لایه بالایی نیز یک شبکه توری شکل با ضخامت ۷/۰، از یک ساختار سرپینسکی مرتبه دوم می­باشد، که ساختار آن در شکل (۳-۲۹-) نشان داده شده است. به طور کلی با توجه به فاصله بین این دو لایه پچ، این آنتن می ­تواند خواص تشعشعی متفاوتی را از خود نشان دهد. که در ادامه این آنتن را برای دو حالت، دو حالت به هم چسبیده، شکل (۳-۲۹-) و دو لایه با فاصله از هم، شکل (۳-۲۹-)، بررسی می­کنیم. در هر دو این ساختارها طول کلی لایه فرکتالی برابر ۴۴ است و زیر لایه اصلی آنتن، که لایه پایینی بر روی آن قرار دارد، ضخامتی برابر با ۳ و ضریب دی الکتریک برابر با ۲/۲ دارد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در حالتی که دو لایه با فاصله نسبت به هم قرار دارند، زیر لایه بین دو لایه پچ دارای ضخامت ۱۲۷/۰ و ضریب دی­الکتریک برابر با ۲ می­باشد. این فاصله بسیار کم بین دو لایه، تزویج الکترومغناطیسی بسیار قوی را بین پچ­ها بوجود می ­آورد.
نکته دیگر در خصوص این ساختار، نحوه تغذیه آن می­باشد که از نوع کابل هم­محور انتخاب شده است. در سیستم تغذیه، کابل هم­محور به لایه فرکتالی پایینی متصل شده است.
شکل ۲-۲۹ : ساختار کلی انواع آنتن­های دولایه سرپینسکی، با یک لایه توری شکل [۳]
نتایج حاصل از شبیه­سازی تلفات بازگشتی پترن تشعشعی این آنتن­ها به ترتیب در شکل­های (۲-۳۰) و (۲-۳۱)، نشان داده شده است. همان­طور که در شکل (۲-۳۰) مشاهده می­کنید، دو ساختار آنتن دولایه­ای فوق، در بالترین فرکانس رزنانس دارای تفاوت­هایی نسبت به هم می­باشند. در خصوص دلیل این تفاوت باید به این نکته اشاره کرد، از آنجا که در ساختار دو لایه­ای به هم چسبیده، اثر خازنی بین دولایه حذف شده است لذا در فرکانس­های بالا این پدیده باعث ایجاد یک جابجایی فرکانسی می­گردد.
وجود ویژگی­هایی در ساختار دولایه به هم چسبیده، مانند کمتر بودن تلفات بازگشتی و یا افزایش پهنای باند آن در باندهای رزنانسی مختلف، سبب شده این ساختار نسبت به ساختار دولایه با فاصله، ارجحیت داشته باشد. از لحاظ پترن تشعشعی، این دو آنتن کاملاً با هم یکسان می­باشند، و تنها تفاوت آنها در مقدار گین در باندهای مختلف می­باشد. که علت آن نیز مجدداً به وجود دی­الکتریک ما بین دو لایه پچ، در ساختار دو لایه با فاصله، برمی­گردد. به طور کلی وجود دی­الکتریک در ساختار دو لایه با فاصله، سبب افزایش تلفات ناشی از امواج سطحی نیز می­گردد.
شکل ۲-۳۰ : تلفات بازگشتی، آنتن با دو لایه به هم چسبیده (خط پر) و آنتن با دو لایه با فاصله (خط­چین) [۳]
شکل ۲-۳۱ : پترن تشعشعی آنتن دو لایه سرپینسکی برای فرکانس­های ۲/۵ ()، ۲/۶ () و ۷/۸ () [۳]
۲-۶- آنتن­های سرپینسکی بهبودیافته برش خورده
در این قسمت هدف بررسی تأثیر برش لبه­های پچ سرپینسکی و ایجاد اتصالات زمین در نقاط مختلف پچ می­باشد. نتایج اندازه ­گیری برای این ساختارها نشان می­ دهند، که با ایجاد تغییرات فوق در یک آنتن فرکتالی سرپینسکی، ساختار جدید از لحاظ تطبیق امپدانس در فرکانس­های پایین بهبود قابل ملاحظه­ای می­یابد.
ساختار کلی آنتن بهبود یافته سرپینسکی در این بخش، در شکل (۲-۳۲) نشان داده شده است. آنتن­های معرفی شده در این بخش نیز همانند بخش قبل به صورت دولایه می­باشند. در این حالت لایه پایین یک پچ سرپینسکی بهبودیافته بوده و لایه بالایی شامل یک پچ سرپینسکی توری مانند می­باشد.
شکل ۲-۳۲ : ساختار کلی آنتن بهبودیافته با لبه­های برش خورده و اتصال زمین [۴]
مشخصات زیرلایه برای این آنتن­ها مانند زیرلایه بخش قبل می­باشد و تغذیه این آنتن­ها نیز توسط کابل هم­محور متصل شده به پچ پایینی تأمین می­ شود. شکل (۲-۳۳) نتایج شبیه­سازی ساختارهای فوق را برای، پارامتر تلفات بازگشتی آنتن نشان می­دهد. همان­طور که در این شکل ملاحظه می­کنید، برای فرکانس­های پایین میزان تلفات بازگشتی به شدت کاهش یافته، و باعث بهبود خواص تشعشعی این آنتن در مقایسه با یک آنتن سرپینسکی ساده، شده است. علت این بهبود در خواص تشعشعی به خاطر ایجاد دو تغییر در این آنتن بهبودیافته نسبت به آنتن سرپینسکی ساده، می­باشد. که در ادامه مورد بررسی قرار می­گیرند. اولین تغییر در این آنتن، برش لبه­های پچ­ها در هر دو لایه بالایی و پایینی می­باشد. این تغییر در ساختار آنتن باعث کوتاه شدن مسیر جریان برای مدهای پایین می­گردد، که اثر آن جابجایی فرکانسی برای فرکانس­های پایین، می­باشد. اثر دیگر برش لبه­های پچ، افزایش پهنای باند آنتن است.
دومین تغییر در این آنتن، وجود اتصال کوتاه بین پچ لایه پایینی و صفحه زمین می­باشد. اگرچه کاربرد اصلی اتصالات کوتاه در آنتن­های مایکرواستریپ به منظور کاهش ابعاد آنتن می­باشد، اما در اینجا ملاحظه خواهید کرد که استفاده از اتصالات کوتاه در مکان­های مناسب، باعث بهبود خواص تشعشعی آنتن در فرکانس­های پایین نیز می­گردد. در ساختار پیشنهاد شده در این بخش، فاصله محل اتصالات تا لبه­های پچ به اندازه ۷۵% فاصله پچ پایینی تا صفحه زمین می­باشد. از آنجا که در فرکانس­های بالا مکان­هایی که اتصالات در انجا قرار گرفته­اند، به صورت غیرفعال^[۱۹] می­باشند. لذا تأثیر حضور اتصالات کوتاه تنها در فرکانس­های پایین دیده می­ شود. شکل (۲-۳۴) پترن تشعشعی را بریا آنتن بهبود یافته با لبه­های برش خورده و اتصالات زمین نشان می­دهد.
شکل ۲-۳۳ : پارامتر برای دو آنتن سرپینسکی ساده و سرپینسکی بهبودیافته با لبه­های برش خورده [۴]
شکل ۲-۳۴ : پترن تشعشعی آنتن سرپینسکی بهبودیافته با لبه­های برش خورده [۴]
همان­طور که در شکل (۲-۳۴) مشاهده می­کنید، یکی از معایب استفاده از این روش عدم یکنواخت بودن پترن تشعشعی این آنتن برای دو مد رزنانس اول و دوم می­باشد. که علت این امر نیز به برش لبه­های آنتن سرپینسکی برمی­گردد. در این آنتن می­توان به منظور افزایش پهنای باند و بهبود پترن تشعشعی، از تعداد اتصالات بیشتری استفاده کرد. از جمله دیگر معایب این آنتن کم بودن پهنای باند سومین مد رزنانسی می­باشد. از آنجا که در سومین فرکانس رزنانس، پچ لایه بالایی کاملاً غیر فعال می­باشد، لذا ایزوله کردن دولایه پچ، در فرکانس رزنانس سوم، می­توان پهنای باند سومین مد رزنانسی را افزایش داد. در اغلب موارد به منظور ایزولاسیون دو لایه پچ از کلیدهای ^[۲۰](MEMS) و یا اتصالات دیودی استفاده می­ شود.
۲-۷- آنتن سرپینسکی دولایه، با لایه­ های مکمل
در این بخش هدف بررسی ساختاری جدید از آنتن­های سرپینسکی دولایه می­باشد. تفاوت اصلی این آنتن­ها با آنتن­های دولایه بررسی شده در بخش­های قبل در این است که در این آنتن­ها دو لایه به صورت مکمل نسبت به هم می­باشند. استفاده از دولایه مکمل به جای دو لایه شبیه به هم، باعث بهبود گین و بهبود پهنای باند امپدانسی آنتن می­ شود.
همان­گونه که در ساختارهای قبلی مشاهده کردیم، فرکانس­های رزنانس آنتن­های سرپینسکی دارای خاصیت متناوب- لگاریتمی بودند. از طرفی دیگر در این آنتن­ها مشکل اصلی، زیاد بودن تلفات بازگشتی در فرکانس­های پایین بود، که برای رفع این مشکل راه­حل­هایی در بخش­های قبلی ارائه شد. به طور کلی فواصل خالی در ساختار آنتن­های سرپینسکی نقش اساسی در به وجود آوردن خواص فوق دارند. لذا در این بخش با بهره گرفتن از ساختارهای مکمل، سعی در تغییر ساختار این فواصل خالی داریم. شکل (۲-۳۵) ساختار کلی آنتن دولایه با لایه­ های مکمل را نشان می­دهد به منظور ایجاد یک توزیع جریان مناسب در این ساختار، از سیستم تغذیه نشان داده شده در شکل (۲-۳۵-) استفاده شده است. همان­طور که در این شکل ملاحظه می­کنید، برای این آنتن از دو زیرلایه با ضریب دی­الکتریک ۴/۲، تانژانت تلفات ۰۰۰۹/۰ و ضخامت ۵۹/۱ استفاده شده است. بر روی زیرلایه پایینی یک پچ سرپینسکی در تکرار دوم قرار دارد و این درحالی است که بر روی زیرلایه بالایی پچ مکمل سرپینسکی قرار گرفته است.
شکل ۲-۳۵ : ساختار کلی آنتن دولایه سرپینسکی، با لایه مکمل [۵]
شکل (۲-۳۶) تلفات بازگشتی را برای این آنتن نشان می­دهد. در این شکل قسمت () تلفات بازگشتی را برای آنتن در تکرار اول و قمست () تلفات بازگشتی را برای این آنتن در تکرار دوم نشان می­دهد. نتایج شبیه­سازی در این شکل­ها با بهره گرفتن از نرم­افزار بدست آمده است، که با تقریب خوبی نتایج حاصل از اندازه ­گیری را دنبال می­ کند.
با توجه به نتایج بدست آمده برای تلفات بازگشتی آنتن سرپینسکی دولایه با لایه­ های مکمل، ناحیه باندهای پایین که توسط یک دایره در شکل محصور شده است، دارای خواص بهتری نسبت به ساختارهای تک لایه نشان داده شده در شکل (۲-۳۷) می­باشد. از طرفی دیگر نتایج بدست آمده در شکل (۲-۳۶)، یک جابجایی فرکانسی به سمت فرکانس­های کمتر را برای آنتن دولایه مکمل نسبت به آنتن­های تک لایه نشان می­دهد. این جابجایی فرکانسی منفی برای مدهای بالاتر بیشتر نیز می­باشد. جدول (۲-۱) میزان جابجایی فرکانسی را برای باندهای مختلف، به همراه پهنای باند و بهره هر باند نشان می­دهد.
همان­طور که در شکل (۲-۳۷)، مشاهده می­کنید، اولین فرکانس رزنانس دارای تلفات بازگشتی بسیار زیادی می­باشد. این در حالی است که برای ساختار دولایه مکمل، تلفات بازگشتی برای اولین فرکانس رزنانس بسیار کاهش یافته است به طوری که اولین باند فرکانسی در این ساختار کاملاً احساس می­ شود. علت این اثر به حضور یک لایه مکمل بر بالای لایه اصلی در ساختار آنتن دولایه برمی­گردد. که باعث می­ شود فضاهای خالی در ساختار سرپینسکی لایه اصلی توسط لایه مکمل تحت پوشش قرار گیرد. [۳]
شکل ۲-۳۶ : تلفات بازگشتی برای آنتن دولایه سرپینسکی، با لایه_­های مکمل [۵]
شکل ۲-۳۷ : تلفات بازگشتی برای آنتن تک لایه سرپینسکی در دو تکرار اول و دوم [۵]
جدول ۲-۱ : میزان جابجایی فرکانسی، پهنای باند و بهره در باندهای مختلف [۵]

