و سر انجام برای اوزان (W j) ازشاخص های موجود محاسبه می شود که در آن بهترین وزن انتخاب می شود :

درصورتیکه یک یا چند معیار از معیارهای رتبه بندی کیفی باشند و به ناچار ارقام دو وجهی به خود می گیرند، لازم است از فراوانی نسبی آن معیارجهت تعیین وزن آن استفاده شود(اصغرپور، ۱۳۸۷). در نهایت پس از مشخص شدن وزن معیارهای کیفی مجددا با وزن های اختصاص یافته (که مجموع آن ها از ۱۰۰ درصد بالاتر است) وزن های نهایی محاسبه می شود.

‌بنابرین‏ وزن ویژگی های (معیارهای) کامل بودن و انتخاب خاصه مناسب، از این طریق محاسبه می شود.

چنانچه تصمیم گیرنده (DM) از قبل ، دارای یک قضاوت ذهنی به عنوان اهمیت نسبی برای شاخص jام در نظر گرفته شده باشد ، آنگاه می توان محاسبه شده ازطریق آنتروپی رابه صورت وزن جدید ، اصلاح و تعدیل کرد .

وزن اصلاح شده

جدول ۳-۵ نحوه محاسبه و وزندهی آنتروپی شانون

وزندهی AHP

k

Pij.LnPij

Ej

Wi

وزندهی انتروپی

وزن اصلاح شده

مؤلفه‌

۰.۵۲۴۰۳۳

-۰.۴۰۲۴۲۹۶

-۱.۳۲۴۴۵

۰.۵۳۲۹۹۷

۰.۲۹۶۸۹۷

۰.۱۵۵۵۸۴

۰.۵۸۰۲۴۶

دوره تصدی

۰.۲۶۹۹۱۸

-۰.۴۰۲۴۲۹۶

-۱.۳۸۴۴۷

۰.۵۵۷۱۵۱

۰.۳۱۰۳۵۲

۰.۰۸۳۷۶۹

۰.۳۱۲۴۱۵

عملکرد

۰.۱۲۹۵۶۸

-۰.۴۰۲۴۲۹۶

-۰.۹۹۰۹۲

۰.۳۹۸۷۷۷

۰.۲۲۲۱۳۲

۰.۰۲۸۷۸۱

۰.۱۰۷۳۳۹

استقلال

منبع : یافته های پژوهشگر

۳-۱۱ تبیین مدل‌های تحقیق

۱-اعتبار هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی شرکت ها مؤثر است .

۱- دوره تصدی اعضاء هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی مؤثر است .۱

۲-۱ استقلال اعضاء هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی مؤثر است .

۳-۱ عملکرد هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی مؤثر است .

۲-اعتبار هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام کم اهمیت شرکت ها مؤثر است .

۱-۲ دوره تصدی هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام کم اهمیت شرکت ها مؤثر است

۲-۲ استقلال اعضاء هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام کم اهمیت شرکت ها مؤثر است

۳-۲ عملکرد هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام کم اهمیت شرکت ها مؤثر است

۳- اعتبار هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام با اهمیت شرکت ها مؤثر است

۱-۳ دوره تصدی هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام با اهمیت شرکت ها مؤثر است

۲-۳ استقلال اعضاء هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام با اهمیت شرکت ها مؤثر است

۳-۲ عملکرد هیئت مدیره بر ارائه مجدد صورت‌های مالی ناشی از اقلام با اهمیت شرکت ها مؤثر است

۳-۱۲ داده ها و مشاهدات تحقیق

داده ها و مشاهدات متغیرهای موجود در یک مدل معمولا در سه نوع مختلف می‌تواند وجود داشته باشند: داده های سری زمانی، داده های مقطعی، داده های تلفیقی یا پانل.

در این پژوهش داده ها و مشاهدات تحقیق با بهره گرفتن از پنل دیتا گردآوری شده است. پنل دیتا ترکیبی از سری زمانی^[۳۰] و داده های مقطعی^[۳۱] است. در مدل پنل دیتا می‌توان کمبودهایی را که در هر یک از مدل‌های سری زمانی و داده های مقطعی وجود دارد کاهش داده و این امکان را فراهم می‌سازد که برآورد پارامترهای کاراتری برای مدل به دست آید. مشکلات مدل های سری زمانی معمولاً مشکل خود همبستگی می‌باشد و در آمارهای مقطعی مشکل واریانس ناهمسانی وجود دارد، در پنل با تلفیق این دو گروه اطلاعات با افزایش تعداد مشاهدات و درجه آزادی مشکل هم‌خطی^[۳۲] بین متغیرهای توضیحی کمتر می‌شود و کارایی تخمین اقتصاد سنجی افزایش می‌یابد. همچنین رفتارهای فردی پدیده‌ها در طول زمان بهتر تبیین می‌گردد^[۳۳].

