گر شب هجران مرا تاختن آرد اجل
روز قیامت زنم خیمه به پهلوی دوست
هر غزلم نامه ایست شرح غم عشق یار
نامه نوشتن چه سود چون نرسد سوی دوست
لاف مزن سعدیا شعر تو خود سحر گیر
سِحر نخواهد خرید غمزه ی جادوی دوست
درون مایه اصلی غزل:
سعدی در این غزل زیبایی ها، زندگانی جاوید، داروی هر درد، شور و اشتیاق در مردم و. . . همه چیز را مدیون و مرهون جمال معشوق زیبا روی و عشق او می داند، و خویشتن را نیز عاشقی که با چیزی نمی توان او را از یار و معشوق زیبا روی جدا کرد ودر آخر اعتراف گونه می گوید که هر غزلی که می سراید، شرح غم عشق معشوق است و می خواهد که به گوش معشوق برساند ودر پایان می گوید شعر و غزل من با آن همه ناز و جادویی، به پای کرشمه و ناز وجادوی معشوق نمی رسد و نمی تواند معشوق را تحت تاثیر قرار دهد.
بافت معنایی غزل وآرایه های ادبی:
بیت اول:
خاک سر راه معشوق که بر آن پای گذاشته و رفته است، برای من آنقدر گرامی ست که مانند آب زندگانی جاوید می ماند و اگر دنیا و آخرت آکنده از شادی و شعف باشد، برای ما عاشقان مهم نیست ، ما تنها در بند غم عشق روی یار هستیم و بس. (آب حیات):ترکیب وصفی (اضافه توصیفی) (خاک سرِ کویِ دوست):تتابع اضافات/واو در (ما و غم کوی دوست):مُلازمت و جدایی ناپذیری را می رساند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

بیت دوّم:
شور و غوغایی که در شهر «جهان» بر انگیخته شده زلف پیچ و تاب معشوق است، (والّا در شهر غوغا وفتنه ای نمی تواند باشد). و نیز در همه ی جهان فتنه ای بجز خم ابروی کمان مانند معشوق نیست (همهء شور غوغا ها از یار است). (ولوله):بانگ و فریاد و شور وغوغا/شکن زلف:پیچ وتاب زلف/آفاق:اسم جمع سراسر جهان/ولوله و فتنه:مراعات نظیر وتناسب/ (جُز):قید استثناء/ (شهر):قید مکان، بیان جز در معنای کل استعمال شده است. / (شهر و آفاق):تناسب و مراعات نظیر/ (خم ابرو و شکن زلف):مراعات نظیر
بیت سوّم:
کدام دارو است که عاشق آرزومند را درمان می کند و تسکین می دهد ؟ (مَرهم درد عاشقان چیست؟)زخمی است که معشوق با دست خود بر عاشق میزند.
(مشتاق):قید حالت، کسی که شوق و اشتیاق دارد، در اینجا منظور عاشق است/نگار:معشوق محبوب/مرهم:داروی نرم و روغنی که روی زخم می گذارند/مرهم عشاق:اضافهء بیانی توضیحی/داروی مشتاق:اضافه بیانی توضیحی/بازوی دوست:اضافه تخصیصی/عشاق:واژهء عربی، اسم جمع، عاشقان/
بیت چهارم:
اگر معشوق مرا به غلامی و نوکری خود بپزیرد، تا قیامت حلقه ی زلف سیاه او را در گوش خواهم داشت (غلام حلقه به گوش او خواهم بود)یعنی تا آخر عمرم فرمانبردار و نوکر او هستم. این بیت تلمیح به بیت زیر از حافظ شیرازی می باشد: «به غلامی تو مشهور جهان شد حافظ . . . حلقهءبندگی زلف تو در گوش باد»
(هندو):در مصرع اول به معنای غلام و بنده و نوکر وفرمانبردار است و در مصراع دوم:استعاره از زلف سیاه معشوق است/ (بین گوش وحلقه):مراعات نظیر وتناسب معنایی وجود دارد/
بیت پنجم:
اگر بمیرم و خاک جسد من در دنیا پراکنده شود، باد نخواهد توانست خاک وجود مرا از کوی عشق برباید و با خود ببرد (حتی پس از مرگ نیز خاک پیکر من به درگاه خانهءیار چنگ خواهد زد). (متفرّق کنند):فعل مجهول/ (گَرد من):اضافه ی تخصیصی است/ (کوی دوست):اضافهء ملکی/ (خاکِ من):اضافه ی تخصیصی/
بیت ششم:
اگر در شب جدایی و فراق ، مرگ به سراغم بیاید ومرا فرا بگیرد (یعنی در غم دوری یار بمیرم)در روز قیامت (به این امید سر از خاک گور بر خواهم)داشت که کنار یار اقامت بگزینم. (خیمه زدن):کنایه از مستقر شدن، منزل کردن، اقامت گزیدن/ (شب هجران) :اضافهء توضیحی/ (روز قیامت:) :اضافهءتوضیحی/ (شب و روز) :قید زمان-مراعات نظیر/
بیت هفتم:
هر غزل من «سعدی» نامه ای یا کتابی است که در آن شرح غم عشق یار «معشوق» را بازگو کرده ام، اما نامه نوشتن چه سود دارد وقتی که نامه ام به دستیار نرسد. (شرحِ غمِ عشق یار) :یعنی بیان صورت حال، یا بیان حال و روز واحوالم، تتابع اضافات هم هست/هر:قید مقدار/نامه:جناس تکرار/
بیت هشتم:
سعدی خود ستایی نکن و به شعر خود نناز، اصلا” فرض کن که شعر تو در زیبایی به جادو می ماند، معشوق که با ناز و کرشمه اش استاد جادو گری و کنندگی ست، تحت تاثیر سِحر و جادوی تو «شعر تو» قرار نمی گیرد. گیر فعل امر /سحر جناس تکرار/ (شعر تو):اضافه ملکی/ (غمزه جادو):تشبیه صریح/ (لاف مزن):خود ستایی نکن / (سحر و جادو) :مراعات نظیر/
وزن غزل:
این غزل بر وزن مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن و در بحر (رجز مثمن مطوی مرفوع) سروده شده است. این وزن از اوزان دوری است و در غزلیات سعدی کاربرد بسیار کمی داشته است.
قافیه:
کلمات قافیه در این غزل عبارتند از (کوی، روی، ابروی، بازوی، هندوی، کوی، پهلوی، سوی، جادوی)و کلمهء ردیف (دوست)است.
ویژگی سبکی غزل:
غزل سعدی ادامهء منطقی سنت تغزل و غزل در معنای حقیقی و اصلی خود و غزل پیش از اوست. یعنی اساساً مشتمل بر مطالب لطیف عاشقانه است. که احیاناً قابل حمل به مضامین عارفانه هم هست یا در خلال آن گاهی از مطالب دیگر هم سخن گفته است. جلوه ویژگی سبک عراقی در این غزل هم مشخص است که پیچیده گی مفهومی و سبک شناسی را به همراه دارد.

۴-۱-۲۳٫

مرا تو غایت مقصودی از جهان ای دوست هزار جان عزیزت فدای جان ای دوست
چنان به دام تو الفت گرفت مرغ دلم که یاد می نکند عهد آشیان ای دوست
گرم تو در نگشایی کجا توانم رفت به راستان که بمیرم بر آستان ای دوست
دلی شکسته وجانی نهاده بر کف دست بگو بیار که گویم بگیر هان ای دوست
تنم بپوسد و خاکم به باد ریزه شود هنوز مِهر تو باشد در استخوان ای دوست
جفا مکن که بزرگان به خُورده ای زِرَهی چنین سبک ننشیند و سر گران ای دوست
به لطف اگر بخوری خون من روا باشد به قهرم از نظر خویشتن مران ای دوست
مناسب لب لعلت حدیث بایستی جواب تلخ بدیع است از آن دهان ای دوست
مرا رضای تو باید نه زندگانی خویش اگر مراد تو قتل است وارَهان ای دوست
که گفت سعدی از آسیب عشق بگریزد به دوستی که غلط می بردگمان ای دوست
که گَر به جان رسد از دست دشمنانم کار ز دوستی نکنم توبه همچنان ای دوست
درون مایه اصلی غزل:
در این غزل سعدی عاشقی تمام عیار، فداکار، حلقه به گوش و دلشکسته و جان نثار می باشد، روی سخن سعدی عاشق با معشوق زیبا روی و سنگ دل است. دست دوستی و مساعدت معشوق را می خواهد و طلب رحم و مروّت را می کند، از خویشتن عاشق برای معشوق سخن می راند و شرح حال غم عشق خود را نسبت به معشوق بیان می کند، خواست و التماس سعدی در این غزل به وضوح عیان است و در آخر غزل اضافه می کند که فکرنکنید بیان احوالات سعدی، گله از رنج وبلای عشق یار است ، بلکه شرح عاشقی و بیان حسّ عاشق و غلام بودن خویش را ابراز داشته تا دل سنگ معشوق به رحم آید. به قول حافظ شیراز در این بیت ابهامات شرح غم عشق خود را چنین بر طرف می کند تا فکر غلطی صورت نپذیرد و آن این بیت است: «می گِریَم و مرادم از این سیل اشکبار. . . تخم محبّتست که در دل بکارمت » و دقیقا” این بیت نتیجه گیری غزل و تناسب معنایی با بیت اول که براعت استهلال است می باشد.
بافت معنایی و آرایه های ادبی:
بیت اول:
تو ای معشوق زیبا روی، اوج آرزو و مُنتهای مراد و خواستهء قلبی من «عاشق» هستی، بزرگترین آرزوی من در زندگی هستی، هزاران جان گرامی، فدای جان تو باد ای معشوق من.
غایت مقصود: اوج آرزو، منتهای مراد/ضمیر «ت» در جان عزیزت:ضمیر ت متعلق به جان می باشد / جان: جناس تکرار/
بیت دوم :
پرنده دل من چنان به دام زلف پریشان تو عادت کرده است که دیگر از عهد آشیان یاد نمی کند.