۴٫۶۷۵

۷٫۵

۱۲۰

۷٫۳۲

۱۰٫۱

۹۰۰

۱۱٫۸۲

دلایل قابل توجهی وجود دارد که نشان می دهد که AMF قادر است تحمل گیاه میزبان را به کم آبی افزایش دهد که بوسیله شوری بالا حاصل می شود مکانیزم های زیادی وجود دارد که این اثرات را نشان می دهد ، شامل افزایش هدایت هیدرولیکی ریشه ، بهبود تنظیم روزنه ای ، تنظیم اسمزی گیاه میزبان ، بهبود تماس ذرات خاک و هیف ها و خروج آب است که گیاه را قادر می سازد تا بتواند آب را از منافذ ریز خاک عبور دهد همیشه جذب آب و مواد مغذی در تنش خشکی در گیاهان دارای میکروریزا نسبت به گیاهان فاقد میکروریزا بالاتر است با توجه به این AMF فقط می تواند تنش خشکی را کاهش و در شرایط خشکی شدید بدون تاثیر است در بعضی موارد AMF تحمل به خشکی را در همه افزایش نمی دهد . این تناقض آشکار ممکن است در برابر نتایج ترکیب غیر موثر AMF و گیاه میزبان مخصوصا در سیستم ایجاد شده بطور آزمایشگاهی قرار گیرد (شیرانی و همکاران، ۱۳۷۹).
۱-۴-۲-۳ ساختار خاک با تاثیر میکوریزا:
نقش AMF در تاثیر روی رشد گیاه میزبان مورد توجه قرار گرفته است با وجود این آنها روی ساختار خاک تاثیر دارد که مخصوصا در زمینه کشاورزی ، کشت و سطح پایین مواد ارگانیک خاک مهم است که منجر به آسیب به ساختار خاک می شود (ابوت^[۲۵] و همکاران،۱۹۹۱). گیاه میزبان بیش از ۲۰ درصد کربن تثبیت شده را به بخش های قارچی انتقال می دهد و در کشاورزی AMF خاک می تواند بیوماس معنی دار را ایجاد کند(جاسپر^[۲۶] و همکاران، ۱۹۹۱) . السن و همکاران پی بردند که AMF بیش از ۵۰ درصدبیوماس میکروبی خاک را در خاک های شنی در بذر کتان ایجاد می کند این تعدادی از اثرات روی ساتار خاک است که مشابه سایر قارچ های خاک ، پیوند AMF در خاک متراک بر هیف ها اثر می گذارد بتلن فالوی و همکاران ارتباط بین توسعه هیف ها و تراکم خاک را در گلدان های آزمایشی تلقیح شده با AMF اثبات کردند گلومالین در خاک تجمع پیدا کرد اگرچه تمام تحقیقات اثر قوی آن را روی پایداری تراکم خاک نشان نمی دهند . گلومالین مهم است یا نه ، تراوشات هیف ها و بازگشت سریع آن به خاک کربن را برای میکروارگانیسم های خاک که پایداری تراکم خاک را افزایش می دهد فراهم می کند همه اثرات هیف ها و کربن می تواند افزایش معنی داری را در پایداری ساختار خاک داشته باشد اگرچه دامنه نتایج از مثبت تا منفی به ترکیب گیاه و قارچ بستگی دارد

