۱۳-مدیریت ادغام ها
۱۴-ایجاد تغییرات عمده
چالشهای درونی، چالشهایی هستند که از چالشهای بیرونی شخصی تر هستند. آنها رهبران را از طریق اقداماتی که بکار می گیرند به چالشهای سازمانی ارتباط می دهند. لذا مدیران از طریق اعمال رهبری خود به این چالشها نزدیک می شوند. چالشهای درونی رهبری عبارتند از:
۱-رهبری خود یا خود هدایتی
۲-هدفمندی
۳-ادامه حیات همراه با ریسک
۴-ایجاد شبکه
۵-تسهیل
۶-سوالهای چالش برانگیز
۷-قدرت
از انتشار نخستین پژوهش درباره رهبری، تاکنون پژوهشگران علوم مدیریت و علوم رفتاری همواره کوشیده‌اند تئوری ارائه دهند تا رهبران سازمانی بتوانند با تکیه بر آن به رهبری اثربخش تبدیل شوند.
۲-۶) سیر تکاملی نظریه‌پردازی درباره رهبری
سیر تکاملی نظریه‌پردازی درباره رهبری شامل هفت رویکرد به قرار زیر است:
۲-۶-۱)رویکرد سنتی (صفات مشخصه رهبری)
کهن‌ترین شیوه تفکر در زمینه میزان اثربخش بودن رهبری، رویکردهای صفات شخصی است. (استونر و همکاران، ۲۰۰۱؛ حقیقی و همکاران، ۱۳۸۲؛ رابینز، ۲۰۰۶؛ رضائیان، ۱۳۷۹؛ ساعتچی و عزیزپور پوبی، ۱۳۸۴؛ لوتانز، ۱۹۹۵؛ باس^[۳۸]،۱۹۹۹). دانشمندان این حوزه در پی یافتن صفات یا مشخصه‌هایی بودند که موجبات رهبری شخص را فراهم می‌کند، ولی این صفات یا مشخصه‌ های رهبری در نهایت به حدی رسید که طبقه‌بندی آنها مشکل شد. همچنین در دنیای واقع نیز رهبران موفقی دیده شدند که تمام صفات پیشنهاد شده را نداشتند. در نتیجه، این امر با ناکامی روبه‌رو گشت. بنابراین، در دهه ۱۹۴۰ تحقیقات درباره شناخت سبک و روش رهبری آغاز گردید. در این گروه از نظریات برای رهبر خصوصیاتی ذاتی ذکر می گردد. بر اساس این نظریات رهبران ابر مردانی هستند که به علت ویژگیهایی که موهبت الهی است شایسته رهبری گردیده اند(الوانی،۱۳۸۲ :۱۳۹).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

هنگامی که مارگارت تاچر نخست وزیر بریتانیای کبیر بود، بخاطر قدرت رهبری با قاعده‏ای که داشت زبان زد عام بود. او با عناوینی نظیر: بی پروا، اراده آهنین، مصمم و قاطع خوانده می شد، این عناوین همه ویژگی های وی بودند و در حالیکه پشتیبانان و منتقدان وی این جلوه ها را در آن زمان تشخیص داده بودند، به هنگام توصیف وی با این خصایص خود به عنوان حامیان این ویژگی مبدل می شدند. بدین منظور تحقیقات اندیشمندان جهت مشخص کردن ویژگی هایی در ارتباط با رهبری بود، ولی نتایج مؤثر دیگری هم در این میان به دست می‏آمد. تعداد ۶ خصیصه ‏ای که رهبران را از غیر رهبران متمایز می کند، جاه طلبی،‏ تمایل به رهبری، صداقت و راستی، اعتماد به نفس، هوش و دانش مربوط در زمینه کار می باشد. به علاوه در تحقیقاتی که اخیراً صورت پذیرفته است، اشخاصی که توانایی نظارت بر عملکرد خودشان را دارند، یعنی با توجه به موقعیت های گوناگون خود را با آن تطبیق می دهند قابلیت رهبر شدن را دارند. در نتیجه، ‏تمامی یافته های اخیر که در مدت بیش از نیم قرن صورت پذیرفته است حاکی از اینست که برخی از این تئوری ها می توانند منجر به موفقیت در رهبری شوند اما هیچکدام آن را تضمین نمی‏کنند(حاجی،۱۳۸۶).
۲-۶-۲) رویکرد رفتار رهبری
در رویکرد رفتار رهبری، پرسش اساسی این بود که آیا سبک رهبری خاصی وجود دارد تا بتواند اثر بیشتری بر گروه‌ها و سازمان‌های تحت نظر خود داشته باشد یا به عبارت دیگر، رهبر اثربخش‌تری باشد؟ فلسفه اساسی این طرز تفکر آن است که رهبری و سرپرستی «ذاتی نیست، بلکه تا حد زیادی اکتسابی است» و به یقین آموزش، در افزایش توانایی سرپرستان و مدیران مؤثر خواهد بود. محدویت های مطرح شده در نظریه ویژگیهای رهبری محققان را مجبور به جستجو در جهات دیگر نمود. اگر چه در طی دهه اخیر حرکتی عظیم در رابطه با ویژگی های رفتاری رهبر انجام شده است،‏ اما حرکت اصلی در این مورد از اوایل دهه ۱۹۴۰ آغاز شده است.
تحقیقاتی که در مورد اصل رهبری از اواخر دهه ۱۹۴۰ تا اواسط دهه ۱۹۶۰ صورت پذیرفته است، بیشتر بر روی شیوه های رفتاری رهبری تمرکز داشته است. ناکام ماندن محققان در حوزه تحقیقات خصائص نظریه ها،‏آنان را مجبور به مطالعه بر روی رفتارهای انجام شده توسط رهبرانی خاص کرد. آنان بر این گمان بودند که رهبران دارای قدرتی عالی هستند که در رفتارشان قابل مشاهده است(حاجی،۱۳۸۶).
به عبارت دیگر نظریه های رفتاری مانند نظریه خصوصیات فردی رهبر، رهبری را عامل اصلی در عملکرد و نگهداری منابع انسانی می داند(رضائیان،۱۳۸۳: ۲۸۰). اما در این گروه از نظریات، بجای صفات شخصی، بر آنچه که رهبران انجام می دهند، تاکید می کند. یعنی در پی آن هستیم که دریابیم سبک و روش رهبری چگونه است و رهبران در برخورد با مرئوسان به چه شیوه هایی توسل می جویند(الوانی،۱۳۸۲).
عمده‌ترین مطالعاتی که در این حوزه انجام گرفته است، عبارتند از: دانشگاه آیووا، مطالعات دانشگاه میشیگان، پیوستار رهبری، مطالعات دانشگاه ایالتی اوهایو و سبک سنج مدیریت(الوانی،۱۳۸۲). عالی ترین و کامل ترین مطالعات درباره تئوری های رفتاری در دانشگاه ایالت اوهایو در اواخر دهه ۱۹۴۰ صورت پذیرفته است نتایج این تحقیقات مشخص شدن ابعاد مستقلی از رفتار رهبران بوده است. آنها مطالعه را بر روی بیش از ۱۰۰۰ فاکتور مستقل رهبری شروع کردند و در نهایت به ۲ طبقه بندی اصلی که برای رفتار اکثر رهبران صادق است رسیدند که این ۲ طبقه خود نیز به شاخه هایی تقسیم می شد. آنها برای این دو تقسیم بندی نامهای:‏
۱) ساختار اولیه و ۲) توجه و رسیدگی را انتخاب کردند. در نتیجه مطالعاتی که در دانشگاه ایالت اوهایو انجام شد، پژوهشگران دریافتند رهبرانی که هر دو فاکتور را توأمان با هم دارند، فعالیتشان معمولاً نتایج مثبتی به همراه خواهد داشت. اما استثنائاتی در این میان وجود دارد که به ما نشان می دهد عوامل وضعیتی هم باید در کنار این نظریات مورد توجه قرار بگیرند(مصدق،۱۳۸۶).
مطالعاتی که درباره رهبران در مرکز تحقیق دانشگاه میشیگان صورت پذیرفت، تقریباً همزمان با مطالعات دانشگاه اوهایو بود و همچنین در جهت نیل به اهداف مشابهی هم نیز بود: تعیین مشخصات رفتاری رهبرانی که کارایی مؤثری داشته اند. گروه تحقیقاتی میشیگان همچنین به دو بعد دیگر در رفتار رهبران پی بردند که نام آنها را رهبران «کارمند محور» و «تولید محور» نهادند. نتیجه ای که توسط محققان دانشگاه میشیگان بدست آمد حاکی از این بود که توجه به کارمند از بهترین ترکیب های رفتار یک رهبر بحساب می آید. رهبران کارمند محور، اغلب با بالاترین میزان تولید و همچنین رضایت شغلی بالای کارمندان خود مواجه می شوند، در حالیکه رهبران تولید محور معمولاً با خلاف این رویداد برخورد می کنند(مصدق،۱۳۸۶).
سبک سنج مدیریت نگاره ای دو بعدی می باشد، بر گرفته شده از دو دیدگاه متفاوت از سبک های رهبری که توسط «بلیک و موتون» ساخته شده است. آنها این نمای مدیریتی را براساس دو سبک کارمندگرائی و تولیدگرائی پیشنهاد کردند، که ماحصل تلاش و تحقیقات انجام شده درباره رهبری در مراکز تحقیقاتی اوهایو و میشیگان نیز بوده است. این نمایه دارای ۹ موقعیت ممکن در هر محور می باشد که در نتیجه ۸۱ حالت مختلف در سبک رهبری را می تواند نشانگر شود. این نمایه نشانگر نتایج حاصل نیست ولی در عین حال می تواند به رهبر در انتخاب یکی از بهترین حالت های ممکن کمک کند(مصدق،۱۳۸۶).
در سبکهای چهار گانه لیکرت، سبکهای رهبری به چهار نوع تقسیم شده اند و از هر یک به عنوان یک سیستم نام برده شده است(الوانی،۱۳۸۲: ۱۴۱).این سبکها عبارتند از:
سبک اول:
در این سبک که کاملاً وظیفه مدار و آمرانه است مدیر و رهبر به زیردستان خود اعتمادی نداشته و رابطه رهبر و پیرو مبتنی بر نوعی ترس و ارعاب است.
سبک دوم:
در این سبک رابطه دستوری بین رهبر و پیرو همچنان برقرار است، اما رابطه مذکور در این حالت تلطیف شده و چون رابطه خادم و مخدوم توأم با نوعی مرحمت پدرانه است. در این سبک تصمیم گیری همچنان بر عهده رهبر بوده و پیروان مجریان بی چون و چرای اوامرند.
سبک سوم:
در این سبک اطمینان و اعتماد به مرئوسان در حد خوبی است و با آنان در پاره ای مشارکت میشود. اما مسائل و مضوعات عمده سازمانی همچنان به وسیله رهبر فیصله می یابد.
سبک چهارم:
در این سبک اطمینان و اعتماد به مرئوسان در حد کمال است و رابطه صمیمانه و مشارکت جویان در تمام امور بین آنان برقرار می باشد. در این سبک تصمیم گیریها کاملاً مشارکتی است و گروه های رسمی و غیر رسمی با هم درآمیخته اند. به کمک سبکهای چهارگانه رهبری می توان سازمانها را از جهت سبک رهبری مورد سنجش قرار داد و رابطه بازدهی سازماندهی و نوع رهبری را مشخص ساخت.
۲-۶-۳) رویکرد موقعیتی و اقتضایی
رویکرد اقتضایی، رویکردی است که اساس فکری آن، بر این محور استوار است که اصولاً جست‌وجوی بهترین راه برای رهبری که در همه موارد بتوان آن را به کار گرفت، امری محال و نشدنی است. از این‌رو، در این دوره محققان بر تلاش خود جهت شناخت رهبری افزودند که نتیجه کوشش آنها، نظریه‌های موقعیت و اقتضایی است. در این نظریه‌ها، متغیرهای دیگری نیز افزون بر ویژگی‌های شخصی رهبر اضافه می‌شود که بر سبک رهبر تأثیر می‌گذارد. این ویژگی‌ها عبارتند از: ویژگی‌های فردی کارکنان، ویژگی‌های گروه و ساختار گروه، بخش یا سازمان (رضائیان، ۱۳۷۹: ۳۹۲) که همه با تعامل یکدیگر بر سبک رهبری اثر می‌گذارند. در حالی که برخی از پژوهشگران مانند بلیک و موتن، مک گریگور بر این باورند که بهترین سبک رهبری وجود دارد، سبکی که بهره وری، رضایت خاطر، رشد و بهبود در تمام وضعیت ها را به حداکثر برساند. ولی بیشتر پژوهشهایی که در چند دهه ی اخیر صورت پذیرفته به روشی از این موضع حمایت می کند که بهترین سبک وجود ندارد. رهبران موفق و اثربخش می توانند سبک خود را با اقتضائات وضعیت وفق دهند. طبق تئوریهای اقتضایی اثربخشی رهبر به موقعیت بستگی دارد. به طوری که بعضی از رهبران در یک موقعیت یا سازمان اثربخش و کارآمد بوده و در موقعیت یا سازمان دیگر ممکن است اثربخش نباشد(رضائیان،۱۳۸۳).
مهم‌ترین نظریه‌های اقتضایی و موقعیتی به این قرار است: پیوستار رهبری، مدل نظریه رهبری وضعیتی، مدل اقتضایی (سبک ـ ساختار ـ توان)، نظریه سبک مدیریت سه بعدی رهبری اقتضایی فیدلر، نظریه منبع شناختی و نظریه رهبری مسیر ـ هدف. (البته برخی از اندیشمندان، نظریه مسیر ـ هدف را از مجموعه نظریه‌های رویکرد اقتضایی و موقعیتی جدا می‌کنند (لوتانز، ۱۹۹۵؛ استونر و همکاران، ۲۰۰۴؛ حقیقی و همکاران، ۱۳۸۲؛ رابینز، ۲۰۰۶؛ رضائیان، ۱۳۷۹؛ ساعتچی و عزیزپور پوبی، ۱۳۸۴؛ باس، ۱۹۹۹).
در سال ۱۹۶۷، فیدلر و همکارانش یک پرسشنامه تحت عنوان ناخوشایندترین همکار تهیه نمودند که در آن ۱۶ شاخص مشخص شده است. از پاسخ دهندگان خواسته شد. که بر طبق این شاخصها به همکارانشان نمره دهند (از۱تا۸). طبق این الگو، مدیرانی که از نظر ناخوشایندترین همکار نمره بالایی بگیرند طرفدار برقراری روابط صمیمانه بیشتری با زیردستان و همکارانشان هستند، ولی مدیرانی که دارای LPC پایین هستند بیشتر متوجه مسائل مربوط به کار بوده، سختگیر و خشن می باشند. فیدلر مطلوب بودن موقعیت را با سه عامل تعیین می کند:
الف- رابطه پیرو با رهبر:
مهمترین عاملی است که بر موفقیت مدیر اثر می گذارد. مدیری که روابط حسنه با کارکنان دارد نیاز به استفاده از مقام سازمانی و قوانین و مقررات برای نفوذ در زیردستان ندارد.
ب- انسجام وظیفه و روشن بودن اهداف:
نیز عاملی است که با قدرت مدیر رابطه مستقیم دارد. به عبارتی هر قدرکه وظایف منسجم تر باشند، مدیر با بهره گرفتن از قوانین و مقررات راحت تر می تواند از کارکنان بخواهد تا کارها را دقیق انجام دهند. وظایفی که تنوع هدف مسیر در آن پایین بوده و قابلیت تأیید از طرف کارکنان و صراحت و روشنی تصمیم های مربوط به آنها بالا باشد، از انسجام بیشتری برخوردار می باشند و بالعکس وظایفی که تنوع هدف – مسیر آنها بالا و قابلیت تأیید، صراحت و روشنی آنها پایین است، وظایف غیر منسجم می باشند.
ج- قدرت مقام :
هر قدر قدرت مدیر بیشتر باشد، قدرت مقام او بالاتر می باشد.
تئوری چرخه زندگی یا تئوری رهبری موقعیتی توسط پال هرسی و کنت بلانچارد ارائه شد. این تئوری بر این عقیده است که رفتار مناسب با شیوه رهبری با میزان بلوغ پیروان تغییر می کند. بلوغ اشاره به چگونگی برانگیختگی، شایستگی، تجربه و علاقه زیردستان در پذیرش مسئولیت دارد. با افزایش بلوغ زیردستان، رهبر نیز به تدریج از رفتار وظیفه مدار به سمت وظیفه مدار کم حرکت می کند و همزمان با آن از رفتار فرد مدار کم به سمت رفتار فرد مدار متوسط افزایش یافته و سپس کاهش می یابد(مصدق،۱۳۸۶). این تئوری رفتار رهبر را از دو جنبه کارمند مدار و وظیفه مدار بررسی می کند .
هرسی و بلانچارد در این تئوری با توجه به بلوغ کارکنان چهار سبک رهبری را بیان می کنند:

1. 1. سبک رهبری دستوری:

در این سبک، رهبر وظیفه مدار می باشد و به کارکنان توجهی ندارد. نقشها و مسئولیتهای کارکنان را مشخص می کند و با تکیه بر قوانین، مقررات و دستورالعملها کارکنان را موظف می کند که در کجا و در چه زمانی، چه وظایفی را و چگونه انجام دهند.

تبلیغ، عبارت است از: مجموعه‌ای از وسایل که در هر جامعه، ارتباط بین مردم را تامین می کند (سُکری،۱۳۷۰: ­۹۷). امروزه تبلیغ عبارت است از: انتشار حقایق و اخبار و آراء از طریق وسایل تبلیغی به منظور ارائه اطلاعات درست به مردم (همان: ­۹۸).
در سال ۱۶۲۲ میلادی، واتیکان «مجمع مقدس تبلیغ ایمان در کلیسای کاتولیک رم^[۱۴]» را تاسیس کرد. در آن زمان هدف از تبلیغات در کلیسای کاتولیک رم اشاعه ایمان به دنیای جدید^[۱۵] و مخالفت با پروتستانیسم بود. به همین دلیل واژه تبلیغات خاصیت خنثی بودن خود را از دست داد. در استفاده‌های بعدی از این واژه بار معنای تحقیر آمیزی بدان اضافه شد. وقتی عنوان تبلیغات روی پیامی گذارده می شود یعنی آن پیام منفی و نادرست است. لغت‌های که بلافاصله به عنوان هم معنی‌های تبلیغات شناخته شدند عبارت بودند از: دروغ، تحریف، نیرنگ، دستکاری، کنترل ذهن، جنگ افزار روانی، شستوشوی مغزی و اغراق (داهوتی^[۱۶]،۱۹۹۳:­ به نقل از افخمی ۱۳۹۰: ۲۹).
تبلیغ کوششی است تعمدی و حساب شده که به منظور شکل دادن به دریافت دستکاری کردن ادراک و همسو کردن رفتار مخاطبان با نیت موردنظر منبع صوت می گیرد (شعار غفاری،۱۳۷۳: ۳۰).
در تعریف تبلیغات می توان گفت فعالیتی است آگاهانه و هدفمند به منظور دگرگون سازی یا تاثیر در افکار و عقاید، با آگاهی بخشی و تحریک احساسات و عواطف و آماده کردن فرد یا مردم برای پذیرش اندیشه و عقیده‌ای معین، با بهره گرفتن از وسایلی مانند زبان، خط، تصویر، نمایش و جز آنها (ترابی،۱۳۸۱: ­۳۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تبلیغ شامل کلیه فعالیت‌هایی است که بوسیله آن پیام‌های دیدنی و شنیدنی با اطلاع مردم رسانیده می شود تا بوسیله نفوذ در آنها، مردم را وادار به خرید کالا و یا خدمات نموده تمایل و علاقه آنها را نسبت به افکار، نظرات، اعتبار و اشخاصی که مورد نظر است جلب می‌نماییم (borden,1964:198، به نقل از اربابی، ۱۳۵۰: ۲۱).
ترانس کوالتر : «تبلیغات را تلاش عمومی برخی از افرد یا گروه ها برای بهره گیری از وسایل ارتباطی در کنترل، تغییر و یا شکل دادن نگرش دیگر گروه ها به طریقی می داند که واکنش آنها در یک موقعیت ویژه به اندزه ای مطلوب که هدف مبلغ است تحت تاثیر قرار بگیرد» (پور کریمی، ۳۱۲:۱۳۸۱).
جان البیگ: «تبلیغات،به کارگیری (ماهرانه) نهادهایی روانشناسانه است که در بردارنده اهدافی است که شنونده از آن آگاه نیست». (باهنر و همایون،۲۹:۱۳۸۸).
لئوناردو دوب: «تبلیغات عبارت است از اقدامات متوالی و منظمی که فرد یا افراد ذینفع از راه تلقین برای نظارت بر وصف های روانی گروه های از افراد و در نتیجه نظارت بر رفتارهای آن ها انجام می دهند» (طاهرنسبی،۱۳۸۱: ۲۱).
برنیز : از اندیشه گران اجتماعی معتقد است :«تبلیغات به ویژه تبلیغات نوین، تلاشی است پیگیر برای ایجاد یا شکل دادن رخدادها به منظور تحت تاثیر قرار دادن روابط عامه مردم با کار فکری گروهی» (دادگران،۱۳۷۴: ۴۹).
لاسول می گوید «تبلیغات چیزی جز مدیریت نگرش‌های جمعی از طریق دستکاری نمادها مهم نیست». صاحب نظر دیگری به نام برنیز معتقد است: «تبلیغات بویژه تبلیغات امروزه تلاشی پیگیر برای ایجاد یا شکل دادن به رخدادها به‌منظور تحت تاثیر قراردادن رابطه عامه‌ی مردم با کارهای گروهی و فکری هست. تعریف اکرمی را کم و بیش می توان جمع‌بندی تعریف‌های دانست که تاکنون عرضه شده‌اند : «تبلیغات تلاشی منظم برای شکل دادن و دستکاری ادراک، همگرا ساختن و هدایت رفتار مخاطب درجهت اهداف از پیش تعیین شده است» (اکرامی۱۳۸۳: ­۷۹). و نیز در همین زمینه آرنسون تبلیغات را تلفیق جمعی نفوذ از طریق دستکاری در نمادها و روانشناسی فردی تعریف می کند (پراتکانیس و آرنسون،۱۳۹۰: ۲۸).
تبلیغات عبارت ‌است از تلاشی سنجیده و نظام‌مند برای شکل‌دادن به ادراک، دستکاری شناخت و هدایت رفتار به منظور دستیابی به پاسخی در جهت پیشبرد هدف مطلوب تبلیغ‌کننده است (جاوت و اودانل،۱۳۹۰: ­۳۳).
تبلیغات تجاری در حال بازسازی مستمر روش و سبک زندگی^[۱۷] مردم و بازتولید فرهنگ است. تبلیغات تجاری عمدتا حول محور بزرگ نمایی و برجسته سازی کاذب می چرخد به نحوی که روند تکاملی تبلیغات تجاری در دنیا حکایت از آن دارد که بسیاری از فعالیت های تبلیغاتی و تجاری بر محور فریب و غلو و گزاف گویی جریان دارد و به مرحله ای پیش رفته که بسیاری از افراد، تبلیغات را همردیف با دروغگویی و فریب افکار عمومی می دانند (سید محسنی،۱۳۷۷: ۸۱).
۲-۲-۱-۲- انواع تبلیغات
همانگونه که تعریف های بسیار متفاوتی از تبلیغات از سوی صاحب نظران ارائه شده است، شاید طبیعی به نظر برسد که انواع تبلیغات نیز از منظرهای گوناگون از جمله نوع، روش، طبقه، اثرگذاری، نوع رسانه، برد جغرافیایی و … بسیار گسترده و متفاوت باشد. در پاره ای موردها اختلاف نظرهای فاحشی نیز در این تقسیم بندی ها به چشم می خورد (کشاورز،۱۳۹۱: ۲۶). تبلیغات را با توجه به شکل و نوع ارسال پیام یا شیوه اجرایی و القایش به تبلیغات مستقیم و تبلیغات غیر مستقیم و از لحاظ موضوعی عمدتا به تبلیغات تجاری و تبلیغات سیاسی تقسیم می‌کنند. مسلما چنین تقسیم‌بندی، بیشتر برای تهسیل فهم نقش و کارکرد تبلیغات است، وگرنه چنین مرزبندی‌ دقیق در تمام مواردِ مربوط به تبلیغات و میدان عمل آن غیرممکن است؛ زیرا از سوی زمینه‌ها و قلمرو آن در امور اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ‌تربیتی، و فرهنگی و هنری و جز آنها می تواند متنوع باشد، و از سوی دیگر برحسب موضوع‌ها و اهداف گوناگون، اتخاذ روش‌ها و شیوه‌های تبلیغی و نقطه نظرهای مختلف، بر تنوع و صُور و حجم تبلیغات و مرزهای آن در موارد متفاوت، بیفزاید.
تبلیغات مستقیم: منظور از تبلیغات مسقیم، ایجاد ارتباط با پیام‌های تبلیغی شفاف و آشکار و غالبا بلاواسطه است. تبلیغات مسقیم که دارای ویژگی بلاواسطه بودن است، از پنهان بودن و پنهان کاری پرهیز می‌ کند.
تبلیغات غیر مستقیم: عمدتا غیر علنی و غیر صریح، پنهان و ناپیدا است؛ اینگونه تبلیغات سودجویانه یغماگرانه و سرقت‌های به اصطلاح شبانه نه تنها سعی در پنهان داشتن و پنهان بودن افکار و عملیات تبلیغاتی دارند، بلکه در مواقع لزوم، با بهره گرفتن از «فرصت‌های پیش آمده» در تسریع و تشدید غارتگری، زیر پوشش و نقاب تبلیغاتی گسترده می‌کوشند (ترابی،۱۳۸۱: ­۳۵-۳۶).
۲-۲-۱-۳- کارکردهای تبلیغات
پاسخ به این پرسش که تبلیغات چه کارکردهایی دارند، از نگاه مکتب کارکردگرایی^[۱۸] چندان مشکل نیست، زیرا بر اساس این دیدگاه، هر آنچه در جامعه وجود دارد، به طور قطع دارای کارکردی است، اگر فاقد کارکرد باشد، قوام و دوام نخواهد یافت و این همه هزینه‌های سنگین تبلیغاتی را شاهد نخواهیم بود. از دیدگاه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کارکرد تبلیغات را به مثبت و منفی تقسیم می‌کنند. برخی از صاحب نظران معتقدند که کالای بدون تبلیغات در حکم کالای تولید نشده است و برخی هم معتقدند تبلیغات نیازهای کاذب بوجود می‌آورد. تبلیغات فشار روانی و زهرآگین و مسموم قرن بیستم است و برخی دیگر از آن به مثابه‌ی جادوی قرن بیستم یاد می‌کنند (اکرامی،۱۳۸۳: ­۱۱۹).
الف) کارکردهای مثبت
طرفداران کارکردهای مثبت تبلیغات معتقدند که تبلیغات به مردم می‌آموزد تا چگونه از محصولات و تکنولوژی‌های جدید بهره گیرند و نیز مخاطبان را از تولید و وجود محصولات جدید مطلع می‌سازد، به احساس زیبایی‌شناسی در مورد طرح‌ها و مدل‌ها کمک می کند، تقاضای جدید پدید می‌آورد، بر رونق کسب و کار می افزاید و در رقابت اقتصادی نیز صاحبان صنایع را وا می‌دارد تا به کیفیت برتر کالا و قیمت کمتر توجه جدی تری داشته باشند (کشاورز،۱۳۹۱: ۲۰)
در مورد کارکردهای اجتماعی تبلیغات نیز برخی از صاحب‌نظران معتقدند که تبلیغات باعث ایجاد ارتباط میان کالا، مشتریان و صاحبان سهام می شود و تصویر مطلوبی از کالا در افکار عمومی باقی می‌گذارد، همین نگرش مثبت، نوعی همگرایی را به دنبال خواهد داشت. از این منظر، تبلیغات علاوه بر افزایش فروش باعث آموزش، فرهنگ‌سازی، توسعه و شکوفایی صنعتی می شود و به نقش بازآفرینی ارزش های اجتماعی و انتقاد و متاثر ساختن افراد در فرایند جامعه پذیری تاکید دارد (فروزفر،۱۳۸۶: ­۱۷۲).
برخی دیگر از صاحب نظران بر کارکرد اطلاع رسانی، نقش ترغیبی و اقناعی تبلیغات تکیه می‌کنند. از نظر آنان تبلیغات علاوه بر رقابت بیشتر تولید کنندگان، بهبود کیفیت کالا و کاهش قیمت کالا، باعث خلاقیت و نوآوری بیشتری در تولیدات بیشتر می شود و ایجاد باور و اعتقاد به نوآوری و آزادی انتخاب را به دنبال دارد. این دسته از صاحب نظران معتقدند که هیچ چیز به جز پول، بدون تبلیغات بفروش نمی رسد (ولز،۱۳۸۳: ­۱۹۰).
برخی دیگر از کارکردهای مثبت تبلیغات را به شرح زیر می توان فهرست کرد:

• • تقویت و ایجاد محبوبیت کالا و محصولات نزد مصرف کننده؛

• • برانگیختن مشتریان برای پاسخ یا واکنش به مصرف یک محصول؛

• • برجسته سازی تفاوت های کالا یا خدمات یا محصولات رقیب؛

• • وفادار کردن مشتری به مصرف یک کالا یا یک رفتار معین؛

• • کمک به فروش کالا یا خدمات، کمک به حفظ سهم بازار و رونق و توسعه اقتصادی؛

• • جلب حمایت افکار عمومی و یا کسب آرای مردم نسبت به محصول یا خدمات؛

• • بهبود کیفیت محصول یا خدمات وکاهش هزینه و قیمت و بهبود روش های تولید؛

• • ایجاد شرایط رقابتی برای محصولات یا خدمات؛

• • اطلاع رسانی و آگاهی بخشی به مخاطب در انتخاب عقلانی کالا و خدمات مشابه در بازار؛

• • محصول تبلیغ نشده در حکم محصول تولید نشده است؛

• • تبلیغات در درازمدت دارایی نامشهود و نام تجاری ایجاد می کند که موجب پذیرش و اقبال عمومی می شود؛

• • از اتلاف وقت برای یافتن کالاهای جدید جلوگیری می کند و اطلاعات مربوط به کالاها را به گونه ای زیبا و لذت بخش به مشتری منتقل می نماید؛

• • رفتار خریدار را در انتخاب کالا از کاری تصادفی و نامنظم به فرآیندی همراه با سنجش و نظم تبدیل می کند (کشاورز، ۱۳۹۱: ۲۰- ۲۱).

ب)کارکردهای منفی
به گفته لایس و دیگران، با رواج تبلیغات تجاری، در رسانه‌ها انتقادهای شدیدی درباره تاثیرات منفی آن مطرح شده است. برای مثال، منتقدان معتقدند که این برنامه‌ها مردم را تشویق می کند که برای اشیا مادی بیش‌ ازحد ارزش قائل شوند. افرادی که شکل کنونی تبلیغات را مورد انتقاد قرار می‌دهند، معتقدند، تبلیغات، نظامی غیر عقلانی دارند. که به احساسات و عواطف اجتماعی ما متوسل می شود و هیچ ارتباطی با کالاهای تبلیغ شده ندارد. تبلیغات به طور معمول، تحصیل چیزها را به شکل خصوصی و رقابتی، به عنوان یک هدف اولیه در زندگی نشان می‌دهند (لایس و دیگران، ۱۹۸۵، به نقل از عبداللهیان و حسنی، ۱۳۸۹: ۱۱۳- ۱۱۴).
تبلیغات برای رسیدن به اهداف خود به هر کاری که لازم باشد، دست می زند. اگر لازم باشد تا جنسیت را به ابتذال بکشد، جنبش حقوق زنان را گمراه کند، بر سر سرطان تجارت کند، که از طریق سیگار، بچه‌ها را بفریبد، توده‌های مردم را بترساند، همه این شگردها و هر شگرد دیگری را که ضروری باشد، بدون تردید به کار می برد. یکی از کارهایی که تبلیغات انجام می دهد، منحرف کردن توجه مردم از مسایل اجتماعی و سیاسی، به مسایل خصوصی و خودشیفتگی است. ارضای شخصی، دغدغه‌ای دائمی می شود و همراه با آن از خود شیفتگی شدت می گیرد و روحیه اجتماعی تضعیف می شود (آسابرگر^[۱۹]،۱۳۸۳: ۷۹-۸۰).
جوامع امروزی، جوامع مصرف هستند. مردم بیش از آن که مصرف واقعی داشته باشند، به مصرف ظاهری روی آورده اند؛ یعنی کالا را می خرند فقط برای این که آن را داشته باشند، نه اینکه به واقع از آن استفاده کنند. تبلیغات میل به خرید و رواج نیازهای کاذب را به وجود می آورد و در واقع تبلیغات، زهرآگین ترین سلاح استثمار است که نبرد فکری و روانی را آغاز کرده. تبلیغات قدرت نقد و ارزیابی انتقادی را از مردم سلب می کند و آنان را به موجوداتی خرفت و احمق تبدیل می گرداند و نه تنها عامل توسعه نیست، بلکه یکی از موانع عمده ی توسعه نیز به شمار می رود (اکرمی، ۱۳۸۳: ۵۴)
پراتکانیس و ترنر کارکرد تبلیغات را بدین صورت تعریف کرده‌اند: «تلاش در جهت کشاندن مخاطب به طرف یک نقطه نظر از پیش تعین شده، توسط تصاویر و شعارهای ساده، که تفکر را از طریق بازی با تعصبات و عواطف دور می‌زند» ( پراتکانیس و ترنر^[۲۰]۱۹۹۶ به نقل از افخمی،۱۳۹۰: ۳۳).
کسانی که به کارکرد منفی تبلیغات توجه دارند، معتقدند: امروزه آگهی ها بیشتر حالت مزاحمت به خود گرفته اند. مردم در خلال برنامه های تلویزیون،رادیو، اینترنت، تلفن همراه و در بسیاری از مواقع و مکان ها که انتظار آن را ندارند، نسبت به آن احساس نیاز نمی‌کنند و یا تمایلی ندارند با آگهی‌های تجاریی رو به رو می شوند که هر روز بر دامنه ی نیازها و خواسته هایشان می افزاید؛ بی آنکه این تبلیغات تجاری سهمی در افزایش قدرت خرید آنان داشته باشند. بسیاری از این تبلیغات نیز با دروغ پردازی، عوام فریبی و کلی گویی نه تنها عدالت و انصاف را رعایت نمی نمایند، بلکه به شعور مخاطبان نیز توهین می‌کنند (جرارد جی، ۱۳۸۶: ۱۹۷)
برخی از کارکردهای منفی تبلیغات به شرح زیر فهرست شده اند؛