حال با این توضیحات، با تأملی بیشتر، استراتژی‌های انجام مسئولیت اجتماعی سازمان را از دیدگاه نظریه‌پردازان مختلف مدیریت موردتوجه قرار می‌دهیم.
(از دیدگاه کیث دیویس):
۲ـ۹ـ۱ـ اجابت قانون
پایین‌ترین حد مفروضی که سازمان می‌تواند «پاسخگویی اجتماعی» داشته باشد از سوی نظام حقوقی جامعه تعیین و تعریف شده است. سازمان‌هایی که از قانون تبعیت نمی‌کنند، درواقع امر، به نکات راهبردی و راهنمایی‌های اصولی و اساسی جامعه که متضمن برقراری اخلاق اجتماعی و رفتار مدنی و منظم است، اهانت و تجاوز کرده‌اند.
۲ـ۹ـ۲ـ پاسخگویی بیش از خواسته قانون
قوانین حقوقی نمی‌توانند تمام جنبه‌های پاسخگویی اجتماعی را تحت پوشش قرار دهند. بسیاری از سازمان‌های بزرگ، هنگامی‌که داوطلبانه و به اشکال مختلف از قبیل کمک به مستمندان و نیازمندان و مشارکت در امور خیریه با امکانات متفاوتی همچون پول، تجهیزات و کمک‌های مشاوره‌ای و. . . . به جامعه مساعدت می‌ورزند، در اصل، استراتژی پاسخگویی اجتماعی خود را بیش‌ازحد موظف به نمایش گذاشته‌اند. پاسخگویی بیش از خواسته قانون در سازمان‌ها می‌تواند به دلیل توقعات و انتظارات عمومی و یا به دلیل اخلاق و معیارهای اجتماعی موجود در جامعه باشد.
(از دیدگاه گریفین):
۲ـ۹ـ۳ـ مخالفت اجتماعی
کمتر سازمانی چنین راهبرد و روشی را برای خود برمی‌گزیند. سازمان‌هایی از این نوع معمولاً در صحنه مسئولیت‌های اجتماعی حداقل فعالیت ممکن را انجام می‌دهند و زمانی که عمل غیرقانونی یا غیراخلاقی را اعمال می‌دارند، معمولاً یا منکر آن می‌شوند و یا اینکه سعی می‌کنند به نحوی آن را مخفی کرده، سرپوش روی آن بگذارند.

۲ـ۹ـ۴ـ التزام اجتماعی
مرحله بعد از مخالفت اجتماعی، التزام اجتماعی است. در این مرحله، سازمان منحصراً آن کاری را می‌کند که قانوناً از او خواسته شده و بیشتر از آن اقدامی نمی‌کند. درواقع قدرت قانون باعث آن شده است که مدیران به مشارکت اجتماعی تن دردهند. مدیران سازمان‌هایی که بیشتر به سود سازمان فکر می‌کنند این‌گونه سیاستی را انتخاب می‌نمایند.
استراتژی مسئولیت اجتماعی
مخالفت اجتماعی
التزام اجتماعی
پاسخگویی‌اجتماعی
مساعدت اجتماعی
کمترین بیشترین
شکل (٢ـ۲): استراتژی‌های مختلف مسئولیت اجتماعی سازمان
۲ـ۹ـ۵ـ پاسخگویی اجتماعی
یکی دیگر از استراتژی‌های مقابله با مسئولیت اجتماعی، پاسخگویی اجتماعی است. سازمان‌هایی که این سیاست را برمی‌گزینند، درواقع هم به تعهدات قانونی خود عمل می‌کنند و هم به تعهدات اخلاقی. ازاین‌رو یک گام جلوتر از التزام اجتماعی برمی‌دارند. درعین‌حال این‌گونه سازمان‌ها زمانی به این عمل دست می‌زنند که از آن‌ها تقاضا شده باشد. یا به‌عبارت‌دیگر مثل اشخاصی می‌مانند که تنها وقتی پاسخ می‌دهند که کسی در خانه‌شان را بزند و تقاضای کمک کند.
۲ـ۹ـ ۶ـ مساعدت اجتماعی
بالاترین سطحی که یک شرکت می‌تواند در خصوص مسئولیت اجتماعی خود رفتار کند، مساعدت اجتماعی است. شرکت‌هایی که چنین سیاستی را برمی‌گزینند، درواقع خود را عضو خانوادگی جامعه دانسته و ازاین‌رو فعالانه به دنبال موقعیت و فرصتی هستند که کمکی به جامعه بکنند.
نبایستی تصور کرد که سازمان‌ها نسبت به زمینه‌های مسئولیت اجتماعی خود یکسان عمل می‌کنند، بلکه ممکن است در خصوص هر یک از زمینه‌ها و زمان‌های مختلف، استراتژی خاصی را برگزینند. علاوه بر همه این موارد، درک مدیران از عمق مسائل و مشکلات اجتماعی نیز می‌تواند در نوع استراتژی که برمی‌گزینند تأثیر داشته باشد.
۲ـ۱۰ـ ابعاد مسئولیت اجتماعی سازمان
مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها و مؤسسات را همچنین می‌توان به چهار بعد اقتصادی، حقوقی، اخلاقی و ملی تقسیم نمود.
مهم‌ترین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، بعد اقتصادی آن است که در آن فعالیت‌ها و اقدامات اقتصادی آن مدنظر قرار می‌گیرد. در این خصوص کسب سود، حفظ منافع صاحبان و مالکان، ارائه کالا و خدمات با کیفیت و قیمت‌های مناسب و ایجاد بازار کار برای نیروی انسانی جامعه موردتوجه می‌باشد.
دومین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، بعد حقوقی (قانونی) می‌باشد که التزام سازمان‌ها به انجام قانون و رعایت مقررات را شامل می‌شود. بدیهی است جامعه به‌منظور انسجام بخشیدن به‌کل نظام، قوانین و مقرراتی را تعیین می کند که کلیه شهروندان موظف‌اند به آن‌ها احترام گذاشته و عمل نمایند. در این خصوص سازمان‌ها نیز ملزم به رعایت آن‌ها می‌باشند.
سومین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، بعد اخلاقی است که متأثر از موازین و ضوابط اخلاقی حاکم بر کل جامعه است. ازاین‌رو، از سازمان‌ها این انتظار می‌رود که همچون سایر اعضاء جامعه به ارزش‌ها، هنجارها و اعتقادات و باورهای مردم احترام گذاشته و شئونات اخلاقی را در کارها و فعالیت‌های خود موردتوجه قرار دهند. نهایتاً آخرین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، بعد ملی است که شامل انتظارات، خواسته‌ها و سیاست‌های مدیران عالی کشور است که انتظار می‌رود مدیران و کارگزاران سازمان‌ها با نگرشی کلان و به‌منظور حفظ وحدت و انسجام ملی و رعایت مصالح کشور، تصمیمات و استراتژی‌های کلی کشور را سرلوحه امور خود قرار دهند.
۲ـ۱۱ـ سطوح مسئولیت اجتماعی
به‌زعم اندیشمندان مدیریت، مسئولیت اجتماعی تنها مختص سازمان‌های اقتصادی نبوده و کلیه سطوح جامعه را در برمی‌گیرد. بر این اساس چهار سطح کل جامعه، یعنی حکومت، گروه‌های ذی‌نفوذ، سازمان‌ها و افراد نیز به‌نوبه خود از مسئولیت اجتماعی برخوردار هستند.
حکومت به‌منزله قلب جامعه و مرکز سیاست‌گذاری‌های کلان، هر یک از تصمیماتش تأثیر مستقیم بر روی کلیه بخش‌های جامعه دارد. ازاین‌رو صاحبان قدرت و گردانندگان حکومت بایستی در تصمیم‌گیری‌های خود کمال دقت و توجه به بخش‌های مختلف و آحاد جامعه را مبذول داشته و کلیه جوانب اقدامات خود را خصوصاً در ابعاد اجتماعی آن بسنجند. گروه‌های ذی‌نفوذ (شامل احزاب و تشکلات مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی) نیز به دلیل توانایی نفوذ در بخش‌هایی از حکومت و سازمان‌ها بایستی در سیاست‌گذاری‌ها و فعالیت‌های خود تأثیرات اجتماعی آن را مدنظر قرار دهند.
همچنین سازمان‌ها به‌طور اعم به‌عنوان نهادهای اجتماعی که فعالیت‌های آن‌ها روی بخش‌های مختلف جامعه اثرگذار است از مسئولیت اجتماعی برخوردارند. افراد جامعه نیز هرکدام به‌نوبه خود بایستی به‌عنوان یک عضو جامعه نسبت به مسائل و مشکلات جامعه احساس مسئولیت کرده و در حد توان خود در حل آن مساعدت نمایند. این در صورتی است که احساس مسئولیت اجتماعی هر فرد نشانگر اخلاق اجتماعی او می‌باشد.
۲ـ۱۲ـ مدل‌های مسئولیت اجتماعی سازمان
۲ـ۱۲ـ۱ـ مدل مسئولیت اجتماعی دیویس
متداول‌ترین مدلی که در خصوص مسئولیت اجتماعی ارائه گردیده و مورد پذیرش عمومی قرار گرفته است متعلق به کیث دیویس می‌باشد. مدل مسئولیت اجتماعی دیویس شامل پنج پیش‌فرض است.
پیش‌فرض اول:
سازمان به‌طورکلی به خاطر تأثیر زیادی که روی مسائل مختلف جامعه ازجمله بیکاری، وضعیت محیط، کیفیت زندگی و. . . . دارد، در رفاه جامعه سهیم است؛ به‌عبارت‌دیگر، پیش‌فرض فوق دلیل اینکه سازمان یا موسسه باید مسئولیت اجتماعی فعالیت‌های خود را به عهده بگیرد توضیح می‌دهد که از سازمان‌ها این انتظار وجود ندارد که بیش از توانشان اقدامی بکنند، بلکه به همان اندازه که نظام حقوقی جامعه از هر یک از شهروندان انتظار دارد که به‌اندازه توانشان اقدام بکنند، از سازمان‌ها هم همین انتظار می‌رود.
پیش‌فرض دوم:
سازمان باید به‌عنوان یک سیستم باز دوطرفه عمل کند. آزادانه ورودی‌های خود را از جامعه دریافت و آزادانه نتیجه کار خود را به جامعه عرضه دارد. پیش‌فرض فوق، نحوه انجام مسئولیت اجتماعی را توضیح می‌دهد. دیویس معتقد است که باید ارتباطات باز و محترمانه‌ای بین سازمان و جامعه برقرار باشد؛ به‌عبارت‌دیگر سازمان می‌باید مشتاقانه به نظرات شهروندان و نمایندگان آن‌ها توجه نماید و داوطلبانه گزارشات منظمی از اقدامات خود در خصوص تعهدات اجتماعی‌اش را ارائه نماید.
پیش‌فرض سوم:
فایده اجتماعی هر کار، کالا یا خدمتی بایستی کلاً محاسبه و به‌منظور تصمیم‌گیری در مورد اینکه آیا این کار انجام شود یا خیر، موردتوجه قرار گیرد. این پیش‌فرض تأکیدش روی این مفهوم بنیادی است که امکانات فنی و سودآوری اقتصادی تنها عواملی نیستند که روی تصمیم‌گیری‌های سازمان تأثیر داشته باشد. سازمان بایستی قبل از آنکه کاری را متعهد شود نتایج و عواقب کوتاه‌مدت و بلندمدت اجتماعی آن را مدنظر داشته باشد.
پیش‌فرض چهارم:
هزینه‌های اجتماعی مربوط به هر کار، کالا یا خدمتی باید به مصرف‌کننده منتقل شود. پیش‌فرض فوق بیانگر این نکته است که نمی‌توان از سازمان این انتظار را داشت که هر فعالیتی را که هم زیان اقتصادی و هم نفع اجتماعی در بر دارد را تأمین مالی کند. هزینه‌های فوق می‌باید از طریق بهای اضافه‌تر کالا یا خدمات موردبحث به مصرف‌کننده منتقل شود.
پیش‌فرض پنجم:
مؤسسات بازرگانی، مثل هر شهروندی، این مسئولیت را دارند که در خصوص حل مشکلات اجتماعی که خارج از محدوده کاری‌شان است مشارکت داشته باشند. پیش‌فرض آخر، این نکته را بیان می‌دارد که اگر سازمان یا موسسه‌ای از تخصصی برخوردار است که می‌تواند مشکل اجتماعی را مستقیماً به آن مربوط نیست حل کند، باید برای کمک به جامعه جهت حل آن مشکل، خود را مسئول بداند.

