گفتار دوم: نقش اکراه در رفع مسئولیت کیفری در مجازات های حدی

۱٫ سرقت حدی: وادار شدن مرتکب به سرقت با تهدید و اجبار موجب رفع مسئولیت کیفری است ‌بنابرین‏ اگر سارقی با تهدید و بدون اختیار مرتکب سرقت شده باشد سرقتی که مستوجب حد باشد تحقق نیافته است و مرتکب به مجازات قطع ید محکوم نمی گردد.^[۷۱] با توجه به بند (۳) ماده ی ۱۹۸ قانون مجازات اسلامی، یکی از شرایط مهم تحقق سرقت مستوجب حد این است که سارق با تهدید و اجبار وادار به سرقت نشده باشد ‌بنابرین‏ کسی که از روی اکراه (فارغ از رضا) و اجبار (فارغ از قصد و رضا) مرتکب سرقت شده باشد مستوجب کیفر حد نیست. لازم به ذکر است که قانون گذار قبلاً در بند ۳ ماده ی ۲۱۳ قانون حدود و قصاص تنها مقرر کرده بود که «سارق از روی تهدید وادار به سرقت نشده باشد» یعنی تنها سارقی که از روی تهدید (اجبار و اکراه معنوی) وادار به سرقت شده باشد مستوجب حد نبوده و قانون گذار موضوع اجبار مادی را به سکوت برگزار نموده بود که این مسأله مورد توجه واقع و در بند ۳ ماده ی ۱۹۸ کلمه ی «اجبار» اضافه گردید.^[۷۲] برای زوال مسئولیت کیفری در نتیجه ی اکراه، تهدید باید عادتاً غیرقابل تحمل، غیرقانونی، غیرقابل اجتناب و غیرقابل دفع به وسیله ی دیگری غیر از ارتکاب جرم باشد.^[۷۳] به علاوه باید بین جرم ارتکابی و خطری که در صورت عدم ارتکاب جرم فعلیت خواهد یافت تناسب وجود داشته باشد. تأکید بر این شرط باعث شده است که در فقه اسلامی و نیز بسیاری از نظام های حقوقی دیگر اکراه به عنوان یکی از عامل رافع مسئولیت کیفری پذیرفته شود. در صورت وجود اکراه، حقوق اسلامی، برخلاف کامن لای قدیم اکراه را محدود به تهدیدات علیه جسم و جان نکرده و تهدیدات مالی را نیز به عنوان منشأ اکراه پذیرفته است. ‌بنابرین‏ اگر کسی تهدید می شود به اینکه در صورت سرقت نکردن دوچرخه ی دیگری اتومبیلش سوزانده خواهد شد، دوچرخه را بدزدد وی می‌تواند به دفاع اکراه استناد کند. به علاوه حقوق اسلامی، باز برخلاف کامن لای قدیم، تنها مجازات علیه خود شخص را به رسمیت نشناخته است، بلکه تهدیدات علیه دیگران (حتی اگر هیچ نسبتی با شخص نداشته باشند) نیز می‌تواند در صورت وجود شرایط تناسب منشأ دفاع اکراه قرار گیرد. ‌بنابرین‏ مرتکب سرقت در مثال ذکر شده ی قبلی قادر به استناد به دفاع اکراه خواهد بود حتی اگر اتومبیلی که تهدید به سوزاندن آن شده است متعلق به شخص دیگری باشد. بند ۳ ماده ۱۹۸ برخلاف بند (۳) ماده ۲۱۳ قانون حدود و قصاص کلمه ی اجبار را به دنبال کلمه تهدید اضافه ‌کرده‌است، بدین ترتیب می توان گفت که مطابق این بند اکراه و اجبار رافع مسئولیت کیفری سارق می‌باشند. هر چند که تفکیک بین اجبار و اکراه در حقوق جزا آسان نیست و برخی این تفکیک را نپذیرفتند. البته در حالت اکراه نیز به دلیل اینکه اراده ی مرتکب در ارتکاب به جرم مختل بوده است، مسلماًً مسئولیت کیفری بر وی به وجود نخواهد آمد.

۲٫ لواط: در کتب فقهی آمده است که اگر مولایی با برده اش لواط کند بر هر دو نفر انجام دهنده ی جرم حد جاری می شود حال آنکه در صورت اثبات اکراهی بودن لواط از طرف اکراه کننده در اینجا دیگر بر اکراه کننده حد جاری نمی شود و همین شکل صادق است در جایی که لواط بین عبد و غیرعبد صورت گیرد.^[۷۴] و اما در خصوص ادعای اکراه و اجبار نظر مشهور فقها این است که اکراه موجب سقوط حد است و این اختصاص به عبد ندارد که ادعای اکراه نموده باشد بلکه عمومیت دارد و هر کسی را]چه بعد یا غیراو[که ادعای اکراه و یا اجبار نماید در بر می‌گیرد زیرا قاعده ی (درءِ) که طبق آن حد با ایجاد شبهه برداشته می شود عمومیت دارد ]تدرءِ الحدود بالشبهات[ ولی همان گونه که پیشتر گفته شد عمومیت این قاعده ثابت نیست و هر گونه شبهه ای را در بر نمی گیرد ولی صحیحه ی ابوعبید بعید نیست که دلالت بر شنیدن و پذیرش این ادعا داشته باشد^[۷۵] واما اگر چه روایت آن در ادعای اکراه زن بر زنا وارد شده است ولی به طور قطع تفاوتی بین ادعای اکراه بر زنا با ادعای اکراه بر لواط وجود ندارد. و امکان تحقق اکراه در هر دو مورد نیز وجود دارد پس نتیجه می گیریم که این ادعا دعوی اکراه بر لواط پذیرفته و در صورتی که قرینه بر احتمال صدق آن پذیرفته می شود خواه از سوی عبد مطرح شده باشد خواه از سوی غیرعبد و دلیلی برای اختصاص دادن آن به غیر عبد وجود ندارد. پس غیر او را هم شامل می شود اکثریت فقها بر این امر اشتراک نظر دارند که بر جایی که حدود به صورت اکراهی صورت می‌گیرد حد فقط بر اکراه کننده بار می‌گردد و اکراه شونده از مجازات مبری می‌گردد. علاوه بر این توضیحات قانون گذار در مواد ۱۱۱ و ۱۱۲ و ۱۱۳ ق.م.ا. شرط ثابت شدن حد را بر فاعل و مفعول اختیار و عدم وجود اکراه دانسته است. در قانون جدید مجازات اسلامی نیز قانون گذار در ماده ۲۳۳ همین قانون برای فاعلی که تحت تأثیر اکراه منجر به جرم لواط شده باشد اعدام در نظر گرفته و برای مفعول این جرم چه در شرایط احصان و چه در غیر از آن شرایط مجازات اعدام در نظر گرفته است.