در سال‌های اخیر استفاده از روش های پنل دیتا برای آزمون فرضیه‌ها با دیدگاه های اقتصادی و حسابداری افزایش چشم‌گیری یافته است.

۳-۱۳- آزمون‌های آماری

آمار به طور وسیعی در قلمرو تمام تحقیقات علمی به کار می­رود. به طور کلی مطالعه داده ­ها در علم آمار به دو طریق امکان­ پذیر است: ۱- آمار توصیفی و ۲- آمار استنباطی.

در آمار توصیفی این تحقیق، میانگین، میانه، انحراف معیار، چولگی، کشیدگی، حداقل و حداکثر داده ها محاسبه شده است. در آمار استنباطی این تحقیق از آزمون رگرسیون لجستیک برای آزمون فرضیات استفاده­شده است. همچنین محاسبات و استخراج خروجی‌ها با بهره گرفتن از نرم­افزار صفحه­گسترده اکسل و نرم­افزار آماری ‌ای‌ویوز ۸ انجام گرفته است.

۳-۱۳- استفاده از الگوی رگرسیون لجستیک

در برخی موارد برای بررسی ارتباط بین چند متغیر حالتی وجود دارد که در آن متغیر وابسته به صورت دو وجهی ( صفر و یک) و یا چند وجهی ‌می‌باشد. بدیهی است که در چنین مواردی توزیع احتمال متغیر وابسته و همچنین باقیمانده­های حاصل از برازش مدل نرمال نخواهد بود. ‌بنابرین‏ دیگر نمی­ توان از رگرسیون معمولی و برآوردهای حداقل مربعات معمولی OLS استفاده نمود. در چنین مواقعی از رگرسیون لجستیک برای بررسی ارتباط استفاده می‌شود.

در تحلیل رگرسیون لجستیک، برای ارزیابی میزان برازش کل مدل، از آزمون نسبت درست‌نمایی استفاده می‌شود که آماه آن “کای‌دو” است. ‌بنابرین‏ در اینجا آماره “کای‌دو” معادل آماره F در تحلیل رگرسیون خطی است.

در تفسیر مقدار درست‌نمایی با بهره گرفتن از معنی‌داری مقدار آماره “کای‌دو” در سطح خطای کوچکتر از ۵٪، می‌توانیم پی ببریم که آیا مدل رگرسیونی به خوبی داده ها را برازش می‌دهد یا خیر. البته بایستی توجه داشت که بر خلاف آماره “کای‌دو” پیرسون در جدول توافقی و همچنین سایر آزمون‌های مشابه که از آماره “کای‌دو” استفاده می‌کنند و در آن ها مقدار بالاتر “کای‌دو” نشان‌دهنده میزان بیشتر رابطه است، در آزمون نسبت درست‌نمایی برعکس است. یعنی در اینجا، هرچقدر مقدار آماره “کای‌دو” کوچکتر باشد، برازش مدل بهتر است.

با توجه به موارد ذکر‌شده در بالا، می‌توان چنین نوشت که:

• • برای پی‌بردن به برازش کل مدل رگرسیونی لجستیک، از آماره “کای‌دو” استفاده می‌کنیم.

• برای پی‌بردن به معنی‌داری اثر هر متغیر بر متغیر وابسته، از آماره “Z” استفاده می‌کنیم. (حبیب‌پور، صفری، ۱۳۸۸: ۷۱۳)

با توجه به موارد ذکر‌شده در بالا، می‌توان چنین نوشت که:

رگرسیون لجستیک، مشابه با رگرسیون معمولی است، با این تفاوت که در آن روش تخمین ضرایب یکسان نمی ­باشد. به عبارت دیگر، رگرسیون لجستیک به جای حداقل کردن مجذور خطاها (که در رگرسیون معمولی انجام می شود)، احتمالی را که یک واقعه رخ می‌دهد حداکثر می‌کند.

۳-۱۵- حجم نمونه در رگرسیون لجستیک:

صرف نظر از اینکه برخی مطلق محکومیت کیفری را مانع اعطای آزادی مشروع می‌دانستند؛ باید گفت که «شرط نداشتن سابقه محکومیت کیفری برای استفاده از آزادی مشروط اساسا زاید است. اگر سایر شروط در اعطای آزادی مشروط تحقق پیدا کند تفاوت میان بزهکار بدوی و بزهکار ثانوی از لحاظ مـیزان اسـتحقاق بی مبناسـت.» (اردبیلی، ۱۳۸۵، ۲۵۰) به هـمین دلیل ماده ۵۸ قانون مـجازات ۱۳۹۲، دادگاه را مخیر می‌کند تا ‌در مورد محکومیت به حبس تعزیری به پیشـنهاد دادسـتان یا قاضـی

اجرای احکام، چنانچه:

الف- محکوم در مدت اجرای مجازات همواره از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد؛

ب- حالات و رفتار محکوم نشان دهد که پس از آزادی، دیگر مرتکب جرمی نمی‌شود؛

پ- به تشخیص دادگاه، محکوم تا آنجا که استطاعت دارد ضرر و زیان مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را بپردازد یا قراری برای پرداخت آن ترتیب دهد؛ حکم به آزادی مشروط صادر کند. با این حال قانون‌گذار در بند “ت” این ماده صدور این حکم را مشروط بر این ‌کرده‌است که قبلا محکوم از آزادی مشروط استفاده نکرده باشد.

