مهـره و زهـر در سـرش، درد و دوای ایـــزدی
واژگان: خامه: نی که با آن نویسند، قلم. (معین) رقیب: نگهبان. (معین)
معنی و مفهوم: امیدوارم که قلم نی همچون مار پیچان پادشاه، نگهبان گنج دین و شریعت باشد و فرمان‌های نیکوی او مانند مهره‌ی مار، مفید و مؤثر و فرمان‌هایی که از روی قهر و غضب می‌دهد همچون زهر مار کشنده باشد و این هر دو به عنوان دارو و دردی باشد که از جانب خداوند نازل شده است.
آرایه‌های ادبی: قلم شاه در پیچیدگی ظاهر به مار مانند شده است. گنج دین اضافه‌ی تشبیهی است. مهره و زهر استعاره از فرمان‌هایی است که به نیکی و صلح و یا به قهر و غضب داده می‌شود.
توضیحات:
مهره‌ی مار: به اعتقاد قدما، مار مهره می‌اندازد و اگر کسی مثلاً زنی به این مهره دست یابد، هر چند بسیار زشت باشد به شدّت مورد محبت قرار می‌گیرد. مهره‌ی مار ظاهراً استخوان سر مار است. معروف است که اگر مهره‌ی مار را بدزدند مار، بی اختیار دنبال صاحب مهره می‌رود و از این جا مثل شده است که می‌گویند: معشوق مهره‌ی عاشق را دزدیده، از آن جهت بی اختیار دنبالش می‌رود. (شمیسا، ۱۳۸۷: ۱۰۶۹-۱۰۶۸)
۱۳۱ – کرده ضمان از او ظفر، فتح سـریر و روس را
او بـه فـزودن ظــفر، شـکر فــزای ایـــزدی
واژگان: ضمان: در عهده شدن، ضامن. (غیاث)
معنی و مفهوم: پیروزی و ظفر، فتح کردن سرزمین‌های سریر و روس را به وسیله‌ی شاه تضمین کرده و وعده داده است. پادشاه با افزودن بر پیروزی‌های خود، گویی بر شکر خداوندی می‌افزاید .
آرایه‌های ادبی: ظفر در استعاره‌ی مکنیه از نوع تشخیص به فردی مانند شده است که پیروزی شاه را تضمین کرده است .
روس: توضیحات (۳/۱۱۵) سریر: توضیحات (۳/۱۱۶)
۱۳۲ – چرخ ز خنـجر زحل، سـاخته درع دولتــش
آینــه‌هــای درع او، فــرّ و بــهای ایـــزدی
واژگان: زحل: هفتمین سیّاره و نزد منجّمان نحس اکبر بوده است .(فرهنگ لغات) درع: جامه‌ی جنگی که از حلقه‌های آهنی سازند. (معین) بها : روشنی و درخشندگی، رونق. (معین)
معنی و مفهوم: آسمان از خنجر سیّاره‌ی کیوان- که نگهبان آسمان هفتم است- برای بخت و اقبال پادشاه زره‌ای آهنی ساخته است و آینه‌هایی که در این زره به کار برده شده است، همه از جنس شکوه و شوکت و نور خداوندی است .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

آرایه‌های ادبی: درع دولت اضافه‌ی استعاری و خنجر زحل نیز اضافه‌ی استعاری از نوع تشخیص است.
۱۳۳ – دهر ز چـرخ اطلسـش، کـرده ردای کبـریا
نقــش طـراز آن ردا، عیـن بقـــای ایـــزدی
واژگان: چرخ اطلس: فلک الافلاک، فلک نهم. (فرهنگ لغات) ردا: بالا پوش، عبا و خرقه. (ناظم) کبریا: غرور، تکبر، بزرگی. (ناظم) طراز .: نگار جامه. (منتهی الارب) عین: ذات هر چیز. (معین) بقا: پایدار ماندن، پایستن. (معین)
معنی و مفهوم: روزگار از فلک اطلس (جنس اطلس مدّ نظر است) خویش، برای شاه لباس باشکوه و شوکتی دوخته است. بقا و جاودانگی خداوند بزرگ، نگار و طراز این لباس است (شکوه و شوکت شاه جاودانه است) .
آرایه‌های ادبی: دهر به خیاطی مانند شده که از آسمان اطلسی که جنس پارچه‌ی اطلسی دارد، برای شاه ردایی دوخته است و نقش و نگار این ردا نیز از جنس جاودانگی و بقای ایزدی پنداشته شده است. ردای کبریا، اضافه‌ی تشبیهی است .
۱۳۴ – شـاه جهـان گشای را از شـب و روز آن جهان
باد هـزار سـال عمـر، اینـت دعای راستــین
معنی و مفهوم: دعا می‌کنم که شاه هزار سال عمر کند، عمری که شب و روزش از جنس شب و روز آن جهانی باشد (که هر روزش برابر با پنجاه هزار سال است) این دعای حقیقی است که من در حقّ شاه می‌کنم.
۳-۴- ترکیب بند چهارم
عنوان ترکیب بند: در مدح جلال الدّین ابوالمظفر اخستان شروان شاه
مطلع ترکیب بند:
خنـــــده‌ی ســــر بــــه مــــــهر زد دم صـــــبح
الصــبوح ای حــــریـــــف محــــرم صبــــح
وزن ترکیب بند: فاعلاتن، مفاعلن، فعلان در بحر خفیف مسدس مخبون مقصور.
تعداد ابیات: ۱۵۱ بیت
تعداد بندها: ۱۳ بند
درباره‌ی این ترکیب بند:
از آغاز ترکیب بند تا پایان بند نهم، سراسر حالت تغزلی دارد، وصف مجلس بزم و توصیف‌های رنگارنگ از طلوع صبح و جلوه‌های آن گرفته تا بی وفایی و جور معشوق و ناسازگاری زمانه، در تمام میان‌بندها به مدح شاه اخستان گریز می‌زند و از بیت ۱۰۵ تا پایان ترکیب‌بند به مدح شاه اخستان اختصاص داده شده و به وصف عدل و شجاعت و دلاوری او پرداخته است. در بند دهم شاعر در چند بیت به ستایش از سخنوری و قلم خویش پرداخته و از شاه کمک و یاری خواسته است. در بیت ۱۳۴ گفته است:
تـــــا چــــو تیغـــــــم به زر نیـــــــارایـــــــی
خــاطـــرم را چــو تــــیر نتـــوان یــــافــــت
و از آزردگی ضمیر و سنگ انبار بودن چشمه‌ی خاطر خویش گلایه کرده است و حتّی در بیت میان بند با حالت گلایه، به شاه یادآور شده است که آیا شیوه‌ی پدرش، منوچهر را به خاطر دارد که چگونه شاعر نوازی می‌کرد:
پـــــدرت دیــــده‌ای کــــه چـــون مـــی‌داشـــت
ســاحــری را کــــه شــــد زبــــان ملـــــوک
بند آخر نیز حالت شریطه و دعا به خود گرفته است که از آغاز تا پایان به همین ترتیب ادامه دارد. امّا نکته‌ای که در این ترکیب‌بند مورد توجه است، ماجرای ناخرسندی و دل آزردگی خاقانی نسبت به شروان شاه اخستان است که در میان شش ترکیب‌بندی که در مدح او سروده، فقط در این شعر به آن اشاره کرده است.
در مدح جلال الدّین ابوالمظفر اخستان شروان شاه
بند نخست:
کلمات قافیه: دم، محرم، ملحم و …
حروف اصلی قافیه: م
حرف روی: م
حروف الحاقی: ندارد
ردیف: صبح
۱ – خنــده‌ی ســـر بــه مــهر زد دم صبــح
الـصــبوح، ای حــریــف محـــرم صـــبح
واژگان: سر به مهر: سر بسته، دست نخورده که سر آن نگشوده باشند. (فرهنگ لغات) الصبوح: باده نوشی بامدادی.(فرهنگ لغات)( حالت شبه جمله در معنی جمله‌ی امری است)
معنی و مفهوم: صبحدم خنده‌ی معطّر و مخصوصی کرد (روشنایی آن آشکار شد). ای همنشین آشنای صبح، برخیز و شراب صبحگاهی بنوش.

