترین وزن را به خود اختصاص می­ دهند. وزن­دهی TF-IDF نیاز به جستجوی دیکشنری دارند، بنابراین این روش مستقل از زبان است. با این حال پیدا کردن مقادیر IDF برای هر عبارت نیاز به محاسبه دارد.
۳-۱-۳ تعمیم عبارت
زیربخش­هایی که در ادامه آمده­اند تکنیک­هایی را توصیف می­ کنند که به ما امکان بیان عبارات را در فرم عمومی­تری فراهم می­ کنند.
ریشه­یابی
ریشه­یابی فرایند بیان انواع شکل­های یک کلمه به صورت عمومی­تر است، که ریشه نامیده می­ شود. به عنوان نمونه، کلمه بود شامل فرم­های بودم، بودی، بودند، بوده­ایم و غیره است. با ارائه­ فرم­های مختلف آن توسط کلمه­ی بود، تطبیق کلمات خیلی پایدارتر می­ شود.
با این حال، بیان کلمات توسطِ ریشه­هایشان، در حالاتی که دو کلمه­ی متفاوت دارای یک ریشه هستند، می ­تواند منجر به اشتباه شود. کلمات خرید در دو جمله “او به خرید می­رود” و “او یک کتاب خرید” دارای ریشه مشترک خرید هستند که در یکی اسم و دیگری فعل است. هر دو کلمه دارای یک ریشه هستند و اگر فقط ریشه در نظر گرفته شود ممکن است یکسان در نظر گرفته شوند.
۳-۲ </st rong>گراف­های وابستگی
یک گراف وابستگی یک ارائه­ ساخت­یافته از یک جمله است. به منظور ایجاد گراف­های وابستگی، یک جمله توسط یک پارسر وابستگی پردازش می­ شود، که مبتنی بر یافته­های تئوریکی گرامر وابستگی است. گرامر وابستگی به صورت یک خانواده از تئوری­ها است که تعدادی فرضیه­ پایه­ای را درباره ساختار گرامری به اشتراک می­گذارند [۲۰].
ساختارهای گرامری می­توانند خیلی پیچیده باشند و اغلب ورژن­های گراف وابستگی ساده شده ساختارهای وابستگی تئوری هستند. گراف­های وابستگی پیچیده نیاز به الگوریتم­هایِ پیچیده دارند. گراف­های ساده وضوح کمتری دارند، ولی کار با آنها راحت­تر است، به خصوص اگر هدف تجزیه­ی وابستگی خودکار باشد. لبه­ها نمایانگر وابستگی بین نودها هستند. برچسب لبه نوع وابستگی را مشخص می­ کند. این ویژگی­ها با جزئیات کامل در بخش بعد توضیح داده خواهند شد.
۳-۲-۱ وابستگی­ها
یک وابستگی بین دو عبارت، شامل یک هدر و وابستگی است. به عبارت دیگر، وابستگی­ها جهت­دار هستند و گراف وابستگی را به گراف جهت­دار تبدیل می­ کنند. اغلب نیاز است که بین روابط وابستگی متعدد تمایز قائل شویم. برچسب­های لبه، روابط بین هدر و وابسته­ها را مشخص می­ کنند. روابط بین توپ و شوت شد را در شکل ۱-۱ در نظر بگیرید. در اینجا رابطه بین توپ و شوت شد، مفعول است، یعنی توپ مفعول فعل شوت شد است. به طور کلی، این وابستگی شامل یک رابطه بین عمل (شوت کردن) و موجودیتی (توپ) است که به طور مستقیم توسط این عمل تحت تاثیر واقع شده است.
۳-۳ فاصله ویرایش گراف
فاصله­ی ویرایش گراف معیاری برای سنجش اختلاف دو گراف است، که با محاسبه­ی مینیمم تعداد عملیاتی که لازم است در یک گراف انجام داده شود تا مشابه گراف دیگر شود، بدست می ­آید[۱]. یک عمل ویرایش می ­تواند روی نود یا لبه صورت گیرد، تعریف ۱ را دنبال کنید.
تعریف۱- عملیات ویرایش بین دو گراف و شامل یکی از سه عمل جایگزینی ، اضافه کردن یا حذف کردن است، که نودی در و نودی در است.
عمل جایگزینی در تعریف ۲ توضیح داده شده است.
تعریف۲- عمل جایگزینی شامل یک عمل اضافه کردن و یک عمل حذف کردن است.
۳-۳-۱ عملیات ویرایش
عملیات ویرایش نیاز به تبدیل گراف مبدا به گراف مقصد دارد، که یک مسیر ویرایش را شکل می­دهد. شکل ۳-۱ مسیر ویرایش مورد نیاز برای تبدیل جمله­ “کودک توسط مادر در آغوش گرفته شد”، به جمله “مادر کودک را در آغوش گرفت” را نشان می­دهد [۲۱].
شکل ۳- ۱ : مثال عملیات ویرایش برای دو گراف
هر عمل ویرایش دارای هزینه­ مربوط به خود است، که با عنوان تابع هزینه مشخص می­ شود. یک تابع هزینه برچسب نودها را با هم منطبق می­ کند و در عین حال اختلاف­ها را برطرف می­نماید. تابع هزینه ممکن است از یک کاربرد به کاربرد دیگر متفاوت باشد.
۳-۳-۲ مسئله­ انتساب
پیچیدگی زمانی برای تطبیق­ِ n نود به m نود، که n و m نودهای دو گراف هستند، برابر است، در نتیجه مسئله دارای پیچیدگی توانی روی تعداد نودها است. در نتیجه نیاز داریم از یک روش جایگزین استفاده نماییم.
یک راه حل سریع و نیمه­بهینه توسطِ [۲۱] معرفی شده است. راه حلِ آنها مبتنی بر مسئله­ انتساب است، که n عامل را به m شغل منتسب می­ کند، که هر عامل دستمزد مختصِ خود را برای پذیرش یک شغل دارد. هدف پیدا کردن ارزان­ترین انتساب است و هزینه­ های عملیات ویرایش در اینجا نقش هزینه­ های کارهایِ مختلف را بازی می­ کند.
شکل ۳- ۲ : مسئله انتساب
شکل ۳-۲ مسئله انتساب را برای دو جمله­ شکل ۳-۱ نشان می­دهد. از آنجایی که دو جمله دارای تعداد نابرابری کلمه هستند، دو عمل حذف و دو عمل اضافه انجام می­ شود. هزینه­ ویرایش معادل کل هزینه­ ویرایش است.
۳-۳-۳ ماتریس هزینه
زمانی که فاصله ویرایش را برای دو گراف محاسبه می­کنیم، یک ماتریس هزینه­ دوبعدی می­توان تشکیل داد که هزینه را برای هر کدام از عملیات ویرایش برای هر نود در خود دارد. با ایجاد این ماتریس هزینه، مسئله­ فاصله­ی ویرایش به یک مسئله انتساب تقلیل می­یابد، که ساده­تر می­توان آن را حل کرد.
کمترین هزینه­ ویرایش برابر با فاصله ویرایش تقریبی محاسبه شده برای دو گراف است. تابع هزینه به صورت زیر ایجاد می­ شود:
ماتریس دارای سایز است، که و نشان­دهنده تعداد نودها در هر گراف هستند. هر سلول هزینه­ عملیات ویرایش را بین نودهای و نشان می­دهد. هر نود تنها حق دارد یک عمل ویرایش انجام دهد. ناحیه­ی سمت چپ بالای ماتریس هزینه­ های جایگزینی نودها را مشخص می­ کند، در حالی­که ناحیه­ی سمت چپ پایین هزینه­ اضافه کردن نود را مشخص می­ کند. ناحیه­ی سمت راست بالا هزینه­ حذف نود و ناحیه پایین سمت راست هزینه­ جایگزینی­هایی به فرم است که هیچ هزینه­ای ندارد.
۳-۳-۴ الگوریتم­های انتساب
الگوریتم­های متعددی وجود دارند که مسئله­ انتساب را حل می­ کنند، که از لحاظ سرعت عملیات متفاوت هستند. Fankhauser سه الگوریتم را برای حل مسئله­ انتساب معرفی کرده است[۱]. الگوریتم دوره­گرد، الگوریتم مانکرس و الگوریتم Volgenant-Jonker. او در مقاله خود نشان داد که الگوریتم Volgenant-Jonker از همه سریع­تر است و دارای پیچیدگی زمانی است.
فصل چهارم
روش پیشنهادی و پیاده­سازی