‌بنابرین‏ قانون جدید با گسترش قلمرو آزادی مشروط در جهت پیشبرد هرچه بهتر سیاست حبس زدایی قدم برداشته است.

باید خاطر نشان کرد که «محکومیت به مجازات حبس شرط استفاده از آزادی مشروط است، خواه مجازات مذکور کیفر جرمی باشد که محکوم علیه به اتهام آن محکومیت یافته خواه جایگزین مجازات دیگری مثل اعدام یا غیره باشد.» (اردبیلی،۱۳۸۵، ۲۵۰)

بعد از انقلاب اسلامی میان حقوق ‌دانان این اختلاف به وجود آمد که آیا محکومین به حبس ابد هم می‌توانند در صورتی که دارای شرایط باشند، از آزادی مشروط برخوردار شوند یاخیر؟ چرا که هیچکدام از قوانین مصوب بعد از انقلاب در رابطه با آزادی مشروط ‌در حبس ابد نصی نداشته اند. بعضی با استناد به قانون مصوب ۱۳۳۷ که در بالا گفته شد بر این عقیده اند که به دلیل اینکه قانون فعلی در این مورد سکوت اختیار ‌کرده‌است و تنها قوانینی که با این قانون مغایر باشند ملغی است، ‌بنابرین‏ مغایرتی بین این دو قانون ندیده و برای محکومین به حبس ابد گذراندن دوازده سال از مدت حبس را شرط استفاده از آزادی مشروط می دانند. (اردبیلی، ۱۳۸۵، ۲۵۱) «این دیدگاه با فلسفه آزادی مشروط سازگارتر است زیرا وقتی با سپری کردن مقداری از مجازات مشخص شد که ادامه حبس تا آخر عمر زندانی نفعی ندارد، چگونه می توان استمرار آن را توجیه کرد.» (زراعت، ۱۳۸۵، ۲۵۸)

به موجب ماده ۵۸ قانون مجازات اسـلامی، رییس زندان در صـورت احراز شـرایط نسـبت به محکوم علیه (گذراندن میزان محکومیت مقرر و شرایط گفته شده در بالا) گزارشی را به قاضی اجرای احکام می‌دهد تا او نیز با بررسی این گزارش و احراز شرایط آن را تأیید کرده و پیشنهاد آزادی مشروط را به دادگاه صادر کننده حکم بدهد.

مدت آزادی مشروط به صراحت ماده ۵۹ قانون مجازات «شامل بقیه مدت مجازات می‌شود، لکن دادگاه می‌تواند مدت آن را تغییر دهد و در هر حال آزادی مشروط نمی تواند کمتر از یک سال و بیشتر از پنج سال باشد جز در مواردی که مدت باقیمانده کمتر از یک سال باشد که در این صورت مدت آزادی مشروط معادل بقیه مدت حبس است.» این در حالیست که قانون سال ۱۳۷۰ به هیچ وجه اجازه نمی داد که مدت آزادی مشروط کمتر از یک سال باشد. ‌بنابرین‏ به عنوان مثال محکومان به شش ماه حبس که می توانستند با تحمل سه ماه حبس مشمول مقررات آزادی مشروط شوند باید حداقل یک سال تحت شرایط و مقررات آزادی مشروط قرار می گرفتند. (تیرگر فاخری، ۱۳۷۷، ۳۸) این نشانگر آن است که در قانون جدید توجه بیشتری به اصل فردی کردن مجازات شده و علاوه بر اینکه اجازه تعیین مدت کمتر از یک سال را در صورتی که باقیمانده مجازات کمتر از یک سال باشد، داده است، امکان تغییر مدت را هم برای دادگاه فراهم نموده است.

آزادی مشروط می‌تواند همراه با الزام محکوم به انجام دستوراتی نیز باشد. یعنی دادگاه «با توجه

به اوضاع و احوال وقوع جرم و خصوصیات روانی و شخصیت محکوم، او را در مدت آزادی مشروط، به اجرای دستورهای مندرج در قرار تعویق صدور حکم، ملزم کند. دادگاه، دستورهای مذکور و آثار عدم تبعیت از آن ها و نیز آثار ارتکاب جرم جدید را در حکم خود قید و به محکوم تفهیم می‌کند.» (ماده ۶۰) همان‌ طور که در قبل در مبحث تعویق گفته شد به موجب قانون جدید این دستورات حصری است و دادگاه نمی تواند خارج از این ها دستور دیگری برای فرد محکوم تعیین کند.