)multiple indicators and multiple auses(
دوم: پاک کردن مشخص کننده های مشکل زا (یعنی مشخص کننده های با خطای استاندارد بالا)
سوم: تعیین تناسب مشخص کننده های باقی مانده با مدل MIMIC. تغییر شاخص ها در صورت لزوم
چهارم: ارزیابی بیشتر اعتبار خارجی ( یعنی آزمون رابطه بین شاخص RE و دیگر ساختارهای مرتبط)، در صورت لزوم اعمال آخرین تغییرات در شاخص
انتخاب افراد مناسب
مشخص کرده حیطه مقادیر
انتخاب ابزار مناسب
پالودن شاخص ارزش ویژه خرده فروشی
شاخص RE
شکل ۲-۴: مراحل استخراج شاخص های ارزش ویژه (آرنِت، لاوِری و مِرس،۲۰۰۳)
در کانادا کولینز- دُد و لیندلی^[۱۴۱] در سال ۲۰۰۳ بیان کردند که تصویر فروشگاه پویاتر و پیچیده تر از وابسته های محصول است. آنها به این نتیجه رسیدند که برند فروشگاه تحت تأثیر توسعه برند قرار دارد، و ویژگی های مثبت فروشگاه می تواند موجب افزایش آگاهی و ایجاد ادراکات مثبت از برند فروشگاه گردد. یک رابطه قوی میان فروشگاه و تصویر برند فروشگاه یکی از ابزارهای اساسی برای موفقیت استراتژی تمایز می باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

سِمیژِن و دیگران^[۱۴۲] در سال ۲۰۰۴ به وجود یک رابطه خطی و مستقیم میان ویژگی ها و تصویر فروشگاه و برند فروشگاه در فروشگاه های زنجیره ای خواروبار داچ^[۱۴۳] و مجموعه ای از محصولات که به منظور نشان دادن سطوح و انواع متفاوت از ریسک مشتری انتخاب شده بودند، پی بردند. تحقیق آنها بیان می کرد که پیشرفته بودن، قوی بودن و پایدار بودن یک تصویر فروشگاهی می تواند تفاوت و تمایز در بین فروشگاه های دیگرر ایجاد نماید و سودآوری برند فروشگاه را مشاهده کرد.
وَهی و پاسوان^[۱۴۴] در سال ۲۰۰۶ دریافتند که فضای فروشگاه و کیفیت فروشگاه به طور مستقیم ادراکات مشتری از کیفیت برند فروشگاه را تحت تأثیر قرار می دهد، اگرچه این تحقیق بیان می کرد که همخوانی میان برندهای ملی و تصویر فروشگاه می تواند یک تأثیر منفی بر کفیت ادراک شده از برند فروشگاه داشته باشد. محققین بر این عقیده بودند که موضوع مورد تحقیق آنها، لباس، فرایند خرید پیچیده تر و حساستری نسبت به قیمت در مقایسه با خریدهای روزمره خواروبار دارد، و همچنین درجه بالایی از ریسک اجتماعی را متحمل می گردد.

محقق یا محققین
مکان تحقیق
هدف
Prokopis K. Theodoridis &Kalliopi C. Chatzipanagiotou
۲۰۰۸ یونان آزمون رابطه ای عملیاتی بین ویژگی های تصویری فروشگاه و رضایت مشتری
بررسی پایداری رابطه های ساختاری بین ویژگی های تصویری فروشگاه و رضایت مشتری در بین گروه های مختلف مشتریان
Bernhard Swoboda, Frank Haelsig, Hanna Schramm-Klein, Dirk Morschett,2009
آلمان
بررسی تأثیر درگیری مشتری بر ادراک از ویژگی های خرده فروشی که ارزش ویژه برند خرده فروشی را با در نظر گرفتن خرده فروشی به عنوان برند تحت تأثیر قرار می دهند
Jungmi Oh, Susan S. Fiorito, Hira Cho, Charles F. Hofacker,2008
آمریکا
بررسی دو عامل طراحی فضای فروشگاه در مورد تصویر فروشگاه و انتظارات مشتریان از کیفیت کالاها
Omer Torlak, Cevahir Uzkurt and Mu ¨ jdat O ¨ zmen,2010
ترکیه
تعیین تفاوت میان ابعاد کیفیت خدمات در سوپرمارکت ها و فروشگاه‌های تخفیف دار
Anne-Sophie Binninger,2007
فرانسه
بررسی تأثیر رضایت از برند و وفاداری به آن بر وفاداری به فروشگاه
بررسی نقش محصولات با برند فروشگاه بر رابطه بین رضایت از برند و وفاداری به آن