ج- تثبیت نشدن جایگاه خانواده.
د- رشد نهادهای علمی پاسخگو به پرسشهای دینی که از منشأ وحیانی ارتزاق نمی­کنند.
ه- تغییرات ساختاری جامعه و گسست نسل­ها.
و- کاهش حساسیت والدین نسبت به ارزش­های اخلاقی.
ز- تسامح و تساهل والدین.
به علاوه برخی از عوامل درون خانوادگی نظیر سبک و شیوه­ تربیت دینی، نحوه­ پاداش دهی و تنبیه والدین، نحوه­ گفتگوی دینی با دانش ­آموزان، نوع ارزش­ها و هنجارهای دینی مطرح ، میزان پایبندی اعضای خانواده به رعایت احکام شرعی و ارزش­های اسلامی، نوع علایق مذهبی والدین، اخلاق و رفتار والدین و سایر وابستگان در محیط خانه، میزان آزادی و دسترسی دانش ­آموزان به برنامه ­های غیرمذهبی و غیر اخلاقی، سطح درآمد خانوادگی و مانند آن در کسب ارزش­های اخلاقی و از جمله حجاب موثر می­باشد. در خانواده­هایی که از نظر ظاهری و درونی ( همنوایی سطحی و عمقی) معتقد به رعایت حجاب اسلامی هستند، فرزندان آنان با بهره­ گیری از رفتار والدین حفظ حجاب را به عنوان ارزشها و هنجارهای مورد قبول جامعه به خوبی می پذیرند و با درونی کردن آن زمینه ­های لازم جهت گسترش حجاب مورد نظر اسلام فراهم میگردد ( زیبایی­نژاد، ۱۳۸۷: ۱۰۲).
از دیدگاه جامعه شناسی تربیتی ، برآورده نشدن نیازهای جمعی فرد و تنبیه سخت درمحیط­های تربیتی خانه و مدرسه باعث گوشه­گیری و به دنبال آن رویگردانی از ارزش­های اجتماعی، اخلاقی و دینی می­ شود. وقتی جوانی در تامین نیازهای مادی و معنوی با مشکل مواجه شود نسبت به امر و نهی دیگران و ارزش­های دینی بی­تفاوت می­ شود و این بی ­تفاوتی در رفتار او مشهود است. بی تفاوتی به ارزش­های دینی در جوامع امروزی به این دلیل رخ می­دهد که نظام سنتی، قدرت جذب جوانان را ندارد و افراد دچار دنیا طلبی، حب قدرت و ثروت شده ­اند. در عصر نوین روح سرمایه ­گذاری باعث دگرگون شدن همه ارزش­های اجتماعی، جنبه­ های مقدس دینی و سرگردانی همه مردم شده است که دانش ­آموزان هم از این مجموعه مستثنی نیستند. گاه بکارگیری مدام توبیخ و سرزنش و گاه، پاداش و مشوق­های غیرضروری یا برعکس بی توجهی نسبت به الگوهای مناسب و صحیح رفتاری و عدم به کارگیری حداقلی از نظارت­های فردی و گروهی چه در درون و چه در بیرون مدرسه، دلسردی و بی تفاوتی دینی و اخلاقی دانش ­آموزان نسبت به ارزش­ها را فراهم می­ کند. همانقدر که عدم کنترل اخلاقی دانش ­آموزان موجب بی ­تفاوتی آنان نسبت به ارزش­های دینی می­ شود، مداومت در سرزنش آنان نیز منجر به نفرت و بیزاری از ارزش­های دینی خواهد شد(کاشانی، ۹۲:۱۳۸۷).
نقش نظام آموزشی و مدرسه در نهادینه سازی حجاب
در هر کشوری نظام آموزشی یکی از نظام­های مهم اجتماعی است. رسالت این نظام علاوه بر انتقال میراث فرهنگی و تجارب بشری به نسل جدید، ایجاد تغییرات مطلوب در شناخت­ها ، نگرش­ها و در نهایت رفتار کودکان، نوجوانان و جوانان است. از آنجا که نظام آموزش و پرورش رسمی و غیررسمی از عوامل مهم تغییر در نظام ارزشی و فاصله گرفتن نسل جوان از جغرافیای باور دینی است، اصلاحات بنیادین در آن ضروری به نظر می­رسد . نظام آموزشی رسمی با نادیده گرفتن جنسیت، دختر و پسر را به یکسان آموزش می­دهد و همین نکته باعث می­ شود که آنها نتوانند به ایفای نقش­های خاص فراخوانده شوند و به ارزش­های اخلاقی همچون عفاف و حجاب چنان که باید حساسیت لازم ایجاد نشود. متأسفانه گاهی از مدارس با سهل­انگاری و تسامح و برخی دیگر به دلیل اجتناب از عتاب والدین و یا مسئولین بالاتر که ناشی از عدم پرداختن و توجیه مسائل مربوط به حجاب و شیوه ­های برخورد مدون در این زمینه است، خود را کنار کشیده و نظم پذیری لازم در زمینه حجاب به صورت یکسان در مدارس اجرا نمی­گردد. لازم است علاوه بر توجه به جنسیت دانش ­آموزان در آموزش رسمی به پرورش اخلاقی جوانان مبتنی بر تقویت اراده، کرامت نفس و خویشتنداری که از مهمترین اهداف نظام آموزشی است نیز پرداخته شده و در بعد پرورشی از مربیان نخبه با دیدگاه های خاص تخصصی بهره بیشتری گرفته شود و استانداردهای پوشش و رفتار، مطابق با محیط­های علمی و مدارس تدوین و اعمال شود و این باور در آنان تقویت گردد که پایبندی به مقررات پرورشی جزء بایسته­های حضور در مراکز فوق می­باشد.
ماسن و همکاران (۱۳۸۳) وجه مشترک دو نهاد خانواده وآموزش و پرورش را در رشد و تعالی معنوی و همچنین فراگیری ارزش­های الهی وانسانی، آماده ساختن کودکان ونوجوانان برای بر عهده گرفتن نقش­های خانوادگی ( مانند نقش­های پدری، مادری ، فرزندی و…) نقش­های اجتماعی (شهروندی) نقش اقتصادی (نیروی اقتصادی مولد)، نقش فرهنگی ( پایبندی به آرمانها و ارزش­های معنوی) و نقش سیاسی (مشارکت فعال در فعالیت­های سیاسی و تصمیم ­گیری گروهی) می­دانند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نقش رسانه ­ها در نهادینه سازی حجاب
ارتباط مکانیسمی است که روابط انسانی بر اساس و به وسیله آن به وجود می ­آید و تمام مظاهر فکری و وسایل انتقال و حفظ آنها در مکان و زمان بر پایه آن توسعه پیدا می­ کنند، ارتباط حالات چهره، رفتارها، حرکات، طنین صدا، کلمات، نوشته­ها، تلفن­ها و تمامی وسایلی که اخیراً در راه غلبه بر مکان و زمان ساخته شده ­اند را در بر می­گیرد (کولی،۱۹۹۰).
رسانه­های همگانی قادرند بیشترین تعداد مردم را برای بیشترین زمان، بیش از هر فرایند ارتباطی دیگر در سطح جامعه دربرگیرند. رسانه­های همگانی به عنوان جایگاهی به شمار می­روند که از آنجا فرهنگ جریان می­یابد. در این رابطه می­توان گفت رسانه ­ها بر شیوه ­های رفتاری، نحوه سلوکها و سلیقه­های عمومی در جامعه و بر هنجارها اثر می­گذارند (مهرداد، ۱۳۸۰: ۸۷).
نقش رسانه ­ها در سراسر جهان، نقشی غیرقابل انکار است و می ­تواند بستر تحقق بسیاری از باورهای دینی و ضددینی را در نوجوانان و جوانان ایفاء نماید. رسانه ­ها می­توانند بر میزان مذهبی بودن افراد تأثیر گذارند به نظر می­رسد افرادی که به میزان متفاوتی در برابر رسانه ­ها قرار می­گیرند عقاید مشابهی درباره جهان غیرمادی ندارند. نگرش­های افراد مذهبی نسبت به رسانه از پذیرش غیرانتقادی تا رد کامل حضور رسانه ­ها در زندگی اجتماعی متفاوت است. امروزه رسانه ­ها در جامعه به مثابه منع اطلاعات و عامل تربیت ارزشی هستند. رسانه ­ها در مواردی که خانواده ، محیط دوستان و اجتماع نمی ­توانند وظایف خود را خصوصاً در زمینه گسترش فرهنگ حجاب انجام دهند، از طریق بهره­ گیری از آموزش­های رسمی و غیررسمی می­توانند کارگشا باشند. در این میان رسانه ­ها می­توانند علاوه براطلاعات آشکار و مستقیم در زمینه حجاب، با ارائه پیام­های ضمنی مانند نمایش فیلم و برنامه ­های داستانی با باروری اذهان عمومی بپردازند. درنقطه مقابل رسانه ­ها همانند یک ابزار الگوسازی ممکن است نسبت به انتقال افکار و دیدگاه­ های مختلف وگاهاً متضاد با عرف رایج اجتماعی به نوجوانان عمل نمایند. (جلالی، ۱۳۸۲: ۲۱).
رسانه­های عمومی به ویژه سیما هم به دلیل تاثیرگذاری عمیق در باورها، تمایلات و رفتارهای عمومی و هم به دلیل آنکه بیش از ابزارهای آموزشی و پرورشی دیگر برخاسته از مدرنیته و روح مادی حاکم است درمقوله پوشش تاثیرگذار بوده است و اصلاحات اساسی در رسانه­های تصویری جز از طریق باز تعریف هنر اسلامی میسر نیست. در عین حال با توجه به دور از دسترس بودن اصلاحات بنیادین در مقوله هنر برخی اصلاحات در رسانه پیش نیاز اصلاح در وضعیت پوشش و رفتارهای نسل جوان است. در فیلم­های سینمایی اموری از قبیل کارهای ضد ارزشی محجبه­ها، بی فایده نشان­دادن حجاب ، تلقین دست و پا گیربودن حجاب، استفاده از زنان محجبه برای بازی در نقش­های منفی، و … موجب تخریب حجاب در جامعه می­ شود .همچنین عرضه برنامه ­های رسانه­ای که در آن بدحجابی همراه با نقش­های مثبت و الگویی ، پایگاه اجتماعی بالا، خوشبخت و توانمندی است ولی در عین حال حجاب همراه با نقش­های منفی و منفور و پایگاه اجتماعی پایین همراه است و کم پرداختن به برنامه­هایی که درآن باورهای زیربنایی نسبت به ارزشها و هنجارهای دینی و از جمله حجاب مانند باور به سایر ارزش­های انسانی و دینی مرتبط با حجاب محسوب می­گردد، گاهاً زمینه ­های انکار و تردید در هم ارزشی مساله فوق با سایر اصول مذهبی مورد پذیرش جامعه مطرح می­گردد.(نقی زاده،۱۳۸۶: ۴۵).
نقش گروه همسالان در نهادینه سازی حجاب
گروه همسالان نقش مهمی درجامعه­پذیری نوجوانان وجوانان ایفاد می­ کنند. از آن رو که گروه همسالان تقریباً همسن یکدیگرند و احساس برابری می­ کنند معمولاً از معیارهای مشترکی که به اشخاص مسئول گروه مرتبط هستند پیروی می­ کنند. در این هنگام است که محبوبیت و مورد پسند واقع شدن یکی از اهداف مهم نوجوانان می­گردد و پذیرش ارزش­های گروه همسالان به طور وسیعی به پذیرش فرد در گروه کمک می­ کند. گروه همسالان می ­تواند تأثیری قطعی بر سبک زندگی جوانان داشته باشد. از دیدگاه روانشناسی اجتماعی نیز معاشرت با دوستان و همسالان و همچنین شرایط و موقعیتی که فرد در درون گروه احراز می­ کند در گرایش ارزش­های دینی آنها مؤثر است. نوجوانان تحت تاثیر سخنان و رفتار دوستان ممکن است نسبت به ارزش­های دینی سست و بی­تفاوت شوند. سیراب نشدن دانش ­آموزان از محبت والدین نیز به نوبه خود روی این امر تأثیرگذار است (کاشانی،۱۳۸۷: ۴۰).
بنابراین گروه همسالان از طریق ایفاء کارکردهای مهمی مانند آموزش بعضی از اطلاعات مورد نیاز، کمک به ظهور استعدادهای فردی و انتقال فرهنگ طبقه اجتماعی و پاره فرهنگ­های مذهبی بر روند اجتماعی شدن نوجوانان و جوانان تاثیر می­ گذارد و می­توان ادعا کرد که گروه همسالان نقش مهمی در ایجاد الگوی رفتاری برای نوجوانان و جوانان دارند.
۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق
حجاب ازجمله موضوعاتی است که با رویکردهای متفاوت مورد بررسی قرارگرفته است . از دیدگاه گروهی از محققان، این پدیده بعد اجتماعی پیدا کرده و مقتضای جامعه بشری است. در این رویکرد اجتماعی بودن انسان دلیل مستدل نگاه جامه شناسانه به حجاب و عفاف مطرح شده است. تاریخ مکتوب انسانی مدنی، بر این واقعت گواهی می­دهد که همزمان با اجتماعی شدن زن، در قالب خانواده، خویشاوندان و جامعه، مفاهیم محرم و نامحرم شکل گرفته و معیارهایی در قالب بایدها و نبایدها در عرصه ­های گوناگونی چون برقراری روابط جنسی، شکل معاشرت، چگونگی تماس گفتاری و پوشش بدنی مطرح شده که نشانگر جلوه­ی حیا و عفاف زن به حساب می­آمده است. در این میان، نماد پوشش و لباس یکی از نمادهای حیا و عفاف زن مطرح شده و پایبندی به آن برای یک زن کمال و حراست از آن برای مردان افتخار و شرافت شمرده می­ شود(سجادی، ۱۳۸۶: ۲۳).
حجاب و پوشش برای بانوان و توجه به حریم عفاف وحراست از آن، از اصیل­ترین سنگر زنان و از سودمندترین و عمیق­ترین قانون الزامی آفرینش برای آنان و جامعه است. به عبارت دیگر حجاب سنگر سعادت و رستگاری زنان و جامعه است. تبیین حجاب در بینش قرآن کریم بر این پایه استوار است که حجاب زن از حقوق الهی بوده و حق فردی نیست که بتوان از آن صرف نظر نمود. از این رو مساله بدحجابی نیز از دایره امور شخصی خارج شده و به تبع آثار منفی آن چون ارتباطات نامشروع و سایر مفاسد اجتماعی ،مقابله با آن اهمیتی ویژه می­یابد ( رضایی و علیپور باغبان­نژاد ،۱۳۸۳: ۲۰).
در یک بررسی اجمالی، عوامل بدحجابی به طبقات گوناگونی قابل تقسیم ­بندی می­باشند، هجوم فرهنگ غرب و تلاش استعمار برای نابودی حجاب، اعتقاد به آزادی غلط و ناآگاهی از آزادی صحیح و معقول، اعتقاد به دست و پاگیر بودن حجاب برای کار و تلاش، پیروی از هوس­های نفسانی و خوشگذرانی بی­قید و بند ،دگرگونی ارزش­ه، الگوهای دروغین، تقلید کورکورانه که به دلیل جهل و عدم اعتماد به نفس بوجود می ­آید، جایگزینی فرهنگ بیگانه به جای اسلام، بی محتوایی و عدم استقلال فکری و ضعف تجزیه و تحلیل منطقی و سستی و سهل­انگاری به دلیل ضعف اراده از جمله علل بدحجابی و بی­حجابی شمرده می­ شود (اشتهاردی،۱۳۸۷: ۲۸).
در تبیین گرایش به ناهنجاری­های پوششی به عنوان یکی از ناهنجاریهای مطرح در جوامع کنونی، پرداختن به ریشه این پدیده ضروری می­نماید و محیط اجتماعی، خواه گروه کوچک، خواه جامعه­ای بزرگ، واحدی یکدست و ثابت نیست و از اجزایی به نام پاره گروه تشکیل شده­است. کلیه این اجزاء و به خصوص کوچک­ترین آنها که فرد انسانی باشد ثبات دائم نداشته بلکه همواره تغییر می­ کند. از این رو گروه انسانی برای آنکه بتواند سازمان خود را حفظ کند و به زندگی خود ادامه دهد، ناگزیر است که پیوسته افراد جدید را با خودهمساز گرداند و برای زندگی گروهی آماده کند. همنوایی گروهی نتیجه نهایی این همسازی است. همنوایی گروهی دارای مراتبی است که می­توان آنها را به دو مرتبه عمده تقسیم کرد: مرتبه ساده و مرتبه پیچیده و ژرف که اولی ” جامعه پذیری” و دومی ” فرهنگ­پذیری” خوانده می­ شود. (آگ برن، ۱۳۸۰: ۲۹).
اساس جامعه پذیری بر این واقعیت استوار است که کودک انسان بصورت ارگانیسم به دنیا می ­آید و با اخذ و کسب مجموعه ­ای از نگرش­ها و ارزش­ها، تمایلات و بیزاری­ها ، هدف­ها و مقاصد به تدریج به موجودی انسانی مبدل می­ شود. او همه این ویژگی­ها را از طریق فراگرد اجتماعی شدن به دست می ­آورد. هر فرد با فراگرد اجتماعی شدن، هنجارهای گروهی خود را می­آموزد تا جایی که یک خود مشخص که او را بی­همتا می­سازد پدید می ­آید (علاقه­بند، ۱۳۸۰: ۴۶).
افراد هنجارهای فرهنگی را به منزله نتیجه موفقیت آمیز جریان اجتماعی شدن، ملکه ذهن خود می کنند. انسان­ها نه به دلیل ترس از اینکه دیگران رفتار نامناسب آنها را کشف کنند بلکه به دلیل نوعی نظارت درونی، همانند وجدان و ضمیر ناخودآگاه، به هنجارهای مستقر دلبستگی می­یابند و با فرایند پذیرش هنجارها، به طور طبیعی از شیوه های بهنجار پیروی می کنند (کوئن، ۱۳۸۸).
بنابراین همنوایی شخص با هنجارهای اجتماعی که مایه جامعه پذیری است دو جنبه دارد: «مجاب شدن» یا همنواعی عمقی و «اجابت کردن» یا همنوایی سطحی. همنوایی سطحی، شخص را بر آن می دارد که فقط به قصد حفظ ظاهر در رعایت هنجارها بکوشد، ولی همنوایی عمیق فرد را به قبول باطنی هنجارها برمی انگیزد. جامعه پذیری وقتی تام و تمام است که فرد به درونی کردن هنجارهای اجتماعی بپردازد و این در صورتی است که بین فرد و جامعه وفاق کافی برقرار باشد (همان)
زمانی که فرد از سوی نهادهای اجتماعی کننده ( اعضای خانواده، گروه های دوستان و همسالان، مسئولان آموزش و پرورش، موقعیت های ایجاد شده توسط مسئولان نظام فرهنگی و …) جذب نشده و در نتیجه جامعه پذیری او ناقص باشد بسوی موقعیت ها، سازمان­ها، گروه­ ها، فرهنگ و تمدن های دیگری روی می آورد که در صورت اخذ پاداش و احساس رضایت مندی از آن، مبادرت به تکرار رفتار خود کرده و از فرهنگ خودی فاصله می گیرد ( عباسی و ایمان، ۱۳۸۶: ۲۱).
وجود جامعه سالم در گرو تربیت دختران سالم و مقید به احکام الهی است. در همه ادیان به مسئله حجاب و پوشش توجه شده است اما همیشه افراط و تفریط هایی وجود داشته است. اسلام واضع قانون حجاب نیست بلکه آنرا قانونمند نموده تا با روحیه و سرشت انسانی زن سازگار باشد ( معصومی، ۲۰۰۰: ۱۷).
در جامعه ما خانواده ها برای فرزندان خود احساس خطر و بی امنیتی می کنند. بنابراین ضروری است تا با توجه دادن دختران خود به امر پوشش مناسب، اعتقادات آنها به این ارزش اخلاقی و اجتماعی تعمیق یابد و با شناخت عوامل اقتصادی و اجتماعی بوجود آورنده ناهنجاری پوششی تلاش کنیم تا دختران ما بتوانند در بستری مناسب و محیطی امن و سالم به فعالیت های خود بپردازند.