• ۴۱٫ ۶٫ لغت

غَرضٌ: هدف. تنتضلُ: ترتمی: تیر اندازی میکند. المنایا: ج: المنی: آرزوها. نَهْبٌ: غارت. شرقٌ: الاغتصاصِ بالماءِ: گلوگیر شدن با آب. أکله: لقمه. ج: أکلات. غصَص: ج: الغُصه: الشّجی فی الحلقِ: آنچه در گلو گیر کند، اندوه. المَنون: ج: المُنیه: مرگ. نَصبٌ: چیزبر پا شده. الحَتوف: ج: الحَتف: هلاکت.

• ۴۱٫ ۶٫ توضیحات صرفی

تنتضلُ: فعل، مضارع، غائبه، ثلاثی مزید (باب افتعال). المنایا: اسم، جمع مکسر، معرفه به “ال”، مقصور، معرب. شرق: شرقَ-شرقاً: اسم، مفرد، مذکر، جامد، نکره، معرب. غصَص: غصَّ ـ غصصاً: اسم، جمع مکسر، جامد، معرب، نکره. اُخری: اسم، مفرد، مونث، مذکر آن الاخر، جمع مونث آن اُخراه و اُخریات، مشتق (اسم تفضیل)، غیر منصرف، مقصور. المنون: اسم، جمع مکسر، جامد، معرفه به”ال”، معرب. الحتوف: اسم، جمع مکسر، جامد معرب، معرفه به”ال.” الکره: اسم (مصدر مرّه از کرّ)، مفرد، مذکر، معرفه به “ال”، معرب.

• ۴۱٫ ۶٫ توضیحات نحوی

إنّما: ادات حصر. المرءُ: مبتدا و مرفوع با اعراب ظاهری. غرضٌ: خبر مفرد، مرفوع با اعراب ظاهری. تنتصلُ: جمله وصفیه و مرفوع محلاً به تبعیت از غرضٌ. المنایا: فاعل و مرفوع تقدیراً. نهبٌ تبادرهُ المصائبُ: معطوف به جمله قبل. مع کلِّ: جار و مجرور، خبر مقدم و ًمرفوع محلا. شرقٌ: مبتدای مؤخر. فی کلِّ أکلهٍ غصصٌ: معطوف به جمله قبل. لاینالُ: فعل مضارع. العبدُ: فاعل و مرفوع با اعراب ظاهری. نعمهً: مفعول به و منصوب با اعراب ظاهری. إلّا: ادات استثنا. بفراق اُخری: مستثنی. لایستقبلُ: فعل و فاعل آن ضمیر مستتر«هو.» یوماً: مفعول فیه و منصوب بااعراب ظاهری. إلّا: ادات استثنا. بفراق آخر: مستثنی. نحنُ: مبتدا و مرفوع محلاً. أعوانُ: خبرمفرد. انفسنا نصب الحتوف: معطوف به جملهٔ قبل. نرجو: فعل و فاعل آن ضمیر مستتر«نحن.» هذا: مبتدا و محلاً مرفوع. اللیلُ: عطف بیان و مرفوع. النهارُ: معطوف. لم یرفعا: خبر جمله و مرفوع محلاً. شرفاً: تمییز و منصوب. الکرهَ: مفعول فیه و منصوب. ما: مضاف الیه و مجرور محلاً. تفریق ما جمعا: معطوف به جمله «هدم ما بنیا.»

• ۴۱٫ ۶٫ توضیحات بلاغی

معانی: یک جمله انشایی و بقیهٔ جملات خبری هستند. در این حکمت چهار مورد قصر صورت گرفته است، یک مورد با «إنّما» و سه مورد دیگربه روش نفی صورت گرفته است.
بیان: مجاز عقلی به کار رفته است زیرا فاعل حقیقی رنجها و مصائب همانند لذتها و راحتیها خداوند است که به آن اشاره شده است و مرگ سبب واقعی نیست و در عبارت « لَمْ یَرْفَعَا مِنْ شَیْ‏ءٍ شَرَفاً إِلَّا أَسْرَعَا» اسناد مجازی به کار رفته است. در عبارت «َنَحْنُ أَعْوَانُ الْمَنُونِ» و نیز در عبارت «نَصْبُ الْحُتُوفِ» استعارهٔ مکنیه به کار گرفته شده است. درعبارت «مِنْ اینَ نَرجُو البقاءَ» مجاز مرسل مرکب به کار رفته است زیرا جمله از معنای حقیقی که استفهام است خارج شده و برای استبعاد به کار رفته است.^[۱۹۳] هم چنین در عبارت «المرءُغرضٌ» و نیز در عبارت« أَنْفُسُنَا نَصْبُ الْحُتُوفِ» تشبیه بلیغ به کار رفته است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• ۴۱٫ ۶٫ ترجمه حکمت

امام (×) فرمود: «همانا انسان در دنیا تخته نشان تیرهاى مرگ و ثروتى است دستخوش تاراج مصیبت ها، با هر جرعه نوشیدنی، گلو گرفتنی و در هر لقمه اى، گلو گیر شدنى است و بنده نعمتى به دست نیاورد جز آن که نعمتى از دست بدهد و روزى به عمرش افزوده نمىگردد جز با کم شدن روزى دیگر! پس ما یاران مرگیم و جان هاى ما هدف نابودى ها، پس چگونه به ماندن جاودانه امیدوار باشیم؟ در حالى که گذشت شب و روز بنایى را بالا نبرده جز آن که آن را ویران کرده و به اطراف پراکند.»

• ۴۱٫ ۶٫ شرح

۱ـ امام (×) در عبارت«ِإنَّمَا الْمَرْءُ فِى الدُّنْیَا غَرَضٌ تَنْتَضِلُ فِیهِ الْمَنَایَا وَ نَهْبٌ تُبَادِرُهُ الْمَصَائِبُ» تشبیه جمع را به کار برده است از آن جهت که خود انسان مقدمات مرگ و مردنها و وسایل آن را از قبیل بیماریها و عوارض کشنده، فراهم مى‏آورد. و صفت تیراندازى را براى این عمل انسان از آن جهت آورده است که گویى مرگها خود تیر بلاها را مى‏اندازند.
۲ـ این عبارت «معَ کلِّ جُرعهٍ … غصَصٌ» را کنایه آورده است از در هم شکستن لذایذ دنیا به وسیله رویدادها و بیماریهایى که با آنها آمیخته و مخلوط مى‏شود.
۳ـ بنده به نعمتى نمى‏رسد مگر با از دست دادن نعمتى دیگر زیرا نعمت درست همان لذّت است و هر وسیله‏اى که باعث لذّت شود، خود نمى‏تواند نعمت باشد و بدیهى است که نفس آدمى ممکن نیست که در دنیا در یک زمان از دو لذّت برخوردار شود، بلکه تا از لذّت نخست فارغ نشود و به لذّت جدید توجّه نکند، این لذّت را درک نمى‏کند.
۴ـ با روزى از عمر خود روبرو نمى‏شود، مگر این که از روز دیگر عمرش جدا بشود، زیرا طبیعت زمان گذشتن و عبور کردن است.
۵ـ ما خود به مرگهایمان کمک مى‏کنیم از آن ‏رو که هر دمى و حرکتى از آدمى باعث نزدیک شدن او به مرگ است گویى او خود به طرف مرگش مى‏شتابد و به آن کمک مى‏کند.
۶ـ در این جمله (جانهاى ما در معرض نابودیهاست) مجاز عقلی به کار رفته است.
۷ـ استفهام در مورد جاودانگى، استفهام انکارى است. زیرا که شیوهٔ زمانه آن است که چیزى را بالا نبرد و هیچ پراکنده‏اى را جمع نکند مگر این که دوباره آن را ویران و پراکنده خواهد کرد.
پس چنین نتایجی از این سخنان گهر بار مولا برداشت شد و دیگر اینکه، این حکمت فصل خوبى از پند و موعظه است، به این معنا که در این عالم آسایشی بدون رنج و نعمتی بدون تحمل مشقت وجود ندارد بلکه هر خوبی و بدی،کاستی و فزونی، زشتی و زیبایی با هم در آمیخته و اینها همه دلایلی هستند بر اینکه این دنیا محل عبرت است برای کسانی که اهل خرد و بینشند.

• ۶٫ حکمت شماره ۱۹۲: پرهیز از زراندوزى (اخلاقى، اقتصادى)

• ۴۲٫ ۶٫ متن حکمت

«یَا ابْنَ آدَمَ مَا کَسَبْتَ فَوْقَ قُوتِکَ فَأَنْتَ فِیهِ خَازِنٌ لِغَیْرِکَ.»

• ۴۲٫ ۶٫ توضیحات صرفی

آدم: اسم، مفرد، مذکر، معرفه به اسم علم، غیرمنصرف (علم غیر عربی) معرب، مجرور با اعراب فرعی.

• ۴۲٫ ۶٫ توضیحات نحوی

یا: حرف ندا. ابنَ: منادای مضاف و منصوب. آدمَ: مضاف الیه و مجرور با اعراب فرعی به جای کسره فتحه پذیرفته است.^[۱۹۴] ما: مفعول به و منصوب محلاً. فوقَ: مفعول فیه. أنتَ: مبتدا و مرفوع محلاً. خازنُ: خبر مفرد و مرفوع.