ساختار و سازمان نیروهای مسلح کویت

مقدمه

کشور کویت در جنوب غربی آسیا قرار گرفته و با مساحت ۱۷۸۱۸ کیلومتر مربع ، صدوپنجاه و هشتمین کشور دنیا به لحاظ مساحت می باشد . این کشور در نوار حاشیه ای خلیج فارس و بین دو کشور عراق و عربستان سعودی قرار گرفته و پایتخت آن شهر کویت می باشد .
برابر برآورد بعمل آمده ، کویت در سال ۲۰۱۴ میلادی دارای ۷۱۱/ ۷۴۲/۲ نفر جمعیت بوده که از این تعداد حدود ۳۵۴/۲۹۱/۱ نفر افراد غیربومی و مهاجر می باشند . در بررسی ترکیب جمعیتی کویت مشخص گردیده ۴۵ درصد جمعیت این کشور کویتی ، ۳۵ درصد اعراب سایر کشورها ، نه درصد اتباع کشورهای آسیای جنوب شرقی ، چهار درصد ایرانی و هفت درصد نیز از اتباع سایر کشورهای جهان می باشند که در این کشور اقامت نموده اند .
کویت در ۱۹ ژوئیه ۱۹۶۱ از استعمار انگلستان خارج و بعنوان یک کشور مستقل مورد شناسایی سازمان ملل قرارگرفت. سازمان سیاسی کویت دارای یک ساختار ترکیبی از قوانین انگلستان ، قانون مدنی فرانسه و شریعت اسلام است که منجر به ایجاد دموکراسی حداقلی در این کشور گردیده ولیکن همانند سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دارای حکومت پادشاهی بوده و پادشاه ، نخست وزیر این کشور را انتخاب می نماید و وزرا نیز توسط نخست وزیر منصوب و به تصویب پادشاه می رسند .
از ژانویه سال ۲۰۰۶ تا کنون « امیر صباح الاحمد الجابر آل صباح » بعنوان امیر کویت منصوب شده و آخرین کابینه این کشور نیز در سال ۲۰۱۲ تشکیل شده است .
اقتصاد کویت نیز همانند اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس ، یک اقتصاد نفت محور است و دولت نقش بسیار مهمی در کنترل فعالیت های اقتصادی دارد . کویت با برخورداری از حدود ۱۰۱ میلیارد بشکه ذخایر اثبات شده نفت خام ، ششمین کشور دارنده نفت خام در جهان می باشد و حدوداً شش درصد کل ذخایر اثبات شده نفت جهان را دارا می باشد و ۹۵ درصد درآمدهای بودجه ای ، ۵۰ درصد تولید ناخالص ملی و ۹۵ درصد درآمدهای صادراتی این کشور از محل فروش نفت حاصل می گردد . کویت با توجه به درآمد بالا و وسعت و جمعیت کم ، جزء کشورهای ثروتمند دنیا محسوب می گردد . تولید ناخالص داخلی ( GDP ) کویت در سال ۲۰۱۳ میلادی برابر با ۸/۱۶۵ میلیارد دلار بوده که حدود ۳/۲ درصد رشد را نشان می دهد . درآمد سرانه این کشور در سال ۲۰۱۳ برابر با ۱۰۰/۴۲ دلار و نرخ تورم نیز حدود ۸/۲ درصد بوده و میزان بیکاری ۴/۳ درصد اعلام شده است ، لذا کویت به لحاظ اقتصادی جزء کشورهای ثروتمند جهان محسوب می گردد .
کویت از جمله کشورهای کوچک خلیج فارس است که با کشورهای عربستان (۲۲۲ کیلومتر) ، عراق
(۲۴۰ کیلومتر ) و جمهوری اسلامی ایران دارای مرز مشترک می باشد و به لحاظ موقعیت استراتژیکی از جمله آسیب پذیرترین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس محسوب گردیده و اگرچه در زمان جنگ تحمیلی عراق با جمهوری اسلامی ایران از کمک های همه جانبه به عراق دریغ نورزید ولیکن در سال ۱۹۹۰ مورد تجاوز و اشغال عراق قرار گرفت .
کشور کویت علی رغم وسعت کم از میدان های نفتی قابل توجهی برخوردار است و بر اساس گزارش سالیانه ۲۰۱۴ شرکت BP ، کویت در سال ۲۰۱۳ دارای حدود ۵/۱۰۱ میلیارد بشکه ذخایر اثبات شده نفت خام بوده است و سومین صادر کننده نفت اوپک محسوب می گردد .
کویت با توجه به موقعیت استراتژیک خود و برخوداری از ذخایر غنی نفت و گاز همواره مورد توجه
قدرت های بزرگ بوده و بویژه پس از سال ۱۹۹۱ ، این کشور نسبت به عقد قراردادهای نظامی با آمریکا و سایر کشورهای غربی اقدام نموده و در حال حاضر با همه اعضاء ثابت شورای امنیت سازمان ملل دارای روابط و قراردادهای نظامی می باشد و از سال ۲۰۰۴ میلادی نیز بعنوان متحد غیرعضو ناتو در آمده است و مقر ناتو در خلیج فارس ، در کویت واقع گردیده است .
با توجه به قراردادهای نظامی کویت با آمریکا ، این کشور از جمله مراکز مهم استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه خلیج فارس محسوب می گردد و اولین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس بوده که آمریکا نسبت به استقرار سامانه دفاع موشکی پیشرفته (THAAD) در آن اقدام نموده است .
کویت با حمایت کشورهای غربی نسبت به توسعه نیروهای مسلح خود اقدام نموده و دارای سه نیروی هوایی ، زمینی و دریایی می باشد .در این فصل بطور ویژه نسبت به بررسی ساختار و سازمان نیروهای مسلح کشور پادشاهی کویت اقدام می گردد .

۳-۱ ساختار فرماندهی نیروهای مسلح کویت

بر اساس قانون اساسی کویت ، نیروهای مسلح این کشور تحت فرماندهی پادشاه بوده و وزارت دفاع نسبت به هماهنگی امور مربوط به نیروهای مسلح از طریق رئیس ستاد ارتش اقدام می نماید (۲۰۱۴-global security)
در کشور کویت وزیر دفاع را از نظر جایگاه حکومتی می توان پس از امیر ، ولیعهد ، نخست وزیر و
وزیر کشور ، نفر پنجم نامید که انتخاب ریاست ستاد ارتش و فرماندهان سه گانه نیروها با پیشنهاد وی و تصویب امیر صورت می پذیرد. وزیر دفاع سمت فرماندهی بر ارتش را نداشته و در سلسله مراتب فرماندهی نیست و تنها به تدارک ارتش و سایر نیروهای نظامی اشتغال دارد اگرچه جایگاه وزیر بدلیل انتصاب به خاندان در نزد امیر بسیار بالاست و سمت های وی در کابینه از چنان جایگاه ویژه ای برخوردار است که عملاً ریاست ستاد و فرماندهان نیروهای سه گانه را تابع خود ساخته است (سیفی ،۱۳۸۶ :ص ۲۱۴)
در حال حاضر وزیر دفاع کویت «شیخ خالد الجراح آل صباح» می باشد .
ساختار سازماندهی فرماندهی نیروهای مسلح کویت بشرح ذیل است (۲۰۱۴،global security)