در آمریکا آزادی مشروط شامل آن دسته از مجرمانی می‌شود که مشغول گذراندن دوره حبس خود هستند و شرایط آنان توسط کمیته آزادی مشروط مورد ارزیابی واقع می‌شود. در آمریکا مرحله‌ای که از میان زندانیان اشخاصی برای استفاده از آزادی مشروط مناسب تشخیص داده می‌شوند، بسیار مهم است. به طور کلی آن دسته از زندانیان که حداقل دوره حبس خود را سپری کرده‌اند، شایسته استفاده از تأسیس آزادی مشروط می‌باشند. این دوره در ایالت‌های آمریکا متفاوت است؛ اما در بیشتر ایالات از لحاظ قانونی مقرر شده است که زندانی برای بهره‌مندی از آزادی مشروط حداقل باید یک‌سوم از دوره حبس خود را سپری کند. (آلن،۱۹۸۶)

در این کشور برای آن که زندانی بتواند از چنین مزیتی استفاده کند، باید دارای شرایط و ویژگی‌هایی باشد که این شرایط توسط کمیته آزادی مشروط بررسی می‌شود. مهم‌ترین این شرایط عبارتند از:

1. 1. زندانی باید برای بهره‌مندی از آزادی مشروط و مزایای آن در مدت حبس مرتکب جرم جدیدی نشود.

1. 1. زندانی باید از جهت عقل و روان در سلامت کامل باشد.

1. 1. زندانی باید آمادگی ورود به جامعه و مورد حمایت واقع شدن را داشته باشد.

1. زندانی باید قانون اساسی آمریکا را قبول داشته و به آن پایبند باشد. این پایبندی شامل موارد

زیر است:

الف. تعهد به خدمت در جامعه و زندگی کردن در یک مرکز آموزشی و اجتماعی.

1. 1. حبس خانگی برای یک دوره خاص و منع از زندگی کردن در مکانی خاص.

1. 1. تحویل و واگذاری بعضی از اموال و دارایی‌ها به نزدیکان برای ضمانت حسن رفتار زندانی در مدت آزادی مشروط.

۲- رضایت اظهاری^[۱۶۷] ، تلویحی^[۱۶۸] و رضایت در موارد خاص^[۱۶۹]

در جای دیگری^[۱۷۰]رضایت بیمار به رضایت اظهاری، رضایت تلویحی و رضایت در موارد خاص و سپس رضایت اظهاری خود به دو نوع صریح و ضمنی تقسیم شده است؛ رضایت تلویحی به تعبیر این نویسنده یعنی انتخاب یک پزشک از بین سایرین از جانب بیمار یا به عبارتی مراجعه ی بیمار به یک پزشک جهت درمان که نشانه ای از رضایت تلویحی اوست که برای معاینات خاص کافی نیست و پزشک در این موارد باید نظر بیمار را مجدداً جویا شود.

۱-۲- رضایت صریح

در رضایت صریح که نویسنده از آن به اذن محدود تعبیر ‌کرده‌است، بیمار اجازه ی خود را به انجام عملی مشخص ‌در مورد عضوی خاص منوط و مشروط ‌کرده‌است؛ مثلاً بیمار اجازه می‌دهد که دندان پزشک فقط دندان پوسیده را ترمیم کند؛ اما به نظر می‌رسد رضایت صریح و رضایت محدود دو مفهوم کاملاً متمایز هستند؛ رضایت صریح یعنی بیمار با واژه های کاملاً روشن و واضح، رضایت خود را به شکل کتبی یا شفاهی اعلام کند؛^[۱۷۱] اما مقصود از رضایت محدود، با تعریفی که ارائه شده شاید همان رضایت مقید باشد.

رضایت صریح، گاه در مقابل رضایت ضمنی است و گاه در مقابل رضایت مبهم قرار می‌گیرد.

۲-۲- رضایت ضمنی

رضایت ضمنی که از آن به رضایت مفروض نیز یاد شده است، رضایتی است که بیمار آن را با رفتار یا گفتار خویش نشان می‌دهد و عرف نیز بر آن دلالت دارد؛ برای مثال در عمل جراحی آپاندیسیت، پزشک تلویحاً اجازه ی برداشتن تورم یا چربی های زائد را دارد، زیرا برای سلامتی بیمار ضروری است یا مثلاً مراجعه ی بیمار به کلینیک یا اورژانس، نوعی رضایت ضمنی جهت معالجه و درمان است که عرفاً از این مکان ها انتظار می رود؛ یا مثلاً زمانی که بیمار دستش را برای تزریق جلو می آورد، نوعی ابراز رضایت ضمنی است؛ اما رضایت ضمنی شامل انجام عمل غیر معمول، مثلاً جراحی های غیر ضروری نمی شود؛

در جای دیگری^[۱۷۲] گفته شده است که در شرایط خاص پزشک می‌تواند بر اساس رضایت ضمنیِ^[۱۷۳] بیمار اقدام کند؛ مثلاً زمانی که شخص به علت آسیب های شدید جسمی ناشی از تصادف رانندگی، قادر به برقراری ارتباط، برای ابراز شفاهی یا کتبی رضایتش نیست.

اما به نظر می‌رسد رضایت ضمنی و رضایت مفروض مفهوم واحدی ندارند؛ رضایت ضمنی همان رضایتی است که از رفتار و یا گفتار بیمار فهمیده می شود؛ اما رضایت مفروض در مواردی به کار می رود که بیمار اصلاً قادر به اعلام رضایت با رفتار یا گفتار خود نیست، اما پزشک فرض را بر رضایت وی قرار می‌دهد؛ برای مثال در سوئیس اگر در حین عمل جراحی، پزشک تشخیص دهد که معالجه باید گسترش یابد ولی قبلاً از بیمار رضایت اخذ نشده باشد، لازم است عمل جراحی متوقف شود و رضایت بیمار جلب شود؛ مگر اینکه انجام معالجه بسیار ضروری باشد؛ در این صورت پزشک می‌تواند رضایت بیمار را مفروض انگارد. در آلمان نیز در برخی شرایط پزشک می‌تواند بنا را بر رضایت بیمار بگذارد.^[۱۷۴]

۳- رضایت با تأخیر^[۱۷۵]

یکی دیگر از انواع رضایت که مربوط به شرایط خاص است، رضایت با تأخیر است. “رضایت با تأخیر معمولاً مربوط به شرائط اورژانس می‌باشد که بیمار در حالت بی هوشی قرار دارد؛ در این گونه موارد به محض این که بیمار به شرائط عادی بازگشت، لازم است رضایت آگاهانه ی وی اخذ شود.”^[۱۷۶] از آنجا که اخذ رضایت ناگزیر به بعد از اقدام پزشکی موکول می شود، از آن به رضایت با تأخیر تعبیر شده است.

۴- رضایت شفاهی و رضایت کتبی

رضایت می‌تواند شفاهی یا کتبی باشد؛ در اکثر کشورهای تابع نظام حقوقی رومی- ژرمنی، از جمله فرانسه، رضایت اعم از کتبی یا شفاهی، دارای ارزش و اعتبار قانونی است؛ به طور کلی در حقوق این گونه کشورها و در حقوق ایران، برای ابراز رضایت وسیله و شکل خاصی مقرر نگردیده است و ابراز آن به وسیله ی لفظ یا نوشته یا هر عمل دیگری مؤثر است.^[۱۷۷] اما با این حال، مواردی وجود دارد که به علت اهمیت اقدام پزشکی، رضایت بیمار نه تنها باید صریحاً ابراز گردد، بلکه در مواردی لازم است مکتوب نیز باشد؛ مانند اعمال جراحی که مستلزم کسب رضایت کتبی بیمار است. در برخی کشورهای تابع نظام حقوقی کامن لا، مانند برخی ایالات امریکا نیز کتبی بودن رضایت، شرط لازم قبل از عمل جراحی است ‌به این دلیل که به صرف یک گفته نمی توان به آن حکم کرد و در این صورت دادگاه حکم بر عدم وجود رضایت خواهد داد.^[۱۷۸]

به هر حال در این زمینه نظرات متفاوت است؛ یکی از نویسندگان در زمینه ی رضایت کتبی و شفاهی چنین می‌گوید: “تفاوتی بین رضایت کتبی و شفاهی در صورت احراز نیست؛”^[۱۷۹] اما به نظر نویسنده ی دیگری “رضایت علی الاصول باید کتبی باشد.”^[۱۸۰] و نویسنده ی دیگری در این خصوص چنین می‌گوید: “در درمانی که با ریسک همراه است یا در مواردی که بیش از یک ناخوشی مختصر مطرح است رضایت باید به شکل صریح و کتبی باشد.”^[۱۸۱]

در مقابل یکی از نویسندگان^[۱۸۲] از روش مکتوب برای اخذ رضایت انتقاد نموده و آن را مطرود و روش شفاهی را مرجّح دانسته است؛ وی دلیل کتبی را صرفاً منصرف به موارد خودداری بیمار از دریافت مراقبت های پزشکی می‌داند تا در صورت حصول اختلاف، پزشک بتواند عدم تقصیر خود را در ارائه ندادن خدمات پزشکی اثبات نماید؛ اما در خصوص ترجیح رضایت شفاهی در روند درمان، این طور استدلال ‌کرده‌است که رضایت مکتوب ممکن است بر فضای اعتماد در رابطه ی بین پزشک و بیمار تأثیر منفی بگذارد و در ادامه برای توجیه نظر خود می افزاید که آکادمی طب فرانسه نیز رضایت مکتوب را به همین دلیل که بر اعتمادی که در رابطه ی پزشک و بیمار ضروری است، تأثیر می‌گذارد، رد نموده است.

البته مشخص نیست که مقصود، صرفاً رضایت در اعمال طبی رایج و معمولی است و یا شامل عمل جراحی و اقدامات مهم هم می شود که اگر این گونه باشد، اِعمال نظر فوق در اقدامات پیچیده و مهم پزشکی به دشواری قابل قبول است؛ چنان که یکی از نویسندگان در این زمینه چنین می‌گوید: “رضایت ‌در مورد اعمال جراحی و طبی محدود به شکل خاصّی نبوده و اعلام رضایت به هر صورتی اعم از کتبی یا شفاهی و یا حتی بدون اظهار، ولی به صورتی که مبین معنای رضایت باشد کافی است.” ^[۱۸۳]

به طور کلی امروزه در رویه ی پزشکی اکثر کشورها مانند انگلیس، سوئیس، دانمارک، اتریش، مجارستان، فنلاند و هلند، اصل بر این است که رضایت کتبی بیمار، شرط نیست و رضایت شفاهی وافی به مقصود است؛ به عنوان مثال رویه ی پزشکی در کشور بلژیک و یا بلغارستان بر این است که رضایت در اقدامات مهم پزشکی باید صریح باشد اما نیازی نیست مکتوب باشد و رضایت شفاهی کافی است؛

نوازش­ها^[۹۱]:

در ارتباط با مردم نیازهای انسانی خود را بر آورده می­کنیم به همین جهت زندان انفرادی یکی از مجازات­های شدید ‌می‌باشد و به همین دلیل است که نوزادانی که به آن­ها توجه و نوازش داده نمی­ شود، چنانچه در رومانی اتفاق افتاد، به طور طبیعی رشد نمی­کنند. اگر چه هرفردی دارای نیازهای متفاوتی در به دست آوردن تأیید ‌می‌باشد امّا اگر بخواهیم مانند یک انسان سالم عمل کنیم می­بایست حداقّل توجه از دیگران را به دست­آوریم. (هی، ۱۹۹۴، ترجمه پرنیانی، ۱۳۸۶)

نوازش، یعنی واردشدن به آگاهی فرد، نوازش چیزی است که کودک ما احساس می­ کند. آبراهام مزلو^[۹۲] نوازش را محرک ارجح می­نامد و آن را در سلسله مراتب نیازهای انسان هم­ردیف آب و غذا می­داند. (هریس، ۱۹۸۵، ترجمه پرنیانی، ۱۳۸۶)

در ابتدا نوازش­ها به صورت نوازش بدنی است. اما بزرگترها رفته­رفته یاد می­ گیرند نوازش­های کلامی را جایگزین نوازش­های بدنی کنند. با این حال گاهی اوقات، والد ایرادگیر با قواعدش، مثلاً با قاعده نوازش نکن، نوازش نخواه یا خودت را قبول نداشته باش و نوازش نکن- بر داد و ستد نوازش­ها حکم فرما می­ شود و جلوی مبادله­ آزادانه نوازش را ‌می‌گیرد. به همین دلیل­ است که اکثر افراد در حالت « گرسنگی نوازشی » به سر می­برند و وقت و انرژی زیادی صرف نوازش­شدن ‌می‌کنند. نوازش­های مثبتی مثل لبخندزدن، گوش­دادن، گرفتن دست­ها یا گفتن جمله « دوست دارم »، در طرف مقابل احساس خوب­بودن ایجاد ‌می‌کنند. ‌به این نوازش­ها، « کرک­های گرم » نیز می­گویند. امّا نوازش­ها نوع منفی هم دارند. نوازش­های منفی، به جا آوردن­های دردناکی مانند زخم­زبان زدن، تحقیرکردن، سیلی­زدن، توهین­کردن یا جملاتی چون از « تو متنفر هستم » ‌می‌باشد، ‌به این نوازش­ها، « خارهای سرد » می­گویند. نوازش­های منفی در طرف مقابل احساس غیرخوب بودن ایجاد می­ کند. با این حال حتّی این نوازش­های ناخوشایند هم می ­توانند «جلوی خشک­شدن نخاع» را بگیرند. به همین دلیل افراد نوازش­های منفی را به نوازش­نشدن ترجیح می­ دهند. ‌بنابرین‏ موجه به نظر می­رسد که بعضی افراد در روابطشان عمداً به خودشان آسیب برسانند و خودشان را در معرض اذیت و آزار قرار بدهند. آن­ها نه به دلیل لذت­بردن از آزردن خویش، بلکه برای به جا آورده شده- به حساب­آمدن- این کار را ‌می‌کنند. (فیروز بخت،۱۳۸۴)

نوازش مثبت، یکی از همگانی­ترین روش­های مفید برای شکوفایی وجود و رسیدن به خویشتن جدید است. این نوع نوازش به انسان­ها کمک می­ کند که چه به صورت فردی و چه بین فردی، هرچه بیشتر احساس خوب­بودن داشته باشند نوازش مثبت برای آن دسته از افرادی که هم­اکنون احساس­های خوبی دارند، باعث تقویت تصوراتشان نسبت به خود (خودپنداره مثبت) می­ شود و در آنان انگیزه­ های قوی برای خویشتن­سازی ایجاد می­ کند. کسانی که نوازش­های مثبت فراوانی را دریافت کرده ­اند، احتمالاً بعدها در دوران زندگی­شان، پیش­نویس­های زندگی مثبتی خواهندداشت و برعکس کسانی که مورد نوازش­های منفی بسیاری قرارگرفته­اند و یا از نوازش محروم بوده ­اند، معمولاً پیش­نویس زندگی منفی دارند. (جیمز و ساوری، ترجمه دادگستر، ۱۳۷۱) نوازش­ها به شرح زیر طبقه بندی می­شوند:

• کلامی یا غیرکلامی

• مثبت یا منفی

• شرطی یا غیرشرطی

تحقیقات انجام­شده در داخل کشور

ریحانه شهیدی(۱۳۹۲) در پژوهشی با عنوان اثربخشی گشتالت­درمانی به شیوه گروهی بر افزایش جرات ورزی و کاهش افسردگی دانش ­آموزان دختر ‌به این نتیجه رسید که شرکت­ کنندگان در گروه ­های گشتالت­درمانی به بهترین نحو آزادی و اشتیاق را در افراد جهت تغییر ایجاد نماید و باعث افزایش جرات ورزی شود.

ربیعی و همکاران (۱۳۹۲) در پژوهشی با موضوع شناخت اثربخشی برنامه جرات ورزی مدرسه محور بر مهارت­ های خود تصمیم ­گیری و خود حمایتی دانش ­آموزان دبیرستانی ‌به این نتیجه رسید که برنامه ­های جرات ورزی در دانش ­آموزان دبیرستانی منجر به افزایش مهارت­ های خود تصمیم ­گیری و خود حمایتی می­ شود.

اسلامی و همکاران (۱۳۹۱) در پژوهشی با عنوان ارزیابی اثربخشی برنامه جرات ورزی بر میزان استرس، اضطراب و افسردگی دانش ­آموزان دبیرستانی دریافتند که اجرای برنامه ­های جرات ورزی در دانش ­آموزان سنین دبیرستانی منجر به کاهش میزان اضطراب، استرس و افسردگی آنان می­ شود.

در پژوهشی فهیمه پیرساقی (۱۳۹۱) به بررسی اثربخشی آموزش خود متمایزسازی بر جرات ورزی نمود و دریافت که که آموزش مؤلفه­ های خود متمایزسازی منجر به افزایش جرات ورزی می­ شود.

دکترابراهیمی قوام و همکاران (۱۳۹۱) در پژوهشی با عنوان تأثیر آموزش مهارت­ های ابراز در افزایش جرات ورزی و عزّت­نفس دانش ­آموزان کم­جرئت دختر پایه سوم تا پنجم ابتدایی شهر تهران دریافتند که آموزش مهارت­ های ابراز وجود باعث افزایش جرات ورزی دانش ­آموزان کم جرئت شده­است و این تأثیر در فاصله بین ‌پس‌آزمون و مرحله پیگیری دوام داشته­است.

در پژوهشی ترصفی (۱۳۹۱) با عنوان اثربخشی آموزش مؤلف­های راهبرد تصمیم ­گیری مجدد بر افزایش تاب­آوری دانش ­آموزان دریافت که آموزش راهبرد تصمیم ­گیری مجدد می ­تواند با بهره گرفتن از تکنیک­ها و آموزش­هایی که به افراد می­دهد و به آن­ها کمک می­ کند تا بتوانند پیام­های بازدارنده را شناخته و به دنبال آن با بهره گرفتن از تکنیک­های گشتالت­درمانی نقش­های جدید را شکل و الگوی جدیدی برای زندگی خود بسازند و تاب­آوری خود را افزایش­دهند.

ذبیح الهی و همکاران ( ۱۳۹۱ ) پژوهشی با عنوان رابطه سبک­های فرزندپروری ادراک­ شده و هوش هیجانی با خودناتوان­سازی و خرده مقیاس­هایش رابطه منفی معنادار دارند. از میان سبک­های فرزندپروری ادراک­ شده، و مؤلفه­ های هوش­هیجانی، ادراک از مشارکت پدر و بهره ­وری از هیجان­ها بهترین پیش ­بینی­های خودناتوان­سازی هستند.

حیدری و همکاران ( ۱۳۹۱ ) در تحقیقی به مقایسه دانش ­آموزان دختر مؤفق و نامؤفق دبیرستانی از لحاظ سبک­های اسنادی خودناتوان­سازی با کنترل هوش در شهر اهواز پرداخت. نتایج حاکی از آن بود که بین دانش ­آموزان دختر مؤفق و نامؤفق از لحاظ نوع سبک­های اسنادی تفاوت معنی­داری وجود دارد. به علاوه، خودناتوان­سازی و خرده مقیاس­های آم در دانش ­آموزان نامؤفق بالاتر از دانش ­آموزان مؤفق بود.

ایشان در رابطه با امتنائی بودن حدیث رفع می‌گویند هر چند که این حدیث در مقام امتنان است اما در مقام امتنان به مکرّه می‌باشد نه نسبت به غیر مکرّه، ‌بنابرین‏ برای این که ما در ما نحن فیه از حدیث رفع اکراه استفاده نشود باید دلیلی وجود داشته باشد که موجب تخصیص آن گردد و دو دلیل برای این تخصیص ذکر کرده‌اند. صحیحه زراره و روایت «تقیه» و ایشان سپس هر کدام از این ها را نقد می‌کنند.

‌در مورد صحیحه زراره در قصاص مامور به قتل، ایشان اعتقاد دارند که در حدیث کلمه اَمَر است و امر اطلاقی نسبت به موضوع اکراه ندارد، مطلق امر دلالتی بر خصوصیات موردی مانند اکراه ندارد. ‌در مورد روایت تقیه نیز ایشان اعتقاد دارند که این حدیث در صورتی وارد به موضوع است که کسی بخواهد به خاطر تقیه، دیگری را به قتل برساند. مثلاً شخصی که در یک جمع کافر است برای این که ثابت کند مسلمان نیست برای حفظ جان خود مسلمان دیگری را بکشد که این قتل یک قتل عدوانی است ‌بنابرین‏ تقیه در آن جاری نیست اما ‌در مورد مکرّه، در واقع ظلم و عدوانی نسبت به مقتول از طرف مکرّه صورت نمی گیرد در واقع ظالم اصلی مکرّه است و روایتی که ‌در مورد سید و عبد وارد شده دلالت دارند که اگر مولایی به عبدش دستور داد که شخص را بکشد مولا قصاص می شود نه عبد زیرا عبد تازیانه و شمشیر مولا محسوب می شود و ایشان نتیجه می گیرند که در هر حال در موضوع اکراه «سبب بر مباشر اقوی» است و در واقع مکرّه باید از مسئولیت معاف شود هر چند که ایشان حکم به قصاص مکرِه به عنوان «سبب اقوی» نداده اند.

اما طبق نظر یکی از حقوق ‌دانان (دکتر مجیدی) مواردی که سبب اقوی از مباشر است در قانون محصور و حصری است^[۱۲۶].

گفتار سوم: اکراه طفل در قتل و ضمان آن

کودکی از جمله عوامل عدم انتساب یا علل رافع مسئولیت کیفری یا علل رافع تقصیر است، علل غیرقابل انتساب کیفیاتی هستند نفسانی و درونی که به موجب آن به رغم وقوع جرم و اجتماع عناصر متشکله ی جرم بزه به مرتکب نسبت نمی شود. کیفیات مذبور شخصی بوده و تأثیری در حق معاونین و شرکا ندارند اما در هر حال مسئولیت مدنی پابرجاست. صغار یا اطفال کسانی هستند که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشند (تبصره ی ۱ ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی) قانون گذار در ماده ۴۹ ق.م.ا اطفال را معاف از مسئولیت کیفری می‌داند^[۱۲۷] و در ادامه آن در ماده ۵۰ همان قانون مسئولیت ناشی از قتل و جرح اطفال را به عهده عاقله‌ی طفل می‌داند.^[۱۲۸] علاوه بر آن در تبصره‌ی ماده ۳۰۶ ق.م.ا. نیز مؤید همین امر می‌باشد.^[۱۲۹]

در تبصره‌ی ۱ و ۲ ماده ۲۱۱ که راجع به اکراه در قتل بوده نیز تکلیف طفل اکراه شده مشخص گردید^[۱۳۰].

نظر فقها نیز در مسئله اکراه طفل به قتل این است که چون طفل قدرت تمیز نداشته مانند ابزاری در دست اکراه کننده می‌باشد و نباید قصاص شود. مع هذا ماده‌ ۱۴۷ و تبصره‌های یک و دوم ماده ۲۱۱ ق.م.ا. بدون تعیین اینکه چه کسی ممیز یا غیرممیز نامیده می‌شود بین مسئولیت طفل ممیز و غیرممیز تفاوت قائل شده است و در حال حاضر به جهت فقدان نص قانونی تمیز طفل ممیز و غیرممیز به عهده دادگاه‌‌ می ‌باشد. طفلی که مرتکب یک عمل خلاف قانون با ضمانت اجرای جزایی گردیده را نمی توان مسئول دانست و مجازات کرده زیرا طفل اصولاً دارای قوه تمیز و تشخیص نبوده و قادر به پیش‌بینی نتایج عمل مجرمانه خود نمی باشد. مع ذالک باید بین چنین طفلی با یک انسان بالغ تفاوتی در مجازات باشد.

«صغیر ممیز, صغیری است که نفع و ضرر را در دادستد (در امور جزایی) مانند اشخاص عاقل و بالغ تشخیص دهد, اگر صغیر دارای این شرط نباشد او را صغیر غیرممیز می‌نامند.»^[۱۳۱]