• ۴۲٫ ۶٫ توضیحات بلاغی

معانی: ازسه جمله تشکیل شده است یک جملهٔ ندایی و دو جملهٔ دیگر خبری هستند، هدف ارشاد و تحذیر مخاطب از مال اندوزی است.
بیان: درعبارت «أنتَ فِیهِ خَازِنٌ لِغَیْرِکَ » تشبیه مشروط به کار رفته است.

• عدم تناسب چارچوب‌ها، سبک‌ها و راه حل‌‌های پیشنهادی با بلوغ فعلی معماری[۱۳]

• عدم تناسب اهداف با مدل‌ها و عمق معماری[۱۳]

• عدم توجه به ظرفیت سازی داخلی[۱۳]

۲-۸- معماری سازمانی چابک
یکی از رویکردهایی که معمولاً برای کسب، حفظ و ارتقاء مزیت رقابتی مدنظر مدیران کسب و کار می‌باشد، توجه به توانمندسازی کسب و کار در پاسخگویی مناسب به فشارها و تغییرات خواسته یا ناخواسته‌ای است که از سوی محیط بر کسب و کار اعمال می‌شود. این توانمندی در اشکال و حوزه‌های گوناگونی از سازمان ظهور می‌یابد و از جمله می‌توان به توانمند‌سازی سرمایه‌های انسانی، بازنگری در زیرساخت‌ها، استفاده از فناوری‌های روز، بازنگری و بهبود در روال‌های کاری در قالب فعالیت‌هایی مانند مهندسی مجدد فرآیندهای کاری، اعمال تغییراتی در زنحیره‌ی ارزش سازمان و… اشاره کرد.

یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند در حوزه‌ی مدیریت زنجیره‌ی ارزش کسب و کار و همچنین تولید محصول و یا ارائه خدمات، حوزه‌ی اطلاعات و مسائل مرتبط به آن در سازمان است. این حوزه همواره از نگرانی‌های اصلی ذینفعان کسب و کار بوده و صاحبان کسب و کار در صدد بهره‌گیری از راه‌ حل‌ هایی نظیر سیستم‌های اطلاعاتی و به طور وسیع‌تر فناوری اطلاعات در قالب متدولوژی‌های توسعه یا چارچوب‌های مدیریت فناوری اطلاعات و معماری اطلاعات سازمانی، بوده‌اند. در گذر زمان مشخص شد که متدولوژی و چارچوب‌هایی که برای توسعه‌ی معماری سازمانی به کار گرفته می‌شوند، معایب و نواقصی دارند که پاسخگوی نیازمندی‌های سازمان در هر شرایطی نمی‌باشند. از جمله این مشکلات می‌توان به نداشتن انعطاف لازم در پاسخگویی به نیازمندی‌های جدید ذینفعان، عدم قابلیت استفاده‌ی مجدد، طولانی بودن و هزینه‌ی بالای توسعه، ناتوانی در رسیدگی به تغییرات و بویژه تغییرات ناخواسته اشاره کرد.
با توجه به ناکارآمدی روش‌های متداول و ادامه‌ی روند تکامل و بهبود چارچوب‌های معماری سازمانی، مفهومی با عنوان چابکی در ادبیات معماری سازمانی ظهور پیدار کرده و چارچوب‌های معماری چابک سازمانی مطرح گردیدند.
۲-۸-۱- مفهوم چابکی
واژه «چابک^[۹]» در فرهنگ لغات به معانی مختلفی نظیر: فرز و زرنگ، حرکت سریع، چالاک، فعال و «چابکی^[۱۰]» تواناییِ حرکت به صورت سریع و آسان و قادر بودن به تفکر به صورت سریع و با یک روش هوشمندانه است.
ریشه و زادگاه چابکی، ناشی از ایده‌ی تولید چابک است و تولید چابک مفهومی است که طی سال‌های اخیر عمومیت یافته و آن به عنوان راهبردی برای افزایش بهره‌وری سازمانی و کسب مزیت رقابتی مدنظر می‌باشد.
تعاریف زیادی برای چابکی ارائه شده است اما هیچ یک، مخالف با یکدیگر نبوده و یکدیگر را نقض نمی‌کنند. عموماً این تعریف‌ها، ایده سرعت و تغییر در محیط کسب وکار را نشان می‌دهند. با توجه به جدید بودن بحث چابکی، تعریف جامعی که موردتائید همگان باشد، وجود ندارد[۱۴]. درادامه به برخی از این تعاریف می‌پردازیم:
«توانایی رشد در محیط تغییر مداوم و غیر قابل پیش‌بینی. نقطه کانونی در اینجا «تغییر» است. این توانایی عبارتست از توانایی شروع تغییر و توانایی پاسخ به تغییر[۴۱].»
«چابکی به توانایی پاسخگویی به تغییرات پیش بینی نشده محیط متلاطم کسب و کار گفته می‌شود. چابکی به مفهوم تندی، سرعت، سبکی و زیرکی است و به خلاقیت و نوآوری نیاز دارد. چابکی به معنای توانایی در خیالبافی کردن در زمینه تولید محصولات و فرآورده‌های جدید و راه‌های انجام کسب و کار مناسب است[۳].»
«مفهوم چابکی از دو عامل اصلی تشکیل شده است؛ پاسخگویی به تغییرات (پیش بینی شده یا غیرمنتظره) به صورتی مناسب و در زمان مناسب، بهره‌برداری از این تغییرات و تبدیل نمودن آنها به فرصت[۴۲].»
«سازمان چابک یک کسب وکار باسرعت، سازگار و آگاهانه است که قابلیت سازگاری سریع در واکنش به تحولات و وقایع غیرمنتظره پیش‌بینی نشده، فرصت‌های بازار و نیازمندی‌های مشتری را دارد. در چنین کسب وکاری فرایند‌ها و ساختار‌هایی یافت می‌شود که سرعت، انطباق و استحکام را تسهیل کرده دارای سازمان هماهنگ و منظمی است که توانایی نیل به عملکرد رقابتی در محیط تجاری کاملاً پویا و غیرقابل پیش‌بینی را دارد و البته این محیط با کارکرد‌های کنونی سازمان بی‌تناسب نیست[۴۳].»
«چابکی، توانایی رونق و شکوفایی در محیط دارای تغییر مداوم و غیرقابل پیش بینی است. از این بابت، سازمان‌ها نباید از تغییرات محیط کاری خود هراس داشته، از آن‌ها دوری کنند؛ بلکه باید تغییر را فرصتی برای کسب مزیت رقابتی در محیط بازار تصور کنند[۴۴].»
« چابکی در واقع در مورد سرعت نیست اما در مورد انتخاب تغییرات مناسب و اجرای آن تغییرات را به طریق درست و به موقع است. برای تغییر چابک، که قابل دوام باشد، سازمان باید به دقت برنامه‌ریزی کند و تعادل مناسب میان اثر بخشی و بهره وری را حفظ کند[۴۵].»
۲-۸-۲- تعریف معماری سازمانی چابک
معماری سازمانی چابک، چارچوبی برای توصیف سازمان و حاکمیت فناوری اطلاعات در سازمان فراهم می‌کند که سازمان در شرایطی متأثر از تغییرات و فشارها بتواند با حداقل هزینه و حداکثر اثربخشی و کارآیی مأموریت سازمانی خود را به سرانجام مقصود برساند.
معماری چابک از منظر بلوغ سازمانی، سازمان را در سطحی از بلوغ توصیف می‌کند که در فضای رقابتی بتواند نیازمندی‌های ذینفعان خود را برآورده کرده و برای کسب و کار خود خلق ارزش نماید.
معماری سازمانی چابک روشی است جهت توصیف کامل جنبه‌‌ها و لایه‌های مختلف یک سازمان متلاطم،که تغییرات پیش بینی نشده مأموریتی و فناوری به صورت گسترده و زیاد بر آن تأثیرگذارند. این تغییرات گسترده به دلیل این که غیرقابل پیش بینی هستند نمی‌توان برای آن‌‌ها برنامه‌ریزی خاصی تدوین کرد و لذا هرچه قدر هم که انعطاف پذیری وجود داشته باشد ممکن است نتوان با آن‌‌ها مقابله کرد. بدین منظور معماری سازمانی چابک قادر است با بهره گرفتن از مدل‌‌ها و تکنیک‌ها و روش‌های خاصی اقدام به توصیف وضعیت موجود و وضعیت مطلوب سازمان متلاطم نماید. علاوه بر آن معماری سازمانی چابک حاوی طرح خاصی موسوم به طرح گذار نیز هست که نحوه رسیدن از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب یک سازمان متلاطم را مشخص می‌کند. معماری سازمانی چابک نتیجه‌گرا است و بیشتر بر خلاقیت و ابتکار افراد متمرکز است[۴۶].
اهمیت و ضرورت معماری سازمانی چابک زمانی است که به دلیل بروز تغییرات پیش بینی نشده فناوری و مأموریتی بر یک سازمان متلاطم، روش‌های موجود معماری سازمانی دچار مشکلات متعدد می‌شوند که این مسئله موجب عدم نتیجه گیری و حتی شکست معماری سازمانی می‌شود. در صورتی که در سازمان‌های متلاطم که تغییرات پیش بینی نشده مأموریتی و فناوری زیادی بر آ ن‌ها اعمال می‌شود بخواهیم با روشی غیر از معماری سازمانی چابک فرایند معماری را انجام دهیم زمان، هزینه و منابع زیادی هدر رفته و فرایند اجرایی نتیجه مطلوب را نخواهد داد و حتی ممکن است با شکست مواجه شود[۳].
آقای «امبلر^[۱۱]» که یکی از نظریه پردازان مشهور معماری سازمانی چابک است، معتقد است که معماری سازمانی چابک به معماری می‌گویند که مبتنی بر خدمات است. وی برای معماری سازمانی چابک مشخصاتی را تعریف نموده که عبارتند از[۳]:

• راه مشخصی برای رسیدن به موفقیت وجود ندارد.

• بستگی به افرادی دارد که دارای مسئولیت پذیری بالایی هستند. به طور کلی بر روی افراد تکیه دارد نه بر روی تکنیک‌‌ها و تکنولوژی‌ها.

• نیازمند این است که تلاش‌‌ها و فعالیت‌‌ها به شکل ساده انجام پذیرد به شکل تکرارپذیری و افزایشی عمل می‌کند.

• نیازمند این است که در فرایند معماری سازمانی، مستندسازی و مدل سازی به شکل چابک صورت پذیرند. به عقیده آقای «امبلر» باید ابتدا از کوچک شروع کرده و سپس کار را توسعه داد.