۱-۴- اهداف تحقیق

بطور کلی هر تحقیق اجتماعی یکی از دو هدف زیر را دنبال می کند: یا در پی پاسخگوی به سوًالات بنیادین است تا با تبیین و تفسیر پدیده ها به پیکره ی دانش بیفزاید و یا در سایه ی نظریه های موجود سعی می کند مسئله ای را بررسی کند تا هم زوایای تاریک مسئله روشن شود و هم بنیان اثباتی و تجربی آن نظریه تقویت گردد.
هدف کلی در پژوهش حاضر ، شناسایی عوامل مرتبط با ناهنجاری پوششی دختران دبیرستانی در شهر شیراز می باشد. همچنین این پژوهش دارای اهداف جزئی زیر می باشد:

1. 1. شناسایی عوامل اجتماعی مرتبط با ناهنجاری پوششی در میان دختران دبیرستانی در شهر شیراز

1. 1. شناسایی عوامل اقتصادی مرتبط با ناهنجاری پوششی در میان دختران دبیرستانی در شهر شیراز

1. 1. شناسایی عوامل فرهنگی مرتبط با ناهنجاری پوششی در میان دختران دبیرستانی در شهر شیراز

فصل دوم

پیشینه ی تحقیق

۲-۱- مقدمه

هر پژوهشی در پیوستاری از مطالعات قرار می گیرد به نحوی که از پژوهش های پیشین متاًثر می شود و بر پژوهشهای آتی اثر می گذارد. بررسی ادبیات مرتبط با پژوهش ،گامی اساسی در هر تحقیق محسوب می شود که می تواند جایگاه پژوهش در حال اجرا را در کل زنجیره تحقیقات مرتبط با آن موضوع روشن نماید. بررسی متون موجود مرتبط با هر پژوهش و شناسایی نقاط ضعف و مشکلاتشان مسیر انجام تحقیق را روشن­تر می سازد ( گروسی، ۱۳۸۴).

۲-۲- مروری بر تحقیقات داخلی و خارجی

۲-۱-۱- تحقیقات داخلی

پژوهشی تحت عنوان « عوامل مرتبط با حجاب گریزی در میان زنان و دختران ۱۵ تا ۳۰ سال شهر بوکان » توسط عزیزی و همکارانش(۱۳۹۱) انجام پذیرفت. فرضیه های این تحقیق عبارت بودند از بررسی رابطه بین جلوه­گری و خود ابزاری، همانندسازی، جبران کمبودهای اجتماعی، پایگاه اقتصادی- اجتماعی خانواده بود. روش این تحقیق پیمایش از نوع همبستگی بود و این تحقیق در میان ۳۷۵ نفر از زنان و دختران شهر بوکان با بهره گرفتن از پرسشنامه انجام گرفت و در نهایت همبستگی میان پایگاه خانوادگی و حجاب گریزی تاًیید نگردید (عزیزی و همکاران، ۱۳۹۱ ).
شهسواری و همکاران (۱۳۹۱) در پژوهشی به « بررسی راهکارهای پرورش و افزایش حجاب در جامعه »پرداختند. در این مطالعه، بیان می شود که کلمه حجاب هم به معنای پوشیدن است و هم به معنی پرده و حاجب. همچنین عده زیادی گمان کنند که اسلام خواسته است زن همیشه پشت پرده باشد و بیرون نرود و وظیفه پوشش که اسلام برای زنان مقرر کرده است بدین معنی نیست که از خانه بیرون نروند، زندانی کردن و حبس زن در اسلام مطرح نیست. پوشش زن در اسلام این است که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه گری و خودنمایی نپردازد (شهسواری و همکاران، ۱۳۹۱ ).

علت عدم مجازات مجانین به نظر می رسد عدم صدق مجرم برآنهاست. زیرا همانطور که گفتیم احراز قصد مجرمانه ضروری است و بدون آن جرم محقق نمی باشد. بنابراین مجانین به دلیل فقدان شعور و درک نمی تواند اراده خودرا در جهت نقض نصوص قانون کیفری سوق دهند.اما این سخن بدان معنا نیست که مجانین نمی توانند انجام امری را اراده کنند. آنها می توانند بخواهند که راه بروند، بنشینند، سنگ پرتاب نمایند، مال متعلق به دیگری را بخورند یا تخریب کنند، اما نمیتوانند فعل و انفعال ذهنی خود را به ارتکاب جرم سوق دهند و با قصد مجرمانه ای چنین کاری را انجام دهند و بخواهند که با این کار به دیگری زیان زنند. آنها اراده دارند ولی اراده آزاد و تحت کنترل ندارند.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