رأی دیوان عالی کشور در رابطه با اینکه طبق ماده ی ۶۷ ق.م.ا وحدت ملاک در زنا و لواط ادعای اکراه از متهم:

تاریخ رسیدگی: ۲۳/۱۲/۷۱

دادنامه: ۶۹۸

مرجع رسیدگی: شعبه ۱۶ دیوان عالی کشور

هیئت شعبه: آقایان …………… رئیس و …………… مستشار

خلاصه جریان پرونده

حسب مندرجات پرونده و به موجب دادنامه ی شماره ۶۳۰-۳۱/۶/۱۳۷۱ صادره از شعبه ی ۱۲ دادگاه کیفری یک، چنین انشاء رأی شده است:

رأی دادگاه

‌بر اساس کیفرخواست مورخ ۱۳/۴/۷۱ آقایان ۱- «ع» ۱۷ ساله کارگر اهل و ساکن … فاقد سابقه، متهم است به تفخیذ با «هـ» و ربودن «ج» به منظور انجام عمل لواط.

۲- «م» ۲۳ ساله، بنّا، اهل و ساکن…، متهم است به شرب خمر.

۳- «الف» اهل و ساکن…، فاقد سابقه، متهم است به ارتکاب شرب‌ خمر و ربودن «ج» به عنوان انجام عمل لواط.

۴- «گ» ۲۷ ساله، سنگکار، اهل و ساکن … فاقد سابقه، متهم به تفخیذ با «هـ» و شرب خمر.

۵- «هـ» ۱۷ ساله، نقّاش، اهل و ساکن…، فاقد سابقه، متهم است به شرب خمر و تمکین به تفخیذ با «ع» و «هـ» و «گ».

۲-۲-۷ آموزش و بهره وری

احتمالاً اکثر اقتصاددانان در این امر توافق دارند که آنچه در نهایت خصوصیت و روند توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور را تعیین می کند منابع انسانی آن کشور است و نه سرمایه و یا منابع مادی آن، برای مثال هارییسون (ذکر شده در تو دارو، ترجمه فارسی،۱۳۶۴؛ ۴۷۳) «منابع انسانی … پایه اصلی ثروت ملت ها را تشکیل می دهد. سر مایه و منابع طبیعی عوامل تبعی تولیدند، در حالی که انسان ها عوامل فعالی هستند که سر مایه ها را متراکم می سازند. از منابع طبیعی بهره برداری می کنند، سازمان های اجتماعی و اقتصادی و سیاسی را می سازند و توسعه می دهند و از آن ها در اقتصاد ملی به نحو مو ثری بهره برداری می کنند.»

‌در مورد رابطه آموزش و بهره وری نیز مطالعت زیادی انجام شده بر اساس نتایج به دست آمده از یکی از این مطالعات که برای بانک ج هانی انجام شده و هجده مطالعه از این نوع را در بر می گیرد. رابطه بین آموزش با بهره وری بر حسب تولید غلات اندازه گیری شده است. بازنگری نتایج حاصل از این بررسی نشان می‌دهد اگر یک کشاورزی دوره ۴ ساله تحصیلات ابتدایی دبستانی را گذرانده باشد بهره وری متوسط وی ۷/۸ درصد بیشتر از کشاورزی است که هیچ گونه آموزشی ندارد(گزارش بانک جهانی، ۱۳۷۱) مطالعه دیگری نشان داد موسساتی که در سال ۱۹۸۳ دارای سطوح پایین در بهره‌وری نیروی کار بودند در فاصله سال های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۶ از طریق برنامه های آموزشی، کارکنان به بهره‌وری بالاتر دست یافتند (گزارش بانک جهانی، ۱۳۷۱).

به عقیده جمشیدی (۱۳۷۴) به طور کلی می توان گفت آموزش فنی و حرفه‌ای به دو طریق می‌تواند به افزایش تولید کالا و خدمات و در نتیجه به رشد و توسعه اقتصادی کمک کند:

1. 1. تأ مین نیروی کار مورد نیاز جامعه.

1. افزایش بهره وری نیروی کار.