۲-۸-۳- پیشینه معماری سازمانی چابک
خاستگاه واژه «چابکی» از صنعت می‌باشد. در دوره رکود صنایع تولیدی، اواخر دهه ۱۹۸۰ تا اواسط دهه ۱۹۹۰، تلاش‌های زیادی برای شناخت ریشه‌‌ها و عوامل موثر بر نظام‌های جدید در کسب و کار جهانی انجام شد. در سال ۱۹۹۱ گروهی از متخصصان صنعتی در آمریکا به دنبال رکود کسب و کار خود و ظهور رقبایی از آسیای شرقی و اروپا به این نتیجه رسیدند که نرخ افزایش تغییرات در محیط تجاری از توانایی‌‌های سازمان‌‌های تولیدی سنتی در جهت تطبیق و سازگاری با آن، سریعتر و شتابان‌تر است. بنابراین گزارشی با عنوان «استراتژی بنگاه‌‌های تولیدی در قرن بیست و یکم» منتشر شد و پس از انتشار این گزارش بود که واژه‌ی تولید چابک مورد استفاده عموم قرار گرفت[۶۱]. همچنین در سال ۱۹۹۱، دانشگاه لی‌‌های با حمایت مالی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا به همراه مؤسسه یاکوکا، مطالعاتی بر روی ۱۳ سازمان تولید کننده بزرگی مانند جنرال موتور، جنرال الکتریک، آی.بی.ام و… انجام دادند. هدف از این مطالعه، پاسخ به این پرسش بود که سازمان‌های موفق در سال‌های قرن ۲۱ چه ویژگی‌هایی خواهند داشت[۲۷]. در ادامه نیز بیش از یکصد سازمان دیگر نیز مورد مطالعه قرار گرفتند که در سال ۱۹۹۵، حاصل این تحقیقات در کتاب «استیون گولدمن، نایجل و پریس» با عنوان «رقبای چابک و سازمان‌‌های مجازی» انتشار یافت. از جمله نتایج پژوهش‌های یاد شده می‌توان به این موارد اشاره داشت[۲۸]:

• محیط‌های رقابتی جدید، تحولات بسیاری را در میان سیستم‌های تولیدی و سازمان‌ها به وجود آورده است. سازمان‌هایی که دارای مزیت‌های رقابتی در این محیط جدید باشند و به ‌سرعت بتوانند محصولات را مطابق نیاز مشتریان تولید کنند، چابک و پیشرو هستند.

• لازمه کسب چابکی، وجود سیستم تولید انعطاف پذیر، دارا بودن نیروی کار دانش پذیر، و ساختار مدیریتی مشوق نوآوری‌های تیمی (چه در داخل و چه در بین سازمان‌ها) است.

• اگر سازمان‌های آمریکایی نتوانند به سمت تولید چابک حرکت کنند، استاندارد زندگی در این کشور با خطر جدی مواجه خواهد شد.

فرایند معماری سازمانی چابک متأثر از متدولوژی‌های چابک توسعه نرم‌افزار بوده است و معماری سازمانی چابک از تجارب عملی چابک متدولوژی‌های چابک توسعه نرم‌افزار استفاده می‌کند[۵]. در حوزه‌ی توسعه نرم‌افزار، در اواسط دهه ۱۹۹۰ و پس از بروز مشکلاتی نظیر مدت زمان بالای توسعه و تغییر بسیاری از نیازمندی‌ها در این مدت، تغییرات در محیط کسب‌وکار، افزایش سرعت تغییر تکنولوژی و عدم پاسخگویی متدولوژی‌های رایج توسعه نرم‌افزار، توسعه دهندگان نرم‌افزار در صدد حل این مشکل برآمدندو از آن استفاده از واژه‌هایی نظیر «تطبیق پذیری»، «پویایی»، «چالاکی» و «چابکی» در ادبیات توسعه نرم‌افزار نمایان گشت. در متدولوژی‌های جدید نقش افراد در فرایند توسعه برجسته گردید و روش‌های توسعه‌ی آبشاری، جای خود را به رویکردهای توسعه تکراری و افزایشی داد.
روش‌های چابک بر این اساس است که نرم‌افزار با کیفیت بالا، سازگار با شرایط مختلف، توسط گروه‌های کوچک و با بهره گرفتن از یک طراحی که این طراحی بهبود مستمر را ارائه می‌دهد، توسعه می‌یابد[۴۸].
درحقیقت روش‌های چابک از تاریخچه‌ روش‌های توسعه نرم‌افزار، به عنوان راه حلی برای مشکلات متعدد و مکرر، ظهور پیدا کرده‌اند. ایده اصلی در این راه حل در بیانیه چابک خلاصه می‌شود [۴۸]. در سال ۲۰۰۱ واژه‌ی چابک به طور رسمی و از طریق بیانیه‌ی چابک وارد ادبیات توسعه‌ی نرم‌افزار گردید.
۲-۸-۳-۱- بیانیه‌ی چابک[۵]
در فوریه سال ۲۰۰۱ میلادی تعدادی از ارائه‌دهندگان متدولوژی‌های سنگین وزن مثل Scrum،XP ، FDD، Crystal، DSDM و تعدادی از توسعه دهندگان نرم‌افزار بیانیه مشترکی را تهیه و امضاء نمودند. این بیانیه که به‌ منظور توسعه نرم‌افزار‌ها به شکل چابک بود بدین مضمون تهیه گردید که : «ما راه‌های بهتری را برای توسعه نرم‌افزار‌ها کشف نموده و آن‌ها را بکار می‌بندیم و به دیگران هم کمک می‌کنیم تا آن‌ها را انجام دهند.»
برطبق بیانیه چابک، راهکار‌ها و توصیه‌هایی برای توسعه چابک نرم‌افزار‌‌ها پیشنهاد شده که عبارتند از :

• توجه به افراد و تعامل بین آن‌ها به جای فرایند‌ها و ابزارها

• نرم‌افزار‌های کاری به جای مستندات جامع و کامل

• همکاری با مشتری به جای مذاکره برای عقد قرارداد

• پاسخگویی به تغییرات به جای دنبال کردن یک طرح یا برنامه خاص

زنان احتمالاً نیاز بیشتری به دورهای از تجدید قوا دارند. زنان ممکن است واکنش هیجانیتری نسبت به استرس نشان دهند و سطح فرسودگی هیجانی بالاتری را در ابتدای ترم گزارش کنند، در حالی که به نظر میرسد مردان، در انتهای ترم به سطحی که زنان در ابتدا گزارش کردهبودند، برسند (اسریتر و همکاران، ۲۰۰۸). کلی^[۵۶۹] (۱۹۹۴) مربیان بیسبال و سافتبال دانشگاهی را مورد بررسی قرار داد و به عامل های جنسیت و زمان در ارتباط با فرسودگی توجه کرد. در آن مطالعه، کلی دریافت که جنسیت و زمان جلسات اثرهای چشمگیری دارند. مخصوصاً زنان نسبت به مردان مربی همتای خود، نشانه های فرسودگی را بسیار بیشتر گزارش میکردند.
ولی و همکاران (۱۹۹۸) دریافتند که ادراک همدلی مربیان و استفاده از تحسین به طور معکوسی با فرسودگی مرتبط بود. هنگامی که یک مربی عدم تحسین، سبکی استبدادی از مربیگری، یا تأکیدی بر پیروزی، را به کار میبرد، ارتباطی مستقیم با آرمان منفی ورزشکار از ادراک خویشتن داشت. همچنین، اضطراب رقابتی در مربیانی که ورزشکاران را بیشتر دچار استرس میکنند و احساس فرسودگی را به وجود میآورند، دیده شد.
پرایس^[۵۷۰] و ویز^[۵۷۱] (۲۰۰۰) با بهره گرفتن از مدل رهبری چلدورای^[۵۷۲] و صالح^[۵۷۳] (۱۹۸۰)، مطالعهای را در زمینه تعامل مربی/بازیکن انجام دادند. ارتباطی قوی بین مربیانی که ابراز فرسودگی میکردند، و فرسودگی در ورزشکاران وجود داشت. مربیانی که فرسودگی هیجانی بیشتری داشتند، دستورالعملهای آموزشی و حمایت آموزشی کمتری ارائه میکردند، که منجر به سبک رهبری دموکراتیکتری میشد. نوعی ناقطبیشدن در ورزشکاران و تأکید کمتر روی کفایتهای شخصی وجود داشت. پاسخ روانشناختی بعد مهم دیگری از این مدل بود و نشان داد که معمولاً کفایت و لذت ادراکشده کمتر، منجر به سطوح بالاتر اضطراب و فرسودگی میشود. همچنین سبک رهبری دموکراتیک، احتمال فرسودگی را افزایش میداد.
در پژوهش باقری و زارعیمتین (۱۳۸۴) روی ۳۴۰ نفر از مربیان و فوتبالیستهای حرفهای، به این نتیجه رسیدند که فرسودگی ۵/۴۰% بازیکنان بالاتر از میانگین بود. بین سبک رهبری وظیفهمدار مربیان با میزان فرسودگی بازیکنان رابطه معنیداری وجود داشت.
تعدادی از تحقیقات اصیل در مورد تمرین منفی فشارزا، که توسط سیلوا (۱۹۹۰) روی ورزشکاران انجمن باشگاههای ساحل اطلس انجام شد، نشان داد که ۶۶% ورزشکاران اندگی فرسودگی احساس کردهاند. بقیه تحقیقات دریافتهاند که ۶۰% زنان و ۶۴% مردان، حداقل یک دوره از ماندگی را در دوره رسمی دوندگی خود، داشتهاند. در نهایت، راگلین و مورگان (۱۹۸۹) دریافتند که بیش از ۹۰% شناگرانی که در طول سال اول دانشگاه خود، احساس ماندگی کردهبودند، در سال بعدی دانشگاه خود خسته شدند.
تحقیق گاستافسون^[۵۷۴]، کنتا^[۵۷۵]، هسمن^[۵۷۶] و لاندکوایست^[۵۷۷] (۲۰۰۷) روی ۹۸۰ ورزشکار جوان ممتاز ۱۷ تا ۲۱ ساله انجام شد. آنها فهمیدند که بین ۱ تا ۹% زنان ورزشکار و ۲ تا ۶% مردان ورزشکار نشانه های فرسودگی سطح بالا را داشتند.
در پژوهشها، برخی از مدلهای فرسودگی ورزشی تأیید شدهاند، که نمونههایی از آنها در پی میآیند.
مدل اسمیت: به دلیل اینکه مدل اسمیت خیلی وسیع است، آزمودن مستقیم آن دشوار است. با این حال، در برخی مطالعات به این نتیجه رسیدهاند که مدل اسمیت توضیح خوبی برای فرسودگی ورزشکاران فراهم میکند. علاوه بر این، پژوهش اخیر گروهی از محققین نشان دادهاست که استرس به میزان زیادی در فرایند فرسودگی دخیل است (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).