بنابراین برای صغار و مجانین نمی توان جلسات محاکمه برپا نمود، زیرا آنها قدرت دفاع از خویش را ندارند و جامعه نیز از آنها انتظار دفاع ندارد. اما این سخن بدان معنا نیست که قانون کیفری آنها را رها می نماید، بلکه برای آنها واکنش دیگری غیر از مجازات مانند، تسلیم به اولیا یا سرپرست با اخذ تعهد به تأدیب و تربیت، سرزنش و نصیحت یا نگهداری در کانون اصلاح و تربیت یا تیمارستان روانی و دیگر اقدامات تأمینی و تربیتی در نظر می گیرد.
گر چه برای رسیدگی به اعمال آن ها دادگاه اختصاصی تشکیل می شود و جلسات رسیدگی بر پا می شود به جهت موارد فوق است نه به جهت احراز مجرمیت و اعمال مجازات.
اگر اعمال ارتکابی آنها به گونه ای باشد که نظم عمومی را به مخاطره اندازد، اعمال قدرت تأمینی و تربیتی بر آنها ضروری است، پس در توجیه قوانین کیفری ایران (درباره صغار و مجانین) و فرانسه (درباره مجانین) که مواد مربوط به آنها ذکر گردید، می گوییم: مقصود قانونگذار از این که صغار و مجانین مسئول نیستند، این است که این افراد بالقوه مسئول نیستند و وارد قلمرو قانون کیفری نمی شوند.
اینک با وجود شرایط مجرمیت و فقدان موانع مسئولیت کیفری می توان چنین فردی را مجازات کرد و در چنین صورتی گفته می شود فرد پاسخگوی اعمال مجرمانه است که مرتکب شده یا در برابر نتیجه مجرمانه ای که او به بار آورده، پاسخگو است و چنین فردی توانایی پاسخگویی را دارد و الزام او به چنین امری عادلانه است.
مجرم پس از محکومیت و قطعی شدن حکمی که علیه او صادر شده در برابر جامعه قرار می گیرد، جامعه ای که با انگشت خود به او اشاره می کند و کاری را که انجام داده غلط و مستوجب سرزنش می داند و او را در برابر این پرسش قرار می دهد: چرا؟
چنین پرسشی با پرسشهای دیگر متفاوت است، به خاطر این که در کنار آن اعتراض و سرزنش نهفته است. حال او در برابر چنین پرسشی ملزم است پاسخ دهد و این پاسخ چیزی جز تحمل عواقب و آثار عمل خود نیست. این عواقب و آثار در درجه اول چیزی به نام مجازات است.
تحمل آن نیز دیگر با میل و اختیار او نیست، بلکه ملزم است که آن را تحمل نماید و در صورت مقاومت بازوهای جامعه مانند نیروی انتظامی و در صورت عدم موفقیت، نیروهای نظامی او را ملزم می نمایند تا آن را تحمل نماید، سپس اگر با عمل خود افزون بر جامعه به دیگران نیز زیانی رسانده باشد، موظف به جبران آن است. افزون بر تحمل مجازات ممکن است از بعضی از حقوق و آزادیهای مدنی و سیاسی نیز محروم شود. چنین عواقب و آثاری فقط بر خود او (مجرم) بار می شود نه بر کسان و بستگان و دوستان او.
با توجه به مطالبی که تاکنون در خصوص مفهوم اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری عنوان گردید، می توان مفهومی دیگر از آن، خلال تار و پود این نوشتار استنباط کرد.
هرکس در قبال اعمال مجرمانه خود یا نتایج مجرمانه ای که به بار آورده یا در برابر حالت و وضعیتی خاص که از دید قانونگذار عنوان مجرمانه دارد شخصاً پاسخگوست و گفتیم این مفهوم مثبت اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری است.
همچنین گفتیم که کسان، بستگان، دوستان و افراد دیگر در قبال این امور پاسخگو نیستند، مگر به خاطر معاونت یا شرکت در جرم و این مفهوم منفی اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری است، اما با در نظر گرفتن مطالبی که ارائه شد، اینک نظر برآن داریم که اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری مفهومی دیگر نیز دارد و آن این است:
مسئولیت کیفری امری کاملاً شخصی و روانی و در مقابل امور موضوعی، مادی و خارجی است، در گذشته مسئولیت کیفری مانند مسئولیت مدنی امری کاملاً موضوعی و مادی بود. اما امروزه کاملاً شخصی و روانی است.
بخشی از مجرمیت نیز امری شخصی و روانی است، اما همه آن چنین نیست و بخش دیگر آن موضوعی و مادی است. اگر به شرایط لازم برای اعمال مجازات که در سطور پیشین بیان کردیم بنگریم همین نتیجه حاصل می شود.
بنابراین دادرس موظف است برای احراز این موارد که جنبه کاملاً شخصی دارد، در خصوص هر یک از متهمین اعم از معاون، مباشر و شرکای جرم به تحقق و تفحص بپردازد و آن موارد را کاملاً درک و احراز نماید، چون اصل بر شخصی و ذهنی بودن مسئولیت کیفری است.
اینک که به مفهوم اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری پی بردیم، لازم است در خصوص اصولی نظیر اصل فردی بودن مسئولیت کیفری، اصل شخصی بودن مجازات و اصل فردی کردن مجازات توضیحاتی بدهیم تا وجه تمایز آنها با یکدیگر نمایان شود:
۱-۲-۳-۱- اصل فردی بودن مسئولیت کیفری
با توجه به تاریخ حقوق کیفری، در روزگار باستان واحد اجتماع، جمع بود نه فرد و مقصود اصلی اعضای آن دوام این جمع بود. از همین رو مهمترین جرایم آنهایی بود که نظم حاکم برجمع یا «کلان» را مختل می ساخت. در جوامع بدوی مجازات مستقیماً متوجه مجرم نیست، بلکه متوجه خود جرم است، بدیهی است که در چنین جامعه ای هر جرمی باید مورد مجازات قرار گیرد و نظم مختل شده به هر قیمتی باید قرار گیرد. (برول، ۱۳۷۱،چ۲، ۶۱ تا ۶۲)
بنابراین هر واقعه ای که برای یکی از اعضای واحد اجتماعی روی می داد بر همه تأثیر می گذاشت و به خاطر عملی که یکی از اعضاء مرتکب می شد سایر افراد نیز مسئول بودند. (صانعی،۱۳۷۶، ج ۱ ، ۴۶)
در جوامع باستانی که زندگی جمعی بود تنها رئیس خانواده دارندۀ حق بود و گروه های اجتماعی از چندین خانواده تشکیل و تحت ریاست یک رئیس اداره می شدند. در چنین جوامعی دارندگان حق بسیار کم بودند و تنها منحصر به روسای خانواده ها و گروه های اجتماعی می شدند. بنابراین هر گاه جرمی به وسیله فردی غیر از دارندگان حق ارتکاب می یافت به لحاظ این که مقصر وجود حقیقی و قضایی نداشت، خانواده یا گروه مسئول شناخته می شد. (ام.بورایه، ۱۳۴۳،ش۹۳، ۹۷)
در چنین روزگاری جرم به عنوان یک امر مضر و ناشی از اعمال ناپاک مادی تلقی می شد و هیچ تفاوتی بین جرایم عمدی یا غیرعمدی وجود نداشت و تنها جنبه مادی و موضوعی عمل مدنظر بود. بدین لحاظ مسئولیت ناشی از ارتکاب جرم مسری بود و نه تنها عامل اصلی بلکه اطرافیانش نیز مسئول شناخته می شدند، زیرا شخصیت او قابل اتساع بود. فرد در داخل گروه شخصیت مستقل نداشت و فقط جزیی از گروه به حساب می آمد و وجود او از وجود گروه جدا نبود و مسئولیت او نیز به تمام گروه تحمیل می شد. (دامن، ۱۳۴۴،ش۹۸، ۹۵)
در چنین روزگاری مسئولیت کیفری دو ویژگی موضوعی و جمعی داشت، (دامن،همان،) مقصود از موضوعی و مادی بودن مسئولیت کیفری این بود که به صرف ارتکاب عمل ممنوعه یا به بار آوردن نتیجه مجرمانه و احراز رابطه علیت، مسئولیت کیفری پدید می آمد و قصد مجرمانه یا خطای جزایی شرط تحقق مسئولیت کیفری نبود.
مقصود از جمعی بودن و عمومی بودن مسئولیت کیفری این بود که اگر یکی از اعضای گروه مرتکب جرم می شد همه اعضای گروه مسئول شناخته می شدند. فکر جمعی بودن مسئولیت در میان بسیاری از ملل گذشته وجود داشته است، برای نمونه، منتسکیو خبر از چنین امری در چین و پرو می دهد. (منتسکیو، ۱۳۷۰،ج۱، ۳۰۸) در ژاپن تا سال ۱۷۲۱ م. رسم بر این بود که همه اعضای خانواده مسئول اعمال یکدیگر باشند و اگر قانون، پدری را محکوم به اعدام یا سوختن در آتش می کرد، پسرهای بالغ او نیز شریک سرنوشت وی بودند و فرزندهای نابالغ هم پس از رسیدن به سن بلوغ نفی بلد می شدند. (دورانت،۱۳۷۶،ج۱-۹۱۳)
خصیصه موضوعی و مادی بودن مسئولیت سبب تسری جرم به دیگر اعضاء گروه اجتماعی می شد و نتیجه چنین تسری، توسعه دامنه مجازات به دیگر اعضاء بود.
بنابراین در چنین جوامعی مسئولیت مسری بود و در دو جهت افقی و عمودی سرایت می کرد. مسئولیت در جهت عمودی به کل اعضای گروه و در جهت افقی به فرزندها و در مواردی تا نسل سوم و چهارم سرایت می کرد. تا قبل از قرن سیزدهم میلادی در مغولستان انتقام از یک نسل به نسل بعد انتقال می یافت، هرچند نسل حاضر مرتکب هیچ گونه عمل زشت و خلافی که باعث برانگیختن حس انتقام شود، نشده بود. (تسف، ۱۳۶۵،چ۲، ۹۰)
این نمونه نشان می دهد که مسئولیت در جهت افقی نیز سرایت می کرده و این ضرب المثل مشهور «پدران غوره ها را خوردند، دندانهای اولادشان درد گرفت» (ام.بورایه،۱۳۴۳،ش۴۳-۹۷) نیز بیانگر تسری مسئولیت در جهت افقی است.
تسلیم مجرم به گروه متبوع بزه دیده و تثبیت اصل قصاص برمبنای این فرمول مذهبی که نه پدر به جنایت پسر و نه پسر به مکافات عمل پدر گرفتار خواهد گردید، گامی در جهت تبدیل جمعی بودن مسئولیت به فردی بودن بود.
بنابریان مقصود از فردی بودن مسئولیت کیفری این است که به جای جمع فرد مسئول است. از سوی دیگر پس از قرن نوزدهم شاهد حضور اشخاص حقوقی در جوامع هستیم که تعداد آنها روز به روز در حال افزایش است.
در قرن نوزدهم از رهگذر قوانین ملی این امکان برای افراد فراهم شد که بتوانند با تأسیس شرکت، اتحادیه یا انجمن به فعالیت بپردازند و چنین نهادهایی دارای شخصیتی کاملاً مستقل از موسسان و سهامدران هستند. (Andrew Ashworth, 1992, 116-117)
این نهادها پناگاه خوبی برای تبهکارها هستند که تحت لوای آنها به تحقق اهداف مجرمانه خود بپردازند. همچنین فعالیت گسترده آنها در زمینه های صنعتی، خدماتی کشاورزی، فرهنگی و غیره زمینه ارتکاب جرم را برای نمایندگان و عاملین آنها فراهم می سازد. در حال حاضر بسیاری از جرایم از سوی اعضاء و خدمه شخص حقوقی و به حساب او ارتکاب می یابد و این پرسش وجود دارد که آیا اشخاص حقوقی نیز دارای مسئولیت کیفری هستند؟