۲-۲-۸ مدیریت مشارکتی و بهره وری

در سال‌های بعد از جنگ دوم جهانی کشور های آلمان غربی و ژاپن برای شکوفا ئی اقتصاد و نوسازی صنایع تقریبا منهدم شده خود راهی نوین در پیش گرفته که بر اساس آن اصل مردم سالاری صنعتی و مشارکت کارکنان در اداره امور واحدهای صنعتی و تولیدی یکی از محورهای اساسی مدیریت در این کشورها تلقی گردید نتایج موفقیت آمیز عملکرد صنایع این دو کشور آن چنان بارز و نمایان بود که سایر کشورها را به پیروی از این اصل واداشت و بسیاری از کشور ها مشارکت کارکنان را درکارگردانی نهادهای صنعتی و بازرگانی خود برای توانمندتر نمودن آن ها آغاز نمودند این حرکت از اوایل دهه هفتاد میلادی در کشورهای پیشرفته صنعتی رشد شتابانی گرفته بود، موجب گردید که بسیاری از کشورهای در حال توسعه و کشورهای نسبتاً صنعتی نیز از این شیوه مدیریت تبعیت نمایند و بررسی های گو ناگون نشان داده است که به دلیل گسترده کردن دامنه مشارکت در مدیریت نه تنها کیفیت کار بلکه راندمان و بهره وری افزایش قابل ملاحظه ای یافته و کارکنان بیشتر مساعی خود را برای توسعه و به کارگیری توانمندی های فکری معمول دارند (طوسی، ۱۳۷۰). «پیشتازان بهره وری بر این باورند که بدون توجه به فطرت تکامل گرای انسان و نقش مشارکت و تعهد مثبت نیروی انسانی، نیل به فلسفه بنیانی بهره وری امکان پذیر نیست» (صفوی،۱۳۷۴؛ ۷۵).

همان طور که از عنوان مدیریت مشورتی بر می آید . بدین معنی است که مدیران تنها ‌به این دلیل که کارکنان خود را به تفکر درباره موضوعات تشویق نمایند و نیز قبل از تصمیم‌گیری آن ها را با عقاید خود همساز نمایند، به مشورت با آن ها می پردازد، مدیر در هر موضوعی به مشورت نمی پردازد بلکه فضای مشخصی را به آن اختصاص می‌دهد. مدل سودمندی از مدیریت مشورتی توسط ویکتور ورم و همکاران ارائه شده است. آن ها با طبقه بندی مسائل بر اساس اهمیت کیفی تصمیم، پذیرش کارکنان، زمان مورد نیاز، فاکتورهای هزینه، منابع اطلا عات و انگیزش زیردستان، مدل تصمیمی را به وجود می آورند که درجه مناسب مشورت را برای هر مسأله خاصی به مدیران نشان می داد. این روش دو شرط کلیدی دارد: اول فرض می کند که مدیران می توانند مسائل را به درستی طبقه بندی نمایند و دیگر اینکه مدیران در پذیرش نظرات کارکنان با اخلاص و صداقت بر خورد نمایند. دیویس ونیو استورم (ترجمه فارسی، ۱۳۷۰) به طور کلی استفاده از طرح های پیشنهاد یا صندوق پیشنهادات، برنامه مشارکت سنتی به شمار می‌رود. این شیوه بعد از جنگ جهانی دوم در کارخانه های ژاپن برای جلب مشارکت کارکنان در جهت بهبود تولید کارخانه ها به کار گرفته شد و روز به روز دامنه و گسترش بیشتری پیدا کرد. بدین گونه که تجربه کارکنان در کارهای عملی، و ارائه پیشنهاد بر اساس تجربه و مهارت فنی و تفکر آزادانه و داوطلبانه، و سرانجام استفاده از پیشنهادهای آن ها برای نوآوری ها به طورمستقیم و انکارناپذیری به بهره وری مؤسسات ژاپنی کمک‌های مؤثر وسازنده‌ای کرد.

«تصور می‌شود سیستم‌های پیشنهاد کاربرد محدودی داشته و ارزش کمی برای شرکت های استفاده کننده و کارکنان داشته باشند. اما برآوردی که ‌در سال‌‌های اخیر صورت گرفته حاکی ازآن است که صندوق پیشنهادات درایالات متحده ۲/۳ میلیارد دلارسود برای شرکت‌ها در بر داشته و این شرکت ها فقط ۱۶۰ میلیون دلاربرای پیشنهاد دهنده ها پرداخته‌اند.

اولین بار«گروه های کیفی» یا کمیته های کار در ایالات متحده به وجودآمدند و به طور گسترده در ژاپن کاربرد یافته‌اند. به طورکلی گروه های کیفی گروه های کوچکی ازداوطلبان یک حوزه کاری می ‌باشند که به طور قانونی به شناسائی، تجزیه وتحلیل وحل مسائل مربوط به حوزه مسئولیت خودشان می پردازند.

اعضاءگروه مسأله ویژه‌ای را جهت مطالعه انتخاب کرده و اطلاعات راجع به آن را جمع آوری می نمایند و بعد با بهره گرفتن از روش‌های نظیر فکر بکر، تجزیه و تحلیل پاره تو، هیستوگرام و چارت های کنترلی، توصیه هائی راجهت ارائه به مدیریت به وجود می آورند. اعضا ءگروه ها ‌در زمینه ارتباطات، مهارت‌های حل مسأله و استراتژی کیفی مدیریت، آموزش های لازم را دیده اند. حوزه فعالیت گروه های کیفی بیشتر در رابطه با محیط کار و بهبود بهره وری می باشد (ترجمه فارسی، ۲۹،۱۳۷۱).

ژین وی و همکاران(۲۰۱۳) در تحقیق خود نشان دادند که شرکت‌ها در واکنش به تغییرات نرخ بهره، اقلام

تعهدی را تعدیل می‌کنند. زمانی که نرخ بهره کاهش می‌یابد، اکثر پروژه ها سودآور شده، اقلام تعهدی افزایش می‌یابد، ولی بازده های آتی کاهش می‌یابد، زیرا نرخ تنزیل پایین به معنی بازده مورد انتظار پایین

در آینده است و زمانی که نرخ تنزیل افزایش می‌یابد، پروژه های کمتری سودآور می شود و اقلام تعهدی

کاهش می‌یابد، در صورتی که بازده آتی باید افزایش یابد، زیرا نرخ تنزیل بالا به معنی بازده های مورد انتظار بالا در آینده است. در نتیجه، بین اقلام تعهدی و بازده سهام رابطه منفی ایجاد می‌گردد.