چارت سازمانی ۶ ساختار سازمانی نیروهای مسلح کویت
همانطور که در چارت سازمانی نیروهای مسلح کویت مشخص می باشد ، گارد ملی این کشور نیز بصورت مستقیم تحت نظر پادشاهی کویت می باشد .
ستاد ارتش کویت وظیفه هماهنگی و مدیریت نیروهای سه گانه این کشور را برعهده دارد . در حال حاضر (۲۰۱۴) رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح کویت «سپهبد محمد خالد الخدر» می باشد که در اکتبر سال ۲۰۱۴ میلادی به این سمت منصوب گردیده است ( ۲۰۱۴ ، Kuwait times)

۳-۲ استعداد نیروهای مسلح کویت

اگرچه کویت در استخدام نیروی جوان خود در شغل های غیرنظامی با مشکل مواجه می باشد ولیکن در بخش نظامی این کشور نیز همانند سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با عدم استقبال جوانان جهت پیوستن به نیروهای نظامی مواجه است . در سال ۲۰۰۱ میلادی پارلمان کویت خدمت سربازی را در این کشور اختیاری نمود ولیکن مجدداً در سال ۲۰۱۳ طرح اجباری شدن خدمت سربازی برای کلیه افراد بین ۱۸ تا ۳۵ ساله مطرح که بر اساس آن مقرر گردید جوانان فاقد تحصیلات دانشگاهی به مدت یک سال و جوانان دارای تحصیلات دانشگاهی به مدت نه ماه در یکی از یگان های ارتش کویت به خدمت سربازی بپردازند که این امر بنوعی حاکی از بحران نیروی انسانی در نیروهای مسلح کویت

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

می باشد . آمار کل نیروهای مسلح کویت در سال ۲۰۱۳ برابر با ۱۵۵۰۰ نفر می باشد که از این تعداد ۱۱۰۰۰ نفر در نیروی زمینی ، ۲۵۰۰ نفر در نیروی هوایی و ۲۰۰۰ نفر در نیروی دریایی خدمت می نمایند . در جدول ذیل ، روند تغییر استعداد پرسنلی نیروهای مسلح کویت از سال ۲۰۰۳ الی ۲۰۱۳ مورد بررسی قرار گرفته است (۲۰۱۲،gulf mil bal)
جدول ۲۹ استعداد پرسنلی نیروهای میلح کویت از سال ۲۰۰۳ الی ۲۰۱۳

۲۰۰۳

۲۰۰۴

۲۰۰۵

۲۰۰۶

۲۰۰۷

۲۰۰۸

۲۰۰۹

۲۰۱۰

۲۰۱۱

۲۰۱۲

۲۰۱۳

کویت

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

۱۵۵۰۰

علاوه بر این در روایات آمده است که امام صادق× فرمودند:
«نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد| پنج پیامبر اوالعزم و صاحب شریعتند. خداوند نوح را با کتاب و شریعتی مبعوث نمود و همه پیامبرانی که پس از نوح آمدند، مامور به پیروی از کتاب وشریعت نوح شدند تا این که ابراهیم× با صحف و شریعتی مبعوث گردید او کتاب نوح را ترک کرد و ترک کتاب نوح به جهت انکار آن از سوی ابراهیم نبود. پس همه پیامبرانی که پس از ابراهیم آمدند به شریعت ابراهیم و روش و صحفی که آورده بود، عمل می‌کردند تا این که موسی× با تورات و شریعت خود آمد و وی نیز صحف ابراهیم را رها نمود و همه پیامبرانی که پس از موسی آمدند، به شریعت موسی تمسک کردند. تا این که حضرت مسیح× با انجیل و شریعت خود آمد و با آمدن عیسی شریعت موسی و روش او رها گردید. همه پیامبرانی که پس از مسیح آمدند به شریعت و روش او عمل کردند تا این که حضرت محمد | با قرآن و شریعت خود مبعوث گردید. پس حلال و حرام محمد تا روز قیامت حلال و حرام است.»^[۳۴][۳۵]
با توجه به معنای واژه اولوالعزم و این که عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت مستقل و جدیدی بوده‌اند می‌توان دریافت که اولوالعزم بودن پیامبر، نشانه صاحب شریعت بودن آن است. پس با دقت و جستجو پیرامون آیات و روایاتی که درباره پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت است، می‌توان فهمید که پیامبران صاحب شریعت و نیز شرایع الهی متعدد بوده‌اند. اما این که این شرایع متعدد چه تعداد و چند تا بوده‌اند، نظرات متعددی در میان عالمان اسلامی وجود دارد. رأی مشهور میان عالمان اسلامی این است که شرایع الهی پنج شریعت بوده‌ است که این شرایع عبارت‌اند از :شریعت نوح، شریعت ابراهیم، شریعت موسی، شریعت عیسی و شریعت حضرت محمد|. چنان که این امر از آیه‌ی ۱۳ سوره‌ی شوری نیز قابل استفاده است:
{شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ وَ ما وَصَّیْنا بِهِ إِبْراهیمَ وَ مُوسى‏ وَ عیسى‏ أَنْ أَقیمُوا الدِّینَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فیه}
«از [احکامِ‏] دین، آنچه را که به نوح در باره آن سفارش کرد، براى شما تشریع کرد و آنچه را به تو وحى کردیم و آنچه را که درباره آن به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش نمودیم که: «دین را برپا دارید و در آن تفرقه‏اندازى مکنید.»
این آیه بیان می‌کند که شرایع الهی و ادیانی که مستند به وحی هستند تنها همین شرایع نام برده‌ در این آیه‌اند، یعنی شریعت نوح، شریعت ابراهیم، شریعت موسی، شریعت عیسی و شریعت محمد|. چون اگر شریعت دیگری می‌بود باید در این آیه که از شرایع الهی سخن به میان آورده است نام برده می‌شد. و از این که در این آیه شرایع الهی را منحصر در شریعت این پنج پیامبر کرده به دست می‌آید که مجموع شرایع الهی همین پنج شریعت است. و لازمه‌ی انحصار شرایع الهی در این پنج شریعت آن است که اولا قبل از نوح شریعتی یعنی قوانین حاکمه‌ای در جوامع بشری آن روز وجود نداشته تا در رفع اختلافات اجتماعی که پیش می‌آمده بکار رود و ثانیا انبیائی که بعد از نوح و تا زمان ابراهیم مبعوث شدند، همه پیرو شریعت نوح بوده‌اند و انبیائی که بعد از ابراهیم و قبل از موسی مبعوث شده بودند، تابع شریعت ابراهیم بودند و انبیاء بعد از موسی و قبل از عیسی پیرو شریعت موسی و انبیاء بعد از عیسی تابع شریعت آن حضرت بوده‌اند.
علاوه بر این، صاحبان شریعت که قرآن کریم ایشان را اولوالعزم خوانده تنها همین پنج نفرند. چون اگر پیغمبر اولوالعزم دیگری می‌بود، باید در این مقام که مقام مقایسه شریعت اسلام با سایر شرایع است نامش برده می‌شد. پس این پنج تن تنها پیامبران صاحب شریعتند^[۳۶] که آیه‌ی ۷ سوره‌ی احزاب هم این مطلب را تأیید می‌کند.
{وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ میثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهیمَ وَ مُوسى‏ وَ عیسَى ابْنِ مَرْیَمَ وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ میثاقاً غَلیظاً}
«و [یاد کن‏] هنگامى را که از پیامبران پیمان گرفتیم، و از تو و از نوح و ابراهیم و موسى‏ و عیسى‏ پسر مریم، و از [همه‏] آنان پیمانى استوار گرفتیم.»
در این آیه لفظ (نبیین) را به صورت عام آورده تا شامل همه شود. آن‌گاه از بین همه آنان پنج نفر را با اسم ذکر کرده و به عموم انبیاء عطف کرده و، فرموده است:از تو و از نوح و ابراهیم و موسی و عیسی پیمان گرفتیم. و معنای عطف این پنج نفر به عموم انبیاء این است که ایشان را به خاطر خصوصیاتی که دارند، از بین انبیاء خارج کرده و به خصوص ذکر نموده است. و اگر به این اسلوب این پنج نفر را اختصاص به ذکر داد تنها به منظور تعظیم و احترام ایشان است. چون شأنی عظیم و مقامی رفیع داشتند و برای این که اولوالعزم و صاحب شریعت و کتاب بودند.^[۳۷]