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۴-۲-۴ تاثیر تناوب زراعی روی میکوریزای قارچی :
مدیریت گیاه با دامنه ای از اعمال درگیر است که می تواند روی همزیستی با AMF بوسیله خسارت زدن یا از بین بردن AMF و بوسیله ایجاد شرایط مطلوب یا نامطلوب برای AMF اثر داشته باشد بطور کلی عملیات کشاورزی اثر منفی روی همزیستی AMF و خاک کشاورزی دارد که باعث ضعیف شدن AMF مخصوصا در تعدادی از گونه ها می شود(کروکستون^[۲۷] و همکاران، ۱۹۹۱). واکنش متفاوت نسبت به کودهای شیمیایی معرف آن است که شناخت بهتر عوامل می تواند به مدیریت مزرعه کمک می کند این واقعیت که رشد قارچ های میکوریزا تحت تاثیر شخم و تناوب قرار می گیرد(ویو کانادان و همکاران، ۱۹۹۱). به برخی از تحقیقات استریمسکا(۱۹۷۵)در مورد سیستم زراعی مرتبط با اثرات ازت و میکوریزا منتهی شد اثرات مثبت تناوب بر کلونیزاسیون و تهیه اسپور قارچ AMF در برخی از انواع تناوب(بالترو همکاران، ۱۹۸۹ ، دود و همکاران، ۱۹۹۰ سیلوردینگ و لیهنر ، ۱۹۸۴، شنگ و کینلوچ، ۱۹۸۰) بررسی شده است و این در حالی است که مشخص شده است که تناوب(و یا تک کشتی) با گیاهان غیر میزبان برای قارچ ها مضر است(بالتر و همکاران، ۱۹۸۸ ، کروکلمن، ۱۹۷۵).
۱-۵ همزیستی میکوریزا :
۱-۵-۱ تاثیر بر جذب عناصر غذایی :
مهمترین و معتبرترین تاثیر رابطه همزیستی میکوریز آربسکولار، افزایش جذب عناصر معدنی و به ویژه فسفر در گیاه میزبان می باشد این تاثیر بخصوص در اراضی که فسفر محلول در خاک کم بوده یا در اثر خشکی ضریب پخشیدگی عنصر فسفر بسیار کاهش یافته است مشهود اثر می باشد گونه های مختلف قارچ های میکوریزی نیز کارایی متفاوتی در افزایش جذب فسفر در گیاه میزبان دارند گونه های مختلف این قارچها در گیاه لوبیا باعث افزایش وزن خشک گیاه بین ۱۸ الی ۲۲ درصد و افزایش جذب فسفر بین ۶۰ الی ۳۳۵ درصد شده اند (اسیایحن و همکاران ۱۹۹۶). سرعت گسترش هیف های خارج ریشه ای این قارچ ها به طور متوسط ۸۰۰ برابر سرعت گسترش ریشه ای گیاه می باشد بنابراین ناحیه تهی از فسفر در اطراف هیف های قارچهای میکوریزی به شکل محدود تری نسبت به اطراف ریشه های موئین تشکیل شده و بدین دلیل مقدار بیشتری فسفر در همزیستی میکوریزی جذب می گردد (اوکف^[۲۸] و همکاران، ۱۹۹۱). ناحیه تهی از فسفر در اطراف ریشه گیاه شبدر ۱۰ میلی متر تخمین زده شده است در تیماری که این گیاه با گونه Glomus mosseae رابطه همزیستی برقرار کرده است. ناحیه تهی از فسفر تا ۲۰ میلی متری از سطح ریشه توسعه یافته است (لی^[۲۹] و همکاران ۱۹۹۱).
۱-۵-۲ افزایش مقاومت گیاه به عوامل بیماری زای ریشه:
قارچ های میکوریزای AM از اجزای اصلی محیط رایزوسفری گیاهان هستند، و به این جهت این قارچ ها میتوانند بر شیوع و شدت بیماریهای ریشه تأثیر داشته باشند.قارچ های AM بیماریهای خاکزی یا اثرات بیماری که ممکن است توسط قارچ های بیماری زا ایجاد گردد ، را کاهش میدهند واضح ترین نقش قارچ های میکوریزای آرباسکولار در کاهش بیماری ریشه، افزایش در جذب عناصر غذایی (فسفر و سایر عناصر)است این موضوع سبب میشود که گیاهان رشد کامل تری داشته و قادر خواهند بود که بر بیماری های ریشه غلبه کرده و آنها را بهتر تحمل کنند)کوکی ^[۳۰]و همکاران،۱۹۸۳).
۱-۵-۳ افزایش مقاومت به خشکی:
کلونیزاسیون ریشه ها توسط قارچ های میکوریزای آرباسکولار بر مکانیسم هایی مانند کنترل روابط آب و گیاه، هدایت هیدرولیکی ریشه، هدایت برگ، تبادل گازی برگ، توسعه برگ، تنظیم اسمزی و تولید هورمون های گیاهی اثر می گذارد (گوگالا، ۱۹۹۱). از این جنبه، تولید هورمونهای گیاهی در ریشه تحت تاثیر آب و خاک (هاریتونگ^[۳۱] و همکاران، ۱۹۹۱). ^[۳۲]و یا قارچ های AM قرار گرفته و می تواند عامل مهمی در شناخت اثرات AM بر وضعیت آب در خاک و گیاه باشد و بر رشد گیاه و کارکرد آن در شرایط خشکی تاثیر داشته باشد (کووان^[۳۳]، ۱۹۸۹^[۳۴]). نقش فعال هیف قارچ AM در انتقال آب و ارتباط این پدیده ها با توانایی بهره برداری از آب توسط گیاهان آلوده به AM در پتانسیل هایی پایین تر از حدی که گیاهان غیر AM به آن دسترسی دارند (بتلن فالوی و همکاران، ۱۹۸۸، هاردی و لیتون،۱۹۸۱) سبب شده است که همزیستی AM بعنوان یک تکنولوژی جالب در کشاورزی مناطق خشک مورد توجه قرار گیرد در واقع همزیستی میکوریزی علاوه بر افزایش جذب عناصر غذایی و بهبود رشد و عملکرد گیاه، مقاومت گیاه میزبان را به شرایط خشکی نیز افزایش می دهد (هاردی و لیتون، ۱۹۸۱^[۳۵]، دیویس و همکاران، ۱۹۹۲^[۳۶]). افزایش مقاومت گیاه به خشکی بر اساس عقیده عده ای از محققین به دلیل افزایش جذب فسفر توسط گیاه در خاک هایی است که مقدار فسفر قابل دسترسی خاک کم باشد (هانگ و همکاران، ۱۹۸۵^[۳۷]، نیلسون، ۱۹۸۱). عده ای دیگر از محققین این افزایش مقاومت به خشکی را جدای از مسئله تغذیه فسفری گیاه مورد تاکید قرار داده و متعقدند این قارچ های همزیست ریشه توانایی بهبود بخشیدن روابط آبی گیاه را داشته و باعث افزایش جذب آب از خاک می شوند (دیویس و همکاران، ۱۹۹۲). هم چنین در گیاهان میکوریزی هدایت هیدرولیکی ریشه بیشتر از گیاهان مشابه غیر میکوریزی گزارش گردیده است (آیوک و استودوک، ۱۹۹۱). با مشاهده تاثیر مثبت این قارچ ها در افزایش جذب عناصر غذایی از خاک، بهبود بخشیدن روابط آبی گیاه، افزایش راندمان مصرف آب در گیاه و در نهایت بالا بردن مقاومت گیاه به تنش خشکی از یک طرف و از طرف دیگر وجود بحران آب در کشورهای مختلف، محققین کشورهای گرمسیری را بر آن داشته تا این جنبه از رابطه همزیستی به وجود آمده بین گیاه میزبان و قارچ همزیستی را بیش از پیش مورد بررسی و مطالعه قرار دهند تاثیر دو گونه Glomus desericola و Fasclcuiatum بر روی گندم کشت شده تحت تنش رطوبتی در طی یک دوره ۷۵ روزه توسط آلیس و همکاران مورد بررسی قرار گرفت (آلیس و همکاران، ۱۹۸۵). آنها گزارش نمودند که وزن خشک تولیدی و هم چنین میزان محصول در گیاه گندم تلقیح شده در شرایط تنش رطوبتی دو برابر همین مقدار در گیاه شاهد بدون تلقیح و کشت شده در شرایط مشابه می باشد. طبق گزارش اسوتوپس و همکاران (۱۹۹۱) تلقیح با گونه های بومی قارچ میکوریز آربسکولار تاثیر مثبتی در رشد و مقاومت به خشکی در نهال های چهار گونه گلوم درختی داشته است رابطه همزیستی باعث گردیده که در این گیاهان پتانسیل شیره خام و هم چنین میزان آب نسبی موجود در برگها افزایش یابد تاثیر تلقیح با قارچهای میکوریزی آربوسکولار در افزایش مقاومت واریته های مختلف گندم به تنش خشکی و افزایش جذب عناصر غذایی در آنها توسط آل کراکی وال داد (۱۹۹۷) مورد آزمون قرار گرفت آنها در آزمایش خود از دو واریته مقاوم و حساس به خشکی گندم استفاده کرده و چنین نتیجه گرفته اند که واریته حساس به خشکی در شرایط تنش رطوبت وابستگی بیشتری به رابطه همزیستی میکوریزی داشته و جذب نسبی عناصر غذایی فسفر، روی، مس، منگنز و آهن در آن بیشتر از واریته مقاوم به خشکی می باشد. شیرانی راد و همکاران (۱۳۷۹) با انجام آزمون مزرعه ای نشان دادند که با بهره گرفتن از تلقیح با قارچهای میکوریز آربوسکولار در کشت گیاه گندم با تنش رطوبتی عملکرد کمی و کیفی محصول افزایش یافته و هم چنین جذب عناصر فسفر و پتاسیم در گیاه تلقیح شده بیشتر از شاهد بوده است آنها هم چنین گزارش دادند که در گیاه سویا نیز کاربرد همزمان قارچ های میکوریزی آربسکولار و باکتری برادی رایزوبیوم، خصوصیات کمی و کیفی گیاه را افزایش داده است در گیاه یونجه نیز مشاهده شده است که استفاده همزمان از قارچهای میکوریز آربسکولار و باکتری رایزوبیوم در سطوح تنش رطوبتی منجر به افزایش عملکرد و جذب عناصر فسفر و پتاسیم شده است (حسنی و رضایی، ۱۳۸۲). استفاده از گونه های مختلف قارچهای میکوریزی آربوسکولار در کشت گیاه گندم و در سطوح مختلف تنش رطوبتی منجر به افزایش عملکرد و جذب عناصر فسفر، روی و مس گردیده است (رجالی ۱۳۸۲).
۱-۵-۴ افزایش مقاومت گیاه به تنش های ناشی از تراکم خاک و اصلاح ساختمان خاک:
در خاکهای متراکم رشد ریشه گیاه محدود شده و به دلیل کاهش جذب عناصر غذایی و آب رشد و عملکرد گیاه نیز کاهش می یابد در گیاهان میکوریزی و ازطریق استفاده از شبکه گسترده هیف این قارچ ها در گیاه به حجم بیشتری از خاک دسترسی داشته وبدین صورت مقادیر بیشتری از عناصر غذایی و آب را جذب می نمایند همچنین قارچ های میکوریزی از طریق سنتز ماده خاصی از نوع گلیکوپروتئین به نام گلومالین ^[۳۸]باعث چسبیدن ذرات خاک به یکدیگر شده که از عوامل موثر در تشکیل خاکدانه های ریز می باشند همچنین شبکه گسترده هیف این قارچ ها باعث در کنار یکدیگر قرار گرفتن خاکدانه های ریز و تشکیل خاکدانه های درشت مقاوم در خاک می گردد
بدیهی است با اصلاح ساختمان خاک بدین صورت از طریق افزایش تهویه و افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک،رشد وعملکرد گیاه افزایش یافته و از طرف دیگر با افزایش سرعت نفوذ آب در خاک از فرسایش پذیری خاک جلوگیری میشود(تیسدال۱۹۹۱).