یو و لیسانا(۲۰۱۳) در تحقیق خود نشان دادند که شرکت های با سطح اقلام تعهدی پایین تر نسبت به شرکت های دارای سطح اقلام تعهدی بالاتر دارای بازده سهام مورد انتظارکمتری هستند. آن ها اظهار می دارند که این یافته ها با تحقیقاتی که نشان می‌دهد شرکت های دارای اقلام تعهدی کمتر ریسک بیشتری دارند، در تناقض است.

بوئن و همکاران (۲۰۱۴) در پژوهشی به بررسی محتوای افزاینده اطلاعاتی ارقام تعهدی و نقدی پرداختند. نتایج آن ها نشان می‌دهد اطلاعات مربوط به جریان های نقدی نسبت به سود دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی است. همچنین اطلاعات مربوط به جریان های نقدی نسبت به اطلاعات توأمان سود و سرمایه در گردش حاصل از عملیات دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی می‌باشد و اطلاعات مربوط به جریان‌های تعهدی (سود و سرمایه در گردش حاصل از عملیات، به صورت جداگانه و همچنین به صورت توأمان، دارای محتوای افزاینده اطلاعاتی نسبت به جریان‌های نقدی می‌باشند.

۲-۱۳-۲) تحقیقات انجام شده در داخل کشور

ظریف فرد(۱۳۷۸) شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت سود شرکت‌های ایرانی را مورد مطالعه قرار داده است. در این تحقیق با اشاره به اینکه ‌در مورد قابلیت اندازه گیری کیفیت سود دیدگاه های متفاوتی وجود دارد و برخی آن را به صورت کمی غیرقابل اندازه گیری می‌دانند یک چارچوب و الگویی از عوامل و عناصر مرتبط با ارزیابی کیفیت سود طراحی شده است. در این تحقیق ویژگی های مطلوب و نامطلوب مرتبط با هر یک از عناصر تأثیرگذار بر کیفیت سود ارائه شده و تأکید شده است که کیفیت سود خالص گزارش شده هر شرکت در هر زمان خاص تابعی از میزان و درجه ویژگی های مطلوب و نامطلوب حسابداری و مالی اجزای تشکیل دهنده سود خالص دخیل در کیفیت سود است، که این نیز تابعی از برداشتها و دیدگاه های شخصی هرتحلیل گر و سایر استفاده کنندگان است.

ثقفی و کردستانی (۱۳۸۳) با بررسی ۵۰ شرکت در بین سال های ۸۱-۷۰ از سه تعریف برای اندازه گیری کیفیت سود شرکت ها استفاده کردند: رابطه جریان نقدی عملیاتی و سود و اجزای سود ؛ قابلیت پیش‌بینی سود ؛ و پایداری سودهای گزارش شده . بر مبنای تعریف اول آن ها نشان دادند که واکنش بازار به افزایش سود نقدی شرکت ها بر خلاف پیش‌بینی مثبت است . بر مبنای تعریف دوم از کیفیت سود واکنش بازار به کاهش سود نقدی شرکت ها مطابق با پیش‌بینی مثبت و بر مبنای تعریف سوم بازده غیرعادی (انباشته)سهام با افزایش(کاهش) سود نقدی و سود غیر منتظره افزایش(کاهش)می‌یابد.

خواجوی و ناظمی(۱۳۸۴) ارتباط بین کیفیت سود و بازده سهام با تأکید بر نقش ارقام تعهدی در بورس اوراق بهادار تهران را مورد تحقیق قرار دادند.‌بر اساس یافته های تحقیق میانگین بازده سهام شرکت ها، تحت تاثیر میزان ارقام تعهدی و اجزای مربوط به آن قرار نمی گیرد. به عبارت دیگر نمی توان پذیرفت که بین میانگین بازده شرکت هایی که ارقام تعهدی آن ها به کمترین و بیشترین میزان گزارش می شود، اختلاف معنی داری وجود دارد.

ایزدی نیا و نظرزاده(۱۳۸۸) به بررسی وجود رابطه بین کیفیت سود(متغیر مستقل) و بازده سهام در سه سطح کیفیت سود زیاد، متوسط و کم با بازده سهام مورد پرداخته‌اند. نتایج تحقیق آن ها نشان می‌دهد که بین بازده سهام و کیفیت سود در سطوح مختلف زیاد، متوسط و کم رابطه وجود دارد و نتیجه گیری می‌کنند که سرمایه گذاران به کیفیت سود توجه دارند و تغییرات قیمت سهام و به تبع آن بازده سهام تحت تاثیر معیار کیفیت سود قرار می‌گیرد و ارتباط خطی قابل تأیید است.

رحمانی و فلاح نژاد(۱۳۸۹) در تحقیقی رابطه کیفیت اقلام تعهدی با هزینه سرمایه سهام عادی بررسی نمودند. آن ها استدلال نمودند که هزینه سرمایه سهام عادی به عنوان بخشی از هزینه سرمایه شرکت، بازده مورد انتظار دارندگان سهام عادی است. سهام‌داران عادی به علت پذیرش ریسک سرمایه گذاری، انتظار کسب بازده مناسب دارند. علاوه بر ریسک سرمایه گذاری، ریسک اطلاعاتی نیز از عواملی است که بر هزینه سرمایه تأثیر می‌گذارد. کیفیت اقلام تعهدی به عنوان یکی از مهمترین شاخص های ریسک اطلاعاتی، در تعیین هزینه سرمایه سهام عادی نقش مهمی دارد. بررسی رابطه کیفیت اقلام تعهدی و اجزای ذاتی و اختیاری آن با هزینه سرمایه سهام عادی، با بهره گرفتن از اطلاعات ۱۰۷ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۷ گویای وجود رابطه معنادار بین کیفیت اقلام تعهدی و هزینه سرمایه سهام عادی است. بین جزء غیراختیاری اقلام تعهدی با هزینه سرمایه سهام عادی، نسبت به جز اختیاری آن رابطه قویتری وجود دارد.