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در روایات اسلامی نیز روایاتی وجود دارد که این نظریه‌ی‌ مشهور در مورد شرایع الهی را تأیید می‌کند از جمله این که در روایتی از امام رضا × نقل شده، که فرمودند:
«پیامبران اولوالعزم را به این جهت اولوالعزم نامیده‌اند که صاحبان عزائم و شرایع هستند و شرح و توضیح آن این است که :تمام پیامبرانی که بعد از نوح × مبعوث شدند به شریعت آن حضرت عمل کرده و تابع کتاب او بودند و این روال ادامه داشت تا زمان ابراهیم خلیل و آن‌چه از پیامبران در عصر ابراهیم و بعد از آن حضرت بودند جملگی به شریعت او عمل کرده و تابع کتاب حضرتش بودند تا زمان حضرت موسی و پیامبرانی که معاصر و بعد از آن حضرت بودند به شریعت وی عمل کردند و تابع کتابش بودند تا زمان حضرت عیسی و انبیاء زمان عیسی و بعد از آن حضرت به شریعت او عمل کرده و تابع کتاب حضرتش بودند تا زمان ظهور پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد|. پس این پنج تن پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت بوده که افضل انبیاء و اشرف رسولان هستند و شریعت پیامبر ما تا روز قیامت نسخ نشده و بعد از آن حضرت دیگر پیامبری نخواهد بود لذا هر کس بعد از آن حضرت ادعای پیامبری کرده یا پس از قرآن کتاب آسمانی ارائه دهد، خونش مباح بوده و هر کس این ادعا را از او بشنود می‌تواند او را به قتل رساند.»^[۳۸]
اما نظرات و دیدگاه‌های دیگری درباره تعداد شرایع الهی وجود دارد، از آن جمله این‌که: بعضی از مفسرین ـ عموما غیر شیعه ـ پیامبران الوالعزم و صاحب شریعت را کسانی دانسته‌اند که فرمان جهاد و نبرد داشتند و شرع خود را آشکار کردند و در مسیر دین کوشیدند. ابوالعالیه گوید: آن‌ها چهار نفرند: یعنی حضرت ابراهیم، حضرت نوح، حضرت هود و حضرت محمد| هستند.^[۳۹]
اما قول دیگری وجود دارد که پیامبران الوالعزم و صاحب شریعت را شش نفر می‌داند: حضرت نوح× که بر آزار قومش صبر کرد و ابراهیم× که آتش را تحمل فرمود و اسحاق× که رنج سر بریدن را تحمل کرد و یعقوب× که بر فقدان پسر و رفتن بینایی‌اش صبر نمود و یوسف× که بر رنج چاه و زندان و ایوب× که بر سختی و زیان صبر نمود.^[۴۰]
علاوه بر این نظرات و دیدگاه‌ها، دیدگاه دیگری هم وجود دارد که شرایع الهی را شش شریعت می‌داند و پیامبران صاحب شریعت و اولوالعزم را حضرت آدم×، حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی و حضرت محمد معرفی می‌کند^[۴۱]. در واقع برای حضرت آدم هم شریعتی خاص قائل می‌شود اما با این وجود این نظرات و اقوال پذیرفته نیست. زیرا در روایات ائمه^ به صراحت اسامی پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت بیان شده است، از آن جمله از امام علی بن الحسین× نقل شده که فرمودند: پیامبران اولوالعزم پنج نفرند: حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی و حضرت محمد|.^[۴۲]
می‌توان گفت: حضرت آدم× جزء پیامبران صاحب شریعت نبوده‌اند و تعداد شرایع الهی و پیامبران صاحب شریعت طبق قول مشهور همان پنج نفر است که در ابتدا ذکر شدکه در ادامه بحث درباره‌ی این شرایع پنج‌گانه و برخی آموزه‌های آن از دیدگاه قرآن کریم اشاره می‌کنیم.
۲ـ۱ـ۱ـ شریعت حضرت نوح×
حضرت نوح× اولین پیغمبر اولوالعزم و از انبیاء بزرگ الهی است که خدای عزوجل او و سایر انبیاء اولوالعزم را بر تمامی بشر مبعوث کرده و با کتاب و شریعت فرستاده است. و طبق نظر مشهور عالمان اسلامی کتاب او اولین کتاب آسمانی است که مشتمل بر شرایع الهی است و شریعت او نیز اولین شریعت خدایی می‌باشد.
حضرت نوح× اولین پیغمبری بوده که باب تشریع احکام و کتاب و شریعت را گشوده و فتح نمود و علاوه بر طریق وحی، با منطق عقل و طریق احتجاج با مردم صحبت کرد. بنابراین آن حضرت ریشه و منشا دین توحید در عالم پس از خود است و بر تمامی افراد موحد عالم که تا کنون آمده و تا قیامت خواهند آمد منت داشته و همه مرهون اویند.
اما در مورد بعثت و رسالت نوح× می‌توان گفت: بشر بعد از حضرت آدم× به صورت یک امت ساده و بسیط زندگی می‌کرد، تا آن که رفته رفته روح استکبار در او پیدا شد و گسترده گشت و در نهایت، کارش به استعباد یکدیگر انجامید. بعضی بعض دیگر را تحت فرمان خود گرفتند و زیر دستان مافوق خود را رب خود پنداشتند و همین پندار بذری بوده که کاشته شد، بذری که هر زمان و در هرجا که کاشته شود و سپس جوانه بزند و سبز شود و رشد کند چیزی بجز دین وثنیت و اختلاف شدید طبقاتی یعنی استخدام ضعفا به وسیله اقویا و برده گرفتن و استثمار افراد ذلیل به ‌وسیله قدرتمندان را به بار نمی‌آورد. آری همه اختلاف‌ها و کشمکش‌ها و خونریزی‌های بشر از آنجا آغاز گردید. در زمان نوح× فساد در زمین شایع گشت و مردم از دین توحید و از سنت عدالت اجتماعی رویگردان شده و به پرستش بت‌ها روی آوردند، بت‌هایی که «ود»، «سواع»، «یغوث»،«یعوق»، «نسر» نام نهاده بودند، فاصله طبقاتی روز به روز بیشتر شد و آن‌هایی که از نظر مال و اولاد قوی‌تر بودند حقوق ضعفا را پایمال کردند و جباران، زیردستان را به ضعف بیشتر کشانیده و طبق دلخواه خود بر آن‌ها حکومت کردند.