۱-۶ فرایند کلونیزه شدن ریشه:
موثر بودن میکروارگانیزم های تلقیحی جهت کمک به رشد گیاه و یا کنترل زیستی به بقاء استقرار وتکثیر آن ها در مکانهای آلودگی بر سطح ریشه بستگی دارد.کلونیزه شدن ریشه توسط موجودات تلقیح شده در دومرحله اتفاق می افتد(ولر۱۹۸۸).فاز اول۱- اتصال(باکتری یا قارچ)و انتقال آنها در ناحیه طویل شدن نوک ریشه.فاز ۲- میکروارگانیزم،در محل پخش شده و در محدوده نیچ با وجود رقابت با موجودات بومی خاک،تکثیر پیدا کرده و زنده باقی می ماند درنهایت،سرنوشت میکروارگانیزم تلقیحی،توسط توانایی آنها در رقابت با میکروارگانیزم های بومی تعیین میشود(سیلویا و همکاران۲۰۰۵). نظر به اینکه ظرفیت نگهداری ریزوسفر محدود شده است،لذا گونه تلقیحی باید برای پایدار ماندن در خاک بر موجودات بومی غلبه کند رکوانا و همکاران(^[۳۹]۱۹۹۶)ضمن ارزیابی پتانسیل طبیعی میکوریزای یک بوم نظام بیابانی نیمه خشک بیان کردند که سطح ماده تلقیحی بومی برای حمایت از توسعه پوشش گیاهی در غیاب ماده تلقیحی اضافی،کافی نبود جهرینگ وهمکاران(^[۴۰]۲۰۰۶)گزارش کردند که شرایط محیطی و به ویژه رطوبت، به میزان زیادی بر کلونیزاسیون میکوریز آربسکولار تأثیر می گذارد.هاپکینزو همکاران(۱۹۹۷)^[۴۱]گزارش کردند که ژنوتیپ گیاه از طریق ایجاد تفاوت در کیفیت و کمیت ترشحات ریشه بر مقدار و ترکیب میکروارگانیزیم های ریز وسفراثر می گذارد درکشت گیاه میزبان حاجی بدون انجام عمل تلقیح نیز همزیستی میکوریزای بومی اتفاق خواهد افتاد لذا گونه میکوریزای انتخاب شده باید توانایی رقابت بیشتر و سرعت تلقیح بالاتر نسبت به جمعیت بو می داشته باشد(برون دروت و ابوت ،۲۰۰۲). ^[۴۲]تبادل میکروبیولوژیکی، توسط عوامل محیطی متنوعی از قبیل تیمارهای حرارتی،آفت کش و مواد شیمیایی که گروه های میکرو ارگانیزم را به حداقل می رسانند تغییر میکند در حالیکه رشد دو موجود (گیاه و قارچ) و البته به یکدیگر است این ملاک ارزیابی ،فقط رشد قارچ را در نطر می گیرد میکرو گراف های الکترونی نشان داده است که بطور طبیعی فقط۱۵-۷درصد از سطح ریشه توسط میکروارگانیزم ها اشغال می شود ( سیلویا و همکاران،۲۰۰۵). کلونی ها با حفرات ،پارگی ها وشکاف ها و اتصالات سلولهای اپیدرمی در ریشه ،در ارتباط می باشند سیگنال های شناسایی،در کلونیزه شدن و توسعه ریشه می توانند نقش مهمی ایفا کنند(هاریسون،^[۴۳]۲۰۰۵).برای مثال باکتریهایی که به ترشحات ریشه می چسبند نسبت به باکتریهایی که این ویژگی را ندارند ،بهتر می توانند حرکت رو به پایین ریشه را در خاک دنبال و در ریز وسفر،کلونی ایجاد کنند ممکن است کل ریزوسفر توسط موجودی که با بذرها تلقیح شده است کلونی شود،مسلما در این حالت انتقال (فعال یا غیر فعال )مشکلی ایجاد نمی کند ،اما حالت های زیادی وجود دارد که باکتری و قارچ به بذر تلقیح نشده اند ،اما با وجود این، در امتداد سطح ریشه منتقل می شود بنابراین ،انتقال میکرو ارگانیزم ها،بسته به ویژگی های میکرو ارگانیزم ها ،گیاه و محیط می تواند بسیار متغیر باشد میلر و جاستر و(۱۹۹۲) پیشنهاد کردند به دلیل این که ریشه ها و هیف ها موقتی هستند ،توانایی آنها جهت فعالیت به عنوان عوامل ایجاد کننده ثبات باید با تولید پیوسته آنها ،عمر آنها و تاثیر تولیدات آنها بر موجودات خاک مرتبط باشد قارچ های میکوریز وزیکولار آربسکولار فاقد میزبان اختصاصی هستند و شرایط بهره برداری آنها را ویژگی های بومی شناختی تعیین می کند (مک گونیل و فیتر،۱۹۹۰). معمولا کلونیزاسیون به صورت چند گانه است ولی به نظر می رسد که برای آن حالت ترجیحی هم وجود داشته باشد قبل از معرفی این قارچ ها به مکان های جدید باید درجه آلوده کنندگی ، موثر بودن و برتری آنها برای گیاهان زراعی یا علف های هرز میزبان از نظر تاثیر بر ترکیب جوامع میزبان از طریق مطالعه و اثرات آنها بر رشد گونه های مختلف گیاهی تعیین شود (آلن، ^[۴۴]۱۹۹۱). موثر بودن عبارت از توانایی گونه میکوریزا در فراهم آوردن فسفر برای گیاه میزبانش است آلوده کنندگی، عبارت است از توانایی که یک گونه میکوریزا در تشکیل زندگی همزیستی با یک گیاه میزبان دارد تغییر در محیط خاک در طول فصل رشد می تواند بر کارایی قارچ های میکوریزا تاثیر بگذارد (بازین و همکاران، ۱۹۹۹). ^[۴۵]کلونیزاسیون چندگانه با بهره گرفتن از ترکیب مواد تلقیح قارچهای میکوریز آربوسکولار می تواند سبب کاهش تغییرات در واکنش گیاه میزبان شده و اثرات مثبت بیشتری را برای گیاه فراهم سازد(رجالی وهمکاران،۱۳۸۵،دافت،۱۹۸۳^[۴۶]).
۱-۷ تنش شوری:
تنش شوری ممکن است اولین عامل تنش شیمیایی باشد که موجودات زنده در طول تکامل با آن مواجه شده اند خاکهای شور در کره زمین پدیده ای طبیعی هستند،زیرا نزدیک به ۷۵%سطح این سیاره خاکی را در دریاهایی پوشانده اند که غلظت نمک آنها زیاد بوده و حاوی یونهای +Na،-CL،+K و +Mg2 می باشند بنابراین،وجود خاکهای شور نباید پدیده هایی غیر طبیعی تلقی شوند ابتدائی ترین موجودات زنده،آبزیانی بوده اندکه از این آبها منشاء گرفته اند وحتی امروزه نیز انواع جانوران شورزی بیشتر از جانورانی هستند که در آبهای شیرین زندگی میکنند، بنابراین، در طی تکامل، گیاهان نیز در چنین مکانهایی ظاهر شده اند و ظرفیت سازگاری با چنین محیط هایی را پیدا نموده اند امروزه گیاهان برخوردار از این سازگاری، سهم کوچکی را در اکوسیستم های طبیعی وکشاورزی در اختیار گرفته اند(لارچر^[۴۷] ۱۹۹۵:فلورز ۱۹۹۹). به یقین در زمان های گذشته نیز خاکهای شور کم بازده مورد استفاده قرار می گرفتند ولی به دلیل کوچک بودن اجتماعات انسانی ، این زمینها به ندرت برای تولید غذا مناسب بوده اند در طول قرنهای ۱۹و ۲۰ جمعیت بشری با شتاب افزایش یافت به طوری که از حدود یک میلیارد نفر در سال ۱۸۵۰ به ۵/۲ میلیارد نفر در اواخر قرن ۱۹ و بیش از ۶ میلیارد نفر در شروع قرن بیست و یکم بالغ گردید درکنار این رشد روز افزون جمعیت که افزایش بیش از ۵۰%را نشان میدهد تا پایان قرن بیستم فقط ۴%به زمینهای زراعی اضافه شده است،بنابراین تمرکز و افزایش توانایی سیستم های کشاورزی درتولید غذای کافی ضرورت تام خواهد داشت،در غیر اینصورت مسأله گرسنگی بشر آینده را به شدت تهدید خواهد کرد(یارنیا۱۳۷۵).رشد جمعیت کشورمان که بالغ بر ۸/۱ میلیون نفر در سال است نیاز به تأمین غذا را بیش از پیش افزون تر می کند و این موجب گردیده است که به تدریج بسیاری از مراتع کشور تخریب و به کشت محصولات یکساله نظیر گندم وجو اختصاص یابند اگرچه این تخریب منابع طبیعی که شدت آن با بکار گرفته شدن سوختهای فسیلی وماشین آلات سرعت بیشتری پیدا نموده است،اما متأسفانه همراه شدن آن با شیوه های غیر اصولی مدیریت،دامنه تخریب را چندین برابر تشدید کرده است از طرف دیگر تولیدات دامی که ۴۰%کل ارزش ناخالص تولیدات بخش کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده و وابسته به علوفه حاصل از مراتع و بخش کشاورزی است،خود به دلیل سوء مدیریت بهره برداری از مراتع کشور در معرض تهدید جدی قرار گرفته است.(جعفری۱۳۷۳،عبادی۱۳۷۸).دامداران کشور پیوسته جهت تأمین خوراک دام خود با مشکلات زیادی روبرو هستند واین عامل باعث محدود شدن دامداری و دامپروری شده است. یکی از مشکلات عمده در این راه کمبود علوفه به ویژه در مناطقی با خاک یا آب نامناسب و شور می باشد(جعفری۱۳۷۳). بر اساس آمار منتشر شده از دفتر فنی مرتع در سال ۱۳۶۳ وسعت مراتع ایران بالغ بر ۹۰ میلیون هکتار (شامل ۶۰ میلیون هکتار مراتع فقیر،۱۶میلیون هکتار مراتع متوسط و ۱۴ میلیون هکتار مراتع خوب)می باشد
۱-۷-۱ تعاریف شوری:
Levitt (1980) تنش شوری را به صورت زیر تعریف کرده است:
اگر غلظت نمک به حدی باشد که باعث تقلیل پتانسیل آب به اندازه ۰۵/۰ تا ۰/۱ مگا پاسکال (۵/۰تا۱- بار) گردد به آن تنش ناشی از نمک گفته میشود هرگاه غلظت نمک تا این اندازه زیاد نباشد که پتانسیل آب را کاهش دهد،تنش از نوع یونی می باشد و ممکن است تنش ناشی از نوع خاصی از یونها باشد
از نظر کاربردی غلظتهای نمک در حالات تنش ناشی از املاح بسیار زیادتر از مقدار مورد نیاز برای کاهش پتانسیل آب به اندازه ۱- بار است و غلظتهای یونی که موجب تنش میشوند بسیار کم است(حکمت شعار ،۱۳۷۲). بر اساس تعریف شانون ^[۴۸]و گریو^[۴۹](۱۹۹۹)، شوری عبارت از حضور بیش از اندازه نمکهای قابل حل و عناصر معدنی در محلول آب و خاک می باشد که منجر به تجمع نمک در ناحیه ریشه شده و گیاه در جذب آب کافی از محلول خاک با اشکال روبرو میشود.رودس ^[۵۰]و همکاران (۱۹۹۲)واژه شور را به خاکهایی اطلاق کردند که بیش از ۱/۰ درصد نمک داشتند حد بحرانی نمک برای گیاهان۵/۰درصد وزن خاک خشک می باشد همه املاح موجود و یا به عبارت دیگر یونهای موجود نه سمی و نه غیرلازم هستند،بیشتر این یونها جزء یونهای لازم و پر مصرف در ساختمان سلولی هستند، ولی بعضی از یونها قابلیت جذب زیادی دارند که باعث تجمع آنها در بخش های هوایی گیاه شده و ایجاد مسمومیت می کنند و به این ترتیب رشد گیاه را متوقف می سازند