رضازاده و همکاران(۱۳۹۰) تحقیقی با عنوان نقش تحریفات موقت حسابداری در کاهش پایداری اقلام تعهدی انجام دادند. نتایج تحقیقاتی که با کار اسلوان(۱۹۹۶) آغاز شده است نشان می‌دهد پایداری جزء تعهدی سود از جزء نقدی آن کمتر است. بعضی از اندیشمندان بر نقش تحریفات حسابداری در کم بودن پایداری اقلام تعهدی تأکید دارند. بعضی دیگر آن را به شاخص های اقتصادی همچون رشد شرکت نسبت می‌دهند. این تحقیق نیز با تحلیل اطلاعات مربوط به نمونه ای از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۷ به بررسی نقش تحریفات حسابداری در کم بودن پایداری اقلام تعهدی می پردازد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که تحریفات حسابداری عاملی مهم در کاهش پایداری اقلام تعهدی است. همچنین نتایج حاکی است که رشد فروش، پایداری اقلام تعهدی را کاهش، و استفاده کارآمد از داراییها، پایداری اقلام تعهدی را افزایش می‌دهد.

دستگیر و رستگار(۱۳۹۰) در تحقیقی رابطه بین کیفیت سود(پایداری سود) و بازده سهام با کیفیت اقلام تعهدی را بررسی نمودند.آن ها برای ارزیابی پایداری سود از داده های ترکیبی استفاده کردند. سپس برای آزمون فرضیات، ۵ پرتفوی جداگانه بر اساس پایداری سود و بازده سهام ایجاد نمودند تا رابطه بین کیفیت سود(پایداری سود) و بازده سهام با کیفیت اقلام تعهدی آزمون گردد. معیار اندازه گیری کیفیت اقلام تعهدی در این تحقیق، اقلام باقیمانده رگرسیون تغییرات سرمایه در گردش بر روی جریان های نقدی عملیاتی یک دوره گذشته، دوره جاری و یک دوره آتی است؛ به طوری که بالا بودن انحراف معیار اقلام باقیمانده نشان دهنده پایین بودن کیفیت اقلام تعهدی است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که کیفیت سود (پایداری سود) با کیفیت اقلام تعهدی رابطه مستقیم دارد؛ ضمن اینکه با کاهش کیفیت اقلام تعهدی و افزایش اندازه اقلام تعهدی بازده سهام افزایش می‌یابد.

۰٫ ۷۰۰۰٫ ۰۰۱۰۰٫ ۲۵۹

ΔPTCFO۰٫ ۰۴۴. ۰۹۳^**۰٫ ۰۲۲۰٫ ۰۲۷۰٫ ۰۲۴-۰٫ ۰۳۵۰٫ ۰۰۵۰٫ ۰۱۵۰٫ ۰۱۱۰٫ ۰۰۳۰٫ ۰۰۵-۰٫ ۰۰۱۰٫ ۰۰۷-۰٫ ۰۱۸۰٫ ۰۹۸۰۰٫ ۴۱۵۰٫ ۳۲۰٫ ۳۷۵۰٫ ۱۹۵۰٫ ۸۴۰٫ ۵۸۱۰٫ ۷
۰٫ ۹۲۱۰٫ ۸۵۹۰٫ ۹۵۷۰٫ ۷۹۵۰٫ ۴۹۸NOL۰٫ ۰۴۸-. ۰۶۸^*-. ۱۴۲^**-. ۰۹۷^**-. ۰۷۳^**-. ۰۹۴^**-. ۱۱۲^**-۰٫ ۰۱۳-. ۳۹۲^**۰٫ ۰۰۳۱. ۱۲۵^**-. ۰۷۲^**. ۲۵۲^**۰٫ ۰۰۵۰٫ ۰۷۳۰٫ ۰۱۱۰۰۰٫ ۰۰۶۰۰۰٫ ۶۱۷۰۰٫ ۹۲۱
۰۰٫ ۰۰۷۰۰٫ ۸۴۲EM1-. ۱۹۳^**-. ۱۳۹^**-. ۰۹۳^**-۰٫ ۰۲۷-. ۰۷۰^**-۰٫ ۰۱۳۰٫ ۰۰۵. ۰۹۰^**-. ۲۱۰^**۰٫ ۰۰۵. ۱۲۵^**۱۰. ۱۴۳^**-۰٫ ۰۰۶۰۰۰۰٫ ۳۰۸۰٫ ۰۰۸۰٫ ۶۲۲۰٫ ۸۵۱۰٫ ۰۰۱۰۰٫ ۸۵۹۰
۱۰۰٫ ۸۲۱EM2۰٫ ۰۰۵۰٫ ۰۱۴. ۰۷۲^**-۰٫ ۰۳۷۰٫ ۰۳۱-۰٫ ۰۱۸-۰٫ ۰۰۴. ۰۸۰^**. ۰۹۲^**-۰٫ ۰۰۱-. ۰۷۲^**۰۱-. ۰۷۹^**-۰٫ ۰۴۱۰٫ ۸۴۲۰٫ ۶۰۸۰٫ ۰۰۷۰٫ ۱۶۴۰٫ ۲۵۳۰٫ ۵۰٫ ۸۹۱۰٫ ۰۰۳۰٫ ۰۰۱۰٫ ۹۵۷۰٫ ۰۰۷۱
۰٫ ۰۰۳۰٫ ۱۲۲EM3-۰٫ ۰۴۷-. ۱۲۳^**-. ۰۸۸^**-. ۰۶۲^*-۰٫ ۰۵-. ۰۵۷^*۰٫ ۰۵۰٫ ۰۰۸-. ۱۸۴^**۰٫ ۰۰۷. ۲۵۲^**. ۱۴۳^**-. ۰۷۹^**۱۰٫ ۰۲۴۰٫ ۰۷۷۰۰٫ ۰۰۱۰٫ ۰۲۰٫ ۰۶۳۰٫ ۰۳۳۰٫ ۰۶۲۰٫ ۷۶۰۰٫ ۷۹۵۰۰۰٫ ۰۰۳
۰٫ ۳۶۵AggReport-۰٫ ۰۱۴-۰٫ ۰۴۳-۰٫ ۰۵۰٫ ۰۱۲-۰٫ ۰۰۲۰٫ ۰۰۳۰٫ ۰۴۱-۰٫ ۰۱۳-۰٫ ۰۳-۰٫ ۰۱۸۰٫ ۰۰۵-۰٫ ۰۰۶-۰٫ ۰۴۱۰٫ ۰۲۴۱۰٫ ۵۹۰٫ ۱۱۱۰٫ ۰۶۰٫ ۶۵۳۰٫ ۹۳۷۰٫ ۹۲۱۰٫ ۱۲۱۰٫ ۶۳۷۰٫ ۲۵۹۰٫ ۴۹۸۰٫ ۸۴۲۰٫ ۸۲۱۰٫ ۱۲۲۰٫ ۳۶۵