مدل کواکلی: گولد و همکارانش (۱۹۹۷) میزانی از حمایت را از نظر کواکلی با مصاحبههایی که با دانشجویان سال سوم ورزش تنیس انجام دادند، فراهم کردند. اما این یک آزمودن مستقیم نبود. در تحقیقی جدیدتر، بلاک^[۵۷۸] و اسمیت^[۵۷۹] (۲۰۰۷) به طور مستقیمی فرضیه کواکلی را روی ۱۸۲ شناگر ۱۳ تا ۲۲ ساله سنجیدند. شرایط تحقیق طوری بود که فرصت تصمیمگیری را محدود میکرد، تصمیمهای ورزشی را از بیرون کنترل میکرد و هویت محدودی را برای آزمودنیها به وجود میآورد که منجر به فرسودگی آنها شد.
مدل سیلوا: در ابتدا، پژوهشهای کمی از نظر سیلوا حمایت کردند، ولی در طول دهه اخیر، محققان سوئدی، که توسط گوران کنتا و همکارانش رهبری میشدند، به طور وسیعی تمرین جسمی و بازیافت را در ارتباط با فرسودگی در ورزشکاران، مورد بررسی قرار دادند (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).
مدل ریدیک: ریدیک (۱۹۹۷) ادعاهای خود را در مطالعهای روی ۲۰۰ شناگر آزمود. او دریافت که برخی از شناگران احساس گیرافتادن در ورزش خود را میکنند، زیرا آنها دیگر دوست ندارند در ورزش مشارکت داشتهباشند ولی معتقدند که مجبورند. نتایج این مطالعه همچنین نشان داد که این شناگران گیرافتاده، هنگامی که خود را با شناگرانی که احساس نمیکنند گیر افتادهاند، مقایسه میکنند، بیشتر احتمال دارد فرسوده شوند.
مدلهای انگیزشی: یکی از مدلهای انگیزشی، نظریه خودمختاری است: درتلاشی برای بررسیکردن این نظریه، پرالت^[۵۸۰]، گادرآ^[۵۸۱]، لاپوینت^[۵۸۲] و لاکرویکس^[۵۸۳] (۲۰۰۷) مطالعهای روی ۲۵۹ دانشآموز ورزشکار یک مدرسه ورزشی کانادایی انجام دادند. این پژوهش از نظریه مذکور حمایت کرد. یافته های مشابهی توسط مطالعات متعدد روی بازیکنان ممتاز راگبی به دست آمدهاند، که نشان میدهند که شکلهای خودمختار انگیزه با فرسودگی ورزشی همبستگی منفی دارند. به دلیل اینکه نمونه های اکثر این مطالعات، ویژگی سطوح پایین فرسودگی را دارند، تعمیمدهی این یافتهها باید با احتیاط انجام گیرد.
نظریه تعهد: در پژوهشی روی ورزشکاران ممتاز نیوزلند، لانسدیل^[۵۸۴]، هاج^[۵۸۵]، و جکسون^[۵۸۶] (۲۰۰۷) این رویکرد را آزمودند و دریافتند که همانطور که پیشبینی شدهبود، نمره های فرسودگی و تعهد به طور منفی همبسته بودند، که حاکی از آن است که این دو ساخت در تضاد با هم قرار دارند. گرچه نتایج آغازین از این پیشبینی که تعهد متضاد فرسودگی است، حمایت میکنند، تحقیقات بعدی نیز آن را تضمین میکنند. باید اشاره کرد که پیشبینیهای خیلی دقیق نظریهای، در مورد چگونگی تعهد و کمبود تعهد که منجر به فرسودگی میشود، هنوز انجام نشدهاست (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).
چن و همکاران (۲۰۰۸) ارتباط بین حالت خوشبینی موقعیتی مثبت^[۵۸۷] و فرسودگی ورزشی را در والیبالیستهای جوان مورد بررسی قرار دادند. آنها به این نتیجه رسیدند که خوشبینی موقعیتی مثبت با فرسودگی ورزشی رابطه منفی دارد.
تبعات منفی فرسودگی ورزشی مورد بررسی قرار گرفتهاند. فرسودگی ورزشی در بین ورزشکاران راگبی منجر به مشکلات تمرکز، نوسانات خلقی، عملکرد ضعیف، و ترک بلقوه ورزش میشود (هاج و همکاران، ۲۰۰۸).
انتقادبرانگیزترین صفت شخصیتی مؤثر بر فرسودگی روانرنجورخویی و برجستهترین صفات پیشبینیکننده، وظیفهشناسی و روانرنجووخویی هستند (کیم^[۵۸۸]، شین^[۵۸۹] و سوآنگر^[۵۹۰]، ۲۰۰۹). گودجر و همکارانش (۲۰۰۷) ۵ موضوع اصلی را که همبستههای روانشناختی فرسودگی در ورزشکاران هستند، مشخص کردند: انگیزش؛ سازگاری با مشکلات^[۵۹۱]؛ واکنش نسبت به تمرین و بازیافت؛ نقش دیگران معنادار؛ و هویت ورزشکار. همبستههای انگیزشی از پژوهشهایی که بر نوع انگیزش و نداشتن انگیزه همانند لذت و ادراک کنترل، متمرکز هستند، به دست آمدهاند. در کل، ازدستدادن انگیزه، لذت کمتر و کمبود کنترل ادراکشده با فرسودگی ورزشی مرتبط بودند. به طور جالب توجهی، روابط فرسودگی-انگیزش بیرونی، کمتر واضح بوند. یک چیز که در این تحقیقات واضح است، همبستگی بالا بین فرسودگی و تغییرات در انگیزش است. استرس افزایشیافته، در بسیاری از مطالعات، با سطوح بالاتر فرسودگی مرتبط بودهاست. همچنین اضطراب خصیصهای بالا، که گرایشی شخصیتی است، با فرسودگی در ورزشکاران به طور مثبتی همبستگی دارد؛ که این حاکی از آن است که ورزشکاران دارای اضطراب صفتی بالا، به احتمال بیشتری فرسوده میشوند. مشخص شدهاست که توان ورزشکار برای سازگاری مؤثر با استرس و مشکلات، به طور منفی با فرسودگی مرتبط است. همبسته روانشناختی دیگر فرسودگی، پاسخهای ورزشکاران به تمرین و بازیافت است. در این موضوع، دریافتهاند که تمرین بیش از حد با اختلال خلقی بیشتر و فرسودگی مرتبط بودهاست. علاوه بر این، کلمن^[۵۹۲] و گانتر^[۵۹۳] (۲۰۰۰) ثابت کردند که راهبردهای بازیافت، با فرسودگی ورزشی به طور منفی همبسته هستند، که این حقیقت را برجسته کردهاند که جلوگیری از فرسودگی فقط در زمینه محدودکردن حجم و شدت آموزش انجام نمیشود، بلکه همچنین در زمینه بهینهکردن راهبردهای تجدید قوای ورزشکاران نیز است (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).
نقش دیگران معنادار نیز با فرسودگی مرتبط است. مربیان و والدین دو گروه از افرادی هستند، که در این زمینه مورد آزمون قرار گرفتهاند. در اولین نگاه اجمالی، ممکن است چنین انتظار برود که رابطهای مثبت بین فرسودگی ورزشی و تأثیر والدین و مربیان وجود دارد؛ که شامل شدت عملکرد، انتظارات غیرواقعگرایانه، و انتقادگرایی است، طوری که این عوامل ممکن است به عنوان استرسزاها تفسیر شوند. با این حال، مربیان و والدین همچنین میتوانند حمایت اجتماعی فراهم کنند، که باید به عنوان کاهنده استرس و فرسودگی به حساب آید. این دو نگرش رقابتکننده، ناتوانی در رسیدن به نتیجهای سادهانگارانه در مورد روابط بین فرسودگی ورزشی و مربیان و والدین را نشان میدهد؛ بنابراین، رفتارهای خاصی که توسط این افراد برانگیخته میشود، باید در آینده آزموده شوند. هویت ورزشکار در ارتباط با فرسودگی نیز بررسی شدهاست. مطالعات بسیار اندکی، در این زمینه، به نتایج قطعی رسیدهاند. با این حال، روابط مثبت بین هویت ورزشی محدود^[۵۹۴] و فرسودگی وجود دارد. علاوه بر این، بلاک و اسمیت در آزمون اخیر خود در مورد پیشبینیهای مدل کواکلی (۱۹۹۲)، دریافتند که هویت ورزشی پایینتر منحصراً نمره های زیر مقیاس فرسودگی شایستگی ورزشی کاهشیافته را پیشبینی میکنند (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).
۲-۱۰-۱- فرسودگی و بیشتمرینی
تا قبل از دهه ۱۹۹۰، فرسودگی اساساً به تخصصهایی که با خدمات انسانی و مراقبت بهداشتی ارتباط داشتند، ربط داده میشد. ولی از آن زمان تاکنون، فرسودگی ورزشی نیز مورد توجه قرار گرفتهاست (لایی و اسویگینز، ۲۰۰۳). با توجه به اهمیت فوقالعاده هزینهای که صرف یک ورزشکار حرفهای میشود، این که تحقیقاتی در زمینه فرسودگی، ارزیابی آن و شیوه های جلوگیری از آن انجام گیرد، دارای اهمیت است. نگرانی اصلی در این تحقیقات، این سؤال بودهاست که فرسودگی چگونه روی سلامتی و رضایت از زندگی تاثیر میگذارد (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹). هدف این تحقیقات پیشگیریکردن یا دست کم به حداقل رساندن فرسودگی است. با این حال، برخی از این تحقیقات محدودیتهای مفهومی و نظریهای دارند. برای مثال، برخی از تحقیقات در زمینه نظریهای در مورد پیشایندهای فرسودگی با محدودیت روبرو هستند. در نتیجه همچنان کشف چارچوب نظری مناسبی در زمینه پیشایندهای فرسودگی ضروری است (هاج و همکاران، ۲۰۰۸).