در این زمان بود که خدای تعالی نوح× را مبعوث کرده و او را با کتاب و شریعتی به سوی آنان گسیل داشت تا از راه بشارت و انذار به دین توحید و ترک خدایان دروغین دعوت‌شان نموده، مساوات را در بینشان برقرار سازد.^[۴۳]
قرآن کریم در تعدادی از آیات خود به بیان اجمالی درباره شریعت حضرت نوح می‌پردازد. از آن جمله سوره مبارکه نوح آیه ۳ است، که می‌فرماید:
{أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقُوهُ وَ أَطیعُونِ}
«که خدا را بپرستید و از او پروا دارید و مرا فرمان برید.»
این آیه شریفه رسالت نوح× را به طور اجمال بیان می‌کند. در این آیه شریفه از عبارت {أَنِ اعْبُدُوا اللَّه‏} این گونه برداشت می‌شود که حضرت نوح قوم خود را به توحید در عبادت فرا می‌خواند. چون مردم زمان حضرت نوح بت پرست بودند و مذهب وثنیت داشتند که اجازه نمی‌دهد مردم خدای تعالی را بپرستند نه به تنهایی نه با غیر. بلکه تنها مجازند با پرستش بت‌ها ارباب بت‌ها را بپرستند تا آن ارباب که مستقیما خدا را می‌پرستند نزد خدا شفاعت ایشان کنند. در حقیقت عبادت پرستندگان خود را روی عبادت خود نهاده تحویل خدا دهند و اگر این مذهب اجازه پرستش خدای تعالی را می‌داد، حتما خدا را به تنهایی می‌پرستیدند. پس دعوت چنین مردمی به عبادت خدا در حقیقت دعوت به توحید در عبادت است.
از عبارت دوم آیه یعنی {واتقوه} برمی‌آید که قوم خود را، به اجتناب از گناهان کبیره و صغیره دعوت می‌کرده است. یعنی اجتناب از شرک و دیگر گناهان و انجام اعمال صالحه‌ای که انجام ندادنش گناه است. عبارت سوم یعنی {و اطیعون} هم نشان می‌دهد که آن حضرت مردم را به اطاعت از خودش دعوت می‌کرده است. در واقع اطاعتشان از او مستلزم این است که رسالتش را تصدیق نموده، معالم دین خود را و دستور یکتا پرستی را از او بگیرند و این دستورات را سنت حیاتی خود قرار دهند.
پس به طور کلی می‌توان گفت: این آیه مردم را به اصول سه‌گانه دین دعوت می‌کند. عبارت اول، توحید عبارت دوم، تصدیق معاد که اساس تقوا است. چون اگر معاد و حساب و جزای آن نبود تقوای دینی معنای درستی نداشت و عبارت سوم به تصدیق اصل نبوت که همان اطاعت بی‌چون و چراست، فرا می‌خواند.^[۴۴]
علاوه بر این آیه، از آیات دیگری که مربوط به داستان حضرت نوح× است، می‌توان فهمید که آن حضرت همواره قوم خود را به توحید خدای سبحان و ترک شرک دعوت می کردند و آنان را به اسلام فرا می‌خواندند، از آنان می‌خواستند تا امر به معروف و نهی از منکر کنند، به خداوند ایمان بیاورند و دنبال اجبار و الزام در دین نباشند، زیرا که در دین خدا اجبار نیست. همچنان که این مساله از آیه ۲۸ سوره هود فهمیده می‌شود:
{قالَ یا قَوْمِ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کُنْتُ عَلى‏ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّی وَ آتانی‏ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّیَتْ عَلَیْکُمْ أَ نُلْزِمُکُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها کارِهُون}
«گفت: اى قوم من، به من بگویید، اگر از طرف پروردگارم حجّتى روشن داشته باشم، و مرا از نزد خود رحمتى بخشیده باشد که بر شما پوشیده است، آیا ما [باید] شما را در حالى که بدان اکراه دارید، به آن وادار کنیم؟»
این آیه از جمله آیاتی است که اکراه را در دین خدا نفی کرده و دلالت می‌کند بر این که مساله اجبار نکردن، خود یکی از احکام دینی است که در همه شرایع و حتی در قدیمی‌ترین آن‌ها که شریعت نوح است تشریع شده و تا به امروز نیز به قوت خود باقی بوده و نسخ نگردیده است.
همچنین آیات ۱۵۱ و ۱۵۲ سوره انعام محرماتی را بیان میکند که اختصاص به شریعت معینی از شرایع الهی ندارد.آن محرمات عبارت است از : شرک به خدا، ترک احسان پدر و مادر، ارتکاب فواحش و کشتن نفس محترمه بدون حق، کم فروشی، ظلم در گفتار، وفا نکردن به عهد خدا و پیروی کردن از غیر راه خدا. به عبارت دیگر می‌توان گفت : این محرمات عمومی است و اختصاص به یک شریعت ندارد. به همین جهت است که قرآن همان‌ها را از انبیاء^ نقل می کند که در خطاب هایی که به امت‌های خود کرده‌اند از آن نهی می‌نمودند. مانند خطاب‌هایی که از نوح، هود، صالح، ابراهیم، موسی و عیسی نقل کرده است.
علاوه بر این در آیه ۱۳ شوری می‌فرماید:
{شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ وَ ما وَصَّیْنا بِهِ إِبْراهیمَ وَ مُوسى‏ وَ عیسى}
«از [احکامِ‏] دین، آنچه را که به نوح در باره آن سفارش کرد، براى شما تشریع کرد و آنچه را به تو وحى کردیم و آنچه را که درباره آن به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش نمودیم.»
در این آیه صریحا سفارش‌هایی که به این امت شده را همان سفارش‌هایی دانسته است که به انبیای گذشته شده است. لطیف‌ترین تعبیری که اشاره به این معنا می‌کند، این است که هم در آیه فوق شرایع انبیا را توصیه و سفارش خوانده و هم در آیات مورد بحث که اصول محرمات این شریعت را می‌شمارد به مراتب تکرار می‌کند که آن‌چه گفته شد، سفارش‌هایی است که خداوند متعال به شما کرده است و این خود شاهد روشنی است بر این که محرمات مذکور اختصاص به شریعت اسلام نداشته بلکه در همه شرایع از جمله شریعت حضرت نوح× بوده است.^[۴۵]
در روایات اسلامی هم درباره کیفیت شریعت حضرت نوح× مطالبی مطرح شده است. از جمله در روایتی جابر جعفی از امام باقر× روایت می‌کند که آن حضرت فرمودند:
«کانت شریعه نوح علیه السلام ان یعبدوا الله بالتوحید و الإخلاص و خلع الأنداد، و هو الفطره التی فطر الناس علیها و أخذ الله میثاقه على نوح و على النبیین صلوات الله علیهم أجمعین ان یعبدوا الله تعالى، و لا یشرکوا به شیئا، و امره بالصلوه و الأمر بالمعروف و النهى عن المنکر و الحلال و الحرام، …
شریعت و دین نوح چنین بود که باید خدا را از سر توحید و اخلاص پرستید و از پرستش مانندها و امثالی که برای او ساخته اند دست شست و این همان سرشتی است که مردم بر آن سرشته شده‌اند و خداوند از نوح و دیگر پیامبران پیمان گرفته است که او را بپرستند و انبازی برایش نگیرند و به نماز و امر به معروف و نهی از منکر و در نظر داشتن حلال و حرام امر کرده است ولی بر او احکام حدود و مواریث واجب نساخت و این چنین بود آیین نوح.»^[۴۶]
۲ـ۱ـ۲ـ شریعت ابراهیم×
ابراهیم× به زبان سریانی و عربی یعنی پدر مهربان زیرا آن حضرت و همسرش ساره تا قیامت در بهشت سرپرست کودکان مؤمنین‌اند. کنیه‌اش ابومحمد و ابوالانبیاء و لقبش از آن زمان که به تاج خلّت سرافراز گردید خلیل الله و خلیل الرحمان شده است. دین حضرت ابراهیم× دین حنیف بود. تاریخ عقائد اعراب از دیرباز نشان می‌دهد که افراد آگاه و روشن‌‌‌‌‌بین جامعه حنیف و موحد بوده‌اند و از خرافات و شرک و بت پرستی اعراب سخت آزرده خاطر می‌‌‌‌گشتند. به طور کلی آیین حنیف یک اندیشه خالص و ناب توحیدی بوده و دارای مناسک و مراسم خاصی نبوده است. در جامعه جاهلی به هر کس که شعائر منسوب به ابراهیم× را از قبیل حج، طهارت و تطهیر و ختان و. ..را انجام می‌داد، حنیف می‌گفتند.^[۴۷]
اما در مورد این که به چه علت ملت ابراهیم حنیف نامیده شده می‌توان گفت : مفسران در ذیل آیه۱۳۵ سوره مبارکه بقره
{وَ قالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى‏ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّهَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکین‏}
«و [اهل کتاب‏] گفتند: یهودى یا مسیحى باشید، تا هدایت یابید بگو: نه، بلکه [بر] آیین ابراهیم حق‏گرا [هستم‏] و وى از مشرکان نبود.»
اقوالی را بیان می‌کنند، که از آن جمله ابن عباس و مجاهد می‌گویند: این نام‌گذاری به جهت اشتمال شریعت آن حضرت بر اعمال حج است. بعضی می‌گویند: این نام‌گذاری به این مناسبت است که پیروی از آیین حنیف در واقع پیروی از شریعتی است که ابراهیم به وسیله‌ی آوردن احکام آن – از قبیل لزوم حج و ختنه و غیر آن از احکام اسلام ـ امام مردم گردیده است.^[۴۸]
قرآن کریم در تعدادی از آیات خود به شریعت حضرت ابراهیم× اشاره می‌کند از آن جمله آیات ۲۶ تا ۲۹ سوره مبارکه حج است. در این آیات خداوند داستان معبد شدن کعبه را برای مردم بیان می‌کند تا همه بفهمند که چطور جلوگیری مردم از عبادت در آن، الحاد به ظلم است. و به ترتیب آن‌چه را که در شریعت حضرت ابراهیم× تشریع نموده است، بیان می‌کند. ابتدا خداوند در آیه ۲۶ می‌فرماید:
{وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهیمَ مَکانَ الْبَیْتِ أَنْ لا تُشْرِکْ بی‏ شَیْئاً وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ لِلطَّائِفینَ وَ الْقائِمینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ}
«و چون براى ابراهیم جاى خانه را معین کردیم [بدو گفتیم:] چیزى را با من شریک مگردان و خانه‏ام را براى طواف‏کنندگان و قیام‏کنندگان و رکوع‏کنندگان [و] سجده کنندگان پاکیزه دار.»
در این آیه خداوند از ابراهیم× می‌خواهد تا خانه کعبه را مکان و مرجع برای عبادت خدا کنند و خدا را در این مکان عبادت کنند. با این بیان روشن می‌گردد که مقصود از جمله {ان لاتشرک بی شیئا} در خصوص این سیاق نهی از شرک به طور مطلق نیست. هر چند شرک به طور مطلق مورد نهی است ولی مقصود نهی از خصوص شرک در عبادت است. چون کسی که به زیارت کعبه می‌رود مقصودش عبادت است و به عبارتی روشن‌‌‌‌‌تر نهی از شرک در اعمال حج از قبیل تلبیه برای بتها اهلال برای آن‌ها و امثال آن است. همچنین معنای جمله {طهر بیتی} این است که وحی کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان و نمازگزاران و راکعان و ساجدان تطهیر کن و تطهیر معبد به همان جهت که معبد است این است که آن را از اعمال زشت و پلیدی‌ها که مایه فساد عبادت است، پاک کند و چنین پلیدی همان شرک و مظاهر شرک یعنی بت‌ها است. پس تطهیر خانه خدا منزه داشتن آن از خصوص پلیدی‌های معنوی است و ابراهیم× مامور شده که طریقه عبادت را به نحوی که خالی از شرک باشد به مردم تعلیم دهد. همان طور که خودش مامور به چنین عبادتی شده بود و حاصل تطهیر معبد از رجس و پلیدی‌های معنوی برای پرستندگان این است که عبادتی برای آنان وضع کند که خالص برای خدا باشد و آمیخته به شائبه شرک نباشد.

استعلامی:
استعلامی‌ می‌گوید که مولانا بلبل شگفت انگیز بوستان حق را وصف می‌کند: که« عاشق کلّ( تمام هستی یا خدا) است و خود نیز کلّ است و هستی جداگانه یی ندارد. او در واقع عاشق خود است و خود را می‌جوید.» (استعلامی،۱۳۸۷: ۳۹۴)
و همچون زمانی مضمون بیت‌ها را شرحی بر مقام رضا دانسته است. و می‌گوید: این خصلت مرد راه خدا در مقام رضا است که « از آنچه پیش آید با شادی استقبال می‌کند، و چنان غرق در معشوق و تابع مشیت حقّ است که گویی حسّ ظاهر، او را از رنج های تن و دشواری های عالم ماده آگاه نمی‌کند تا زبان به شکایت بگشاید. این حالت دو دلیل دارد:
یکی فراموشی خویشتن، و دیگر آنکه هر چه پروردگار بخواهد، برای بنده، بهترین همان است.» ( همان: ۳۹۴)

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

گولپینارلی:
این بلبل بر کلّ عاشق است، در حالی که او خود کلّ است، بر خود عشق می‌ورزد و عشق خود را می‌جوید.»( گولپینارلی، ۱۳۸۴: ۲۷۵)
نظر اجمالی:
انقروی بیت را خوب توضیح داده است و قسمتی از توضیحات او نیز در تفسیرهای اخیر همچون فروزانفر تأثیر گذاشته است. اما آنچه را در باره‌ی مراتب عقول در وصف اجنحه ی طیور عقول الهی بیان کرده است را از مشکات الانوار امام محمد غزالی برگرفته است و این که این حالت را مختص مرد راه حق در مرتبه‌ی رضا دانسته‌اند درست و به جا می‌باشد چون این صفات که مولانا ذکر می‌کند مخصوص کسی است که در این مقام واقع است.
چنانچه عطّار می‌گوید:

بدان حضور که لا احصی بر آمد از او
بدان شرف که ز اقبال بندگی شب قرب
۶۶) فعل را در غیب، اثرها زادنی است

که از هزار ثنا بیش بود آن یک لا
نسیم همنفسی یافت در حریم رضا
(عطار، ۱۳۸۲: ۸۳)
و آن موالیدش به حکم خلق نیست
(بیت ۱۶۷۱)

انقروی:
فعل و قولی که از انسان صادر می‌شود، چه خیر، چه شرّ هر چه باشد، اثرهای آن فعل و قول در عالم غیب زادنی است یعنی تولید آن‌ها امری است مقرّر آن موالیدی که فعل در عالم غیب از خود صادر می‌کند، در حکم نیست.»(انقروی،۱۳۸۰: ۶۷۰)
نیکلسون:
هیچ گونه توضیحی در خصوص بیت نداده است.
فروزانفر:
شارح در این بیت و دیگر ابیات بعدی عقیده دارد که مولانا مسأله‌ی تولید را مطرح کرده است، که از اصطلاحات معتزلیان است، و آنان عقیده دارند که افعال یاذبی واسطه از انسان صادر می‌شود ودر آن صورت او (فاعل مباشر) است و به وساطت فعل دیگر هم از وی که در آن حال (فاعل بالتولید) است، گاهی نیز فعل را (مباشر و یا تَولید) گویند و سپس به بحث بر روی اعتراض اشعرَیه و معتزله بر روی این موضوع می‌پردازد و در نهایت می‌گوید: «هر یک از سخنان و کارهای انسان در خود او و دیگران بی هیچ شکّ، انعکاسی به جا می‌گذارد، بسیاری از آن‌ها ممکن است بدون قصد و التفات صورت گیرد.» (فروزانفر،۶۶۷:۱۳۸۲ )
زمانی:
همچون فروزانفر عقیده دارد که مولانا مسأله‌ی تولید را مطرح کرده است و عقاید معتزله را بیان می‌کند، و معنای بیت را این گونه شرح می‌دهد : «هر فعل و عملی که از آدمی‌صادر می‌شود، چه خیر و چه شرّ،در عالم غیب پشت پرده‌ی محسوسات، اثرهایی دارد و آن اثرها جملگی با مشیت الهی در عرصه‌ی جهان پدید می آید و در اختیار انسان نیست.(زمانی،۱۳۷۸: ۵۲۷)
استعلامی:
«هر فعلی که از ما سر می‌زند، آثاری باقی می‌گذارد که می‌تواند موجب افعال دیگری شود. یک نجّار دستش را حرکت می‌دهد، چکش او بالا وپایین می‌رود و میخ را در چوب می‌کوبد. حرکت چکش و فرو رفتن میخ موالید فعل نجّار است، که به عقیده‌ی مولانا این موالید در غیب زاده می‌شود و به دست خلق نیست.»(استعلامی،۱۳۸۷: ۴۰۱)
گولپینارلی:
« آثار هر فعل در عالم غیب پدیدار می‌شود وآن آثار در اختیار انسان‌ها نیست.»(گولپینارلی،۱۳۸۴: ۲۷۸)
نظر اجمالی:
اکثر شارحان در مورد این بیت هم عقیده هستند و کلام آن‌ها به هم نزدیک است ولی فروزانفر و زمانی بیت را بسیار بسط داده و بر روی مسأله‌ی “تولید” بحث کرده‌اند . به نظر می‌رسد که استعلامی‌بیت را موجز تر و قابل فهم تر بیان کرده است و اینکه مولانا در چند بیت قبل از همین دفتر می‌گوید:

کردِ حقّ و کردِ ما، هر دو ببین
گر نباشد فعل خلق‌ اندر میان،
خلق حق، افعال ما را موجد است
… چون محیط حرف و معنی نیست جان

کردِ ما را هست دان، پیداست این
پس مگو کس را: چرا کردی چُنان؟
فعل ما آثار خلق ایزد است
چون بود جان خالق این هردوان؟
(مثنوی، بیت ۱۴۹۶-۱۴۹۰/ ۱)