سطح معنی داری (P_Value)ضریب همبستگی بین متغیرها در جدول فوق، ‌در سطر دوم نشان داده شده است. چنانچه سطح معنی داری کمتر از ۰۵/۰ باشد، ضریب همبستگی از نظر آماری در سطح اطمینان ۹۵% معنی دار است.

**: معنی داری در سطح خطای ۱% (سطح اطمینان ۹۹%).

*: معنی داری در سطح خطای ۵% (سطح اطمینان ۹۵%).

۴ – ۴ –نتایج بررسی مفروضات اساسی مدل رگرسیون خطی

مفروضات اساسی در مدل های رگرسیون این تحقیق که مورد بررسی قرار گرفته اند عبارتند از: (۱)خطاهای مدل دارای توزیع نرمال هستند؛ (۲) میانگین خطاها صفر است؛(۳)خطاها دارای واریانس ثابت ^۲δ هستندو(۴)بین خطاها همبستگی وجود ندارد.

به منظور بررسی مفروضات (۱)، (۲)و(۳)از نمودار هیستوگرام باقیمانده های مشاهدات که شاخص خطاهای مدل هستند استفاده شده است. در این نمودارها وضعیت نرمال بودن توزیع خطاهای مدل نمایش داده شده و در گوشه پایین سمت راست نمودار مربوط به هر مدل، مقدار میانگین و واریانس خطاها ارائه شده است. نمودار هیستوگرام خطاهای مدل های تحقیق در پیوستهای (۴)، (۶) و(۸) نمایش داده شده است. ‌بر اساس این نمودار مشاهده می شود که خطاها دارای توزیع نرمال بوده و میانگین آن‌ ها تقریباً برابر با صفراست و واریانس آن ها نیز برابر تقریبا با ^۲(۹۹۶/۰)=^۲δ است.

به منظور بررسی مفروضه شماره (۴)فوق از نمودارهای نقطه ای باقیمانده های مشاهدات استفاده شده است. چنانچه باقیمانده های مشاهدات در یک قسمت نمودار انباشته نباشند و به عبارت دیگر درسطح نمودار پراکنده شده باشند، می توان بیان نمود که بین خطاهای مدل رگرسیون خطی ارتباطی وجود ندارد. نمودارهای نقطه ای مدل های تحقیق در پیوستهای (۳)، (۵) و(۷) ارائه شده است. پراکندگی باقیمانده های مشاهدات در هر یک از این نمودارها حاکی ازعدم وجود همبستگی بین خطاهای مدل های تحقیق حاضر است.

پس از بررسی عادی یا نرمال بودن کشیدگی و یا چولگی توزیع داده ها، از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف استفاده می شود تا از نرمال بودن داده ها اطمینان حاصل گردد.

هنگام بررسی نرمال بودن داده ها فرض صفر مبتنی بر اینکه توزیع داده ها نرمال است را در سطح خطای ۵% تست می‌شود. ‌بنابرین‏ اگر آماره آزمون بزرگتر مساوی ۰٫ ۰۵ به دست آید، در این صورت دلیلی برای رد فرض صفر مبتنی بر اینکه داده نرمال است، وجود نخواهد داشت. به عبارت دیگر توزیع داده ها نرمال خواهد بود. برای آزمون نرمالیته فرض‌های آماری به صورت زیر تنظیم می‌شود:

H₀: توزیع داده های مربوط به هر یک از متغیرها نرمال است.

H₁: توزیع داده های مربوط به هر یک از متغیرها نرمال نیست.

نتایج آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای متغیرهای تحقیق در پیوست (۱۲) ارائه شده است.

۴ – ۵ – نتایج آزمون فرضیه‌های تحقیق

فرضیه‌های مورد آزمون این تحقیق به شرح ذیل می‌باشند:

۱– اجتناب مالیاتی از طریق نرخ مؤثر مالیاتی نقدی با گزارشگری مالی متهورانه رابطه مستقیم دارد.

۲- اجتناب مالیاتی از طریق نرخ مؤثر مالیاتی نقدی بلند مدت با گزارشگری مالی متهورانه رابطه مستقیم دارد.

۳- اجتناب مالیاتی از طریق اختلاف دائمی مالیات با گزارشگری مالی متهورانه رابطه مستقیم دارد.

جهت آزمون فرضیه‌های تحقیق، با بهره گرفتن از مدل‌های فوق، ابتدا آن ها به صورت فرض های آماری بیان شدند و سپس با بهره گرفتن از رگرسیونهای فوق مورد آزمون قرار گرفتند. جدول شماره (۳-۴)نتایج تجزیه و تحلیل رگرسیون را نشان می‌دهد. در این جداول ضرایب بتای متغیرها (β )، ضریب همبستگی ® و ضریب تعیین (۲R) تعدیل شده مدل به همراه بررسی معنی­داری متغیرها با بهره گرفتن از آزمون t، معنی داری مدل با بهره گرفتن از آزمون F و معنی داری ضریب همبستگی مدل با بهره گرفتن از آزمون t و همچنین بررسی خود همبستگی بین مشاهدات با بهره گرفتن از آماره « دوربین – واتسون » نیز نشان داده شده است.

به منظور بررسی ضریب همبستگی مدل با بهره گرفتن از آزمون t می توان معنی داری ضریب همبستگی را آزمون نمود. برای این منظور فرض آماری و فرمول آماره مربوطه به صورت زیر است:

( درجه آزادی (

بر اساس فرمول فوق مقدار آماره t محاسبه می شود. طبق جدول توزیع آماری t، مقدار بحرانی، با درجه آزادی ۹۸ در سطح معنی داری ۱% برابر با ۳۲۶/۲ و در سطح معنی داری ۵% برابربا ۶۴۵/۱ است. چنانچه قدر مطلق مقدار آماره t محاسبه شده بزرگ تر از مقدار بحرانی مذکور باشد از این رو می توان نتیجه گرفت که فرضH₀رد می شود. رد فرضH₀به منزله معنی دار بودن ضریب همبستگی مدل خواهد بود.

۴– ۵ –۱–نتیجه آزمون فرضیه های تحقیق

نتایج تجزیه و تحلیل رگرسیون مدل‌های (۱) الی (۳) تحقیق درجدول (۳-۴) ارائه شده است.

از دید فروید انسان هیچ وقت به آرامش و کمال نمی رسد چون همیشه بین ابعاد مختلف شخصیت او تعارض و کشمکش وجود دارد. از نظر او حتی ویژگی های عالی انسان هم که گاه در افراد دیده می شود، صرفاً بازتابی از به کارگیری مکانیسم های دفاعی است که با هدف کتمان واقعیت نامطلوب ناهشیار انجام می‌گیرد. احترام، عشق و هنر تنها واکنش های وارونه ای^[۷] از تظاهرات نیروی جنسی سرکوب شده هستند و یا تقلید به اصول اخلاقی ـ مذهبی و داشتن نظم و بهداشت در زندگی ناشی از نقص در مراحل رشد روانی ـ جنسی فرد است. روان شناسان رفتارگرا^[۸] که بر مطالعه ی عینی و کنترل شده پدیده ها تأکید داشتند به مخالفت با پیش فرض ها و شیوه های پژوهشی روانکاوی پرداختند. رفتارگرایان ماهیت موجود انسانی را ساخته و پرداخته محیط می دانند. به اعتقاد اسکینر شخصیت انسان چیزی نیست جز مجموعه ای از الگوهای رفتاری ثابت که ناشی از تاریخچه تقویتی گذشته است(به نقل از هرگنهان و السون، ۱۳۸۲).

از نظر ساپینگتون(۱۳۸۷) رفتارگرایان در خصوص کارکرد آرمانی انسان چیزی برای گفتن نداشتند. از دیدگاه این روان شناسان، یک انسان آرمانی دارای رفتارهایی است که حداکثر تشویق و حداقل تنبیه را در پی دارند. با وجود اختلاف شدید رفتارگرایان و روانکاوان، شاید بتوان اصلی ترین نکته ی اشتراک آن ها را بی توجهی به نقش ذهن آگاه و انتخاب گر انسان در تعیین رفتارهای انسان دانست. از منظر این دیدگاه ها انسان خود به تنهایی شانسی برای اصلاح و بهبود خود ندارند.

در هر دو دیدگاه هنگام صحبت از کمال انسانی بر کاهش مشکلات تأکید می شد؛ تا افزایش ویژگی های مثبت و خوب. به عبارت دیگر کارکرد آرمانی انسان از نظر این دیدگاه ها چیزی انگاشته نمی شد مگر فقدان آسیب روانی یا توانایی انطباق با لازمه های محیطی. این اعتقاد که رویکردهای روانکاوی و رفتارگرایی صرفاً تصویر ناقصی از توان بالقوه آدمی فراهم می آورند، به یک جنبش متضاد انجامید که به آن روانشناسی نیروی سوم^[۹] ، روان شناسی انسان گرا یا روان شناسی کمال^[۱۰] گفته می شود(ساپینگتون، ۱۳۸۷). اصطلاح نیروی سوم در روان شناسی به همه گرایش هایی اطلاق می شود که فعالیت های خود را بر محور توجه به انسان تنظیم کرده‌اند(شکرشکن و همکاران، ۱۳۷۲).