در اکثر مدلهای فرسودگی، بیشتمرینی، پیشرو فرسودگی توصیف شدهاست (لایی و اسویگینز، ۲۰۰۳). اخیراً مشخص شده است که بیشتمرینی و فرسودگی در نشانه های تشخیصی یکدیگر، مانند خستگی، کاهش عملکرد، فرسودگی و اختلال خلق سهیم هستند. با این حال، فرض بر این است که هنگامی که یک ورزشکار بیش از حد ورزش میکند، انگیزش باقی میماند، در حالی که، ورزشکاری که فرسوده شدهاست، به طور نوعی نشانههایی مانند بیانگیزگی، تنزل ورزشی و بدبینی دارد. هنگامی که ورزشکاران از فرسودگی ورزشی رنج میبرند، معمولاً خستگی مزمن، الگوهای بد خواب و دوره های افسردگی و ناامیدی را تجربه میکنند. عملکرد ورزشی آنها نیز طبیعتاً کاهش معناداری پیدا میکند. بازیافت برای رهایی کامل از فرسودگی، فرایندی پیچیده است و ماه ها و حتی سالها به طول میانجامد. هنگام بررسی نوشتجات چاپشده در مورد بیشتمرینی و فرسودگی ورزشی، واژگان فنی استانداردشده بین المللی وجود ندارد. در نتیجه، تفسیر یافته های پژوهشی تحت تأثیر نبود ملاکهای تشخیصی واضح قرار میگیرد (لیمیر و همکاران، ۲۰۰۷).
نظریههای فرسودگی روی دامنهای از متغیرهای مختلف متمرکز شدهاند: حجم و شدت آموزش؛ استرس و راهبردهای بازیافت هیجانی، اجتماعی، و جسمی؛ تمایلات شخصیتی، مانند کمالگرایی ناسازگارانه، ادراک کنترل، شرایط انگیزشی، انتظارات عملکرد، و هویت ورزشی؛ و کنترل بزرگسالان بر انتخابها و تصمیمگیریهای ورزشی. انجام پژوهشهای طولی با درنظرگرفتن همه این متغیرها بسیار مفید خواهدبود (گولد و آویتلی، ۲۰۰۹).
تحقیقات آینده به بررسی تحول فرسودگی در طول زمان با پیگیری دقیق فرسودگی و اندازهگیریهای انگیزشی در کنار استرس و تجدید قوا، نیازمند است. در تحقیق اولیه عالیای در این زمینه، که توسط گوستافسون و همکاران (۲۰۰۷) انجام شد، فرایند فرسودگی در میان سه گروه ممتاز اسکیبازان کشوری، که ورزش خود را به دلیل فرسودگی ترک کردهبودند، بررسی شد. ورزشکاران با ویژگی موفقیت زودهنگام در اسکی مواجه شدهبودند که منجر به انتظارات بالای آنها شدهبود. نتایج نشاندادند که فرایند فرسودگی بوسیله روشها و شدتهای مختلفی به وجود آمد. هر ۳ ورزشکار، کمبود جسمی و روانی بازیافت داشتند. همچنین ورزشکاران درگیر میزان فوقالعادهای از تمرین و آموزش ورزشی نبودند، ولی شدت آموزشهای آنها خیلی زیاد بود. یک مطالعه طولی واقعی که توسط کرسول^[۵۹۵] و اکلوند^[۵۹۶] انجام شد (۲۰۰۷)، کسانی که با بازیکنان تیمهای چندگانه راگبی نیوزلند در طول یک سال، مصاحبه میکردند. در برخی از دوره های آن فصل، ۷ نفر از ۹ بازیکن گزارش کردند، به طور استواری فرسوده بودهاند. به طور خاصی آن بازیکنان فرسودگی جسمی و هیجانی، افت ورزشی و شایستگی کاهشیافتهای را گزارش کردند.
۲-۱۱- خلاصه فصل
صنعتیشدن جوامع و به تبع آن کاهش تحرک و فعالیت بدنی در افراد، ضرورت پرداختن به ورزش را بیش از پیش نمایان ساخته است، و توجه گستردهای را نسبت به ورزش، به ویژه نقش مسائل روانشناختی در ورزش، معطوف کردهاست. روانشناسی ورزش به بررسی رابطه متقابل رفتار فردی و فعالیت بدنی افراد میپردازد، و در صدد پاسخگویی به این سؤال اساسی است که عوامل روانی چه تأثیری بر رفتار ورزشی دارند و در مقابل، تجربه های ورزشی چگونه بر متغیرهای روانی فرد اثر میگذارند. خستگی و فرسودگی از جمله عوارضی هستند که ورزشکاران حرفهای گاه دچار آنها میشوند و عوامل روانشناختی چندی در بروز آن دخیل است. پژوهشهای مختلف ارتباط بین بیشتمرینی و نیز کمالگرایی منفی را با خستگی و فرسودگی ورزشی نشان دادهاند؛ با این حال، پژوهشهای چندی نیز حاکی از عدم رابطه بین کمالگرایی با فرسودگی و خستگی بوده و نیز پژوهشهای متعدد، نوع ورزش (فردی- تیمی؛ هوازی- غیرهوازی) و نیز جنسیت را به عنوان متغیری تعدیلکننده در نظر گرفتهاند که تأثیر کمالگرایی و بیشتمرینی بر خستگی و فرسودگی را تحتالشعاع خود قرار میدهد. با این حال، بسیاری از پژوهشها به اشتباه، ارزیابی متغیر بیشتمرینی را با “پا”یکسان دانستهاند. علاوه بر این، تا کنون پژوهشی که این روابط و متغیرها را به این شکل مورد بررسی قرار دهد و خستگی و فرسودگی را در زنان و مردان ورزشکار در رشته های مختلف و با در نظرگرفتن ویژگی کمالگرایی و بیشتمرینی آنان بسنجد، صورت نگرفته است. کاستیهای فوق لزوم پژوهشهای بیشتر در این زمینه را برجسته میسازند.
فصل سوم:
گستره روششناختی
مقدمه
در این فصل، روش پژوهشی مورد استفاده در این مطالعه که شامل طرح کلی پژوهش، جامعه آماری، نمونه مورد مطالعه، روش نمونهگیری، ابزار پژوهش، محیط و روش اجرا، و روش تجزیه و تحلیل داده ها هستند، بیان میشوند.
۳-۱- طرح کلی پژوهش
در این پژوهش از روش همبستگی استفاده شدهاست که در آن سعی میشود رابطه بین متغیرهای مختلف با بهره گرفتن از ضریب همبستگی، کشف یا تعیین شود. همچنین جهت بررسی نقش تعدیلکنندگی بیشتمرینی از روش تحلیل مسیر استفاده شدهاست.
۳-۲- جامعه آماری و نمونه مورد مطالعه
۳-۲-۱- جامعه
جامعه مورد پژوهش، کلیه ورزشکاران حرفهای ایران که از زمستان سال ۱۳۸۸ تا بهار سال ۱۳۸۹ در یکی از رشته های ورزشی بدمینتون، بسکتبال، بولینگ، دو و میدانی، اسکیت، فوتبال، قایقرانی، گلف، هاکی، جودو، کبدی، کشتی، راگبی، سهگانه، شنا، تکواندو، تنیس روی میز، تیراندازی، ووشو و والیبال فعالیت داشتند، بودند.
۳-۲-۲- نمونه
با نگاهی به پژوهشهای انجام شده در زمینه موضوع مورد پژوهش، میبینیم که هاج و همکاران (۲۰۰۸) روی ۱۳۳ نفر، اسریتر و همکاران (۲۰۰۸) روی ۵۱ نفر، لیمیر و همکاران (۲۰۰۷) روی ۱۴۱ نفر، لاندسدیل، هاج و روز^[۵۹۷] (۲۰۰۹) روی ۲۰۱ نفر، پیهیل و همکاران (۲۰۰۸) روی ۱۵۱ نفر، پژوهش کردند. همانطور که مشاهده میشود، میانگین نمونه های این پژوهشها، ۱۳۵ نفر است.
در این پژوهش، به تبعیت از پژوهش لاندسدیل و همکاران (۲۰۰۹) که پژوهشی جدید با موضوعی مشابه در این زمینه است، از تعداد ۲۰۰ نفر استفاده شدهاست. همچنین میدانیم که افزایش تعدد نمونه منجر به افزایش تعمیمپذیری پژوهش
میشود. در نتیجه، نمونه پژوهشی شامل ۲۰۰ نفر از ورزشکاران حرفهای (۸۳ زن، ۱۱۶ مرد و یک نفر با جنسیت نامشخص) با میانگین سنی ۳۳/۲۱ و انحراف معیار ۷۲/۴ بود که از زمستان سال ۱۳۸۸ تا بهار سال ۱۳۸۹ به فعالیت مشغول بودند.
در این پژوهش، به این دلیل که امکان انجام روش دقیقتری وجود نداشته، از روش نمونهگیری هدفمند استفاده شدهاست.
۳-۳- ابزار پژوهش
در این پژوهش از ۴ پرسشنامه که هریک مربوط به یکی از متغیرهای مورد مطالعه هستند، استفاده شدهاست.
مقیاس کمالگرایی رقابتی: این آزمون یک مقیاس ۱۰ سوالی است که به وسیله بشارت (۱۳۸۸) برای سنجش ابعاد مثبت و منفی کمالگرایی رقابتی، در نمونه های جامعه ایرانی، ساخته و هنجاریابی شدهاست. سؤالهای آزمون دو بعد کمالگرایی رقابتی شامل تلاش برای کاملبودن^[۵۹۸] و واکنش منفی به ناکاملبودن^[۵۹۹] را، در مقیاس ۵ درجهای لیکرت، از نمره یک (خیلی کم) تا نمره پنج (خیلی زیاد) میسنجند. حداقل و حداکثر نمره آزمودنی در هر یک از زیرمقیاس‏ها به ترتیب ۵ و ۲۵ خواهدبود. ویژگیهای روانسنجی مقیاس کمالگرایی رقابتی در چندین پژوهش بررسی و تأیید شدهاست (بشارت، ۱۳۸۸). بر حسب یافته های مقدماتی، آلفای کرونباخ پرسشهای هر یک از زیر مقیاسها در مورد یک نمونه ۱۳۳ نفری از ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی به ترتیب ۹۳/۰ و ۹۰/۰ محاسبه شد که نشانه همسانی درونی^[۶۰۰] خوب مقیاس است. ضرایب همبستگی بین نمره های ۵۴ نفر از نمونه مذکور در دو نوبت با فاصله دو تا چهار هفته به ترتیب برای تلاش برای کاملبودن ۸۳/۰=r، و برای واکنش منفی به ناکامل بودن ۷۸/۰=r به دست آمد، که در سطح۰۰۱/۰ P< معنادار بودند. این ضرایب نشانه پایایی بازآزمایی^[۶۰۱] رضایت بخش مقیاس کمالگرایی رقابتی هستند. روایی محتوایی^[۶۰۲] مقیاس کمالگرایی رقابتی بر اساس داوری ده نفر از متخصصان روانشناسی و تربیت بدنی بررسی و ضرایب توافق کندال برای هر یک از زیرمقیاسهای پرسشنامه به ترتیب ۸۱/۰ و ۸۵/۰ محاسبه شد. روایی همگرا^[۶۰۳] و تشخیصی (افتراقی)^[۶۰۴] مقیاس کمالگرایی رقابتی از طریق اجرای همزمان مقیاس کمالگرایی مثبت و منفی^[۶۰۵]، مقیاس موفقیت ورزشی^[۶۰۶] و مقیاس سلامت روانی^[۶۰۷] در مورد آزمودنیها محاسبه شد و مورد تأیید قرارگرفت (بشارت، ۱۳۸۸).