در اینجا سعدی به وصف انتظار و شوق خویش به عنوان عاشق می پردازد، و می گوید : برگ درختان که سبز و با طراوت هستند به مرور زمان زرد و خشک و پوسیده می شوند امّا برگ چشمان عاشق «که منظور همان پلک های چشم عاشق است » ، به علت عشقی که او را به اشک و سوز و زاری وا می دارد. همیشه تَر و اشکباران است . برگ چشم در این بیت به معنای کنایه از پلک است، شاید از جهت شکل ظاهری بین «برگ و برگ» در دو مصرع جناس مکرّر یا مزدوج وجود دارد. بین «تَر و خشک» آرایه تضاد وجود دارد.
بیت دهم :
در این بیت سعدی مقصودش خودش و همۀ عاشقان است و می گوید : تن و جان که عزیز و دوست داشتنی و گرامی است برای هر کسی، فدا و نثار هم نشینی و هم صحبتی با معشوق زیبا روی بشود، امّا منِ سعدی عاشق و یا عاشقان، شرمنده و سیه روی هستیم از این تحفه و هدیه و پیشکشی که بسیار ناچیز و ناقابل است، را تقدیم معشوق و محبوب زیبا روی می کنیم. جان شیرین : ترکیب وصفی می باشد. صحبت یار : کنایه از هم نشینی با معشوق است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

بیت یازدهم :
در این بیت سعدی در ادامۀ توجیح بیت قبل می گوید : همین اندازه «یعنی به اندازۀ جان وجودی که عاشق دارد» در توان بخشیدن و نثار کردن به معشوق دارم با اینکه می دانم این جان ناقابل در خور و شایستگی مقام و منزلت معشوق نیست. «قَدَر و قَدر» جناس ناقص می باشد و از نظر معنا باهم متفاوتند، قَدَر به معنای اندازه و پیمانه است و قَدر به معنای مقام و منزلت می باشد. بین «قَدَر و قَدَر» در دو مصرع، جناس مکرّر یا مزدوج که از دسته آرایه های برونی است وجود دارد . «حدّ امکان» به معنای نهایت استطاعت و توانایی است.
بیت دوازدهم :
سعدی در بیت دوازدهم روی سخنش با خود و عاشقانی مثل خود است که می گوید : ای عاشق نمی توان راز دل خود را که همان عاشقی است از دیگران پنهان کرد، زیرا عشق به هر حال خود را نشان می دهد و از راز عاشق پرده بر می دارد و حال عاشق را فاش می کند. پرده پوشیدن : کنایه از پنهان کردن و کتمان کردن امری است. پرده دَر : کنایه از افشا کنندۀ راز و رسوا کننده است. بین «پرده پوشیدن و پرده دَر» آرایه تضاد وجود دارد.
بیت سیزدهم :
ای سعدی تا محضر شاهانه معشوق را بدید وآشنای حریم دوست و معشوق و محبوب گردید، از خود بی خود شد . بین «خَبَر و بی خَبَر» آرایه تضاد و جناس مکرّر یا مزدوج وجود دارد.
بیت چهاردهم :
در این بیت سعدی سرنوشت و سر انجام عشق خود را به دست معشوق می سپارد و می گوید: ما عاشقان با میل و رغبت و شوق جان و مستی خود را در راه معشوق نهاده ایم و پیشکش معشوق کرده ایم و باقی تصمیم با معشوق است که چه سرنوشت و تقدیری برای عاشقان و چه بختی برای عاشقان رقم خواهد زد. بین «سَر و سَر» جناس مکرّر یا مزدوج وجود دارد. طوع : به معنای میل و رغبت است. سَر نهادن : کنایه از به طور کامل خود را در اختیار کاری یا چیزی قرار دادن .
وزن غزل:
وزن غزل فاعلاتن مفاعلن فَعِلُن در بحر خفیف مجنون محذوف است که از وزنهای سنگین و سخت عروضی است و غزلهای کمی از سعدی در این وزن سروده شده است .
قافیه :
کلمات قافیه در این غزل، «هنر » ، «معتبر » ، «حجر» وتر، قمر، دگر، ثمر، نظر، تر، مختصر، قدر، در، خبر هستند که در کنار ردیف «است» قرار گرفته اند، برخی قافیه های این غزل از نوع قافیه های افزایشی هستند.
ویژگی سبکی :
این غزل از غزلهای نیمه عرفانی سعدی است. بطوریکه قسمتهایی از ابیات آن را می توان به عرفان ربط داد و تعبیر عرفانی از آنها داشت. در طول ابیات از لغات و واژه هایی که بیانگر حُسن معشوق است استفاده شده است. مانند : مُهر مهر، لطافت، قمر، جان شیرین.