۱-۷-۲ تشخیص شوری:
خاکهای بسیار شور ، لایه ای سفید رنگ در سطح دارند که به آن مرگ سفید(white death) می گویند محصول گیاهان در اثر شوری کاهش می یابد بدون اینکه به ظاهر بتوان شوری را تشخیص داد گیاهانی که در مناطق شور زندگی می کنند دارای شاخه های کج و معوج هستند گرچه خاک در مناطق شور مرطوب به نظر می رسد ولیکن گیاهان شبیه به گیاهانی هستند که از کم آبی رنج می برند برگ گیاهان لوله ای،پیچیده و زرد رنگ میشود و حاشیه برگها سوخته به نظر می رسدگاهی رنگ قرمز در برگها دیده میشود و تعدادی از گیاهان بعد از سبز شدن در اثر شوری از بین می روند شوری خاک بر رشد و کیفیت گیاه تأثیر می گذارد و باعث فشرده شدن خاک می گردد و در نتیجه مواد آلی خاک کاهش می یابــد و خاک مشکل زه آب پیدا می کند رشد ریشه گیاهان در اثر غیر قابل نفوذ بودن خاکهای شور محدود میشود شوری زیاد باعث کاهش جذب آب توسط گیاه میشود بنابراین متابولیسم و جذب عناصر غذایی تحت تأثیر قرار می گیردخاکهایی که ساختمانی فقیر دارند در هنگام مرطوب بودن چسبناک و حالت پلاستیکی دارند و در هنگام خشک شدن، سخت،بدون ساختمان و لایه سختی در اعماق مختلف خاک تشکیل می دهند ماندابی شدن و یا نقاط مرطوب (west points) در مزرعه که باعث رشد کند میشوند از شاخص های تشخیص شوری می باشند در مناطق خشک خاکهای شور بطور معمول بدون پوشش گیاهی هستند و لایه رویی آنها نرم است و فرسایش ورقه ای در آنها اتفاق می افتد.)شانون و همکاران،۱۹۹۲).
۱-۸ اندازه گیری شوری
روش معمول اندازه گیری شوری خاک شامل اندازه گیری هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک می باشد (ECe)که به صورت زیمنس بر متر (sm^-1) یا دسی زیمنس بر متر (dsm^-1) بیان می شود واحد قدیمی آن میلی موس بر متر (mmhos cm^-1) می باشد سودمندی استفاده از خاک اشباع در این است که به عنوان روش استاندارد و مرجع محسوب و اندازه گیری آن به طور مستقیم و بدون ارتباط با مزرعه در بسیاری از خاکها انجام می شود (لارچر،۱۹۹۵:شانون و همکاران ،۱۹۹۹).
۱-۹ تاثیر شوری بر مولفه های فیزیولوژیکی :
۱-۹-۱ روابط آبی:
برای دستیابی به حداکثر محصول،لازم است که گیاهان در شرایط مطلوب رشد کنند این شرایط در میان گیاهان مختلف متفاوت است و زمانی که یک یا چند نهاده زراعی خارج از حد مناسب باشند،رشد وعملکرد گیاه کاهش یافته و در نتیجه گیاه با تنش مواجه میشود (لاولر ^[۵۱]و همکاران،۱۹۸۱).آب مهمترین عامل رشد گیاه وتولید محصول به شمار می آید
آب اساسی ترین ماده تشکیل دهنده ساختار گیاهی به شمار می آید که می تواند برحسب گونه و نوع بافت از ۸۰ تا ۹۰% وزن تر باشد(سوتکلیف^[۵۲]،۱۹۷۹).
۱-۹-۲ مقاومت روزنه ای:
گیاهان از ساز و کارهای مختلفی برای سازگاری به کاهش پتانسیل آب و خاک استفاده می کنند که بسته شدن روزنه ها، تغییر در الگوی تنظیم کننده های رشد از جمله ABA،سیتوکینین و اتیلن،تجمع متابولیتها و تغییر در الگوی توسعه ریشه از جمله آنها به شمار می روند روزنه ها مسئولیت اصلی تبادل گازی بین گیاه ومحیط را به عهده دارند بازشدن روزنه ها به تشعشع،غلظت CO₂ در آپوپلاست برگها، وضعیت آبی گیاه،رطوبت هوا، عناصر معدنی به ویژه پتاسیم وتنظیم کننده های رشد و بخصوص ABAبستگی دارد(وبلمر،۱۹۸۳^[۵۳]).جریانهای پتاسیم به داخل وخارج سلولهای محافظ نقش مرکزی را درحرکت روزنه ها به عهده دارند همچنین جذب سدیم به داخل برگها میتواند با کنترل میزان تعرق از طریق بستن قسمتی از روزنه ها به تعدیل حرکت سدیم درواکوئلها به وسیله میزان واردات به داخل برگ زیاد میشود، سدیم در بخش آپوپلاست تجمع یافته و به عنوان محرکی برای بستن جزئی روزنه ها عمل می کند اگر کنترل بازشدن روزنه ها توسط سدیم ثابت شود،نظریه ای بسیار مهم خواهدبود، چرا که اساس جذب و انتقال سدیم را از ریشه به سمت برگها نشان میدهد(گلن وهمکاران۱۹۹۷،پررا ^[۵۴]و همکاران ۱۹۹۴).بسته شدن جزئی یا کامل روزنه ها از طریق تجمع ABAدر آپوپلاست محافظ روزنه انجام می گیرد بسته شدن طولانی مدت روزنه ها برای گیاه مضر است،چون CO₂ لازم برای فتوسنتز فراهم نمیشود.شارپ ^[۵۵]و دیویس (۱۹۸۵)نشان دادند که کاهش رشد برگ در اثر کمبود آب سلولها با بسته شدن نسبی روزنه ها همراه می باشد این امر موجب تداوم فتوسنتز قبل از تشدید تنش که روزنه ها کاملاً بسته میشوند،می گردد که برای تأمین مواد فتوسنتزی جهت رشد لازم است
۱-۹-۳ تنظیم اسمزی:
گیاهان در طول دوره رشد خود با درجات متفاوتی از تنشهای محیطی به ویژه خشکی و شوری روبرو میشوند و همه گیاهان توان احساس تنش را دارند مطالعات بیوشیمیایی نشان داده که فرایند های القای تنش میان گیاهان عالی تشابهاتی دارد در این شرایط کمتر فعالیت فیزیولوزیکی وجود دارد که مستقیم یا بطور غیر مستقیم دچار اختلال نگردد از آنجا که فشار آماس بالای سلول برای انجام فعالیتهای فیزیولوژیکی از جمله رشد سلولها و حرکات روزنه ای ضروری است(تارنر^[۵۶]،۱۹۸۶)، بنابراین گیاهان مقاوم به تنش با بهره گرفتن از سازوکارهای فشار تورمی خود را بالا نگه می دارد از جمله سازوکارهای کارآمد برای حفظ فشار آماس در این شرایط پدیده ای موسوم به تنظیم اسمزی است(مورگان ^[۵۷]۱۹۸۴،کامر۱۹۸۳^[۵۸]،مک کو۱۹۹۵). تنظیم اسمزی بعنوان یک سازگاری مهم به شوری در نظر گرفته میشود،زیرا به حفظ فشار تورمی و حجم سلول کمک میکند با بهره گرفتن از این سازوکار،سلولهای گیاهان غلظت برخی از عناصر از جمله سدیم و پتاسیم را در واکوئل خود و نیز بعضی متابولیتها را در سیتوسول افزایش میدهند و بدین ترتیب با کاهش پتانسیل اسمزی سلول فشار تورمی را در سطح بالا حفظ میکنند و باعث تنظیم اسمزی در داخل سیتوپلاسم و اندامکهایی چون کلروپلاست میشوند(مورگان ^[۵۹]۱۹۸۴،هانسون ^[۶۰]و همکاران۱۹۸۶).علاوه بر این اسیدهای آلی،نیترات و یونهای نیترو و کلر نیز در تنطیم اسمزی نقش دارند(تارنر،۱۹۸۶^[۶۱]). بنابراین با افزایش یونها در خاک پتانسیل آب خاک کاهش یافته و به ایجاد خشکی فیزیولوژیکی منجر می گرد تنظیم اسمزی در گیاهان سازو کار عمده اجتناب از تنش های آبی در محیط های شور بوده که به واسطه تجمع متابولیتهایی مانند گلایسین،بتائین،پرولین،مانیتول و فروکتان حاصل میشود.این متابولیتها به دلیل عدم مداخله در واکنش های عادی متابولیکی گیاه بعنوان متابولیتهای سازگار شناخته میشوند که در گیاهان مقاوم به تنش بطور طبیعی تجمع می یابند انباشت این متابولیت ها از نظر ارزش سلزگاری یا غیر سازگاری در برابر تنش قابل بررسی است(مورگان،۱۹۸۴^[۶۲]).گروهی از این متابولیت های سازگار برخوردار از صفات مشابهی نظیر قطبیت کمتر،قابلیت انحلال پذیری بیشتر و پوششهایی با خاصیت آب دوستی شناسایی شده اند(پالچ ^[۶۳]و همکاران ۱۹۸۵).
ترکیبهای ذکر شده علاوه بر مشارکت در حفظ تورم سلولی، در پایداری شکل فعال آنزیم ها نیز اهمیت دارند زیرا به وسیله این ترکیبها از غیر فعال شدن ناشی از یونهای معدنی محافظت میشوند(اسمیرنوف ^[۶۴]و همکاران ۱۹۹۰). با این حال تولید ترکیبهای اسموتیک از نظر متابولیک برای گیاه پر هزینه است ، زیرا با مصرف مقادیر قابل توجهی از کربن که میتوانست به اشکال دیگر در رشد به کار رود، تحقق می یابد
۱-۹-۴ کلروفیل :
در شوری های ضعیف کاهش فتوسنتز به دلیل بسته شدن روزنه ها و در شوری های قوی به دلیل واکنشهای تخریبی و بیوشیمیایی است(لاچلی^[۶۵]،۱۹۸۴).شوری باعث تخریب ساختار کلروپلاستها و عدم پایداری ترکیبهای رنگیزه-پروتئین می شود. همچنین کارتنوئیدها تحت تاثیر قرار گرفته و بازدارندگی نوری تقویت می شود(سینگ ^[۶۶]ودوبی۱۹۹۵). در اثر شوری میزان کلروفیل کاهش می یابد کاهش میزان کلروفیل در شرایط تنش شوری به دلیل فعالیت بیشتر کلروفیلاز گزارش شده است همچنین بعضی از مواد تنظیم کننده رشد نظیر ABA،اتیلن و هترواکسین موجب تحریک فعالیت این آنزیم می شوند و در نتیجه در شرایط تنش غلظت این مواد افزایش می یابند )درازویک^[۶۷]،۱۹۹۴).همچنین کاهش مقدار کلروفیل می تواند به دلیل تغییر متابولیسم نیتروژن در رابطه با ساخت ترکیبهای نظیر پرولین باشد که در تنظیم اسمزی بکار می رود (رزا-ایبرا ^[۶۸]ومایتی،۱۹۹۵). افزایش تولید پرولین موجب می شود تاگلوتامات که پیش ماده ساخت کلروفیل و پرولین است کمتر در مسیر بیو سنتز کلروفیل شرکت داشته باشد گلوتامات به نوبه خود از احیای نیتروژن معدنی و یا هیدرولیز پروتئینهای ذخیره ای حاصل می شود از جمله آنزیمهای مورد نیاز در سنتز پرولین،گلوتامین کیناز می باشد که اولین آنزیم در مسیر بیوسنتز پرولین به شمار می رود و در سیتو پلاسم و کلرو پلاستها یافت می شود.نمک اثر تحریک کننده ای را بر روی فعالیت این آنزیم دارد در مقابل اولین آنزیم بیوسنتز کلروفیل گلوتامات لیگاز می باشد که نمک از فعالیت آن ممانعت به عمل می آورد بنابراین در شرایط شور تولید کلروفیل به دلیل کاهش فعالیت آنزیم گلوتامات لیگاز از یک طرف و مصرف بیشتر گلوتامات توسط آنزیم فعال شده گلوتامین کیناز از طرف دیگر کاهش می یابد در گیاه گز روغنی Moringa oleifera کاهش کلروفیل بر اثر افزایش غلظت نمک و درصد سدیم قابل تبادل گزارش شده است(ولیا ^[۶۹]وهمکاران۱۹۹۳).) مین هاس ^[۷۰]و همکاران (۱۹۸۹) کاهش کلروفیل a وb و کلرا در سورگوم نیز متناسب با افزایش شوری مشاهده نموده و گزارش سینگ و همکاران(۱۹۹۴) کاهش میزان کلروفیل a و b را با افزایش میزان شوری در ماش گزارش نموده است
فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده
۲-۱ شوری در گیاهان :
شوری در گیاهان وضعیتی است که در آن نمک بیش از حد به صورت محلول باعث کندی رشد در گیاه شده و باعث مرگ آن می شود نمک بالا و غلظت بالای یونها باعث کمبود آب-تنش اسمزی و کاهش پتانسیل اسمزی در خاک می شوند از علایم تنش شوری در گیاه کاهش رشد-علایم توسعه پیری-مرگ و میر در اثر در طول مدت زیاد قرار گرفتندر معرض تنش می باشد و آسیب اصلی در شرایط تنش شدید مرگ سلولی است که با بسته شدن روزنه ها همراه است، در نتیجه باعث کاهش فتوسنتز-تنش اکسیداتیو می شود برای مهارتنش اسمزی می توان از اسید ابسزیک استفاده کرد. از عناصری که سمیت ایجاد می کند سدیم است میزان زیاد سدیم در سطح ریشه باعث مهار جذب پتاسیم و کلسیم در آن ناحیه می شود و سیستم های متابولیکی گیاه را دچار اختلال می کند مکانیسم تحمل به شوری گیاه یک موضوع مهم پژوهش های زیست گیاهی می باشد و . . اهداف آن درک کنترل هموستازی یونی و تنظیم اسمزی است( تریجی آجل ^[۷۱]و همکاران،۲۰۱۰). یکی از مهم ترین میکروارگانیسم های موجود در محیط ریشه قارچ های میکوریزای و زیکولار آربوسکولار هستند (غلامی و همکاران ۱۳۸۰). قارچ های همزیستVAM (وزیکولار آرباسکولار) بعنوان واسطه در انتقال عناصر غذایی از گیاه به خاک و از خاک به گیاه جز مهمی در توسعه و بهبود وضع گیاه و خاک محسوب می شوند قارچ های VAM به‌عنوان عوامل مؤثر در تولید گیاه و حفاظت از خاک نقش قابل ملاحظه ای را در کشاورزی بعهده دارند (بتلن فالووی ^[۷۲]و همکاران، ۱۹۸۵ ). تعداد زیادی از قارچ ها قادرند تنش های شدید اسمزی را تحمل کنند برخی از قارچ ها می تواند شدت شوری بالغ بر ۶۵ مگاپاسکال را تحمل نمایند (هاناک^[۷۳] و همکاران، ۲۰۱۰).
باتوجه به مطالب ذکر شده، هدف ازانجام این تحقیق نیز به منظور استفاده از قارچ میکوریز برای حفظ و بهبود رشد گیاهان زراعی وباغی در شرایط تنش محیطی نظیر تنش شوری بخصوص در مناطق کویری بر روی گیاه دارویی وزینتی همیشه بهار می باشد سوابق مربوط بیان مختصرسابقۀ تحقیقات انجام شده دربارۀموضوع ونتایج به دست آمده درداخل وخارج ازکشورنظرهای علمی موجود دربارۀموضوع تحقیق با بررسی غلبه بر موانع شوری بر روی تولید محصولات با روش های سنتی بیان گردید که نمک زا بودن یک مشکل اصلی در نواحی خشک و نیمه خشک بود تأثیر شوره زار بر روی محصولات شامل کاهش رشد و تولید و مرگ گیاه است(پلاووتت^[۷۴] و همکاران ،۲۰۱۳ ). اثر فرآیندهای خاک در تولید محصولات، در خاکهای تحت تأثیر شوری، نتیجه گیری شد که وقتی نمک در لایه های خاک جمع می شود روی محصولات خاک تأثیر معکوس دارد انتخاب محصول با جاذب بالا و مدیریت نمک خاک از راهکارهای مهم در اقتصاد کشاورزی هستند (رنگاسامی و همکاران،۲۰۱۰ ). در آمریکا در تحقیقی بر تنش شوری در گیاهان اعلام داشتند وضعیتی است که در آن نمک بیش از حد به صورت محلول باعث کندی رشد در گیاه سپس مرگ گیاه می شود (کانگ زو ^[۷۵]، ۲۰۰۷ ). در آمریکا با بررسی هموستازی غلظت یون درون سلولی بیان گردید که باز هم یون سدیم و سمیت و میزان زیادی آن باعث تلفات زیادی در عملکرد محصولات زراعی می شود از مهم ترین مولفه هایی که نشان دهنده وضعیت آبی گیاه هستند می توان به درصد رطوبت نسبی بافتها(RWC)و پتانسیل آب کل گیاه اشاره کرد سینک لایر و لودلو (۱۹۹۵)عقیده دارند که RWC در مقایسه با تغییرهای ترمودینامیکی وضعیت آب شاخص بهتری می باشد. از دیدگاه آنها به دلیل اینکه روزنه ها تعادل جریان خروجی و ورودی آب به درون برگ را تنظیم می کنند،اندازه گیری RWC وضعیت روزنه ها و تعرق رابهتر منعکس می کند. بنت وهمکاران (۱۹۸۷) نیز اعلام کردند که در سویا و ذرت در بین RWC و پتانسیل آبی برگ،پتانسیل فشار آماس وپتانسیل آبی آوند چوبی در شرایط تنش رابطه خطی وجود دارد برگهایی که قادر باشند در شرایط کاهش پتانسیل آب خاک، RWC بیشتری را در خود حفظ نمایند در مقابل دهیدراسیون مقاومت بیشتری خواهند داشت توانایی حفظ RWC بالاتر در هر پتانسیل آبی بیانگر استحکام دیواره سلولها وتحمل آنها در برابر فروپاشی متآثر از تلفات تنش می باشد( خان و همکاران،۱۹۹۴). کاهش پتانسیل آب در محیط اطراف ریشه موجب کاهش RWC و کاهش پتانسیل آب کل گیاه می شود
(کارمر^[۷۶] ،۱۹۸۴). گیاهانی که در شرایط شور سریع تر به حالت تعدیل اسمزی می رسند،با محیط اطراف خود سریعتر سازگار شده ومی توانند RWC و پتانسیل آب بافتهای خود را با جذب بهتر آب حفظ نمایند.
البته بعضی از گیاهان نیز در شرایط شور با تجمع املاح در واکوئلهای خود اقدام به افزایش حجم واکوئل وگوشتی شدن بافتها نموده و به دلیل آبدارتر بودن بافت مقدار را افزایش می دهند افزایش حجم واکوئل و گوشتی شدن بافتها در اثر شوری در موردبرخی از گونه گزارش شده است( گرین وی^[۷۷] و همکاران ،۱۹۸۰).
۲-۲ نتایج بررسی های انجام شده بر روی اثرات میکوریزا:
(کانگ زو،۲۰۰۳ ). درتحقیقی با بررسی نقش میکروارگانیسم های میکوریزایی از نوع وزیکولار آربوسکولار (VAM)بر برخی صفات گیاه سورگوم اعلام کردند که امروزه همزیستی قارچ های میکوریزا به عنوان یکی از میکروارگانیسم های مفید دامنه فعالیت خود را در صنایع مختلف گسترش داده است و در کشاورزی نقش قارچهای میکوریز به عنوان گروه های کارساز در تأمین نیازمندیهای گیاهان غیر قابل انکار است (مهربان و همکاران، ۱۳۹۱). همچنین با بررسی کارآیی همزیستی سویه های مختلف قارچ میکوریزا با ژنوتیپ های گندم تحت شرایط شور با بهره گرفتن از سنجش هسته ای به این نتیجه رسیدند که مقایسه میانگین سویه های مختلف قارچ میکوریز از نظر تاثیر بر صفات نشان داد که گونه Glomus (etumicatum) توانست همزیستی موثر تری را نسبت به سایر گونه ها با گیاهان گندم برقرار نماید(داعی و همکاران، ۱۳۸۴). در آزمایشی مطالعه همزیستی قارچهای میکوریزی با تاغ (Haloxylonsp)در جنگلهای رست کاشت سبزوار انجام شد و به این نتیجه رسیدند که اثرات مفید همزیستی میکوریزی قادر است توانایی فیزیولوژیک گونه های تاغ را از نظر تحمل و مقاومت در برابر تنش های محیطی افزایش دهد. قارچ های میکوریزایی نه تنها به رشد ونمو گیاهان کمک می کنند بلکه مقاومت گیاهان زراعی را به تنش هایی چون شوری بالا می برند(الکاراکری^[۷۸] وهمکاران۲۰۰۱ ،کانترل و لیندرمن۲۰۰۱).پراکنش قارچ های AMدر مناطق شور دنیا و عوامل موثر بر این پراکنش توسط محققان زیادی مورد بررسی قرار گرفته است. برای مثال هیلدبرانت وهمکاران(۲۰۰۱)میزان بالای کلونیزه شدن گیاهان شوری پسند مردابهای شور اروپای مرکزی را با قارچهای میکوریزا گزارش کرده اند.گزارش هایی نیز در ارتباط با تأثیر قارچ های میکوریز آرباسکولار در افزایش رشد و مقاومت به شوری در گیاهان شور پسند منتشر شده است.استفاده از گونهGlomus mosseae باعث افزایش رشد وبقای گیاهAtriplex canescens در خاکهای کم بازده میشود(آلدن^[۷۹]،۱۹۷۵، ویلیامز وهمکاران۱۹۷۴).همچنین اصغری و همکاران (۲۰۰۵)مشخص نمودند که گرچه گیاهان خانوادهChenopodiaceae معمولاً بعنوان گیاهانی در نظر گرفته میشوند که میزبان قارچ های میکوریزایی نیستند اما گیاهAtriplex nummularia درصد همزیستی بالایی با قارچ های میکوریزا نشان داده و در اثر همزیستی میکوریزایی رشد گیاه افزایش می یابد آنها این تأثیر را ناشی از اثر مستقیم قارچ های میکوریزایی در جذب املاح ونیز اثر این قارچها بر ترکیب میکروبی خاک اطراف محیط ریشه دانستند. علائم تنش شوری در گیاهان تقریباً مشابه کمبود فسفر به شکل آبدار شدن و تیره رنگ شدن برگها مشاهده می گردد بنابراین شوری باعث کاهش فسفر در گیاه میشود.لذا قارچ های میکوریز میتوانند با افزایش جذب فسفر توسط گیاه از اثر منفی شوری بکاهند(اوجال^[۸۰]ا وهمکاران۱۹۸۳). در گیاهان میکوریزی غلظت پتاسیم بیشتر از غلظت گیاهان میکوریزی می باشد وبدین ترتیب با افزایش نسبتNa/K،همزیستی میکوریزی گیاه را در برابر اثرات منفی سدیم محافظت می نماید استفاده از قارچ Glomus destericola باعث افزایش رشد پیاز در خاک شور شده است(پاس^[۸۱] و همکاران۱۹۹۷). اثرات شوری و تلقیح با قارچ Glomus intraradicesبر روی نهال های هشت ماهه مرکبات مورد بررسی قرار گرفته ومشاهده گردیده است که جذب کل و غلظت کلر در بخش هوایی گیاهان میکوریزی افزایش یافته است(گراهام^[۸۲] وهمکاران، ۱۹۸۹).در گیا

PG: پتانسیل رشد
LP: سیاستهای نقدینگی
BSIZE: اندازه هیات مدیره
MVA: ارزش افزوده بازار
BIND: استقلال هیات مدیره
AQ: کیفیت حسابرسی
BFS: تخصص حسابرس در صنعت
TENA: دوره تصدی حسابرس
متغیرهایی که در این پژوهش مورد استفاده قرار می گیرند عبارت است از:
۱ – ۸ – ۳- متغیرهای مستقل

1. 1. ساختار هیات مدیره^[۱۳۴](BS)

در این پژوهش ساختار هیات مدیره با متغیرهای زیر اندازه گیری شده است:
۱٫۱ اندازه هیات مدیره^[۱۳۵](BSIZE)
در این پژوهش معیار اندازه گیری تعداد اعضای هیأت مدیره، لگاریتم طبیعی تعداد اعضای هیأت مدیره شرکت می باشد(زینال عابدین و همکاران^[۱۳۶]، ۲۰۰۹).
۱٫۲ استقلال هیأت مدیره^[۱۳۷](BIND)
این متغیر از طریق تقسیم اعضای غیرموظف هیأت مدیره بر کل اعضای هیأت مدیره بدست می آید(زینال عابدین و همکاران، ۲۰۰۹).

1. 1. کیفیت حسابرسی^[۱۳۸](AQ)

در این پژوهش کیفیت حسابرسی با متغیرهای زیر اندازه گیری شده است:
۲٫۱ تخصص حسابرس در صنعت^[۱۳۹](BFS)
در این پژوهش از سهم بازار به عنوان شاخصی برای اندازه گیری تخصص صنعت حسابرس به صورت زیر بهره گرفته می شود:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲٫۲ دوره تصدی حسابرس^[۱۴۰](TENA)
در این پژوهش دوره تصدی حسابرس با بهره گرفتن از مدل داس و پاندیت^[۱۴۱](۲۰۱۰)، که بیانگر لگاریتم طبیعی تعداد سنوات حسابرسی توسط یک موسسه حسابرسی معین است، اندازه گیری می گردد.
لازم به ذکر است که به منظور دقت محاسبات، دوره تصدی حسابرس از سال ۱۳۸۴ در نظر گرفته شده است.
۲ – ۸ – ۳- متغیرهای وابسته

1. 1. سیاستهای نقدینگی^[۱۴۲](LP)

در این پژوهش سیاستهای نقدینگی از طریق رابطه زیر محاسبه می شود:

1. 1. ارزش افزوده بازار^[۱۴۳](MVA)

در این پژوهش ارزش افزوده بازار از طریق رابطه زیر بدست می آید:
ارزش دفتری سهام – ارزش بازار سهام = ارزش افزوده بازار(MVA)
ارزش بازار سهام از طریق حاصل ضرب قیمت سهام در پایان دوره با تعداد سهام بدست می آید.
۳ – ۸ – ۳- متغیرهای کنترل

1. 1. ساختار سرمایه^[۱۴۴](CS)

معیار اندازه گیری ساختار سرمایه در این پژوهش، اهرم مالی^[۱۴۵](LEV) می باشد که از طریق زیر بدست می آید:

1. 1. ریسک سیستماتیک^[۱۴۶](SR)

(۲-۳-۳)
فرض کنید باشد. در نتیجه است. با توجه به اینکه و دارند و از یکدیگر نیز مستقل هستند
.
همچنین
در نتیجه
با توجه به اینکه است، داریم:
(۲-۳-۴)
از طرفی با توجه به اینکه است، روابط (۲-۳-۳ ) و ( ۲-۳-۴ ) برابرند اگر
اگر به جای ، و برآوردگرهایشان یعنی ، و را جایگزین کنیم، به گونه ­ای که است، درجه آزادی به صورت زیر نوشته می­ شود:
بنابراین تقریباً توزیع دارد و از در رابطه ( ۲-۳-۲ ) مستقل است.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

از طرفی
است. دارای توزیع کای اسکور با درجه آزادی است و براساس قضیه ۹ پیوست تقریباً توزیع کای اسکور با درجه آزادی دارد و مستقل از می­باشد.
در نهایت تقریباً توزیع با درجات آزادی و دارد.
اگر مقدار مشاهده شده آماره باشد، آزمون MNV فرض برابری بردارهای میانگین را رد می­ کند اگر:
(۲-۳-۵)
حال به بررسی یک ویژگی مطلوب آزمون MNV می­پردازیم اما قبل از آن تعاریف زیر را در نظر بگیرید:
تعریف ۲-۳-۱: یک آماره را پایا (invariant) گوییم اگر با تبدیل به تغییری در آماره ایجاد نشود.
تعریف ۲-۳-۲: یک آماره را affine invarinat گوییم اگر با تبدیل به تغییری در آماره ایجاد نشود.
آزمون MNV، affine invariant می­باشد، زیرا با تبدیل به داریم:
در نتیجه

۲-۴- روند معمول

روند معمول برای آزمون برابری دو بردار میانگین نرمال چند متغیره بدین صورت است که در صورتیکه فرض برابری ماتریس­های کوواریانس قابل قبول باشد، از آزمون – هتلینگ و در غیر این صورت از یکی از آزمون­های تقریبی برای مسئله بهرنز فیشر استفاده می­کنیم. فرض کنید از آزمون MNV برای مسئله بهرنز فیشر استفاده کنیم. بنابراین روند انجام آزمون برای مجموعه داده ­ها به صورت زیر می­باشد:
ابتدا فرض برابری ماتریس­های کوواریانس را آزمون می­کنیم. در صورتیکه رابطه ( ۲-۲-۱۸ ) بزرگتر یا مساوی باشد، از آزمون – هتلینگ و در غیر این صورت از آزمون MNV برای آزمون برابری بردارهای میانگین در سطح استفاده می­کنیم. ( معمولا و را برابر در نظر می­گیرند.)
بنابراین آماره آزمون با بهره گرفتن از تابع نشانگر به صورت زیر نوشته می­ شود:
(۲-۴-۱)
به گونه ­ای که ، و به ترتیب در روابط ( ۲-۲-۱۸ )، ( ۲-۱-۱ ) و ( ۲-۳-۱) معرفی شده ­اند.
فرض کنید مقدار مشاهده شده آماره در رابطه ( ۲-۴-۱ ) باشد. در این صورت آزمون ترکیب شده فرض برابری بردارهای میانگین را رد می­ کند اگر:
.

فصل سوم: معرفی آزمون­ها

معرفی آزمون­ها
در این فصل به معرفی آزمون­های تقریبی برای آزمون فرض در مقابل زمانیکه ماتریس­های کوواریانس مجهول هستند می­پردازیم. بنابراین این فصل شامل ۳ بخش می­باشد که در هر بخش یکی از آزمون­های تقریبی مورد نظر معرفی خواهد شد.

۳-۱- آزمون جانسن ( Johansens’ Test )

اولین آزمون تقریبی که در این فصل معرفی می­ شود آزمون جانسن می­باشد. در حقیقت آزمون جانسن تعمیم یافته روش ولچ در حالت یک متغیره می­باشد. به همین دلیل ابتدا روش ولچ را به صورت مختصر توضیح می­دهیم. ( Welch, 1951, p.330-336 )

۳-۱-۱- روش ولچ ( Welch’s Method )

فرض کنید متغیرهای تصادفی مستقل با توزیع مشترک نرمال با میانگین و واریانس باشند که در آن ثابت و معلوم و و مجهول می­باشند. همچنین فرض کنید برآورد باشد به طوریکه دارای توزیع کای اسکور با درجه آزادی باشد. در یک حالت خاص فرض کنید میانگین نمونه­ها از مشاهده از جامعه نرمال با میانگین و واریانس باشند.
ولچ در سال ۱۹۵۱ آماره ، به گونه ­ای که و معرفی کرد. وی با محاسبه تابع مولد گشتاور این آماره و مقایسه آن با تابع مولد گشتاور توزیع به این نتیجه رسید که تقریباً دارای توزیع است به گونه ­ای که دارای توزیع با درجات آزادی و است که ، و به صورت زیر می­باشند:

۳-۱-۲- آزمون جانسن

در این قسمت به بررسی آزمون جانسن و معرفی آماره آزمون که در واقع آماره نسبت درستنمایی می­باشد می­پردازیم. در صورتیکه برای آزمون جانسن مشابه روش ولچ عمل کنیم به این نتیجه می­رسیم که آماره معرفی شده در رابطه ( ۱-۳-۴ ) تقریباً دارای توزیع است که دارای درجات آزادی و است به گونه ­ای که
(۳-۱-۱)
(۳-۱-۲)
است. (Johansen, 1980, p.85-92 )
توجه شود که با در نظر گرفتن روابط مربوط به روش ولچ به دست می ­آید.
در این صورت آماره آزمون جانسن به صورت زیر معرفی می­ شود:
(۳-۱-۳)
به گونه ­ای که تقریباً توزیع آن با درجات آزادی و است.

(۴-۳۶)
با در نظر گرفتن مولفه­های اسپین تابع موج دوترون به شکل زیر خواهد بود.
(۴-۳۷)
در این رابطه حاصل­ضرب با بهره گرفتن از رابطه (۴-۳۵) به صورت زیر در خواهد آمد.
(۴-۳۸)
که جمعاً جمله خواهد بود که به صورت زیر خلاصه شده است.
(۴-۳۹)
جمله نیز شامل ۸۱ جمله خواهد بود که با تعویض از حالت قبل به دست می آید.
۴-۴-۲- محاسبه گشتاور دو قطبی مغناطیسی دوترون
در غیاب حرکت اربیتال مقدار حرکت گشتاور مغناطیسی دوترون به طور ساده مجموع برداری شش کوارک تشکیل دهنده آن می­باشد.
(۴-۴۰)
این عبارت به ویژگی­های طعم کوارک ( زیرا کوارک­های u و d گشتاور مغناطیسی متفاوتی دارند) و به ترکیب اسپین (چون جهت نسبی شش دو قطبی را تعیین می­ کند) بستگی دارد.
گشتاور دو قطبی ذره­ای با اسپین ، بار q و جرم m عبارت است از:
(۴-۴۱)
در مکانیک کوانتومی، گشتاور مغناطیسی قابل مشاهده، به طور عملیاتی در راستای بزرگ­ترین مولفه تکانه زاویه­ای تعریف می­ شود [۲۶].
اندازه رابطه (۴-۴۱) برابر است با ، دقیق­تر بگوییم این اندازه در حالت اسپین بالاست که برای آن . برای کوارک داریم

(۴-۴۲)
بنابراین گشتاور دوقطبی مغناطیسی دوترون با رابطه زیر داده می­ شود؛
(۴-۴۳)
تابع موج دوترون در معادله (۴-۳۹) آمده است. جمله اول برابر و حالا:
(۴-۴۴)
بنابراین مقدار انتظاری گشتاور مغناطیسی ناشی از جمله اول برابر است با:
(۴-۴۵)
برای تک­تک جملات به همین صورت محاسبه می­کنیم، که نتیجه به صورت زیر است.
(۴-۴۶)
همچنین برای جمله دیگر همین مقدار به دست خواهد آمد.
(۴-۴۷)
بنابراین گشتاور دو قطبی مغناطیسی دوترون با رابطه زیر داده می شود.
(۴-۴۸)
(۴-۴۹)
(۴-۵۰)
مگنتون هسته­ای است، جرم پروتون و جرم­های کوارک­های u و d است [۴۵].
اگر عدد به دست آمده را با مقدار مشاهده شده تجربی یعنی مقایسه کنیم سازگاری خوبی یافت می شود. در مدل پوسته­ای با در نظر گرفتن اینکه دوترون در حالت پایه است، مقداری که برای گشتاور دو قطبی مغناطیسی دوترون به دست آمده است برابر با است. با مقایسه معلوم می­ شود که مقداری که در اینجا به دست آورده­ایم به مقدار تجربی آن نزدیک­تر است. در مدل پوسته­ای برای اینکه سازگاری با مقدار طبیعی بیشتر شود فرض می شود که اتم تنها در حالت نباشد بلکه تابع موج با حالت مختلط شده است [۴۸]. مقدار عددیی که برای جرم کوارک در نظر گرفته شده، در واقع جرم موثر متوسط کوارک­های بالا و پایین در درون باریون­هاست، این امر ما را به سوی این موضوع رهنمون ساخت که کوارک­های سازنده دوترون می­توانند علاوه بر نوکلئون­ها دیگر باریون­ها را نیز تشکیل دهند. با در نظر گرفتن خصوصیات معلوم دوترون، باریون­هایی که احتمال تشکیل آنها در دوترون وجود دارد را مشخص می­کنیم و بر این اساس گشتاور دو قطبی مغناطیسی دوترون را محاسبه می­کنیم.

محاسبه گشتاور دو قطبی دوترون با در نظر گرفتن امکان تشکیل باریون­های ، ، ، ، p و n
دوترون که از سه کوارک up و سه کوارک down تشکیل شده است فرض می­ شود که این شش کوارک کاملاً در درون دو نوکلئون مقید نیستند بلکه فرض می­ شود که این دو باریون به کوارک­های سازنده­یشان شکسته می­شوند و سپس دو باریون دیگر تشکیل می­ شود این دو باریون لزوماً دو نوکلئون یا دو باریون قبلی نیستند. تعداد زوج باریون­هایی که که می­توان از این شش کوارک تولید کرد شامل زوج­های ذیل می­باشد.
(۴-۵۱)
دوترون دارای بار الکتریکی واحد است و این شرط در نوشتن زوج باریون­های تشکیل شده دخالت داده شده است. اگر چه جرم باریون­های دلتا بیشتر از جرم نوکلئون­هاست و انرژی بستگی دوترون تنها کمی بیشتر از است و نمی­تواند جواب­گوی این اضافه جرم باریون­های دلتا به نسبت نوکلئون­ها باشد، اما با در نظر گرفتن اصل عدم قطعیت هایزنبرگ^[۳۴] بین تغییرات انرژی و تغییرات زمان چنین امکانی عملی خواهد شد. باریون­های دلتا از طریق نیروی قوی واپاشی می­ کنند و نیمه عمر آنها برابر با است و بنابراین تغییر انرژی آنها، با در نظر گرفتن رابطه ، می ­تواند چند صد مگا الکترون ولت باشد. حال تابع موج دوترون طوری باید نوشته شود که تمام حالت­های ممکن تشکیل دو باریون در آن لحاظ شود. بنابراین تابع موج دوترون به شکل زیر است.
(۴-۵۲)
در اینجا مربع ضریب هر جمله بیانگر احتمال تشکیل دوترونی است که از زوج باریون مورد نظر ساخته شده است به عنوان نمونه احتمال تشکیل دوترون ساخته شده از باریون­های و است و . . . . این ضرایب در ادامه محاسبه شده ­اند. مشابه معادله (۴-۲۷) تابع موج هر زوج باریون رابه شکل زیر می­نویسیم
(۴-۵۳)
در اینجا و تابع موج هر کدام از باریون­های تشکیل شده در درون دوترون می ­تواند باشد. بنابراین تابع موج دوترون به صورت زیر گسترده می­ شود.
(۴-۵۴)
این تابع موج طوری نوشته شده است که نسبت به جابجایی هر دو باریون پاد متقارن می­باشد. تابع موج دوترون همچنین از چهار قسمت اسپین، طعم، فضا و رنگ ساخته شده است؛ مانند معادله (۴-۲۵). بنابراین هر جمله از معادله (۴-۵۲) باید به صورت معادله (۴-۲۵) نوشته شود. در اینجا بحث­هایی که در قسمت قبل راجع به قسمت فضایی و قسمت رنگ تابع موج گفته شد نیز صادق است. با فرض اینکه دوترون در حالت پایه است، یعنی بنابراین قسمت فضایی تابع موج متقارن است. قسمت رنگ تابع موج به خاطر یگانه بودن رنگ برای هر باریون پاد متقارن خواهد بود. بنابراین حاصلضرب قسمت اسپین و قسمت طعم تابع موج هر باریون باید متقارن باشد. بنابراین انتخاب تابع موج اسپینی و طعم باید این امر را برآورده سازد. در مورد نوکلئون­ها این قسمت از تابع موج در قسمت­ های قبلی این فصل محاسبه شده است. به خاطر اینکه نوکلئون­ها دارای اسپین هستند از ترکیب­های آمیخته اسپینی و طعمی استفاده شد، تا یک تابع متقارن به دست بیاید. در مورد باریون­های دلتا، ، شرایط متفاوت است. این باریون­ها دارای اسپین هستند و در ساخت تابع موج اسپینی آنها از رابطه (۴-۲۹) استفاده خواهد شد. همانطور که از این رابطه مشاهده می­ شود نسبت به جابجایی هر دو ذره­ای متقارن می­باشد. بنابراین قسمت طعم تابع موج برای باریون­های دلتا نیز باید متقارن در نظر گرفته شود؛ تا حاصلضرب این دو قسمت از تابع موج متقارن باشد. در نظر داشته باشیم که قسمت رنگ تابع موج پاد متقارن است. حال حاصلضرب برای باریون به شکل زیر است.
(۴-۵۵)
در اینجا تابع طعمی که برای باریون استفاده شده به صورت است. سادگی آن به خاطر یکسان بودن سه کوارک تشکیل دهنده آن می­باشد. برای سه باریون دیگر به همین طریق حاصلضرب را حساب می­کنیم آنها در زیر آورده شده است. برای قسمت آنها از رابطه (۲۹-۴) استفاده می­ شود.
(۴-۵۶)
حال معادله (۴-۵۴) را برحسب اسپین و طعم کوارک­های تشکیل دهنده آن گسترش می­دهیم. برای این منظور باید در نظر داشته باشیم که اسپین دوترون برابر با یک است. این شرط محدودیتی بر روی ساخت تابع موج اعمال خواهد کرد. دو باریون دلتا که هر کدام دارای اسپین هستند وقتی که با هم یک سیستم تشکیل می­ دهند می­توانند دارای اسپین ۰، ۱، ۲ و ۳ باشند. تنها حالتی را در نظر می­گیریم که اسپین برایند برابر با یک شود. همانطور که قبلاً در این فصل بیان شد، در مکانیک کوانتومی، گشتاور مغناطیسی قابل مشاهده را به طور عملیاتی در راستای بزرگ­ترین مؤلفه تکانه زاویه­ای تعریف می­ کنند. چون هدف به دست آوردن گشتاور دو قطبی مغناطیسی است، بنابراین تنها مؤلفه­ای از تابع موج دوترون را محاسبه می­کنیم، که مؤلفه اسپین آن یک باشد. بنابراین با در نظر گرفتن تابع موج دوترون که مؤلفه z آن برابر با یک باشد، جملات معادله (۴-۵۲) به صورت زیر در می ­آید.
(۴-۵۷)
(۴-۵۸)
(۴-۵۹)
(۴-۶۰)
(۴-۶۱)