انسان گرایی نظامی فکری است که در آن تمایلات و ارزش های انسان در درجه اول اهمیت قرار دارند. اصطلاح روان شناسی انسان گرا^[۱۱]، ابتدا توسط گوردون آلپورت در سال ۱۹۳۰ به کار برده شد(مدی^[۱۲] ، ۱۹۹۶ : ۹۵). روان شناسی انسان گرا ‌به این معنا است که خود ما کیفیت هستی خود را شکل می‌دهیم. ‌به این ترتیب که انتخاب های آگاهانه ای می‌کنیم، اراده ی خود را به کار می گیریم و آینده را در نظر داریم. ‌بنابرین‏ هر فردی مسئولیت زندگی خود را بر عهده دارد. روان شناسی انسان گرا اهمیتی را که روانکاوی برای جنبه‌های ناهشیار زندگی روانی قائل است، مردود می شناسد. هر چند روان شناسی انسان گرا ممکن است، قبول داشته باشد که ما انگیزه ها و عادات ناهشیار داریم؛ ولی معتقد است که این انگیزه ها بر ما تسلط ندارند؛ ما می‌توانیم با اظهار وجود به عنوان موجودی هشیار، خود را از زنجیره ی اسارت مسائل روانی برهانیم(برنو،۱۳۷۰).

روان شناسان انسان گرا برعکس روانکاوان بر شخصیت سالم انسان تأکید دارند، در حالی که روانکاوان کل روان شناسی را تبدیل به روان شناسی مرضی و نابهنجاری کرده بودند. انسان گرایان حتی از مرزهای شخصیت سالم و بهنجار انسانی فراتر رفته اند و بر انسان ایده آل تأکید می‌کنند. از نظر شولتس روان شناسان کمال، سطح مطلوب کمال و رشد شخصیت را فراسوی بهنجاری می دانند و استدلال می‌کنند که تلاش برای حصول سطح پیشرفته کمال، برای تحقق بخشیدن یا از قوه به فعل رساندن تمامی استعدادهای بلقوه آدمی، ضروری است. صرفاً رهایی از بیماری عاطفی و نداشتن رفتار روان پریشانه، برای داشتن شخصیتی مطلوب و سالم کافی نیست(شولتز، ۱۳۷۷) و در ضمن تأکید رفتار گرایی بر جنبه‌های آموخته شده رفتار را نمی پذیرد(برنو، ۱۳۷۰).

انجمن روان شناسان انسان گرای امریکا این نهضت را چنین تعریف ‌کرده‌است :

روان شناسی انسان گرا شیوه ای است که همه ی روان شناسی و نه حیطه ی خاصی از آن را در بر می‌گیرد و بر اصولی همچون احترام به ارزش های فردی، عدم تعصب نسبت به روش های پذیرفته شده ی دیگر و علاقه مندی به کشف جنبه‌های جدید رفتار انسان تکیه دارد. این مکتب روان شناسی بیشتر متوجه موضوعاتی است که در نظام و نظریه های موجود جای کمی را اشغال ‌کرده‌است، مانند عشق، خلاقیت، مفهوم خود، خویشتن سازی، تعالی من، متعالی شدن، استقلال، احساس مسئولیت، داشتن تجارب خوب، دارا بودن تجارب اوج^[۱۳]( شی یر و کارور ، ۱۳۷۵).

این رویکرد صاحب نظرانی را که علاقه چندانی به نظریات رفتاری و روانی تحلیلگری نداشتند و متمایل به مطالعه ظرفیت های انسانی بودند گرد هم آورد(نلسون– جونز^[۱۴] ، ۲۰۰۳).

در واقع اگر بخواهیم در روان شناسی به دنبال الگویی برای انسان کامل باشیم، باید آن الگورا در نوشته های روان شناسان انسان گرا جستجو کنیم. این انسان گاه انسان با کنش کامل^[۱۵] (راجرز)، انسان از خود فرارونده^[۱۶](فرانکل) و انسان خودشکوفا^[۱۷](مزلو) نام گرفته شده است. این روان شناسان به جای تأکید بر ضعف های انسان بر نقاط قوت او تأکید می‌کنند.

آبراهام مازلو(۱۹۷۱-۱۹۶۸) بنیان‌گذار مکتب انسان‌گرایی و یکی از شاخص‌ترین و فصیح‌ترین مبلغان روان‌شناسی کمال، همچنین یکی از مهمترین نظریه‌پردازان نهضت توانایی‌های انسان می‌باشد. او کسی است که این دیدگاه را به عنوان نیروی سوم در روان‌شناسی آمریکا معرفی کرد. به عقیده او هر فرد، دارای گرایش ذاتی برای رسیدن به خودشکوفایی است که بالاترین سطح نیاز انسان است(به نقل از پروین،۱۹۹۳ ).

کارل راجرز(۱۹۸۷-۱۹۰۲) یکی دیگر از نظریه‌پردازان مکتب انسان‌گرایی است. راجرز در حرکت بالقوه انسان نفوذ داشت و کارهای او بخش اصلی جنبش بالنده برای انسانی کردن روان‌شناسی به شمار می‌رود. به عقیده او؛ همگی ما از یک گرایش فطری برای رشد و کمال برخورداریم. یعنی از نیاز به پرورش و گسترش تمامی توانایی‌ها و قابلیت‌هایمان بهره‌مندیم، اما فقط در صورتی این توانایی‌ها را پرورش خواهیم داد که خودمان را درست شناخته باشیم( به نقل از پروین ، ۱۹۹۳).

از دیدگاه روان شناسان انسان گرا، انسان اسیر محرک های بیرونی و عقده های پنهان به جای مانده از گذشته نیست. فلسفه‌ای است که به مقام و امیال و اهمیت انسان بیش از سایر چیزها معتقد است. روان‌شناسان انسان‌گرا معتقدند که رفتار انسان معنی‌دار است و معلول عده زیادی از عوامل فیزیکی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و پیچیده است(پورافکاری، ۱۳۸۵).