پرسشنامه فرسودگی ورزشکار: پرسشنامه فرسودگی ورزشکار^[۶۰۸] (ریدک و اسمیت، ۲۰۰۱) یک ابزار ۱۵ سؤالی است و سه بعد فرسودگی عاطفی/جسمی، احساس بیکفایتی (ورزشی) و ناارزندهسازی (ورزش) را در مقیاس ۵ درجهای لیکرت از نمره یک (خیلی کم/تقریباً هرگز) تا نمره پنج (خیلی زیاد/تقریباً همیشه) میسنجد. حداقل و حداکثر نمره آزمودنی در هر یک از زیرمقیاس‏ها به ترتیب ۵ و ۲۵ خواهدبود. ضرایب آلفای کرونباخ برای پرسشهای هر یک از زیر مقیاسها به ترتیب ۸۹/۰، ۸۴/۰ و ۸۹/۰ گزارش شدهاست (ریدک و اسمیت، ۲۰۰۱). پایایی بازآزمایی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار، در یک دوره ۷ تا ۹ روزه، برای فرسودگی عاطفی/جسمی ۹۲/۰=r، برای احساس بیکفایتی ۸۶/۰=r و برای ناارزندهسازی ۹۲/۰=r محاسبه شدهاست (ریدک و اسمیت، ۲۰۰۱). روایی سازه^[۶۰۹] پرسشنامه فرسودگی ورزشکار از طریق همبستگی زیرمقیاسهای آن با ابزارهای اندازه گیری استرس، اضطراب، مقابله، انگیزش، حمایت اجتماعی و خرسندی بررسی و تأیید شدهاست (ریدک و اسمیت، ۲۰۰۱). نتایج تحلیل عاملی تأییدی^[۶۱۰] نیز با تعیین سه عامل فرسودگی عاطفی/جسمی، احساس بیکفایتی و ناارزندهسازی، ساختار عاملی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار را مورد تأیید قرارداد (ریدک و اسمیت، ۲۰۰۱).
ویژگیهای روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار نیز در چندین پژوهش بررسی و تأیید شدهاست (بشارت، ۱۳۸۸). بر حسب یافته های مقدماتی، آلفای کرونباخ پرسشهای هر یک از زیر مقیاسها در مورد یک نمونه ۲۲۹ نفری از ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی برای فرسودگی عاطفی/جسمی ۹۰/۰، برای احساس بیکفایتی ۸۳/۰ و برای ناارزندهسازی ۸۷/۰ محاسبه شد. این ضرایب که در سطح۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، همسانی درونی^[۶۱۱] نسخه فارسی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار را تأیید میکنند. ضرایب همبستگی بین نمره های ۸۳ نفر از نمونه مذکور در دو نوبت با فاصله یک تا ده هفته برای فرسودگی عاطفی/جسمی ۸۶/۰=r، برای احساس بیکفایتی ۷۱/۰=r و برای ناارزندهسازی ۷۵/۰=r به دست آمد. این ضرایب که در سطح۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، پایایی بازآزمایی نسخه فارسی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار را تأیید میکنند.
روایی سازه، همگرا و تشخیصی (افتراقی) نسخه فارسی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار از طریق اجرای همزمان مقیاس سبک‏های مقابله با استرس ورزشی^[۶۱۲]، نیمرخ حالتهای خلقی^[۶۱۳]، فهرست عواطف مثبت و منفی^[۶۱۴]، مقیاس اضطراب بک^[۶۱۵] و مقیاس کمالگرایی رقابتی^[۶۱۶] در مورد آزمودنیها محاسبه شد و مورد تأیید قرارگرفت. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی^[۶۱۷] نیز سه عامل را برای نسخه فارسی پرسشنامه فرسودگی ورزشکار تأیید کرد (بشارت، ۱۳۸۸).
مقیاس خستگی ورزشی: مقیاس خستگی ورزشی^[۶۱۸] یک ابزار ۱۴ سؤالی است که به وسیله بشارت (۱۳۸۷) برای سنجش نشانه های خستگی ورزشی در نمونههایی از ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی ساخته و هنجاریابی شدهاست. سؤالهای مقیاس دو بعد نشانه های جسمی^[۶۱۹] و نشانه های روانی^[۶۲۰] خستگی ورزشی را در مقیاس ۵ درجهای لیکرت از نمره یک (خیلی کم) تا نمره پنج (خیلی زیاد) میسنجد. حداقل و حداکثر نمره آزمودنی در هر یک از زیرمقیاس‏ها به ترتیب ۷ و ۳۵ خواهد بود. ویژگیهای روانسنجی مقیاس خستگی ورزشی در چندین پژوهش بررسی و تأیید شدهاست (بشارت، ۱۳۸۷). بر حسب یافته های مقدماتی، آلفای کرونباخ پرسشهای هر یک از زیر مقیاسها در مورد یک نمونه ۲۴۷ نفری از ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی برای نشانه های جسمی ۹۱/۰ و برای نشانه های روانی ۸۹/۰ محاسبه شد. این ضرایب که در سطح ۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، همسانی درونی مقیاس خستگی ورزشی را تأیید میکنند. ضرایب همبستگی بین نمره های ۹۲ نفر از نمونه مذکور در دو نوبت با فاصله دو تا شش هفته برای نشانه های جسمی ۷۹/۰=r و برای نشانه های روائی ۷۳/۰=r به دست آمد. این ضرایب که در سطح۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، پایایی بازآزمایی مقیاس خستگی ورزشی را تأیید میکنند.
روایی محتوایی^[۶۲۱] مقیاس خستگی ورزشی بر اساس داوری دوازده نفر از متخصصان روانشناسی، تربیتبدنی و پزشکی بررسی و ضرایب توافق کندال برای هر یک از زیرمقیاسهای پرسشنامه به ترتیب ۸۵/۰, و ۸۱/۰ محاسبه شد. روایی همگرا و تشخیصی (افتراقی) مقیاس خستگی ورزشی از طریق اجرای همزمان نیمرخ حالتهای خلقی، مقیاس افسردگی بک، مقیاس کمالگرایی رقابتی^[۶۲۲] و مقیاس سلامت روانی^[۶۲۳] در مورد آزمودنیها محاسبه شد و مورد تأیید قرارگرفت. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نیز دو عامل نشانه های جسمی و نشانه های روانی را برای مقیاس خستگی ورزشی تأیید کردند (بشارت، ۱۳۸۷).
مقیاس بیشتمرینی ادراکشده: مقیاس بیشتمرینی ادراکشده^[۶۲۴] (POS؛ بشارت، ۱۳۸۹) یک ابزار ۱۵ سؤالی است که برای سنجش نشانه های بیشتمرینی در ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی ساخته و هنجاریابی شدهاست. سؤالهای مقیاس، بیش تمرینی ورزشکار را در اندازه های پنج درجهای لیکرت از نمره یک (خیلی کم) تا نمره پنج (خیلی زیاد) میسنجد. حداقل و حداکثر نمره آزمودنی در این مقیاس به ترتیب ۱۵ و ۷۵ خواهد بود و نمره بیشتر نشانه بیشتمرینی ادراکشده بیشتر است. ویژگیهای روانسنجی مقیاس بیشتمرینی ادراکشده در دو مطالعه مقدماتی بررسی و تأیید شدهاست (بشارت، ۱۳۸۹). بر حسب یافته های مقدماتی، آلفای کرونباخ پرسشها در مورد دو نمونه ۲۱۴ و ۱۷۹ نفری از ورزشکاران سطوح و رشته های مختلف ورزشی به ترتیب ۹۱/۰ و ۸۷/۰ محاسبه شد. این ضرایب که در سطح ۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، همسانی درونی مقیاس بیش تمرینی ادراکشده را تأیید میکنند. ضرایب همبستگی بین نمره های دو زیرنمونه ۶۸ و ۵۳ نفری از ورزشکاران مذکور در دو نوبت با فاصله دو تا شش هفته به ترتیب ۷۹/۰=r و ۷۳/۰=r به دست آمد. این ضرایب که در سطح ۰۰۱/۰ P< معنادار بودند، پایایی بازآزمایی مقیاس بیشتمرینی ادراکشده را تأیید میکنند.
روایی محتوایی مقیاس بیشتمرینی ادراکشده بر اساس داوری هشت نفر از متخصصان روانشناسی و تربیت بدنی بررسی و با ضریب توافق کندال ۸۰/۰ تأیید شد. روایی همگرا و تشخیصی (افتراقی) مقیاس بیشتمرینی ادراکشده از طریق اجرای همزمان مقیاس خستگی ورزشی، فهرست عواطف مثبت و منفی و مقیاس سلامت روانی در مورد آزمودنیهای دو مطالعه مذکور محاسبه شد و مورد تأیید قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نیز یک عامل کلی بیشتمرینی را برای مقیاس بیش تمرینی ادراکشده تأیید کرد (بشارت، ۱۳۸۹).
۳-۴- محیط و روش اجرا
پرسشنامه های مورد استفاده، به طریقی تهیه شدهاند که قابل استفاده در همه جا، در هر زمان، و در میان همه رشته های ورزشی هستند، لذا با همکاری سازمان تربیت بدنی و فدراسیونها و باشگاههای ورزشی، پرسشنامه ها به ورزشکاران حرفهای در رشته های ورزشی بدمینتون، بسکتبال، بولینگ، دو و میدانی، اسکیت، فوتبال، قایقرانی، گلف، هاکی، جودو، کابدی، کشتی، راگبی، سه گانه، شنا، تکواند، تنیس روی میز، تیراندازی، ووشو و والیبال، پس از دادن توضیحات لازم در مورد نحوه تکمیل، ارائه شدند.
در مورد اجرای دقیق پرسشنامه ها، این موارد قابل بیان هستند: ابتدا جلساتی با مجریان طرح گذاشته شد، و روش دقیق ارائه پرسشنامه ها، به آنها توضیح داده شد. در انتخاب مجری، از هر فدراسیون، فردی موجه از دیدگاه ورزشکاران، انتخاب شود. هیچ اجباری در پر کردن پرسشنامه ها، اعمال نشد، و ورزشکاران، آنها را به دلخواه خود تکمیل نمودند.
۳-۵- روش های تجزیه و تحلیل آماری داده ها
روش های آماری مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از: