مانـده­ام در چـاه زندان پای بست در چــنین چاهم که گیرد جز تو دست
هــم تــن زنـدانـیم آلـوده شـد هــم دل مــحنـت کـشم فـرسوده شد
گرچـه بـس آلوده در راه آمــدم عــفو کن کـز حـبــس وز چـاه آمـدم

۴-۷۸ بسامد رخداد

در حکایت بوسعید و مست رخدادها بر دو گونه قابل بررسی هستند.
۱- رخدادهایی که یک بار روی داده و یک بار تکرار شده ­اند. حضور بوسعید و یاران در خانقاه. بیت (۱)
۲- رخدادهایی که یک بار روی داده است و بارها در حکایت نقل شده است. گریستن در ابیات (۲ ) و (۳). و نیز دستگیری کردن در ابیات (۶)، (۸ )، (۹) و (۱۲).

۴-۷۹ وجه روایی

۷-۷۹-۱ فاصله:

گفتار مستقیم:
مـست گـفتا ای حق تعالی یار تو نیـســت شـیــخـا دست­گـیری کار تو
تو سـر خـود گـیر و رفـتی مردوار سـر فـرو رفــتــه مــرا بـا او گــــذار
گر ز هر کس دست گیری آمدی مـــور در صــدر امـیــری آمــــدی
دسـت گیری نیست کار تو، بـرو نیـــستــم من در شــمــار تــو ، برو

۴-۸۰ کانون روایی

کانون صفر و بازنمود ناهمگن. راوی دانای کل نامحدود. بیشتر از سایر شخصیت­های حکایت می­داند. راوی در پایان حکایت خود را به مخاطب می­نمایاند و با مخاطب سخن می­گوید و توضیحاتی می­دهد. و با روایت اول شخص حکایت پایان می­پذیرد.

۴-۸۰ لحن یا آوا

۴-۸۰-۱ زمان روایت:

رخدادها در روایت به ترتیب زمانی و پرهیز از زمان پریشی روایت شده ­اند.

۴-۸۰-۲ مکان راوی:

راوی سوم شخص است و دانای کل نامحدود. در بیرون از روایت حضور دارد. و در میان روایت حضور ندارد اما در پایان حکایت من روای یا اول شخص وارد حکایت می­ شود و روایت را به پایان می­برد.

فصل پنجم

( نتیجه ­گیری و پیشنهادها)

۵- ۱نتیجه گیری

در ده حکایات کوتاه منطق­الطیر که بررسی و تحلیل شده ­اند می­توان به نتایج زیر دست یافت:
عمل روایت:
نویسنده ملموس: فریدالدین عطار نیشابوری خواننده ملموس: من خواننده و تمام کسانی که توانایی خواندن و درک این حکایت دارند.
نویسنده انتزاعی : من مجرد فریدالدین عطار نیشابوری خواننده انتزاعی: من انتزاعی و تمام کسانی که این روایت را می­خوانند.
راوی تخیلی: عاشق، باز و نمونه­هایی از این دست. مخاطب تخیلی : تو ( سالک و پرسنده سوال) و نمونه ­ای از این دست.
کنش­گرها دو یا نهایت سه شخص محدود می­شوند. در واقع کنشگر یا عاشق است، یا یکی از عارفان مشهور، یا مجنون­، یا سالکی از سالکان رسیدن به درگاه سی مرغ.
زمان روایی در حکایت
نظم:حکایات منطق­الطیر را به دو سته قابل تقسیم هستند. حکایاتی که ترتیب رخدادها بر اساس زمان تقویمی در جریان هستند و از پریشانی زمانی در آن پرهیز شده است. ۲- حکایاتی که زمان پریش از نوع پیشازمانی است؛ یعنی راوی حکایت را از زمان اکنون یا گذشته به زمان آینده می­برد و از وقایع آتی می­گوید که هنگام وقوعشان فرا نرسیده­است. مانند حکایت آمدن و لاف زنی باز در نزد مرغان
سرعت روایی: سرعت در حکایات کوتاه منطق الطیر در تناوب است. شتاب زمان در هر حکایت گاه تند می­ شود گاه کند و گاه شتاب زمان با روایت حکایت برابر است. در هر کدام از حکایت­ها منطق­الطیر با تنوع شتاب روبرو هستیم. حکایت­ها با چکیده­ای از وقایع و رخدادها آغاز می­شوند و با سرعت بالایی وارد بدنه حکایت می­شوند. در بدنه سرعت روایت در نوسان است. اما در پایان حکایت­ها با درنگ نویسنده به کندی و آرامی حکایت را به پایان می­رساند. در قسمت پایانی علت درنگ توصیف و توصیه­های اخلاقی و عرفانی است که از سوی راوی ارائه می­ شود. در حقیقت ابیات پایانی چون درنگی در حکایت-رویداد عمل می‌کنند، راوی حکایت را قطع می‌کند تا تفسیرهای تعلیمی خود را مطرح کند.
بسامد رخداد: انواع بسامدهای ذکر شده در حکایات منطق­الطیر به کار گرفته شده­است. مانند :۱- روایت­هایی که در حکایت یک بار روی داده است و در روایت یک بار نقل شده. ۲- روایت­هایی که یک بارروی داده شده است و چندین بار نقل شده ­اند.۳- روایت­هایی که چندین بار روی داده­است اما یک بار نقل شده. ۴- رخدادهایی که چندین بار روی داده است و چندین بار نیز در روایت نقل شده ­اند. در این میان بیشترین کاربرد از نوع دوم و سوم است و در جایگاه بعدی کمی نوع اول و چهارم قرار می­گیرد. رخدادها معمولاً رخدادی درونی یا تحولی روحی است که به جهت اهمیت بارها در روایت تکرار می­ شود. گاهی رخداهایی که در روایت نقل مکرر دارند اخلاق پسندیده­ای مانند: گریستن، شب زنده داری و … می­باشد و گاه اخلاق مذموم است. در واقع عطار در تکرار و نقل این رخدادها به دنبال هشدار و ترغیب سالک است در وادی­های پیش رو. و در آن جا که منطق­الطیر روایتش را با پرسش‌هایی که مستقیماً راوی را مخاطب قرار داده با دادن درس اخلاقی به آن پایان می‌دهد.
وجه روایت:
فاصله: سخن­های کنشگران در حکایت­ها بیشتر با بهره گرفتن از سخن مستقیم و سپس سخن غیر مستقیم به کارگرفته شده­است. راوی گاه با بهره گرفتن از سخن مستقیم خواننده را به نزدیک­ترین نقطه به شخصیت­ها نزدیک می­ کند و گاه خواننده را از آن­ها دور می­ کند. اما باید توجه داشت که علت استفاده بیشتر از سخن مستقیم می ­تواند به خاطر این باشد که خواننده را در متن حکایت وارد کند و با این کار جذابیت حکایت بیشتر شود و خواننده درنگ­های ایجاد شده را مطالعه کند و سختی و دشواری درنگ­ها برایش ملایم گردد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

کانون روایی(منظر یا چشم انداز): در تمام حکایت­های مورد بررسی در این پژوهش با کانون روایی(کانون صفر با بازنمود ناهمگن) سروده شده ­اند. راوی دانای کل است و در روایت نقشی را ایفا نمی­کند.
لحن یا آوا
زمان روایت: حکایات بررسی شده در دو زمان روایت شده ­اند: ۱- هم زمان: مانند حکایت آمدن و لاف زنی باز در میان مرغان. ۲- حکایت­هایی که وقایع و رخدادهای آن در زمان­های گذشته روی داده است و در زمان اکنون نویسنده به روایت می ­پردازد. که در این نوع راوی خود در ابتدای حکایت با آوردن افعال ماضی و ذکر زمان­های گذشته و مکان­های دور خوانندگان را آگاه می­ کند. مانند سایر حکایت­ها از حکایت ( ۲- ۱۰)
مکان راوی: راوی در حکایت­های بررسی در بیرون از حکایت قرار دارد، در واقع نویسنده حکایت، راوی حکایت است. و با کانون روایت سوم شخص نا محدود محدود بیان می­ شود. اما باید این به نکته اشاره کرد که در پایان حکایت­ها راوی فاصله ی بیرونی خود را کمتر می­ کند و بدون واسطه شخصیت­های حکایت سخنان خود را برای مخاطب بیان می­ کند معمولاً مضمون سخنان وی در این جایگاه بیان تعلیم و آموزه­های عرفانی است.

۵-۲ پیشنهاد­ها:

هر تحقیق و پژوهش در این زمینه، خونی دوباره به رگ­های ادبیات کلاسیک تزریق کرده، و جانی دوباره به گام­های بی­رمق این نوع ادبیات می­بخشد. تا در نتیجه ادبیات کلاسیک، دوباره با گام­های استوار در شاهراه ادبیات گام بردارد.
با توجه به این که نظریه­ های گوناگونی در مورد داستان و ساختار آن وجود دارد، و این نظریه ­ها همیشه قابل انطباق با آثار دوره­ های مختلف می­باشد، که می­توان این روش را در تحلیل آثار روایی ادبیات فارسی اعم از کلاسیک و معاصر، نظم و نثر به کار برد. بنابراین نگارنده پس از تحلیل ساختاری حکایت­های کوتاه منطق­الطیر عطار بر اساس نظریه­ ژرار ژنت، می ­تواند این پیشنهاد را ارائه کند تا علاوه بر تحلیل ساختاری دیگر آثار این نویسنده بر اساس نطریه ژرار ژنت، داستان­هایی از دیگر آثار وی از جمله: الهی­نامه، براساس نظریه ولادیمیر پراپ روسی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد.

منابع و مآخذ:

1. 1. آسابرگر، آرتور(۱۳۸۰) روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره، ترجمه محمد رضا لیراوی، تهران: کانون اندیشه اداره کل پژوهش های سیما

1. 1. احمدی، بابک.( ۱۳۷۰ ). ساختار و تأویل متن، جلد اول: نشانه شناسی و ساختارگرایی، تهران: مرکز ، چاپ دوم.

1. 1. احمدی، بابک ( ۱۳۸۲) از نشانه های تصویری تا متن ( به سوی نشانه شناسی ارتباط دیداری) ، تهران : مرکز.

1. 1. اخلاقی، اکبر .( ۱۳۷۶ ). تحلیل ساختاری منطق الطیر عطار، اصفهان: فردا، چاپ اول.

1. 1. اخوت، احمد ( ۱۳۷۱) دستور زبان داستان، نشر فردا، چاپ اول

1. 1. انوشه، حسن ( ۱۳۸۱ ) دانشنامه ادب فارسی، ج ۲ ، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم.

1. 1. ایبرمز، ام، اج و جفری گالت هرفم ( ۱۳۸۷) فرهنگ توصبفی اصطلاحات ادبی، ترجمه سعید سبزیان، تهران : رهنما.

1. ایگلتون،تری (۱۳۸۶).پیش درآمدی برنظریه­ی ادبی. ترجمه عباس مخبر.تهران: مرکز، چاپ دوم.

۱۱۹۳– شانه در آب داشتن : کنایه از آماده بودن برای آرایش و پیرایش مو .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱۱۹۴– شاه انجم: استعاره مصرّحه از خورشید.
معنی بیت: آفتاب در فصل بهار هر روز دیر تر غروب می کند.این دیر غروبی آفتاب بر دولت روز افزون تو باد.
۱۱۹۵– موی بر خاستن : از نگاه یا از تصوّر امری مکروه احساس ناخوشایندی به انسان دست می دهد که به طور غیر ارادی موی بر اندام او راست می شود، کنایه از داشتن احساسی ناخوشایند.
موی شانه: منظور دندانه های شانه است.
۱۱۹۶– تکمه: حلقه پیراهن را گویند. در هند به معنی حلقه گوی گریبان مستعمل است.(شارح)
گوی بردن از کسی : پیشی گرفتن ومقدم شدن به دلیری یا علم یا صفت بر دیگری
نریمان که گــــوی از دلیران ببــرد به فرمان شاه آفــــریدون گـــــرد
فردوسی) (
۱۱۹۹– مردمک چشم به صورت داغ به نظر می رسد و شکل ظاهری ابرو مانند زخم است.
۱۲۰۰– پهلو تهی کردن: کناره کردن و دوری گزیدن و پرهیز و اجتناب نمودن از چیزی و از کسی تنها شدن . (برهان (
اشاره مضمر به شباهت زلف معشوق با شمشاد دارد.
۱۲۰۱– لطف خال به خاطر خال بودنش است و زیبایی آن به خاطر رنگ سیاه آن است.
۱۲۰۲– خوشه چین: آنکه پس از درو کردن کشت زار جو و گندم و جمعآوری حاصل ، تک خوشه هایی که در آنجا مانده برای خویشتن جمع می کند. (ناظم الاطباء(
ثوابــــت باشــــد ای دارای خرمن اگر رحمی کنی بر خوشــــــه چینی
(حافظ)
معنی بیت: بیچارگان و درویشان دراین دنیا امیدی به گشایش روزی ندارند؛ از نه خرمن آسمان جز از یک خوشه که برج سنبله است روزی حاصل نمی شود.
مفهوم کلی بیت: کنایه از کم بودن روزی.
۱۲۰۴– معنی بیت: یار در چشم جا گزیده است در حالی که نگاهم همچنان در طلب اوست؛ پرده های چشم من گویی نقاب روی یار است که مانع رویت او می شود.
۱۲۰۵– کسی که نیک و بد جهانیان را نمی شنود مانند کسی است که پنبه در گوش دارد و صاحب عقل و هوش است.
تشبیه پنبه به مغز: پبنه ای که در گوش کسی برای نشنیدن نیک و بد مردم گذاشته می شود در حکم مغز در سر آن کس است.
۱۲۰۶– ایاغ : کاسه و پیاله شرابخوری . (برهان ) (هفت قلزم ) (غیاث ). پیاله شرابخوری و با لفظ ریختن و کشیدن و زدن و بر لب نهادن و بر کف داشتن مستعمل است . (آنندراج ). پیاله و کاسه ای که با آن شراب بخورند. (ناظم الاطباء). ( دهخدا، ۱۳۷۳: ۳۱۶۱)
۱۲۰۷– رنگ رز : کسی که کارش رنگ کردن پارچه و غیر آن است ، و مرکب است از لفظ «رنگ » و «رز» از مصدررزیدن بمعنی رنگ کردن . (از فرهنگ نظام (
آن برگ رزان بین که بر آن شاخ رزان است گویی به مثــــل پیــــرهن رنگرزان است
منوچهری))
۱۲۱۰– مشابهت «پل با کمان » و مناسبت« آب با پیکان ».
۱۲۱۱– روزینه : بهره و حصه هرروزه . (ناظم الاطباء). روزی . (فرهنگ فارسی معین ) آنچه از نقد و جنس که هر روزه بشخص میرسد.معاش یومیه .جیره ای که هرروزه به مستحقین دهند. (ناظم الاطباء).روزگار. زمان. ( دهخدا، ۱۳۷۳: ۱۰۸۹۷)
روزینه: منسوب به روزی و در این بیت نون و های آخر، معنای نفی دارد و عدم دریافت روزی را میرساند؛ یعنی، روزی نیست.(شارح)
۱۲۱۲– ناتوان بین: دو معنا دارد : ۱٫آن کس که به ناتوان ظلم می کند و او را ضعیف می انگارد .
۲٫کسی که ضعف بینایی دارد.
۱۲۱۵– دست به زانو زدن: کنایه از دریغ و افسوس خوردن.
معنی بیت: زاهد اگر در نماز خود اظهارپشیمانی از گناه نمی کند چرا در هر نماز با رکوع رفتن و دست به زانو زدن اظهار افسوس خوردن می کند.
۱۲۱۶– مرجع ضمیر«ش» در رخش لیلی است .
محمل: هودج و کجاوه که بر شتر بندند.
اصطلاح «حق بر طرف کسی بودن» احتمالاً از ویژگی­های زبانی فارسی کشمیر روزگار غنی است.
معنی بیت: کجاوه لیلی از عکس رخ لیلی به مانند آیینه رونما شده است به گونه ای که اگر لیلی روی خود را در آن ببیند، شیفته زیبایی و جمال خود می شود و حق به جانب اوست و سزاور است که دیوانه و مجنون خود شود.
۱۲۱۸– دریا که به پشت خود کدوی حباب بسته است در طغیان حاصل از اشک چشم من شناوراست.
مفهوم بیت: مبالغه در زیادی اشک چشم
۱۲۲۰– گل شبو: گلی که در شب بو میدهد و در روز بو ندارد و آن اقسام دارد. (فرهنگ نظام)
۱۲۲۲– تر شدن: ایهامی لطیفی دارد: ۱٫ مرطوب شدن ۲٫ آلوده به گناه شدن
۱۲۲۳– سفید شدن: ظاهر شدن و آشکار گشتن . (برهان ) (آنندراج )
۱۲۲۶– شست: زهگیر یعنی انگشتری مانندی که از استخوان و جز آن سازند و در ابهام کرده و در وقت کمانداری زه کمان را بدان گیرند و آن را به اعتبار انگشت ابهام شست گویند. (برهان)
معنی بیت: چون تیر تو نشانه را سوراخ ،آن استخوان که هدف بود حالا از میانه تهی شدن به صورت شست در آمده است.
۱۲۲۸– معنی بیت: دریا که از جمع شدن قطره قطره اشک چشمانم که همچون طفلی عریان است به وجود آمده ، به یاری موج با مهربانی برایش کلاهی از حباب درست کرده است.
مفهوم بیت: مبالغه در زیادی اشک.
۱۲۲۹– گردد بلند نامت: مشهور شوی.
۱۲۳۰– برگ سفر: توشه و سامان سفر.
۱۲۳۱– ای محتسب، با شکستن شیشه شراب و جام می، خمار از کار خود باز نخواهد ماند ؛به این منظور می بایست اقدامی اساسی نمود، باید شیشه دانه های انگوررا شکست ،تا آب آن نماند و شرابی درست نشود.
۱۲۳۲– سر رشته چیزی به دست افتادن : راه حصول آن را دریافتن.

ب – ۳ – ۵ – ۲ ) مردم در سطحی نبودند که ظرفیت پذیرش چنین والی را داشته باشند.به عبارت دیگر مردم لیاقت تحت امر بودن چنین شخصی را نداشتند.
ب – ۳- ۵ – ۳ )پذیرش انتقادمردم آن قبیله بخصوص در آن زمان بخصوص مصلحتی خاص داشته در تاریخ بیان نشده است. چرا که درموردقضیه اعتراض مردم در عدم پذیرش ولایت عتاب بن اسید حضرت موضعی کاملا متفاوت اتخاذ کردند.جریان به شرح زیر است :
«… وقتی رسول خدا تسلط حتمی و قطعی بر مکه معظمه یافت و کارها به ثبات آمد، عتاب بن اسید را امیر مکّیان قرارداد. وقتی این خبر به آنان رسید، گفتند که محمد[ صلی علیه وآله وسلم ] به تحقیر ما ادامه می‏دهد، به‏گونه‏ای که جوانکی کم سن و سال و هجده ساله را بر ما ولایت و امارت بخشید، در حالی‏که بین ما پیران سالخورده و همجواران حرم امن الهی ـ که بهترین بقعه زمین است ـ وجود دارد.
رسول خدا نامه بلکه عهدنامه‏ای خطاب به اهل مکه و به نفع عتاب نگاشت:
از محمد رسول‏الله به همسایگان بیت الله الحرام و سکانداران آن، اما بعد، هر کدام از شما مؤمن به خدا و محمد نبی خدا است، افعال و اقوال پیامبر را تصدیق و تصویب می‏کند و به علی، برادر محمد و رسول و صفیّ او و بهترین خلق خدا بعد از او به عنوان ولیّ نگاه می‏کند. او از ما است و در خط ما است و هر کس مخالف او است، مستحق سحق و عذاب سعیر است. خداوند هیچ یک از اعمالش رانمی پذیرد، هر چند بزرگ باشد و برای همیشه وارد جهنم خواهد شد. بدانید محمد رسول خدا عتاب بن اسید را برای مصالح و احکام و شئون گوناگون شما نصب نمود و به او اموری همچون تنبیه غافلان و تعلیم جاهلان و مستقیم نمودن منحرفان و تأدیب بی ادبان شما تفویض کرد، زیرا رسول خدا به‏خوبی فضیلیت این جوان را بر شما در خصوص تبعیت و موالاتش از رسول خدا و علاقمندی به علی که ولیّ‏خدا است، می‏داند. پس عتاب خدمتگزار ما و در راه خدا برادر ما و دوستدار دوستداران ما و دشمن دشمنانمان است و برای شما آسمانی سایه سار و زمینی حاصل خیز و پاک و خورشیدی فروزان است. خدا او را بر همه شما برتری داد به خاطر محبت و موالات محمد و علی و پاکان خاندان آن دو. خدا او را حاکم شما قرار داد. وی به آنچه خدا اراده می‏کند، عمل می‏نماید. خدا او را توفیق می‏دهد و یاری می‏کند، چون او حظ و شرف را از محبت محمد وعلی گرفته است. او نیاز به مؤامره و مطالعه ندارد [=در تصمیم‏ گیری‏ها آزاد است و نیاز نیست مرتبا با ما در تماس باشد [و راستگو و سدید و امین است. هر کس او را اطاعت کند، سزاوار پاداش فراوان است اما هر کس با او مخالفت کند، لایق عذاب شدید است و خدای غالب و عزیز بر او غضب خواهد کرد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

مبادا هیچ کدام از شما به جوانی او خرده بگیرد و احتجاج کند، زیرا بزرگتر، افضل نیست، بلکه افضل اکبر است! عتاب در موالات ما و موالات دوستان ما و خصومت با دشمنان اکبر است. بدین خاطر او را امیر شما قرار دادیم و رئیس گردانیدیم. مرحبا به فرمانبردارانش.
وقتی عتاب نزد مکّیان آمد و عهدنامه و حکمش را خواند، در جایی ایستاد که همه او را می‏دیدند و فریاد زد: ای مردم مکه! رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم مرا به عنوان یک شهاب آتش زا به سوی منافقان میان شما پرتاب کرده و به عنوان رحمت و برکتی بر مؤمنان فرستاده و من عالم ترین مردم به حال و وضع شما هستم و منافقان را خوب می‏شناسم. به زودی نماز را برپا می‏دارم. هر کس پیوست، با او برخورد مؤمن خواهم کرد وهر کس گسست، او را دشمن خواهم داشت، مگر معذور باشد که عذرش پذیرفته است وگرنه مجازات خواهد شد و گردن او را خواهم زد تا حرم خدا را از منافقان پاک کنم.
اما بعد همانا راستی شرط امانت و فجور، خیانت است. گناه و فحشا میان قومی شیوع و رسوخ نیافت مگر آنکه ذلیل و علیل شدند. ای مردم! قدرتمند شما نزد من ضعیف است تا حق از او بستانم و ضعیف شما نزد من قدرتمند است تا حق او را بستانم. تقوا داشته باشید و مفتخر به اطاعت الهی شوید و خود را با مخالفت خدا ذلیل نکنید.»( حکیمی وآرام،۱۳۸۰، ۶۸۶)
ب – ۳ – ۵ – ۴ ) برکناری آن والی درآن زمان ویژه از ولایت آن قبیله ویژه مصلحتی خاص داشته که در تاریخ بیان نشده است.
ب – ۳ – ۵ – ۵ ) انتصاب والی دوم درآن زمان ویژه به ولایت آن قبیله ویژه وحتی به عنوان جانشین فردی مخصوص مصلحتی خاص داشته که در تاریخ بیان نشده است.
ب – ۳ – ۶ ) تفاوت سوال برای دانستن وتقویت ایمان با اعتراض و سوال برای پیش بردن اهداف خود:
یعنی نباید از ولی امر هیچ سؤالی کرد؟(همان گونه که ابراهیم خلیل الله علیه السلام برای اطمینان قلب خود از معاداز خدا خواست زنده شدن مردگان را برایش به صورت عملی نشان دهد.اشاره به آیه ۲۶۰ سوره بقره است.)
از آنجا که هدف این تحقیق روشنگری برای دست یافتن به بهترین الگوی رفتاری است باید تمام زوایای یک مسئله را شکافت تا به نتیجه قابل قبولی رسید.آنچه که باید در قدم نخست به آن توجه کرد این است که انبیا واولیاء اگرچه در مراتب بالایی از وجود قراردارند اما در همان مراتب بالا هم درجاتی وجود دارد مطابق آنچه در تاریخ ونصوص دینی داریم مقام سیادت انبیاء واولیاء و به طریق اولی اشرفیت مخلوقات عالم از آن شخص پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم است ودر آن هیچ شکی نیست.
از طرف دیگر وقتی در سیره ایشان دقت نظر می شود به خوبی قابل ملاحظه است که حضرت بدون در خواست قبلی و به خواست ذات اقدس احدیت به عرش عروج می کنند وملکوت آسمان ها وزمین را مشاهده می کنند وبه مقام «کان قاب قوسین او ادنی» ( سوره نجم آیه ۹ ) نایل می شوند.اما حضرت ابراهیم علیه السلام از باریتعالی درخواست می کند که معاد و برانگیخته شدن دوباره مردگان را ببیند.نظیر همین درخواست از موسی کلیم الله نقل شده که از ذات اقدس احدیت تقاضا می کند که برای ایمان آوردن گروهی ازبنی اسرائیل خود را برای آنان بنمایاند اما پاسخ می آید به کوه بنگریداگرکوه در جای خود ماند شماهم قادر خواهید ببینید.
( سوره بقره آیه ۵۵ وسوره اعراف آیه ۱۴۹ ) پس ملاحظه می شود که با دقت در برخی ظرایف ، آنان که مقام بالاتری دارند بدون پرسش به مقاماتی نایل می شوند که بسیاری با درخواست وحتی به قیمت ایمان آوردن تعدادی از مردم هم آن مقامات حاصل نمی شود.
با این توصیفات نتیجه همان است که نظریه ارائه شده را اثبات می کند:
«بهتر است در مقابل ولی امر ، اطاعت پیشه شود تا پرسش وکنجکاوی ….»
لازم است این نکته نیز توجه شود که این امر نه تنهایک امر اخلاقی صرف نیست بلکه مؤیدهمان جمله معروف «سیاست ما عین دیانت ما و دیانت ما عین سیاست ما است »
البته می توان این بخث را درچارچوب مباحث اخلاق سیاسی مطرح کرد اما صرف نظر از آن نیز قابلیت طرح درحوزه اندیشه سیاسی را دارد وبلکه یکی از موضوعات اخنصاصی این حوزه به شمار می رود.
ب – ۳ – ۷ ) ولی امر و دیکتاتورمستبد:
در پاسخ به این سؤال باید خاطر نشان کرد که برخلاف سیستم حکومتی غرب که اختیاراتی راکه به حاکم می دهد به زعم خود باقوانین موضوعه نظام مند کرده ومی تواند احتمال بروز فساد در سیستم حکومتی رابه حد اقل برساند.بدین ترتیب ادعا می شود قدرتی که در اختیار حاکم قرار دارد به دیکتاتوری ختم نمی شود. بدین ترتیب انبوهی از قدرت حام را افسار می زنند ،آن را کنترل قدرت می نامند.
اما باید گفت انبوه اختیاراتی که در اندیشه سیاسی اسلامی بر ولی امرمترتب می شود نه با قوانین موضوعه بشری ، بلکه با قوانین سدید خدایی بر پایه فطرت پاک الهی انسان محدود می شود.بدیهی است ضمانت اجرایی کدام یک از این قید ها بیشتر است ولازم به توضیح نیست.

فصل سوم : اندیشه وسیره سیاسی کلی امیرالمؤمنین علیه السلام

در این بخش اندیشه وسیره سیاسی کلی امیرالمومنین علیه السلام در چهار دوره ذیل مورد بررسی قرار می گیرد:

الف ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم

ب ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره پس از رحلت نبی اکرم صلی الله علیه وآله وسلم تا استقرار خلیفه اول

ج ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره قبل از خلافت

د ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره خلافت(البته به علت اهمیت خاص این دوره وبروز بیشتر وبهتر سیره سیاسی ایشان در این دوره توضیحات بیشتری ارائه می شود)

الف ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم

درمنابع تاریخی در باره جایگاه سیاسی اجتماعی دینی وفرهنگی امیرالمومنین علیه اسلام در دروره حیات مبارک پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم شواهد واسناد بی شماری می توان پیدا کرد.اما در این قسمت بدلیل اجتناب از اطاله کلام وتکرار مباحث تاریخی در هر بعد یا برحه از این دوره حساس به برخی نقاط عطف اشاره موردی می گردد.ازجمله این نقاط عطف می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱ ) نخستین مسلمان
۲ ) نخستین یاور دوره تبلیغ مخفی رسالت نبوی
۳ ) اعلام وصایت پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم در برحه های مختلف ازجمله در میهمانی عشیره الاقربین
۴ ) سرباز جان برکف برای نجات جان شریف پیامبراعظم (صلی الله علیه وآله وسلم)در لیله المبیت
۵ ) امین مخصوص و وکیل پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم برای اتمام کارهای ناتمام مکه پس از هجرت
۶ ) توقف پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم در قبا برای الحاق امیرالمؤمنین علیه السلام به کاروان ایشان به منظور ورود به مدینه
۷ ) اعلام برادری واخوت پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم با امیرالمؤمنین علیه السلام
۸ ) فرستاده ویژه پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم برای انجام ماموریت های حساس ازجمله : ابلاغ آیات سوره برائت به مشرکین مکه ، سردار خیبر ، سرداربدر، احد وخندق ابلاغ رسمی دین به اهالی یمن
۹ ) جانشینی پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم در مواقع حساسی که ایشان در مدینه نبودند واحتمال کودتا وجود داشت.
۱۰ ) نزول آیات متعدددر مدح وتوصیف رفتار های مختلف از جمله :
الف – ۱۰-۱ ) سوره مائده آیه ۵۵ : إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُون‏
سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‏اند؛ همانها که نماز را برپا مى‏دارند، و در حال رکوع، زکات مى‏دهند
الف – ۱۰- ۲ ) سوره انسان آیه ۸ : وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً
و غذاى (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» مى‏دهند
الف – ۱۰- ۳ ) سوره آل عمران آیه ۶۱ : فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ‏ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبین‏
هرگاه بعد از علم و دانشى که (در باره مسیح) به تو رسیده، (باز) کسانى با تو به محاجّه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: «بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود؛ آنگاه مباهله کنیم؛ و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم‏.
الف – ۱۰- ۴ ) سوره بقره آیه ۲۰۷ «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ»
بعضى از مردم (با ایمان و فداکار، همچون على (علیه السلام) در «لیله المبیت» به هنگام خفتن در جایگاه پیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم)، جان خود را به خاطر خشنودى خدا مى‏فروشند؛ و خداوند نسبت به بندگان مهربان است.
الف – ۱۰- ۵ ) سوره احزاب آیه۳۳ : وَ قَرْنَ فی‏ بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّهِ الْأُولى‏ وَ أَقِمْنَ الصَّلاهَ وَ آتینَ الزَّکاهَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ‏ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیر

کمی مرجح یا کمی مهم­تر یا کمی مطلوب­تر۳ترجیح یا اهمیت یا مطلوبیت برابر۱ترجیحات بین فواصل قوی۲و۴و۶و۸

ب) مرحله بی­اندازه­سازی: شاید اندازه اندازه ­گیری شاخص­ های کمی با همدیگه متفاوت باشن (مانند هزینه به ریال در مقابل وزن به کیلوگرم). از این رو لازمه تا قبل از انجام عملیات اصلی ریاضی، شاخص­ های مورد نظر بی­اندازه شن (اصغرپور، ۱۳۷۷:۴۹).
بدین­ترتیب عناصر شاخص­ های تبدیل­شده (n_ij) بدون بعد اندازه ­گیری می­شن. جهت بی­اندازه­سازی ماتریس تصمیم D به تناسب نوع فنون، از نرم­های مختلفی مثل خطی، نرم اقلیدسی و نرم ساعتی استفاده می­شه که اینجا فقط به معرفی نرم ساعتی اشاره می شه.
در نرم ساعتی، بی­اندازه­سازی معنی واقعی خود رو پیدا می­کنه. نرم ساعتی به صورت رابطه زیره:
_J=1,2,…n n_ij=
قدم پنجم: تعیین ضرایب اهمیت نسبی واسه شاخص ­ها W_j: در خیلی از مسائل MADM و به خصوص در فنون MCDM، نیاز به دونستن اهمیت نسبی شاخص ­ها هستش، بطوری­که مجموعه این اوزان برابر با واحد بوده و این اهمیت نسبی، درجه ارجحیت هر شاخص رو نسبت به بقیه شاخص ­ها واسه تصمیم ­گیری مورد نظر سبک سنگین کنه (همون منبع، ۱۳۷۷:۵۲).
کلا واسه محاسبه بردار اهمیت نسبی شاخص ­ها (w) روش­های مختلفی هست که از اون جمله می­توان به مواردی چون نظرسنجی از خبرگان با اجرای روش دلفی (آذر، ۱۳۸۱ص۷۶)، آنتروپی شانون، روش LINMAP، روش دست کم مربعات، روش دست کم مربعات لگاریتمی، فوت وفن بردار خاص و روش­های تقریبی اشاره کرد (اصغرپور، ۱۳۷۷).

۲-۶ مدل روند تحلیل شبکه­ ای(ANP)^[24]

روش­های آزمایش چندمعیاره کاربرد بزرگی در همه علوم از جمله علوم مدیریتی پیدا کرده­ان. از بین این روش­ها، روند تحلیل سلسله­مراتبی(AHP) یکی از راه ­های آزمایش چند­معیارهه که بیشتر روش زوم شده.
روند تحلیل سلسله مراتبی اول مسئله یا موضوع مورد نظر رو به یه ساختار سلسله مراتبی تبدیل می­کنه که در اون عناصر تشکیل دهنده این ساختار که اجزا تصمیم هم تلقی می­شن، جداگونه از همدیگه فرض شده­ان. پس ، یکی از محدودیت­های جدی AHP اینه که وابستگی دوطرفه بین عناصر تصمیم، یعنی وابستگی معیارها ، زیرمعیارها و گزینه ها رو در نظر نمی­گیرد و رابطه بین عناصر تصمیم رو سلسله مراتبی ویک­طرفه فرض می­کنه.”این فرض” ممکنه در بعضی موارد صادق نباشه و در اینجور شرایطی نتیجه روش AHP ممکنه موجب برعکس شدن رتبه­ها شه. یعنی با حذف گزینه­ای ممکنه نتیجه رتبه ­بندی گزینه­ ها عوض شه(زبردست،۱۳۸۰:۱۹).
از طرفی خیلی از مسائل تصمیم ­گیری نمی­تونن به شکل سلسله مراتبی ساختار پیدا کنن ، چون اون­ها تعامل و وابستگی عناصر سطح بالاتر روی عناصر سطح پایین­تر رو در بر می­گیرند. نه فقط همونجوریکه تو یه سلسله مراتب اهمیت ملاک­ها اهمیت گزینه­ ها رو مشخص می­کنه ولی اهمیت خود گزینه­ ها هم اهمیت ملاک­ها رو تعیین می­کنه (ساعتی و وارگاس،۲۰۰۶:۷ ).
پس باید در به کار گیری راه AHP کمی با احتیاط بود، چون کلیه مسائل و مشکلات برنامه ­ریزی حتماً دارای ساختار سلسله مراتبی نیستن. این محدودیت کلی AHP باعث شد تا ایجاد­کننده اون، توماس ساعتی روش روند تحلیل شبکه­ ای(ANP) رو ارائه و معرفی کنه که درآن رابطه پیچیده بین ومیان عناصر تصمیم،از راه جایگزینی ساختار سلسله مراتبی با ساختار شبکه­ ای، در نظر گرفته می­شه. روند تحلیل شبکه­ ای حالت عمومی AHP و شکل گسترده اون حساب می­شه(ساعتی ،۱۹۹۹) که درآن موضوعات با وابستگی دوطرفه و بازخورد رو هم می­توان در نظر گرفت. به خاطر همین در سال­های گذشته به کار گیری ANP به جای AHP در همه زمینه­ها زیاد شده(نیمیرا و ساعتی،۲۰۰۴،:۵۷۵).
روند تحلیل شبکه­ ای چون حالت عمومی AHP و شکل گسترده اون هستش، پس همه ویژگی­های مثبت اون از جمله سادگی، انعطاف پذیری، به کار گیری معیارهای کمی و کیفی به طور همزمان، و توانایی بررسی سازگاری در قضاوت­ها رو دارا بوده و مضافاً می­تونه ارتباطات پیچیده(وابستگی­های دوطرفه و بازخورد) بین و میان عناصر تصمیم رو با استفاده ساختار شبکه­ ای بجای ساختار سلسله مراتبی در نظر بگیره. فرق بین یه “ساختار سلسله مراتبی” و “ساختار شبکه­ ای” در نموراد ۱ ارائه شده. واسه تحلیل شبکه­ ای (ANP) هر موضوع و مسئله­ای رو مثل شبکه­ ای از معیارها ، زیرمعیارها و گزینه­ ها (همه اینا عناصرنامیده می­شن) در نظر می­گیرد. همه عناصر تو یه شبکه می­تونن، به هر شکل، دارای رابطه با همدیگه باشن. یعنی، تو یه شبکه، بازخورد و رابطه دوطرفه بین و میان خوشه ­ها امکان­پذیره (ساعتی ،۲۰۰۴:۱۲۹). پس ANP رو می­توان تشکیل شده از دو قسمت دونست: سلسله مراتب کنترلی و رابطه شبکه­ ای. سلسله مراتب کنترلی رابطه بین هدف، معیارها، و زیرمعیاره رو شامل شده و بر رابطه داخلی سیستم تاًثیرگذاره و رابطه شبکه­ ای وابستگی بین عناصر و خوشه ­ها رو شامل می­شه(ساعتی ،۱۹۹۹،:۱).
این توانایی ANP امکان در نظر گرفتن وابستگی­های دوطرفه بین عناصر رو جفت و جور کرده و در نتیجه نگاه دقیقی به مسایل پیچیده ارائه می­کنه. تاًثیر عناصر بر عناصر دیگه تو یه شبکه به وسیله یه سوپر ماتریس در نظر گرفته می­شه.
شکل۲-۲: فرق ساختاری بین یه” سلسله مراتب” و “شبکه”
امتیازات ANP
ANP یه فوت وفن جامعه که امکان در نظر­گرفتن تموم معیارها (محسوس و غیر محسوس) که بعضی از اون­ها به روند تصمیم ­گیری در رابطه می­شن رو می­دهد (ساعتی، ۱۹۹۹).
AHP یه قالب تصمیم ­گیری به همراه سلسله مراتبی یه جهته میان سطوح تصمیم رو ارائه می­دهد، در حالی­که ANP امکان وجود روابط پیچیده بیشتری میان سطوح تصمیم به گونه ­ای که نیاز به ساختار سلسله مراتبی اکید نباشه، رو می­دهد.
در خیلی از مسائل تصمیم ­گیری مطلوب اون هستش که مثل دنیای واقعی بشه روابطی دوطرفه میان معیارها متصور شد. از اونجایی­که متدلوژی ANP این امکان رو در اختیار تصمیم­گیرندگان قرار می­دهد یه وسیله تصمیم ­گیری چندمعیاره جذابه. این ویژگی اونو نسبت به AHP برتری می­بخشه.

۲-۷ دیمتل

فوت وفن DEMATEL مخفف عبارت Decision Making Trial And Evaluationه. فوت وفن دیمتل به وسیله Fonetla و Gabus به سال ۱۹۷۱ ارائه شد. فوت وفن دیمتل که از شکلای جور واجور روش‌های تصمیم‌گیری براساس مقایسه‌های زوجیه، با بهره‌مندی از قضاوت خبرگان در استخراج عوامل یه سیستم و ساختاردهی نظام‌مند به اونا با استفاده اصول نظریه گراف‌ها، ساختاری سلسله‌مراتبی از عوامل موجود در سیستم همراه با روابط تاثیر و تاثر دوطرفه ارائه می‌دهد، بگونه‌ای که شدت اثر روابط نامبرده رو به صورت امتیاز عددی مشخص می‌کنه. روش دیمتل جهت شناسایی و بررسی رابطه دوطرفه بین معیارها و ساختن نگاشت روابط شبکه استفاده کرده می‌شه. از اونجا که گرافهای جهت دار روابط عناصر یه سیستم رو بهتر می تونن نشون بدن، پس فوت وفن دیمتل براساس نمودارهاییه که می تونه عوامل درگیر رو به دو گروه دلیل و معلول تقسیم کنه و رابطه بین اونا رو به صورت یه مدل ساختاری شناسایی کنه. فوت وفن دیمتل عموماً واسه بررسی مسائل بسیار پیچیده جهانی به‌وجود اومد. دیمتل هم واسه ساختاردهی به یه دنباله از اطلاعات مفروض کاربرد داره. به‌طوریکه شدت ارتباطات رو به‌صورت امتیازدهی مورد بررسی قرار داده، بازخورها توأم مهم اونا رو جستجو کرده و روابط انتقال ناپذیر رو می‌پذیرد.
۱- در نظرگرفتن ارتباطات دوطرفه؛ مزیت این روش نسبت به فوت وفن تحلیل شبکه ای، روشنی و شفافیت اون در درخشش ارتباطات دوطرفه میان کل هی بزرگی از اجزاءه. طوری که کارشناسان می تونن با تسلط بیشتری به بیان نظرات خود در مورد اثرات (جهت و شدت اثرات) میان عوامل بپردازند. اینم بگیم که ماتریس حاصله از فوت وفن دی متل (ماتریس ارتباطات داخلی)، در واقع تشکیل دهنده بخشی از سوپرماتریسه. یعنی، فوت وفن دی متل به طور جداگونه عمل نمی کنه بلکه به عنوان زیر سیستمی از سیستم بزرگتری چون ANPه.
۲- ساختاردهی به عوامل پیچیده به شکل گرو ههای دلیل و معلولی. این مورد یکی از مهمترین کارکردها و یکی از مهم ترین دلایل کاربرد فراوون اون در فرایندهای حل مسئله س. بدین صورت که با تقسیم بندی مجموعه بزرگی از عوامل پیچیده به شکل گروه های دلیل معلولی، تصمیم گیرنده رو در شرایط مناسب تری از درک روابط قرار میده. این موضوع دلیل شناخت بیشتری از جایگاه عوامل و نقشی که در جریان تاثیرگذاری دوطرفه دارن، می‌شه.

۲-۸ اراده کردن چندهدفه

در خیلی از وضعیتا و مسائل واقعی تصمیم گیرندگان واسه اراده کردن بیشتر از یه هدف رو مورد توجه قرار میدن. برنامه ریزی خطی فرض می کرد که تصمیم گیرنده(گان) تنها یه هدف دارن. درنظر گرفتن تنها یه هدف ممکنه باعث بروز مشکلاتی شه، مثلا اگه یه شرکت در اراده کردن اش در مورد اندازه تولید تنها سود رو مهم بدونه و از اهداف دیگری مثل رضایت مشتری، رضایت کارکنان، تنوع تولید، سهم بازار، و … غافل شه ممکنه در بلندمدت نتونه به باقی موندن خود ادامه بده. پس لازمه از مدلای چندهدفه استفاده شه(مومنی، ۱۳۸۹، ص۹۱).

۲-۸-۱ شکل ریاضی مدلای چندهدفه

اون طور که گفته شد در “مدلای چندهدفه”، بر خلاف برنامه ریزی خطی (که تنها یه هدف داره)، با چند هدف مواجه هستیم. کلا، یه مدل چندهدفه با kهدف جور واجور f₁، f₂،…. و f_n رو به صورت زیر نشون می دیم(مومنی، ۱۳۸۹، ص۹۲):
Max (min) f₁(x_j)
Max (min) f₂(x_j)
. .
. .
. .
Max (min) f_k(x_j)
St:
(محدودیتای عملیاتی) m،….،۱،۲ g_i(x_j) ≤ b_{i ,} i =
(محدودیتای غیرمنفی) n،….،۱،۲ x_j ≥ ۰ _, j =

۱۷۱۴/۲۴^c

۲۳۹۲/۲۹^d

SEM

۱/۱۱

۳/۱۰

۵/۷۷

۸/۸۵

۹/۲۱

۱۴/۱۷

۱۲/۸۴

۳۱/۳۰

۳۷/۸۲

معنی داری

ns

*

ns

*

ns

**

ns

**

**

ns اختلاف معنی دار نیست.
* اختلاف در سطح ۵ درصد معنی دار است (p<0/05).
** اختلاف در سطح ۱ درصد معنی دار است (p<0/01).
در هر ستون حروف نامتشابه وجود تفاوت معنی دار میان میانگینها را نشان میدهد.
۴-۵-۲- مصرف خوراک
در جدول ۴-۷ میانگین خوراک مصرفی پرندگان گروه های مختلف آزمایشی نشان داده شده است. میزان مصرف خوراک بین گروه های آزمایشی در سنین ۷-۰، ۲۸-۲۱، ۳۵-۲۸ روزگی اختلاف معنیداری نداشت. در سن ۱۴-۷ روزگی جوجههای تغذیه شده با آنتی بیوتیک مصرف خوراک بالاتری نسبت به سایر گروه های آزمایشی داشتند (p<0/01). جوجههای که آنتی بیوتیک و پری بیوتیک دریافت کرده بودند در فاصله زمانی ۲۱-۱۴ روزگی در مقایسه با گروه های شاهد و چای سبز مصرف خوراک بالاتری داشتند (p<0/05). به طور کلی در دوره آغازین گروه آنتی بیوتیک نسبت به گروه های شاهد، چای سبز و کامبوچا بطور معنی داری مصرف خوراک بالاتری داشت (p<0/01). همچنین استفاده از پری بیوتیک در دوره آغازین در تغذیه جوجهها بطور معنیداری نسبت به گروه های شاهد و چای سبز مصرف خوراک را بهبود بخشید (p<0/01). جوجههای تغذیه شده با آنتی بیوتیک، پروبیوتیک و چای کامبوچا بطور معنیداری از مصرف خوراک بالاتری در سن ۴۲-۳۵ روزگی برخوردار بودند (p<0/05). استفاده از آنتی بیوتیک و چای کامبوچا در دوره پایانی مصرف خوراک را در مقایسه با گروه های شاهد و چای سبز به طور معنی داری بهبود بخشید (p<0/01). در کل دوره نیز جوجههای که آنتی بیوتیک و کامبوچا و پری بیوتیک دریافت کرده بودند بطور معنیداری مصرف خوراک بالاتری داشتند (p<0/01). همچنین استفاده از پروبیوتیک و چای سبز بترتیب مصرف خوراک را بطور نسبی افزایش و کاهش داد.
مصرف آنتی بیوتیکها از طریق کاهش میکروارگانیسمهای مضر باعث میشود از ضخامت دیواره روده کاسته شده و در نتیجه، جذب مواد مغذی با سهولت بیشتری صورت گیرد. همچنین آنتی بیوتیکها با حذف عوامل بیماریزا باعث سلامتی بیشتر پرنده و افزایش اشتهای حیوان میگردد (کارا اقلو و دورداگ، ۲۰۰۵). به طوریکه در آزمایش حاضر نیز بهبود معنی دار اضافه وزن پرندگان با تیمار آنتی بیوتیک می تواند بواسطه بهبود معنی دار مصرف خوراک پرندگان این تیمار در مقایسه با گروه شاهد است.
در تحقیق پاندا و همکاران (۲۰۰۰)، ژانک و همکاران (۲۰۰۵) و مانت زوریس و همکاران (۲۰۰۶) افزودن پروبیوتیک اثر معنی داری بر مصرف خوراک نداشت. بطوریکه در آزمایش پاندا و همکاران (۲۰۰۰) مقادیر مختلف (۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ میلی گرم در هر کیلوگرم خوراک) پروبیوتیک پروبیولاک مکمل شده، هیچ تأثیری بر مصرف خوراک نداشت. ولی در آزمایش موهان و همکاران (۱۹۹۶) بر روی جوجههای گوشتی، مقدار مصرف خوراک در سن ۸ هفتگی در گروه های تغذیه شده با پروبیوتیک ( ۷۵ و ۱۰۰ میلی گرم در کیلوگرم خوراک) نسبت به گروه شاهد، حدود ۱۰۰ گرم برای هر جوجه افزایش نشان میداد، هرچند این اختلاف از لحاظ آماری معنیدار نبود. کنترل باکتریهای مضر، تحریک سیستم ایمنی و تغییر مرفولوژی روده سه شیوه اصلی بهبود عملکرد از طریق پریبیوتیکها بیان شده است (فرکت، ۲۰۰۴).

به نظر می رسد چای کامبوچا از طریق بهبود جمعیت میکروبی روده و هماهنگ نمودن سوخت و ساز نقش مؤثری در بهبود خوراک مصرفی جوجه ها داشته باشد (پترو، ۱۹۹۶).
جدول۴-۷- مقایسه میانگینهای مصرف خوراک جوجههای گوشتی در دوره های مختلف پرورشی

مصرف خوراک (گرم/پرنده)

سن (روز)