۴-۱-۰۸

هرکسی را نتوان گفت که صاحب نظر است عشق بازی دگر و نفس پرستی دگر است
نه هر آن چشم که بیند سیاه است و سپید یا سپیدی ز سیاهی بشناسد بصر است
هر که در آتش عشقش نَبُوَد طاقت سوز گو به نزدیک مَرو کافت پروانه پر است
گر من از دوست بنالم نفسم صادق نیست خبر از دوست ندارد که ز خود با خبر است
آدمی صورت اگر دفع کند شهوت نفس آدمی خوی شوی ورنه همان جانور است
شربت از دست دلارام چه شیرین و چه تلخ بِدِه ای دوست که مُستسقی ازان تشنه تر است
من خود از عشق لبت فهم سخن می نکنم هرچ ازان تلخ ترم گر تو بگویی شکر است
ور به تیغم بزنی با تو مرا خصمی نیست خصم آنم که میان من و تیغت سپر است
من ازین بند نخواهم به در آمد همه عمر بند پایی که به دست تو بُوَد تاج سر است
دست سعدی به جفا نگسلد از دامن دوست ترک لُوء لُوء نتوان گفت که دریا خطر است
درون مایه اصلی غزل:
سعدی در این غزل که به نوعی بُعد عرفانی بخشیده است، سعی دارد به معشوق خود ثابت کند و بگوید که یک عاشق و شیدای واقعی ست وگرنه به هرکسی که ادعای ظاهری عاشقی کند، نمی توان گفت در زمرۀ عاشقان است، همینطور وفاداری و ثبات خود را در راه عشق به معشوق گوشزد می کند و برای درک بیشتر معشوق از انواع حال و فداکاری عاشق صحبت می کند و هر آنچه را لازم می داند به تصویر و یادآوری می‎کشد و برای تأکید به معشوق خود می گوید حتی اگر مرا به تیغ بکشی و حرفهایزهرآلود به من بگویی، من با جان و دل پذیرای آن هستم، و در نهایت اینکه من سعدی عاشق، دست از دامن و کوی یار برنخواهم داشت زیرا وجودم به وجود معشوق بسته است. سعدی در سرودن این غزل سعی بر این داشته که حال و هوای عاشقی و دلدادگی اش و وفاداری به معشوق را با آوردن تشبیهات گوناگون به صورت مثال بیان کند که این امر باعث تنوع در ابیات وی شده چُنان که یک موضوع را با مثالها و توجیهات گوناگون بیان کرده است تا هم باعث ملال خواننده نگردد و هم به درک بیشتر این حال و هوا کمک کند .
بافت معنایی و آرایه های ادبی :
بیت اول :
سعدی در این بیت بطور کل انگشت اشاره را به سمت افراد عادی که مدّعی عشق هستند و عاشق نیستند بُرده و خطاب به آنها گفته است هر شخص ادعا کنندۀ عشق را نمی توان دارای معرفت و بینش صحیح و باطن بین دانست زیرا عشق بازی و هوس بازی، شاید در ظاهر و عمل مثل و شبیه هم باشند، امّا در باطن امر، از زمین تا آسمان بین آنها فرق است. «نظر» در صاحب نظر، و در معنای عرفانی به معنی احساسی لطیف و معنوی اطلاق می شود که می توان بوسیلۀ آن حقیقت را درک کرد. بین «دِگر و دِگر» آرایه جناس تکرار و مزدوج وجود دارد. «دگر» مخفف دیگر و چیز دیگر می باشد.
بیت دوم :
در این بیت سعدی با مثالی حال انسانهای عادی و مدّعی عشق را بیان می کند و می گوید:
چشم که از سیاهی و سفیدی تشکیل شده و یا هر چشمی که فرق بین سیاه و سفید را تشخیص دهد، چشم بصیرت نمی شود . بین «سیاه و سپید و سپید و سیاه» تضاد و مراعات نظیر و آرایه طرد و عکس وجود دارد.
بیت سوم :
سعدی در این بیت به افرادی که در راه عشق طاقت سوختن و تحمل درد هجران و ناز معشوق را ندارد بهتر است که از عشق و عاشقی دوری کنند، زیرا بال برای پروانه باعث می شود تا پروانه به دور شمع پر بزند و بسوزد. «ش» در عشقش، ضمیر مفعولی است . «سوز» اسم مصدر سوختن می باشد. «بین آتش و سوز» تناسب معنایی ست. «ک» در واژه «کافت» برای تعلیل آمده و معنای زیرا است .
بیت چهارم :
سعدی در این بیت برای حال خود گواه می آورد می گوید : اگر من از معشوق شکایت کنم، سخنانم و ادعایم دروغ است و به گزاف ادعای عاشقی کرده ام. هرکس از درد خود با خبر باشد و خود را ببیند، خبر از معشوق ندارد زیرا عاشق صادق کسی ست که از خود رهایی یافته و چیزی جز معشوق نمی بیند. «نَفَسَم» به معنای حرفم، سخنم می باشد در این بیت . بین «خَبَر و خَبَر» جناس تکرار وجود دارد.
بیت پنجم :
در این بیت با آوردن مثال هدف عشق را بیان می دارد. کسی که در ظاهر شمایل آدمی را دارد و در شکل فیزیکی آدم می باشد، اگر امیال حیوانی شهوت نَفس و هوای نَفس را از خود دور کند، تبدیل به آدمی با خلق و حسن اخلاق می گردد و انسان واقعی می شود که صفات کمال حُسن را دارد وگرنه هر موجودی که به شکل ظاهر آدم باشد و به هوای نفس بپردازد و از عالم اخلاق و معنویت و عشق دور باشد و غافل، تبدیل به جانور می شود. بین «آدمی صورت و آدمی خوی» تضاد معنایی وجود دارد.
بیت ششم :
سعدی شوق خود را در برابر معشوق اینطور بیان می کند : شربت و نوشیدنی از دست معشوق و محبوبم بدهید که تلخ و شیرین بودن آن برایم یکسان است و من عاشق تشنه تر و مشتاق یار می سوزم وتشنه تر می شوم. واژه دلارام به معنای ادبی یعنی مایه آرامش دل و کنایه از معشوق و محبوب است. بین «تلخ و شیرین» آرایه تضاد وجود دارد. «مُستَسقی» در لفظ به معنای آب خواستن است و بیماری اِستسقاء است که هر چه قدر فرد آب بنوشد. باز هم تشنه تر می شود و آب می طلبد. «مُستَسقی» در این بیت مراد از عاشقی است که در اشتیاق دیدار یار و کوچکترین اعتنا و توجه معشوق، می سوزد. «شربت شیرین» در این بیت می‎تواند به معنای توجه معشوق به عاشق باشد. و «شربت تلخ» هم کنایه از سرزنش و عتاب و قهر و بی اعتنایی و دشنام و خشم معشوق باشد.
در بیت هفتم :
در این بیت عاشق روی سخنش با معشوق است و می گوید : عشق لب تو ای معشوق من چنان هوش از سر من به در بُرده که معنای هیچ سخنی را نمی فهمم و درک نمی کنم و هر حرفی که معشوق بزند ف حتی اگر مثل زهر تلخ باشد چون از دهان معشوق بیرون می آید، همچون شکر شیرین است. «بین تلخ و شکر» آرایه تضاد موجود است. «م» در تلخ ترم ضمیر متمّم فعل است به معنای «به من» است . در مصرع دوم حذف به قرینه صورت گرفته است. تلخ در مصرع دوم به معنای زننده و زشت و سخت است و در واقع صفت سخن می باشد .
بیت هشتم :
خطاب عاشق به معشوق است و می گوید : ای معشوق حتی اگر مرا با شمشیر بزنی با تو هیچ دشمنی ندارم و دشمن آن کسی هستم که میان من وشمشیری که از سوی تو به سمت من می آید، سپر بیاندازد. «وَر» در ادبیات به معنای اگر است. «م» در «به تیغم بزنی» ضمیر مفعولی است به معنای «من را» یا «مرا ». «م» در واژه «خصم آنم» شناسه است به معنای هستم. بین «تیغ و سپر» تناسب معنایی و مراعات نظیر وجود دارد.
بیت نهم :
سعدی در اینجا در مقام عاشق با خود سخن می راند و می گوید : من در تمام عمرم نمی خواهم از این اسارت و غم عشق بیرون بیایم و رها و آسوده خاطر شوم زنجیر و زندان و اسارت وگرفتاری که بخاطر تو باشد و افسار آن بدست تو باشد مثل تاجی که بر سر پادشاه می گذارند ارزشمند است و (در معنای عرفانی: هرچه عاشق اسیر و گرفتارتر غم عشق باشد و در راه عشق جان بگذارد، بههمان اندازه، درجه ومقامش بالاتر می رود و انگار کسی است که به مقام پادشاهی می رسد و تاج برسرش می گذارند). تاج بر سر گذاشتن : کنایه از به اوج مقام و منزلت و پاداش رسیدن است .
بیت نهم :
بین «تیغ و خصم» مراعات نظیر وجود دارد. بین «خصم و خصمی» و «تیغ و تیغت» جناس مذیل وجود دارد.
بیت دهم:

متغیرهای بازده یا غایتی عبارتند از متغیرهای وابسته ای که دستاوردهای سازمان را منعکس می کنند. شاید بیش از ۹۰ درصد مدیران در ارزشیابی اثر بخشی سازمانها فقط به سنجش بازده توجه دارند. از این رو اثر بخشی یک مدیر بازرگانی غالباً بوسیله سود خالص تعیین می شود اثر بخشی یک استاد دانشگاه بوسیله تعداد مقالات و کتابهایی که چاپ کرده معین می شود و اثر بخشی یک مربی بسکتبال با تعداد برد و باخت های تیم او تعیین می گردد. بسیاری از محققان درباره اثر بخشی با تأکید بر متغیرهای مشابهی سخن می گویند. مثلاً فیدلر در مطالعات خود اثر بخشی رهبر را بر حسب عملکرد گروهی از حیث انجام وظیفه اصلی گروه ارزشیابی کرده است. ویلیام ج. ردین، ضمن بحث درباره سبکهای رهبری، با مفاهیم مشابهی دریاره اثر بخشی می اندیشد.
رابطه میان این سه طبقه از متغیرها را می توان بصورت محرکهای ( متغیرهای علتی ) که بر روی ارگانیسم ( متغیرهای میانجی ) عمل می کند و پاسخهای معینی ( متغیرهای بازده ) را می آفرینند، تصور کرد. این رابطه در شکل زیر نشان داده شده است.

متغیرهای بازده
تولید
هزینه ها
فروش
درآمدها
رابطه سازمان – اتحادیه نقل و انتقال
ترک کار و غیره

متغیرهای میانجی
ادراکات
انتظارات
مفاهیم نقش
گرایشها
سنتهای گروه کار
ارزشها و هدفها
نیروهای انگیزشی
رفتار و غیره

متغیرهای علتی
سبک مدیریت
راهبردهای مدیریت
ساخت سازمانی
هدفهای سازمانی
تکنولوژی
و غیره

شکل (۲-۲)رابطه بین متغیرهای علنی، میانجی، بازده

سطح یا وضع متغیرهای میانجی عمدتاً تحت تأثیر متغیرهای علتی بوجود می آید و آنها به نوبه خود بر متغیرهای بازده تأثیر می گذارند. تلاشهایی که اعضای سازمان برای بهبود وضع متغیرهای میانجی بعمل می آورند تا آنها را با کوشش مستقیم اصلاح کنند معمولاً بسیار کمتر از کوششهایی که در جهت تغییر آنها از طریق متغیرهای علتی صورت می گیرد ، موفقیت آمیز است. به همان قیاس، کوشش برای بهبود متغیرهای بازده از طریق سعی در اصلاح متغیرهای میانجی معمولاً کمتر از تغییر متغیرهای علتی مؤثر خواهد بود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-۶- هدفهای دراز مدت در مقابل هدفهای کوتاه مدت
متغیرهای میانجی با ساختن و توسعه دادن سازمان ربط دارند و هدفهای دراز مدت محسوب میشوند. معهذا، مدیران غالباً براساس متغیرهای کوتاه مدت بازده نظیر افزایش تولید و درآمد ارتقای مقام پیدا می کنند بی آنکه چندان توجهی به هدفهای دراز مدت و توسعه سازمان مبذول کنند. این وضع برای سازمان بحران و بلاتکلیفی ایجاد می کند.
بطور خلاصه، اثر بخشی عملاً بوسیله هر آنچه که مدیر و سازمان بعنوان هدفها و مقاصد خود مشخص می کنند، تعیین می شود، ولی آنان باید به عوامل زیر توجه نمایند: متغیرهای بازده، متغیرهای میانجی، هدفهای کوتاه مدت، هدفهای دراز مدت .
۲-۶-۱- یگانگی هدفها و اثر بخشی
درجه یگانگی هدفها بستگی دارد به حدی که افراد و گروه ها، هدفهای خود را بر اثر تحقق هدفهای سازمانی تحقق یافته ملاحظه می کنند. وقتی همه در هدفهای سازمانی سهیم باشند وضعی پیش می آید که مک گریگور آن را « یگانگی راستین هدفها » می نامند. برای نشان دادن این مفهوم، ما می توانیم یک سازمان را به دو گروه تقسیم کنیم: مدیریت و زیر دستان. به ترتیب، هدفهای این دو گروه و نتیجه تحقق هدفهای سازمانی که آنها بدان تعلق دارند، در شکل زیر نشان داده شده است.

شکل (۲-۳)جهات هدفهای مدیریت و زیر دستان

در این حالت هدفهای مدیریت تا اندازه ای با هدفهای سازمان موافق و سازگار هستند ولی دقیقاً یکی نیستند. در مقابل، هدفهای زیر دستان تقریباً با هدفهای سازمان اختلاف فاحش دارند. نتیجه تأثیر متقابل هدفهای مدیریت و هدفهای زیر دستان یک سازش یا توافق است و عملکرد واقعی ترکیبی از این دو است. در این نقطه تقریبی است که درجه تحقق هدفهای سازمانی را می توان تصویر کرد. این وضعیت در جایی که هدفهای سازمانی تحقق اندکی پیدا می کنند، می تواند بدتر باشد. شکل زیر چنین وضعی را نشان می دهد.
شکل (۲-۴)جهات مدیریت، زیر دستان و سازمان – تحقق معتدل هدفهای سازمانی
در این وضعیت یک بی اعتنایی عمومی نسبت به رفاه حال سازمان به چشم می خورد. مدیران وکارکنان، هر دو، هدفهای خود را در ستیز با هدفهای سازمان می بینند. در نتیجه، روحیه و عملکرد هر دو پایین خواهند بود و تحقق هدفهای سازمانی ناچیز و نامحسوس خواهد بود. در مواردی، با هدفهای سازمان آن چنان به مخالفت می پردازند که هیچ پیشرفت مثبتی حاصل نمی گردد. در نتیجه آن غالباً خسارت و زیان قابل ملاحظه یا از دست رفتن منابع است. در واقع، سازمانها به همین دلیل هر روز در معرض زوال و تعطیلی قرار می گیرند.

شکل (۲-۵) فقدان پیشرفت از لحاظ تحقق هدفهای سازمان

در یک سازمان، امید بر این است که فضایی بوجود آید که در آن یکی از دو وضع زیر پیش بیاید. افراد سازمان ( مدیران و زیر دستان هر دو ) یا هدفهای خود را با هدفهای سازمان یکسان درک و تلقی کنند یا، اگر هدفها متفاوت است، هدفهای خود را در نتیجه مستقیم کار کردن برای تحقق هدفهای سازمان، تحقق پذیر ببینند. در نتیجه، هر قدر مقاصد و هدفهای فردی را بتوان به هدفهای سازمانی نزدیکتر کرد، عملکرد سازمان بهتر و بیشتر خواهد شد. این وضع در شکل زیر نشان داده شده است.

(بهار،۱۳۵۸،ج۱ : ۵۵۷)
همچنین چکامه دوبیتی “افکار پریشان” را دربارۀ اسرار خلقت، که همواره موجب پیداش شک و تردید متفکران جهان بوده است، سرود:

چیست هستی؟ افقی بس تاریک

و در آن نقـطــۀ شـکـی مشـهــود

عشـق بســتم بحقــایق یک یک

راست گویم همه وهم است و دروغ

(همان: ۳۷۰)
اوج بیان اینگونه دیدگاه ها، قصیده طولانی «ثوره فی الجحیم» و دیوان «النزغات» زهاوی و قصیده «جهنم» بهار است. زهاوی قصیده « ثوره فی الجحیم» را در سال ۱۹۲۹ یعنی اواخر حیات خود به پیروی از کمدی الهی و رساله الغفران سرود. این قصیده، سفری خیالی به عالم پس از مرگ است که شاعر در آن انحراف عقیدتی مردم را به باد انتقاد میگیرد. در برخی مسائل «شاعر چون مسلمانی مردد در ایمان خود وارد موضوع شده است و در آن لطایف فکری و خیالی جدیدی آورده است.»(الریحانی،۱۹۵۷: ۲۴۲) به همین علت جنجالهای زیادی بوجودآورد و زمانی که از طرف ملک فیصل مورد عتاب قرار گرفت در پاسخ گفت: «از برافروختن آتش انقلاب در زمین ناتوان گشتم، پس آنرا در آسمانها برافروختم»(ناجی،۱۹۶۳: ۶۸) بنابراین، از سوی دیگر، سستی مردم را در مقابل ستمگران به باد انتقاد گرفته و آنها را به شورش علیه مستبدین برمیانگیزد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

دیوان نزغات هم حاوی برخی از دیدگاه های او درباره باورهای دینی است؛ وی دراینباره چنین میگوید: «این دیوان در زمان زندگیام در هیچ مجله یا روزنامهای منتشر نشده است و بعد از مرگم منتشر خواهد شد، چرا که آن اشعار باعث برافروختن دیدگاهای متعصبان میگردد و چنان جنجالی علیه من بوجود میآورد که فقط خدا از عاقبتش آگاه است».(همان: ۶۹) بعد از مرگ زهاوی این اشعار در کتاب “الزهاوی و دیوانه المفقود” به دست هلال ناجی در سال ۱۹۶۳ به چاپ رسید.
بهار در قصیده «جهنم» به علمای قشری مذهب تاخته و تصورات واهی و هول انگیز عوام نسبت به عذاب دوزخ را مسخره کرده است. این قصیده یکی از اولین قصائدی که بهار در سال ۱۲۸۷ه.ش/ ۱۹۰۸م. یعنی هنگامی‌که شاعر فقط بیست و یک سال داشته، سروده است. بهار در این شعر به مخالفت گروهی از قشریان محافظه‌کار که نهضت آزادیخواه مشروطه را باب میل خود نمی‌دیدند و رهبران آن جنبش را تکفیر می‌کردند، اشاره کرده و رو‌در‌رویی مذهب و سیاست دسته‌ه ای مترقی را نشان داده است.
نکته قابل توجه این است که تاثیرپذیری «ثوره فی الجحیم» از این قصیده دور از ذهن نیست، چه بسا دوستی زهاوی و بهار و سفرش به ایران برای شرکت در هزارۀ فردوسی در این موضوع بسیار تاثیر گذاشته است. البته باید توجه داشت که موضوعات و حتی عنوان هر دو قصیده با کمی تفاوت شبیه هم هستند.
اصلیترین مسائلی که دربارۀ باورها و عقاید نادرست مردم، در اشعار بهار و زهاوی با زبان طنز مورد نقد قرار گرفته است را میتوان در چند موضوع زیر خلاصه کرد:
جبر و اختیار: در دوران زهاوی و بهار هر اتفاقی چه نیک و چه بد را قضا و خواست الهی میدانستند؛ این تفکر زمانی آسیبرسان است که با تفکر “جبر” اشتباه شود و باعث کاهلی و سستی در برابر تمامی سختیها و ستمهای دیگران شود. در واقع علت اصلی حوادث در این دوران برای مردم چیزی جز جبر نبود، که از آن با عناوینی چون “قضا و قدر، چرخش دوران و فلک” در اصطلاح فارسی و “النوامیس، الدهر و اراده السماء”در اصطلاح عربی یاد میکردند. چه بسا ضعف اراده و تسلیم سریع در برابر مستبدین و ظالمان و عقبماندگی و نادانی از همین تفکر نشأت میگیرد. زهاوی درباره این موضوع چنین میسراید:
إنَّ إعتقادَ المسلمینَ مِنَ التَعاسَهِ بِالقَدَر وَ القُولُ بِالآجالِ فهی إذا أتت بَطلَ الحَذرِ
(همان: ۳۲۵)
(اعتقاد مسلمین به قضا و قدر و اینکه اگر زمان مرگ فرارسد دیگر هیچ هشداری در آن تاثیری ندارد، از کاهلی و سستی آنها سرچشمه میگیرد.)
همچنین وی در ابیات زیر دربارۀ تفکرا مردم به قضا و قدر الهی چنین میگوید:

ما ذَکرتُ (…) ذا إلا تذَکرتُ جَحیما

لَیس (…) الناسِ للناسِ کَما قالُوا رَحیما

جَعَل الناسُ سِوی بَعض شَقیاً أو سَقیماً

خَلَـقَ الطاعُونَ و الهیضَهَ و السِّلَ الألیما

(همان: ۳۲۵)
(من هر آن که خدا را به یاد میآورم جهنم بر ذهنم خطور میکند. پروردگار مردم آنگونه که میگویند مهربان نیست. مردم را یا بدبخت و یا ناتوان و مریض قرار داده است و بیماریهای طاعون و وبا و سل دردناک را آفریده است.)
شاعر در این ابیات بشیوۀ مبالغه با بیان انحرافات فکری و کجفهمیها، آنها را به چالش کشیده و میگوید: مردم با ترسیم همیشگی عذاب الهی و بیتوجهی به رحمانیت الهی، خدایی رادر ذهن دیگران بوجود آوردهاند که وقتی به یاد میآوریم، سریع جهنم و عذاب الهی، به ذهن ما خطور میکند. از سویی دیگر قضا و قدر الهی را بر اساس ذهنیات مردم عادی، مجسم کرده و دربارۀ آنها میگوید: خدایی که مردم به وجودآوردهاند، خدایی است که برای بندگان خود در دنیا و آخرت جز شر و بدی نخواسته است و عامل اصلی تمامی بدیها خداست. با خواسته و قضای الهی است که انسان گناه انجام میدهد و بعبارت دیگر انسان هیچ اختیاری ندارد و در همه حال مجبور است و در مقابل این گناهان اجباری دچار عذاب الهی میشود. بهار در داستان تمثیلی «دختر گدا» که ذکر گردید، علاوه بر ترسیم فقر و مسکنت، با بهره گرفتن از مبالغه، همانند زهاوی انحرافات فکری مردم را دربارۀ قضا و قدر الهی به چالش کشیده و آن را نقد میکند. وی در بیت آخر این قصیده چنین میگوید:

«رزق بخشش مدام و پیوسته‌ای است که گاهی دنیوی و زمانی اخروی است. گاهی نصیب و بهره را هم، رزق، گویند.»^[۸۴] با توجه به تعریف فوق رزق هم بخشش‌های دنیوی را شامل می‌شود و هم اخروی.آیاتی از قرآن کریم مبین این تعریف است: «کلوا من طیبات ما رزقناکم»^[۸۵] و «و النخل باسقات لها طلع نضید رزقا للعباد»^[۸۶] در این آیه چون سخن از بندگان است، منظور پاداش اخروی است.
۱-۸-۳-۱-۳-۱٫ انواع رزق
رزق و روزی دنیوی
شامل آب و غذا و هر آنچه بدن برای رشد و ادامه حیات به آن نیاز دارد. «فلیاتکم برزق منه»^[۸۷] یعنی طعامی که موجودات و انسان باآن تغذیه می‌شوند.

رزق مغز: فکرها با تدبیر و توجه، رزق مغز را تشکیل می‌دهند.
رزق عقل: با یقین و شناختی که نتیجه کار فکر است، رزق عقل محسوب می‌شوند.
رزق قلب: رزق قلب با محبت و عشق حق که نتیجه کار عقل است، تامین می‌شود.
رزق روح: رزق روح با عبادت و قرب حق که نتیجه کار فکر و عقل و قلب است، تغذیه می‌شود.
در ادعیه شیعه منظور از درخواست رزق، روزی و غذای دنیایی نیست، بلکه رزق را برای روح، قلب و عقل طالبند تا روز به روز بر محبتشان به خدا افزوده شود و به قرب حق نایل شوند. امام زین العابدین در فرازی از دعای ابوحمزه ثمالی که خواهد آمد از خداوند می‌خواهد ضمن برخوردار شدن از مواهب و بخشش‌های حق، زیارت خانه‌اش و قبر پیامبر را روزی‌اش قرار دهد: «اللهم اشغلنا بذکرک واعدنا من سخطک و اجرنا من عذابک و ارزقنا من مواهبک و انعم من فضلک و ارزقنا حج بیتک الحرام و زیاره قبر نبیک: خدایا ما را مشغول به یاد خودت کن و ما را از غضب و عذاب خود پناه ده و بخشش‌ها و مواهبت خود را روزی ما کن و از فضلت ما را نعمت ده و ما را حج خانه‌ات و زیارت قبر پیامبرت روزی کن.»^[۸۸]
امام ابتدا از خداوند رزق‌های روحی و معنوی می‌خواهد و فقط یاد خدا را خواستار است و از معبود خویش می‌خواهد او را از عذاب اخروی نجات دهد و زیارت پیامبر و حج را طالب است؛ زیرا رزق‌هایی هستند که انسان را به حضور حق می‌رساند و از غیبت‌ها و غفلت‌ها نجات می‌بخشد. رزق‌های معنوی و روحانی مهم‌تر از رزق‌های دنیوی و مادیست، زیرا انسان تنها جسم نیست، بلکه عقل و روح نیز دارد و هر کدام نیاز به رزق و روزی‌ای دارند. «غذای فکر از تدبر، توجه و تمرکز تامین می‌شود و شناخت‌هایی به دست می‌آید که رزق عقل را فراهم می‌سازد و یقین‌ها سبز می‌شود که نیاز سنجش و تعقل ماست و با این سنجش بهترین آشکار می‌شود و با مشخص‌شدن بهترین‌ها، دل ما و احساس ما رزق خویش را می‌یابد که رزق دل عشق و محبت است و این محبت هم اطاعت را به دنبال می‌آورد و قربی را هدیه می‌کند که رزق روح ماست.»^[۸۹]
امام در بخشی از مناجات خمس عشره می‌فرماید: «الهی فلما غذیتنا بلطفک و ربیتنا بصنعک فتمم علینا سوابع النعم و ادفع عنا مکاره البقم و آتنا من حظوظ الدارین: خدایا چنانچه ما را در اول به لطف خود غذا دادی و به دست خود پروریدی پس تمام کن بر ما نعمت‌های فراوان را٬ دفع کن از ما عذاب‌های سخت را و بده به ما از بهره‌های دنیا و آخرت.»^[۹۰]
در این فراز از دعا امام سجاد نیز به موضوعاتی مانند روزی و گسترش آن اشاره کرده‌اند، اگرچه معمولاً در دعاهای ائمه اطهار موضوعات معنوی و خواست‌هایی از این دست مطرح می‌شود، اما هر جا سخن از طلب‌های مادی و دنیوی است، در پی آن علت خواسته را بیان می‌کند که نعمت‌ها و توانمندی‌های دنیوی عاملی شود برای خدمت و بندگی خداوند رحمان .
«باید شناخت‌ها و محاسبه‌ها عشق، ایمان، عمل و طاعت رزق‌های وسیع ما باشد و مغز، قلب، روح و عقل ما را سرشار کند. برای اینکه در این مراحل به‌طور کامل بتوانیم پیش برویم باید برای رزق بدنمان هم فکری کنیم که حرکت و عمل صالح، وابسته به رزق سالم است.»^[۹۱]
همچنین دعای زیبای مکارم الاخلاق که نمونه برجسته‌ای از دعاهای معنوی برای خودسازی است، قسمت‌هایی از آن شامل طلب رزق است: «و اجعل اوسع رزقک علی اذا کبرت و اقوی قوتک فی اذا نصبت: و مقرر دار برایم وسیع‌ترین روزیت را آنگاه که پیر شوم و نیرومندترین نیرویت را در وجود من عطا کنی هنگامی که وامانده شوم.»^[۹۲]