بسیاری از کشورهای عضو خانواده حقوقی کامن لا مانند انگلیس، کانادا، آمریکا، هند، استرالیا و نیوزیلند و برخی از کشورهای عضو خانواده حقوقی رومی ژرمنی مانند فرانسه بدین پرسش پاسخ مثبت داده اند و بسیاری از کشورها نیز بدان پاسخ منفی داده اند. در حقوق بین المللی کیفری نیز مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی به رسمیت شناخته نشده است و ماده ۲۵ اساسنامه دیوان کیفری بین المللی تحت عنوان «فردی بودن مسئولیت کیفری» بیان می دارد: «دیوان مطابق اساسنامه تنها صلاحیت رسیدگی به جرایم ارتکابی اشخاص حقیقی را دارد.»^[۵]
از بعد دیگر مقصود از فردی بودن مسئولیت کیفری، مسئولیت کیفری اشخاص حقیقی به عنوان افراد انسانی در برابر اشخاص حقوقی است.
بنابراین اصل فردی بودن مسئولیت کیفری دو بعد دارد، از یک بعد در برابر جمعی بودن مسئولیت کیفری و از بعد دیگر در برابر مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی قرار دارد. این اصل پیش از اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری پدید آمده است.
۱-۲-۳-۲- اصل شخصی بودن مجازات
در زمان تثبیت اصل فردی بودن مسئولیت کیفری، اصل شخصی بودن مجازات نیز بنیان نهاده شد، به موجب این اصل، مجازات باید بر مجرم بار شود و به هیچ وجه نباید بر اشخاص ثالث بار شود، در روزگار پیشین مجازات افزون بر مجرم بر اشخاص دیگری که به هیچ وجه در ارتکاب جرم دخالت نداشتند بار می شد.
برای مثال، هرگاه کسی که مرتکب جنایت علیه پادشاه یا ولیعهد یا اعضای خانواده شاه یا درباریان می شد نه تنها خودش به شدیدترین وضع مجازات و محکوم به مرگ می شد، بلکه فرزندهای او نیز نابود می شدند و هدف از بین بردن فرزندهای چنین فردی این بود که نطفه افراد بدکار که ممکن است جنایت و خباثت را از پدر به ارث برند از بین برداشته شود. (ملک اسماعیلی، ۱۳۵۲، ۱۶۵)
جهانگردی انگلیسی به نام آنتونی جن کین سن که به سال ۱۵۶۲م. به ایران سفر کرده می نویسد: «کسانی که در نظر شاه مجرم شناخته می شدند با فرزندانشان به شدت مجازات می شدند.» (پاشاصالح، ۱۳۸۴، چ۱-۲۰۹)
اصل شخصی بودن مجازات نخست در مورد جرایم علیه مذهب و اشخاص پدید آمد. کسی که مرتکب جرم علیه مذهب یا اشخاص می شد شخصاً مورد مجازات قرار می گرفت، اما در رابطه با جرایم علیه پادشاه و حکومت چنین اصلی رعایت نمی شد.
این اصل در قانون جزای ۱۷۹۰فرانسه گنجانده شد: «نتایج مجازات و مجرمیت فقط متوجه مجرم بوده و عوارض آن به هیچ وجه متوجه فامیل و کسان مجرم نخواهد شد. اقوام مجرم می توانند هر شغل و پیشه ای را که مایل باشند انتخاب کنند.»
به موجب این قانون مجازات مجرم هیچگونه اثری به خانواده او ندارد. افتخاراتی که به خاندان و کسان دیگر مجرم تعلق دارد، نباید از آنها زایل شود و از شغل و مقام خود همچنان برخوردار خواهند بود. با این وجود اصل شخصی بودن مجازات به منظور رعایت عدالت در کلیه نظامهای حقوقی پذیرفته شده است و به مانند روزگار باستان و قرون وسطی نمی توان اعضای خانواده یا دوستان و همکاران مرتکب جرم را مورد مجازات قرار داد.
«با همه این اوصاف، اصل شخصی بودن مجازاتها فرضی غیرواقعی و استعاره ای بیش نیست، زیرا به هر حال آثار محکومیت مجرم در نهایت به اعضای خانواده او سرایت می کند و در مسئولیت آنان موثر واقع می شود، هم در مجازاتهای بدنی مانند شلاق و قطع عضو و هم در مجازاتهای سالب آزادی مانند حبس، به خصوص در مجازاتهای مالی، آثار زیانبار اجرای مجازات، تنها مجرم را در برنمی گیرد و خانواده ای که نان آور آنها در زندان به سر می برد، به ویژه اگر امرار معاش آنها منحصر در کارکرد آن شخص باشد، چگونه از تبعات مجازات ایمن خواهند بود و یا وقتی کسی به علت ارتکاب جرم در ملأ عام سنگسار می گردد و یا بر بدن او شلاق زده می شود و یا عضوی از بدنش به عنوان مجازات قطع می گردد، صدمه ای که بر حیثیت و شئون اجتماعی و خانوادگی همسر و فرزندان و سایر بستگان آن شخص وارد می شود، بعضاً غیرقابل جبران بوده و حتی سنگین تر از صدماتی است که از طریق مجازاتهای مالی بر خانواده وارد می شود.» (رهامی، ۱۳۸۱،چ۱، ۴۰)
بنابراین هرچند اصل بر شخصی بودن مجازات است، اما آثار آن به دیگران نیز تسری می یابد و حقوق کیفری سعی می کند از سرایت آثار مجازات جلوگیری کند و تاکنون نتوانسته است کاملاً چنین معظلی را حل نماید.
لغو مجازات اعدام، شلاق، قطع اعضای بدن، ایجاد کیفرهای پایان هفته ای، زندانهای باز، نظام نیمه آزادی، روزهای جزای نقدی، تعلیق ساده و مراقبتی، حبس خانگی و انجام خدمات عام المنفعه (آنسل، ۱۳۷۵،چ۳، ۸۴ تا ۹۹) بیانگر تلاش در راستای ممانعت از سرایت آثار مجازات به اعضای خانواده مجرم است.
۱-۲-۳-۳- اصل فردی کردن مجازاتها
به موجب اصل تساوی مجازاتها، در مورد مجرمینی که در شرایط مشابه مرتکب جرمی مشابه شده اند، مجازاتی مشابه به متساوی باید اعمال گردد، از سوی دیگر تأمین تساوی واقعی در این امر ممکن نیست، بدین معنا که تحمیل مجازات به نحو تساوی بر دو مجرم موجب سختی و مشقت متساوی آن دونخواهد بود، زیرا تأثیر واقعی مجازات در مجرم به شخصیت، موقعیت اجتماعی و امکانات مالی او بستگی خواهد داشت، مثلاً مجازات زندان برای شخصی که از آبرو و حیثیت اجتماعی برخوردار است و زندگی مرفهی دارد، ممکن است فوق العاده سخت و ناراحت کننده باشد، در حالی که برای شخص فاقد مسکن و وسایل تأمین زندگی، چه بسا زندان یک محل کاملاً آرمانی و مورد خواست قبلی وی باشد و همین مطلب در مجازاتهای نقدی هم صدق می کند و تأثیر آن در اشخاص مختلف برحسب توانایی های مالی آنها متفاوت خواهد بود. (رهامی،پیشین، ۴۱ و ۴۲) ایدۀ مجازاتی یکسان، تأثیری یکسان بر همه ندارد. یک نفر ثروتمند از جریمه شدن باکی ندارد، بدنامی هم برای کسی که پیشاپیش بدنام و رسوا بوده هراس آور نیست. (فوکو ،۱۳۷۸،چ۲، ۱۲۵) اگر مسئولیت کیفری ناظر به تقصیر است در عوض این شخصیت بزهکار است که چگونگی و محتوای حکم را مشخص می کند. مجازات فقط رنجی نیست که مباشر یک عمل مجرمانه باید متحمل شود، زیرا این رنج باید در بهبود مجرم نیز کارساز باشد. (پرادل، ۱۳۷۳،چ۱، ۱۲۱) ریموند سالی در رابطه با اصل فردی کردن مجازات می گوید: «باید به مسئولیت اعتقاد داشت تا تدبیری که علیه بزهکار اتخاذ می شود یک مجازات باشد، اما اعمال مجازات دیگر ربطی به مسئولیت ندارد، بلکه در چهارچوب اصل فردی کردن قرار می گیرد. این جرم است که مجازات می شود، لیکن ملاحظه فرد، نوع تدبیری را که برای او مناسب است مشخص می کند. بنابراین مسئولیت اساس مجازات و فردی کردن معیار اعمال آن است.»
بنابراین مقصود از اصل فردی کردن مجازاتها تعیین و اجرای مجازاتی متناسب با شخصیت و ویژگیهای جسمی، روانی و اجتماعی مجرم است که به اعتبار ماهیت جرم ارتکابی و یا خصوصیات مجنی علیه از طرف مقنن پیش بینی شده و از سوی دادرس به منصفه ظهور می رسد. از اهداف مهم اصل فردی کردن مجازاتها اجرای انصاف است که این مهم جز با فردی کردن مجازات امکان پذیرنخواهد شد.
ماده ۳۴، ۱۳۲ قانون جزایی فرانسه تحت عنوان «روش های فردی کردن مجازاتها» بیان می دارد: «در مهلت مشخص شده در قانون، دادگاه با لحاظ کردن اوضاع و احوال ارتکاب جرم و با توجه به شخصیت مرتکب، حکم به مجازات می دهد و نحوه اجرای آن را مشخص می کند. موقعی که دادگاه به جزای نقدی حکم می دهد، میزان آن را با ملحوظ قرار دادن منابع مالی و نیز مخارج و هزینه های مرتکب جرم تعیین می نماید.» (حسینی ، ۱۳۷۹،ش۲۰، ۶۱)
حال آنکه مفهوم اصل فردی کردن مجازات روشن شد این پرسش مطرح می شود که آیا این اصل، اصل تساوی افراد در برابر مجازات را خدشته دار نمی کند؟ هرچند در نگاه نخست چنین به نظر می رسد، اما در واقع این طور نیست، زیرا به موجب اصل تساوی هر کس که در موقعیت مشابه با مجرمی دیگر قرار گیرد یا اینکه دو مجرم دارای ویژگی جسمانی، روانی و اجتماعی مشابه ای باشند مجازاتی یکسان برای آن دو درنظر گرفته می شود و چنانچه این تساوی وجود نداشته باشد، مجازات نیز یکسان نخواهد بود.
در پایان بدین نتیجه می رسیم که نخست اصل فردی بودن مسئولیت کیفری در برابر جمعی بودن مسئولیت کیفری پدید آمد. در همین زمان اصل دیگری در حقوق کیفری بنیان نهاده شد و آن اصل شخصی بودن مجازات بود. به موجب این اصل مجازات فقط باید بر مجرم و نه براعضای خانواده و خویشان او بازگردد. افزون بر آن آثار مجازات نیز باید محدود به مجرم شود و نباید به اشخاص ثالث سرایت کند.
این زمانی بود که حقوق کیفری بردو پایه جرم و مجازات استوار بود. در چنین زمانی مجازات بر مجرم اعمال می شد و صغیر، مجنون، مکره یا مضطر بودن او تأثیری نداشت و موجب معافیت از اجرای مجازات نبود، زیرا مطابق اصل شخصی بودن مجازات، مجازات باید بر شخص مجرم اعمال شود و چون مسئولیت موضوعی و مادی بود به صرف ارتکاب عمل و صرفنظر از عامد یا غیرعامد بودن، صغیر یا مجنون بودن عامل، مجازات بر او بار می شد. سپس برای اعمال مجازات احراز شرایط مسئولیت کیفری ضروری شناخته شد و مجازات برکسی قابل اعمال بود که یک تقصیر به او منتسب بود، بدین ترتیب اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری پدیدآمد و به موجب این اصل مجازات فقط برفرد مسئول قابل اعمال بود نه هر فردی که مرتکب عمل ممنوعه می شد.
به موجب اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری، مجازات بر صغار، مجانین و کسانی که در حین ارتکاب عمل مختار نبوده اند، بار نمی شود. مقصود از شخصی بودن مسئولیت کیفری پاسخگو بودن هر فرد در برابر عمل مجرمانه منتسب به اوست.
بنابراین هر فرد بایستی در برابر عمل مجرمانه خویش یا نتیجه مجرمانه ای که به بار آورده پاسخگو باشد نه دیگران. از سوی دیگر مقصود از شخصی بودن مسئولیت کیفری احراز شرایط مسئولیت کیفری دریکایک متهمین اعم از مباشر، شریک و معاون است.

اختلاف معنیداری در میزان لنفوسیت خون بین تیمارهای آزمایشی وجود داشت (۰۵/۰>P).

نمودار۴-۱۲ داده های (میانگین ± انحراف معیار) میزان لنفوسیت خون ماهیان فلاورهورن تغذیه شده با جیرههای آزمایشی. حروف انگلیسی غیر یکسان بیانگر اختلاف معنی دار در سطح ۰۵/۰ میباشد.
۴-۳-۸- میزان هتروفیل خون
اختلاف معنیداری در میزان هتروفیل خون بین تیمارهای آزمایشی مشاهده شد (۰۵/۰>P).
نمودار۴-۱۳ داده های (میانگین ± انحراف معیار) میزان هتروفیل خون ماهیان فلاورهورن تغذیه شده با جیرههای آزمایشی. حروف انگلیسی غیر یکسان بیانگر اختلاف معنی دار در سطح ۰۵/۰ میباشد.
۴-۳-۹- میزان ائوزینوفیل خون
طبق نمودار ۴-۱۴ اختلاف معنیدار بین میزان ائوزینوفیل تیمارهای آزمایشی مشاهده شد (۰۵/۰>P).

نمودار۴-۱۴ داده های (میانگین ± انحراف معیار) میزان ائوزینوفیل خون ماهیان فلاورهورن تغذیه شده با جیرههای آزمایشی. حروف انگلیسی غیر یکسان بیانگر اختلاف معنی دار در سطح ۰۵/۰ میباشد.
فصل پنجم
بحث و نتیجه‌گیری
۵- بحث و نتیجه‌‌گیری
۵-۱- شاخصهای رشد
نتایج بدست آمده از این بررسی به تاثیر معنیدار ویتامین E و C در شاخصهای رشد از جمله درصد افزایش وزن،FCR ، SGR و کارایی غذا و بی اثر بودن آن در شاخص فاکتور وضعیت اشاره دارد. از آنجایی که رشد ماهی در ارتباط با کیفیت غذا و میزان مصرف غذا بوده و غذادهی برحسب میزان رشد و درصد وزن بدن (۲٪وزن بدن) انجام شده است، بنابراین افزایش وزن و رشد در این بررسی به کیفیت غذایی که همان تغییر در سطوح مختلف ویتامین C و E است مربوط میباشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نیاز ویتامین E و C در چندین گونه مورد ارزیابی قرار گرفته است.مثلا درمورد ویتامین : Cماهی Arapaima gigas، ۱۲۰۰-۸۰۰ mg/kg )آندراد^[۵۶] و همکاران، ۲۰۰۷)، ماهی قزلآلا ۱۱۵ mg/kg (ساندنس^[۵۷] و همکاران، ۲۰۰۵)،‌ ماهی Heterobranchus longifilis ۱۰۰ mg/kg (البیو^[۵۸] و همکاران، ۲۰۰۷)، ماهی Piaractus mesopotamicus ۵۰۰ mg/kg (فابیانا گارسیا^[۵۹]،۲۰۰۷)، ماهی Pseudosciaena crocea ۵۰۰ mg/kg( آی^[۶۰] وهمکاران، ۲۰۰۶) و در مورد ویتامین E : ماهی Epinephalus malabaricus ۱۰۰ mg/kg ( یوهانگ لین^[۶۱]، ۲۰۰۵)، ماهی Labeo rohu 131 mg/kg ( سائو^[۶۲]، ۲۰۰۴)، ماهی Cirrhinus merigala ۱۲۰ mg/kg (پاول^[۶۳] و همکاران، ۲۰۰۴)، ماهی آزاد آتلانتیک ۱۲۰ mg/kg (هامر^[۶۴] و همکاران،‌ ۱۹۹۵)،‌ کپور معمولی ۱۰۰-۸۰ mg/kg (هالور^[۶۵]، ۲۰۰۲).نیاز ماهی فلاورهورن به ویتامین C در این آزمایش ۱۰۰۰ mg/kg بدست آمده است اما به دلیل اینکه بین دوزهای ویتامین E تفاوت معنیداری در فاکتورهای رشد مشاهده نشده است نمیتوان میزان دقیق مورد نیاز این ماهی را مشخص کرد.
تفاوت در نیاز ویتامین E و C و همچنین تفاوت در مطالعات انجام شده توسط محققین مختلف احتمالا به نوع گونه، اندازه ماهی، شکل ویتامین یا شرایط آزمایش و شرایط پرورش بستگی دارد(مونترو^[۶۶]، ۲۰۰۱). بطور معمول فاکتور اولیه تنظیم نیاز به اسید آسکوربیک در ماهی نسبت متابولیکی است و نسبت رشد همیشه با میزان متابولیک بدن در ارتباط است، بنابراین میزان کمتر ویتامین C به میزان رشد و متابولیک کمتر منتج، با توجه به اینکه لارو ماهیان نسبت رشد و میزان متابولیک بدنشان بیشتر از ماهیان بزرگتر است، ذخایر اسیدآسکوربیک را سریعتر مصرف میکنند (آی و همکاران، ۲۰۰۶)، در این مطالعه اندازه ماهیان کوچکتر از مطالعات قبلی بوده است و در نتیجه نیاز آنها به ویتامین C بیشتر بوده است.
در این مطالعه ثابت شده است که ویتامین E در رشد ماهی فلاورهورن اثر معنیداری ندارد که این نتیجه با نتایج سائو و همکاران (۲۰۰۴)، پاول و همکاران (۲۰۰۴)، یوهونگ لین ( ۲۰۰۵)، چن^[۶۷] و همکاران (۲۰۰۴) مغایرت دارد، با این وجود مطالعاتی شامل کووی^[۶۸] و همکاران (۱۹۸۱) و (۱۹۸۳) برروی ماهی قزلآلا که نشان داد که با افزایش ویتامین E افزایش وزنی مشاهده نشد، همچنین بلازر^[۶۹] و همکاران (۱۹۸۲) که بیان کردهاند که ماهیان قزلآلای تغذیه شده با ویتامین E که بعد از ۴ ماه با ماهیان تغذیه شده با ۴۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم مقایسه شدند، تغییر و اختلافی در شاخصهای رشد نشان ندادند و همچنین نتایج مشابهی که در مورد گونههایی از قبیل: ماهی سالمون (هاردی^[۷۰]، ۱۹۹۰)، بچه ماهی سیم (مونترو و همکاران، ۲۰۰۱)، قزلآلای رنگین کمان( بلارز و هک^[۷۱]، ۱۹۸۴ و فورونس^[۷۲]، ۱۹۹۲)، گربه ماهی (بای^[۷۳] و گاتلین^[۷۴]، ۱۹۹۳) بدست آمدهاند با مطالعه حاضر مطابقت دارد.
۵-۲- پارامترهای خونی
نتایج حاصل از بررسی حاضر در انتهای هفته هشتم پرورش نشان داد که فاکتورهای خونی از جمله میزان گلوکز و پروتئین کل پلاسمای خون، میزان گلبولهای سفید خون، میزان گلبول قرمز خون، میزان هماتوکریت خون، میزان هموگلوبین خون، میزان لنفوسیت خون، میزان مونوسیت خون، میزان هتروفیل خون و میزان ائوزینوفیل خون تفاوت معنی داری را در بین تیمار های مختلف دارد. بیشترین میزان گلوکز پلاسما، پروتئین کل پلاسما و گلبول قرمز خون در تیمار (۱۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم ویتامین C و ۱۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم ویتامین E ) و بیشترین میزان هماتوکریت خون، هموگلوبین خون و گلبولهای سفید خون در تیمار ۵ (۱۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم ویتامین C و ۱۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم ویتامین E ) و کمترین میزان در مورد فاکتورهای خونی در تیمار شاهد مشاهده شد. این امر تایید کننده تاثیر مثبت سطوح ویتامین جیره روی فاکتورهای خونی است.
مونترو و همکاران (۲۰۰۱) و ساهو^[۷۵] و موکرجی^[۷۶] (۲۰۰۲) دریافتند که برخلاف ویتامین C، دوز بالا ویتامین E برای برخی از ماهی ها عملکرد آنها را نسبت به آن دسته که با رژیم غذایی حاوی کم غلظت این ویتامین تغذیه شده اند بهبود نمی بخشد که با مطالعه حاضر مطابقت دارد. هامر و همکاران (۱۹۹۷) اثرات جیره ویتامین C + E مکمل درsalar Salmo و چن و همکاران (۲۰۰۴) در Notemigonus crysoleucas بررسی کردند و نشان دادند که برهمکنشی از این ویتامین ها روی شاخص های گلبول قرمز خون وجود ندارد. این نتایج با مطالعه حاضر همخوانی دارد.
با این حال،هامر و همکاران (۱۹۹۷)، شیائو^[۷۷] و هسو^[۷۸] (۲۰۰۲) و چن و همکاران (۲۰۰۴) اثر همپوشانی اسید اسکوربیک (AA) در ماهی تغذیه شده با جیره غذایی فاقد آلفا توکوفرول را پیشنهاد کردهاند، به دلیل افزایش ویتامین C جیره کاهش بروز و شدت علائم کمبود ویتامین E به دوز وابسته است. اسید آسکوربیک کاهش یافته به منظور کاهش رادیکالهای توکوفروکسیل اکسیده می شود، زمانی که عرضه آلفا توکوفرول جیره کافی نیست، آلفا توکوفرول برای استفاده متابولیک صرفه جویی میشود. لکوسیت ها یا سلول های سفید خون (WBC) بازده ویتامین و همچنین شاخص های مکانیسم دفاعی در ماهی هستند، ورهاک^[۷۹] و همکاران (۱۹۹۶)، والی^[۸۰] و همکاران (۱۹۹۸)، گوستا^[۸۱] و همکاران (۲۰۰۲) و ساهو و موکرجی (۲۰۰۲) گزارش کردهاند که ویتامین C و E، آنتی اکسیدانها ی قوی هستند که ازعملکرد لکوسیتی حفاظت میکنند. بنابراین وجود آنها در جیره غذایی ماهی باعث افزایش مقدار لکوسیتها در خون ماهی میشود که این نتیجه با مطالعه حاضر مطابقت دارد.
ماهی می تواند از طریق مکمل های غذایی ویتامین C و E سیستم ایمنی بدن خود را تحت فشارهای در حال افزایش که به مرگ منتهی میشوند، بهبود بخشد. این ریزمغذی ها قادر به بهبود پاسخ ایمنی غیر اختصاصی ماهی، جلوگیری از سرکوب آن (مونترو و همکاران، ۱۹۹۹، ۲۰۰۱؛ اورتنو^[۸۲] و همکاران، ۲۰۰۳؛ بلو^[۸۳] و همکاران، ۲۰۰۵) افزایش تکرر تنفس در فاگوسیتها (واگبو^[۸۴]، ۱۹۹۴؛ اورتنو و همکاران، ۲۰۰۱)، کمک به پاسخ التهابی از طریق ماکروفاژها (پتریک^[۸۵] و همکاران، ۲۰۰۳؛ بلو و همکاران، ۲۰۰۵؛ رنو^[۸۶] و همکاران،. ۲۰۰۵)، و بالا بردن فعالیت فاگوسیتوز (اورتنو و همکاران، ۲۰۰۱؛ ساهو و موکرجی، ۲۰۰۲، پانگاو^[۸۷] و همکاران، ۲۰۰۴)هستند که این نتایج با مطالعه حاضر همخوانی دارد.
مطالعات کوستا و همکاران (۲۰۰۲)، ساهو و موکرجی (۲۰۰۲)، پیرس^[۸۸] و همکاران (۲۰۰۳)، چن و همکاران (۲۰۰۳) و (۲۰۰۴) و لین^[۸۹] و شیائو (۲۰۰۵) نشان داده اند که میزان بالای ویتامین C و E پایداری سیستم ایمنی ماهی را افزایش میدهد که با نتایج مطالعه حاضر هماهنگی دارد.
ساهو (۲۰۰۲)، پیرس و همکاران (۲۰۰۳) و سائو و همکاران (۲۰۰۴) ویتامین C و E را به عنوان آنتی اکسیدان قوی برای محافظت در برابر آسیب اکسیداتیو به بافت های مختلف ماهی، و همچنین افزایش مقاومت غشاء سلول های قرمز خون پیشنهادکردهاند . پیرس و همکاران، (۲۰۰۳) و کایرون^[۹۰] و همکاران (۲۰۰۴) بیان کردهاند که شاخص های عمده گلبول قرمز (HT، [HB] و RBC) می تواند شاخص وضعیت اکسیداتیو باشند، زیرا گلبول های قرمز یکی از سایت های عمده تولید رادیکال های آزاد هستند و بعضی از آنها میتوانند پراکسیداسیون اسیدهای چرب اشباع شده را در غشاء فسفولیپیدهای خود راه اندازی کنند، در نتیجه کیفیت و کمیت آنها را تغییر دهند.
برخی از محققین رابطه بین کمبود ویتامین C و کاهش هماتوکریت را بیان کردهاند (فابیانا گارسیا، ۲۰۰۷)، بعضی دیگر ارتباط بین هماتوکریت و هموگلوبین با با افزایش سطح ویتامین C را بیان کردند (آندراد، ۲۰۰۷، ‌منزنس^[۹۱]، ۲۰۰۶). دابروسکی و همکاران (۲۰۰۴) نشان دادهاند که هماتوکریت با سطح اسید آسکوربیک جیره ارتباطی نداشته ولی، متاثر از میزان اکسیژن محلول است که با مطالعه حاضر مطابقت ندارد.
در این تحقیق اثر ویتامین E و C با فاکتورهای خونی مورد بررسی قرار گرفت. و این نتیجه حاصل شد که پارامترهای خونی در ماهی فلاورهورن بطور معنیداری با اسید آسکوربیک و آلفاتوکوفرول جیره ارتباط دارد.
ماهیان تغذیه شده با جیره فاقد ویتامین C هماتوکریت و هموگلوبین کمتری داشتند، کاهش این فاکتورها با سلامتی ماهی در ارتباط است، نتایج بدست آمده از این تحقیق با نتایج بدست آمده توسط سونگا^[۹۲] و همکاران (۲۰۰۹) شیاو و همکاران (۱۹۹۹) و زان واگبو (۲۰۰۳) همخوانی دارد. شیاو وهمکاران (۱۹۹۹) گزارش کردهاند که کم خونی در جانوران تغذیه شده بدون ویتامین C امری عادی است چون در ماهیان تغذیه شده بدون ویتامین C کاهش در جذب و توزیع آهن به وجود خواهد آمد که نتیجه آن کاهش سنتز هموگلوبین است.
مکمل ویتامین C و یا E در رژیم غذایی ماهی کارآیی بیشتر در تولید آنتی بادی، مبارزه با باکتری ها، فعالیت سلول بیگانه خوار، سطح لیزوزیم، علاوه بر نقش مثبت بر تضعیف استرس نشان داده است (مونترو و همکاران، ۲۰۰۱؛ اورتنو و همکاران، ۲۰۰۳).
در مطالعه حاضر، مقادیر WBC افراد گروه شاهد و همچنین آن دسته از که مکمل ویتامین E تغذیه شدهاند در مقایسه با آن دسته که با رژیم های غذایی غنی شده با مکملهای C و C + E تغذیه شدهاند به طور معنی داری پایین تر است (۰۵/۰P<).
این یافته ها با یافته های گلوبر کروز^[۹۳] و همکاران (۲۰۰۶) و آندراده و همکاران (در مطبوعات) به دست آمده است، توافق دارند. به گفته این نویسندگان، غلظت بالا ویتامین E جیره برای افزایش تعداد کل لکوسیتها لازم نیست، اما بهبود کیفی این سلول می تواند برخی از اثرات مفید آن در ماهی pirarucu تحت استرس ارائه کند.
لوید ایوانز^[۹۴] و همکاران (۱۹۹۴)، تاوارس دیاس^[۹۵] و مورائس^[۹۶] (۲۰۰۴) بیان کردهاند که در ماهی، و همچنین در سایر مهره داران غیر پستاندار، وظیفه اصلی انعقادی پلاکتها و انعقاد خون است. با این حال، این سلول ها ممکن است وظایف بسیاری را ارائه میکنند، که آنها در انتشار محصولات مرتبط با تجمع و التهاب ترومبوسیتها دخیل هستند.
همچنین بلو^[۹۷] و همکاران (۲۰۰۵)، ساهو و موکرجی (۲۰۰۲)، پیرس و همکاران (۲۰۰۳)،‌ سائو و همکاران (۲۰۰۴)، کایرون و همکاران (۲۰۰۴) و چن و همکاران (۲۰۰۴) بیان کرده اند که ویتامین های E و C می توانند از غیر فعال شدن سیستم ایمنی پیشگیری کرده و مقاومت غشاهای سلول های قرمز را افزایش دهند که با نتایج حاضر از این این مطالعه مطابقت دارد.
دینینگ^[۹۸] (۱۹۶۲) و کوکس^[۹۹] (۱۹۶۸) پیشنهاد کردند که ویتامینC می تواند موجب افزایش تعداد گلبول های قرمز خون شود. آنها بیان نمودند که افزایش در تعداد گلبول های قرمز با اضافه شدن مقادیر ویتامین C می تواند به علت اثر مستقیم ویتامین C بر روی اریتروپویزیس باشد. هونگ^[۱۰۰] و همکاران ( ۱۹۸۷) بیان نمودند که ویتامین E یک آنتی اکسیدان قوی است که موجب افزایش حیات و دوام اریتروسیت ها می شود و یک نقش اساسی در تنفس سلولی بازی می کند آفونسو^[۱۰۱] و همکاران (۲۰۰۷) دریافتند که تاثیر ویتامین C در افزایش گلبول های قرمز خون می تواند موجب انتقال و عرضه بیشتر اکسیژن در خون ماهی و در نهایت در بافت ها شده و موجب ارائه پاسخ فیزیولوژیکی بهتر در ماهی شود، که این نتایج با مطالعه حاضر همخوانی دارد.
۵-۳- نتیجه‌گیری کلی
در مجموع وجود دوزهای مناسب ویتامین C وE باعث افزایش رشد و بهبود فاکتورهای خونی و در نتیجه بهبود کارایی سیستم ایمنی در ماهی فلاورهورن میشود. با دانستن دوز مناسب این ویتامینها برای هر ماهی میتوان به موفقیت بیشتری در امر پرورش دست یافت. در مطالعه حاضر بیشترین میزان شاخصهای رشد مربوط به تیمار ۱ و بیشترین فاکتورهای خونی مربوط به تیمار ۵ بود. با توجه به این نتیجه میتوان بهترین دوز ویتامین C وE برای رشد بهتر ماهی فلاورهورن را به ترتیب ۱۰۰۰ و ۱۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم و بهترین دوز برای حصول فاکتورهای خونی بهتر به ترتیب ۱۰۰۰ و۱۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم دانست.
۱- پیشنهادات اجرایی
با توجه به تحقیق انجام گرفته ویتامین E و C مورد نیاز ماهی فلاورهورن جهت رشد مناسب و ارتقاء فاکتورهای خونی به ترتیب ۱۰۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم و برای ارتقاء فاکتورهای خونی به ترتیب ۱۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم پیشنهاد میشود.
۲- پیشنهادات پژوهشی
تاثیر ویتامینهای E و C در مقابله با استرس در ماهی فلاورهورن بررسی شود.
اثرات ویتامینهای E و C در مقابله با استرسهای دمایی در ماهی فلاورهورن
بررسی اثر ویتامین E روی سایر گونه های ماهیان تزئینی و پرورشی بررسی شود.
منابع
منابع
افشار مازندران، ن؛ ۱۳۸۱٫ راهنمای علمی تغذیه و نهادههای غذایی و دارویی آبزیان در ایران. انتشارات نوربخش. ص ۲۱۶٫