این طلب روزی و قدرت نه برای پروراندن جسم و هوی و هوس است، بلکه به خاطر این است که در کهولت، نیروی عبادت و بندگی داشته باشد و احساس کسالت نکند، چنانچه در ادامه دعا این مطلب را بیان می‌فرماید: «و لا تبتلینی بالکسل عن عبادتک: و مرا به کسالت و مسامحه در عبادتت مبتلا مکن»؛ یا می‌فرماید: «و ارزقنی صحه فی عباده: و تندرستی را برای عبادت روزیم کن.»^[۹۳]
«امام خواهان رزقی است که «شامل غذا، لباس، تدبر، توجه، معرفت، یقین، ایمان، عشق، حرکت، عمل، قرب و وسعت روحی باشد وتمام وجود را در برگیرد.»^[۹۴]
در دعای کمیل نیز مولای متقیان از معبود خویش چنین می‌خواهد: «ان تجعل اوقاتی من اللیل والنهار بذکرک معموره: خدایا لحظات و اوقات ما را در شب و روز، با یاد خودت آباد کن» زیرا کسی که تمام وقت به یاد خداست، مسئولیت خلق و رزق‌های مختلف خلق به عهده اوست.»^[۹۵] پس نتیجه می‌گیریم که امامان معصوم نیز در ادعیه و مناجات خود از خداوند طلب نیاز و حاجت را نه تنها برای خویش، بلکه برای همگان دارند، همچنین این نیازها هم دنیوی و هم معنوی و اخروی هستند .
۱-۸-۳-۱-۴٫ طلب هدایت
بخشی از ادعیه شیعه طلب هدایت و راهنمایی از پروردگاراست. امام هدایت را از خداوند می‌خواهد، زیرا به این نکته ایمان دارد که سعادت و شقاوت آدمی در دست اوست و خداوند هر که را بخواهد هدایت می‌کند و هر که را خداوند هدایت کند، رستگار می‌شود؛ بنابراین ایشان تنها از خداوند راهنمایی و هدایت می‌طلبند: «اللهم انی اسئلک الهدی والتقی و العفاف و الغنی و العمل بما تحب وترضی:من از تو هدایت و تقوا می خواهم ٬غنا و عفاف را می خواهم ٬عمل آن چه که تو دوست داری و می پسندی را طالبم.»^[۹۶]
امام سجاد نیز در دعای ابوحمزه ثمالی از خداوند هدایت و راهنمایی را خواهان است: «معرفتی یا مولای دلیلی علیک وحبی لک شفیعی الیک وانا واثق من دلیلی بدلالتک: ای سرپرستم، معرفت من راهنمای من است به‌سوی تو و دوستی‌ام برای من، شفیع من است به در گاه تو و من اطمینان دارم از راهنمایی‌ام به رهبری تو.»^[۹۷]
در بخش‌های مختلفی از ادعیه شاهد درخواست هدایت از جانب امامان هستیم. «بک عرفتک وانت دللتنی علیک :تو را بوسیله تو شناختم تو بر خودت مرا راهنمایی کردی.»^[۹۸]
امامان شیعه با توجه به فرموده قرآن «انا علینا للهدی: به یقین هدایت کردن بر ماست»^[۹۹] هدایت را تنها از خداوند خواستارند تا به واسطه هدایت مستمر او راه پر نشیب و فراز سلوک را بپیمایند.
۱-۸-۳-۲٫ عرض حال و نیاز در مناجات‌های شاعران
شاعران و عرفا نیز در اشعار خود عرض حال می‌کنند. آیا نیازهای ایشان مانند نیازهای دعاهای مأثور است؟ یا خواست‌هایشان تنها شامل مسائل مادی است یا خیر؟ هرگاه به دیوان شعرایی چون مولوی، عطار و سنایی نگاهی کنیم، ابتدا با نیایش و مناجات روبه‌رو می‌شویم، با تأمل و تفکر در مناجات‌های آنها در می‌یابیم که مناجات‌های ایشان نیز مانند ادعیه به بخش‌های مختلفی تقسیم می‌شود که یکی از بخش‌های مناجات‌های آنها عرض حال و نیاز است و این نیازها نیز انواع مختلفی دارد که می‌توان آنها را چنین تقسیم کرد:
۱-۸-۳-۲٫ انواع طلب‌ در مناجات‌های شاعران
۱-۸-۳-۲-۱٫ طلب تبدیل سیئات به حسنات
شاعران در مناجات‌های خود از خداوند می‌خواهند که بدی‌ها و گناهانشان را به حسنات و نیکی‌ها تبدیل کند. مولوی در رابطه با این خواسته چنین می‌سراید:

کای سجودم چون وجودم ناســــزا

مــر بـدی را تـو نـکــویی ده جــــزا

این زمیـن از حلم حــــق دارد اثــر

تـا نــجاست بـرد و گــــل‌ها داد بــر

تـا بـــپــوشــد او پـــلیــدهـــای ما

در عـوض بـر روید از وی غـنـچه‌ها^[۱۰۰]

در ابیاتی که در بالا آمد مولوی ابتدا سجده‌های خود را مانند خود بی‌ارزش می‌داند و در حد ستایش رب خویش نمی‌انگارد و بعد از خدا می‌خواهد که بدی‌های او را به‌خوبی و نیکویی پاسخ دهد و بدی‌ها را از بین ببرد و در عوض غنچه‌های نیکی برویاند.
و یا در جایی دیگر می‌گوید: