مقررات قانون مذکور درمورد دفاع مشروع که از زمان تصویب آن، در دوران حاکمیت قانون راجع به مجازات اسلامی سال ۱۳۶۱ و قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ حاکم بود که در مواد ۹۲ الی ۹۶ پیش بینی گردیده بود برابر ماده ۹۲ قانون تعزیرات: «قتل و جرح وضرب، هرگاه درمقام دفاع از نفس یا عرض یا مال خود مرتکب، یا شخص دیگری واقع شود، با رعایت مواد ذیل مرتکب مجازات نمی شود، مشروط بر اینکه دفاع متناسب با خطری باشد که مرتکب را تهدید می کرده است.» در تبصره ذیل این ماده آمده است که «در مورد دفاع از مال غیر، استمداد صاحب مال شرط است.»
در ماده ۹۶ قانون تعزیرات مقرر گردیده بود:« در موارد ذیل، قتل عمدی به شرط آنکه دفاع متوقف به قتل باشد، مجازات نخواهد شد.
۱- دفاع از قتل یا جرح شدید و ضرب و آزار شدید.
۲- دفاع در مقابل کسی که در صدد هتک عرض و ناموس دیگری به اکراه و عنف برآید.
۳- دفاع در مقابل کسی که در صدد سرقت و ربودن انسان یا مال او برآید.
در مقایسه ماده ۹۲ قانون تعزیرات سال ۱۳۶۲ با ماده ۱۸۴ قانون مجازات عمومی سابق می توان گفت عیناً تکرار شده است ولی یک تبصره به آن اضافه شده که برای دفاع از مال غیر استمداد کردن را شرط

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

میدانست.
در ماده ۹۳^[۱۶] قانون تعزیرات که جایگزین ماده ۱۸۵ قانون مجازات عمومی گردیده برای دفاع از مال چنین مقرر شد: دفاع در برابر هر عملی که به موجب مواد مربوط به سرقت جرم باشد جایزاست. درحالیکه برای دفاع از مال طبق ماده ۱۸۵ قانون مجازات عمومی^[۱۷] عمل متجاوزانه باید مطابق مواد ۲۲۲^[۱۸] و ۲۲۳^[۱۹] و ۲۲۴^[۲۰] جرم محسوب می گردید.
ماده ۹۴ قانون مذکور در بیان شرایط دفاع چنین مقرر داشته بود:« دفاع در مواقعی صادق است که:
۱- خوف برای نفس یا عرض یا مال، مستند به قرائن معقول باشد.
۲- دفاع متناسب با حمله باشد.
۳- توسل به قوای دولتی یا هر گونه وسیله آسانتری، برای نجات مسیر نباشد.
ماده ۹۵ قانون تعزیرات با مقررات قانونی سابق تفاوتی نداشت.
گفتار سوم- قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰ و ۱۳۷۵
الف- قواعد عمومی
برابر مواد ۶۱ و ۶۲ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰ که ضوابط دفاع شروع را بیان کرده بود. ضوابط تعیین شده با مقررات مواد ۳۳ و ۳۴ قانون راجع به مجازات اسلامی تفاوت زیادی نداشت مگر یک شرط در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ که در مقام بیان شرایط:
دفاع مشروع پیش بینی شده بود در ماده ۳۳ قانون راجع به مجازات وجود نداشت و آن بند دوم ماده مذکور که مقرر شده بود: «عمل ارتکابی بیش از حد لازم نباشد.» با عنایت به این شرط، در صورتیکه دفاع بیش از حد و اندازه لازم باشد. مدافع بعنوان متعدی از حد دفاع مسئول و متجاوز محسوب می شود که در مبحث آتی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
بالاخره در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ آخرین ضوابط مربوط به دفاع مشروع در مواد ۶۱ و ۶۲ و ۶۲۵ الی ۶۲۹ به تصویب رسید بعضی از این مواد قانونی تکرار مواد قانون تعزیرات سال ۱۳۶۲ با کمی تغییر مصوب گردید به عنوان مثال ماده ۶۲۵^[۲۱] تکرار همان ماده^[۲۲] ۹۲ قانون تعزیرات است لیکن تبصره ماده تغییر داده شده در تبصره ماده ۹۲ قانون تعزیرات مقرر شده بود «در مورد دفاع از مال غیره استمداد صاحب مال شرط است.» لیکن در ماده ۶۲۵ قانون مجازات علاوه بر این شرط آمده است «در صورتیکه حفاظت مال غیره بر عهده مدافع باشد.» باز مدافع می تواند از آن دفاع کند در حالیکه صاحب مال استمداد نکرده باشد چون حفاظت مال به او سپرده شده است.
ماده ۶۲۶^[۲۳] قانون مجازات اسلامی که جایگزین ماده ۹۳^[۲۴] قانون
تعزیرات گردیده این عبارت « … برای دفاع از مال جایز است استعمال قوه لازم برای رد هر فعلی که به موجب مواد مربوط به سرقت جرم محسوب شده است.» حذف شده و در قسمت اول ماده ۹۳ قانون تعزیرات در ماده ۶۲۶ قانون مجازات تکرار شده و بعضی از کلمات مانند (استعمال) و (قوه) حذف شده است بدین ترتیب سیاق نگارش زیباتر بیان شده است.
ماده ۶۲۷^[۲۵] قانون مجازات اسلامی بدون هر گونه تغییر عیناً تکرار ماده ۹۴^[۲۶] قانون تعزیرات است.
ماده ۶۲۸^[۲۷] قانون مجازات اسلامی با مقایسه ماده ۹۵ تنها تفاوت اینست که دفاع از مال را در برابر تجاوز مأمورین پذیرفته است.
ماده ۶۲۹^[۲۸] قانون مجازات نیز مانند ماده ۹۶^[۲۹] قانون تعزیرات می باشد. تنها یک بند الف در ماده ۶۲۹ قانون مجازات اسلام آمده عبارت «… یا دفاع از هتک ناموس خود و اقارب …» که در ماده ۹۶ قانون تعزیرات سابق پیش بینی نشده بود هر چند که در ماده ۹۲ همان قانون و ماده ۶۲۵ قانون مجازات اسلامی بطور کلی دفاع از عرض را بیان کرده بود و دفاع از عرض دیگری را نیز جایز شمرده بود که شامل هتک ناموس خود مدافع نیز می گردید و هتک ناموسی اقارب مدافع هم کمتر از هتک ناموس دیگری نیست ولی عبارت مذکور زاید به نظر نمی رسد.
ب- قواعد مندرج در کتاب پنجم (تعزیرات و مجازات های باز دارنده)
قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ در کتاب پنجم خود بخش تعزیرات و مجازات های باز دارنده، ضوابط مربوط به دفاع مشروع را در مواد ۶۲۵ الی ۶۲۹ بیان نموده که در بعضی جاها با قانون تعزیرات سابق تفاوت هایی دارد و از آنجا که موارد مذکور در پاورقی صفحات قبل آورده لذا از تکرار آن در متن خودداری می شود.
با عنایت به اینکه قتل و ضرب و جرح از جمله جرائمی هستند که با اطلاق جرم در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی مطابقت دارد بنابراین موجی برای تکرار آن درموارد ۶۲۵ و بعد از آن نبود. در ماده مذکور کلمه «عرض» را مترادف با ناموس بکار برده و این از بند ماده ۶۲۶ قانون مذکور استنباط می شود لذا حذف لفظ «ناموس» درماده ۶۲۵ تعارض با ماده ۶۱ همان قانون ایجاد نمی شود آنچه مورد نظر است بحث «آزادی تن» در ماده ۶۱ ق.م.ا استمداد صاحب مال را برای دفاع شرط ندانسته بلکه نیاز به کمک او ملاک قرار گرفته است و این با منطق و عدالت سازگارتر است.
ماده ۲۶۲ ق.م. ا دفاع در مقابل هر متجاوزی را یک اصل دانسته وتفاوتی بین مأمورین دولتی و دیگران قرار نداده است و این چندان مفید به نظر نمی رسد.
شرایط دفاع مقرر در بندهای الف و ب ج ماده ۶۲۷ ق.م.ا با آنچه که در بندهای سه گانه ماده ۶۱ همان قانون با همدیگر مطابقت دارند موضوع تناسب دفاع با حمله در هر دو ساده یکسان است و توسل به قوای دولتی نیز بصورت دقیقتر درماده ۶۱ ق.م.ا آمده و بند الف ماده ۶۲۷ ق.م.ا مقرر شده: « خوف برای نفس یا عرض یا ناموسی یا مال هستند به قراین معقول باشد.» در تناسب دفاع با تجاوز و خطر بطور حقیقی شامل میشود هر چند که در ماده ۶۱ ق.م.ا «هرگونه تجاوز فعلی با خطر قریب الوقوع…» نیز تأکید بر موضوع
میباشد ولی میتوان از بند الف ماده ۶۲۷ ق.م.ا برای احراز دفاع با توجه به ماده ۶۱ ق.م.ا نیز استفاده کرد.
ماده ۶۲۸ ق.م.ا که مغایرتی با ماده ۶۲ ق.م.ا ندارد ولی دفاع از مال به آن اضافه شده و کلمه تعرض به ناموس حذف گردیده، زیرا قانونگذار کلمه عرض و ناموس را مترادف فرض نموده است چون کلمه عرض کاملتر از ناموس است و مقاومت در برابر قوای تأمینی و دیگر ضابطین دادگستری بضورت مترادف بکار رفته است.
ماده ۶۲۹ ق.م.ا که ناظر بر دفاعی که منجر به قتل مهاجم بشود پرداخته هر چند ماده ۶۱ ق.م.ا بضورت عام به آن اشاره نموده است ولی در جمع بندی به نظر می رسد که قانونگذار در کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی قواعد را دقیقتر بیان نموده که بهتر بود مواد ۶۱ و ۶۲ ق.م.ا در مواد ۶۲۵ الی ۶۲۹ ق.م.ا و تمام در کتاب اول باب چهارم بضورت یکجا ضوابط و قواعد مربوط به دفاع مشروع را بیان می نمود.
مبحث دوم- شروط دفاع در منابع فقه امامیه
در این مبحث که شامل سه گفتار است که در گفتار اول به بررسی ارزشهای قابل دفاع و در گفتار دوم به ضرورت و تناسب دفاع و در گفتار سوم اثبات مشروعیت دفاع، از دیدگاه اسلام و قرآن و منابع فقه امامیه مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.
گفتار اول- ارزشهای قابل دفاع
ارزشهای قابل دفاع آن دسته از اموری هستند که بر پایه فطرت و عقل استوار میباشد و مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر آیه ۲۵۱ سوره بقره می فرمایند: « فطری بودن دفع و غلبه یک اصل عامی است که در همه افراد وجود دارد و اگر فطرت انسانی چنین ا صل مسلمی نبود، هیچگونه دفاعی از او سر نمی زد، چه از حق شروع و چه از امر نامشروع. زیرا اعمال هستند به فطرت اوست.^[۳۰]
۱- دفاع از تن و تمامیت جسمانی
دفاع کردن از جان و مال و ناموس یک ضرورت عقلی است ، هیچ عاقلی ، دربرابر تجاوز بی رحمانه به جان و مال و ناموس خود و دیگری سکوت نمی کند و عقل، تجاوز را محکوم می کند و دفاع در برابر آن را می پذیرد، فقیه فاضل هندی می فرماید: « چون دفع ضرر، عقلا لازم است، پس دفاع واجب است.»^[۳۱]
مهمترین ودیعه ای که خداوند به بشر عنایت فرموده موهبت حیات می باشد و خداوند در قرآن کریم در باب اهمیت حفظ نفس می فرماید: « …من قتل نفساً بغیر نفس او فساد فی الارض فکانما قتل الناس جمیعا و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعا.»^[۳۲] آیه ۳۲ از سوره مائده در جای دیگر تجاوز علیه نفس را که به قتل منجر شود حرام اعلام نموده نموده « و لا تقتلوا النفس التی حرم الله الا بالحق … »^[۳۳] آیه ۳۳ سوره بنی اسرائیل بالاخره، آیات و روایات فراوانی در باب وجوب حفظ نفس آمده و گواه این مطلب است.
در منابع فقهی برای دفاع از نفس اهمیت زیادی قائل شده اند به نحویکه فقها، دفاع از نفس را واجب دانسته اند. شهید ثانی در شرح لمعه می فرمایند :« و الا قوی وجوب الدفع عن النفس والحریم مع الا مکان و لا یجوزالاستسلام » یعنی نظر قوی تر بر اینست که دفاع از نفس و عرض باامکان (قدرت دفاع داشتن)^[۳۴] دیگری نیز با داشتن توانایی و ظن به سلامت مدافع واجب است.^[۳۵] امام خمینی (ره) می فرمایند : « اگر بر مدافع هجوم آورد که او را بکشد یا بر ناموس او حمله کند ، دفاع نمودن واجب است ولو اینکه بداند کشته می شود.^[۳۶]
در مورد دفاع از نفس بعضی از فقهای اسلامی از باب نهی از منکر واجب دانسته اند به نحوی که دفاع از نفس و عرض را دفاع خاص و نهی از منکر را دفاع عام تعبیر نمودند و گاهی دفاع از نفس که در برابر دشمنان اسلام به منزله جهاد در راه خدا دانسته و در صورتیکه مدافع ضمن دفاع به قتل برسد، جزو شهدا محسوب می شود همچنانکه اگر مهاجم بر اثر دفاع مجروح یا کشته شود خونش هدر می باشد.^[۳۷] و اما درباره دفاع از نفس دیگری حدیثی از پیامبر (ص) میفرماید: «هرکس بشنود صدای مسلمانی که فریاد
میزند، ای مسلمانان به فریادم برسید و پاسخ ندهد مسلمان نیست.»^[۳۸]
بنابراین یکی از ارزشهایی که در شرع به آن تاکید گردیده و قابل دفاع است دفاع از نفس در برابر متجاوزین می باشد.
۲– دفاع از عرض و ناموس
در منابع فقهی عرض و ناموس با عناوین (عرض، حریم، اهل) بکار رفته است. کلمه حریم در لغت به معنی مکانی است که حمایت از آن واجب است^[۳۹] و در معنی دیگر حریم به معنی آنچه که حرام شده و مربوط به انسان بوده و انسان از آن حمایت می کند مانند خانواده^[۴۰] کلمه اهل نیز به معنای خاندان ، مقیم، ساکن و زن به کار رفته است.^[۴۱]
قرآن کریم درباره عفت و پاکدامنی مومنان سفارش نموده است آیه ۵ سوره مومنون می فرماید: «والذین هم لفروجهم حافظون»^[۴۲] کسانیکه تن خود را به زنا و لواط آلوده می سازند مرتکب گناه کبیره و زشت می شوند و در دنیا و آخرت مجازات می گردند و در بعضی آیات دیگر به کیفر مرتکبین تصریح گردیده است.
در متون فقه امامیه در دفاع از عرض و ناموس آمده است «اگر مردی همسرش را با کسی در حال زنا ببیند و یقین کن کند که زن نسبت به مرد اجنبی مطاوعه کرده (تمکین از روی میل و اراده) می تواند هردوی آنها را در همان حال بکشد در این صورت نه قصاص می شود و نه ضمانی بر عهده اوست خواه زوجه مذکور دائمی باشد خواه عقد موقت و خواه زوجه مدخوله باشد خواه غیر مدخوله و مرد زانی خواه محصن بوده یا غیر محصن فرقی نمی کند چرا که حکم قضیه قتل آنها مطلق است و اطلاق افاده عموم می نماید و لذا شامل همه حالات مذکوره حتی کمتر از جماع نیز می شود و به قاعده فراش شهرت یافته و این حکم اختصاص به همسر دارد و شامل دیگر زنان خویشاوند و غیر خویشاوند نمی شود بدلیل اینکه حکم مذکور خلاف اصل است و باید به همان قدر متیقن و موضع وفاق اکتفا نمود و اصل بر اینست که زن و مرد در فراش مستحق کشتن نبودند و فعلی هم که شوهر مدعی آن می باشد واقع نشده است.^[۴۳]
این نظر مشهور فقها می باشد، امام خمینی (ره) بر خلاف نظر مشهور در مورد مردیکه بستگان خود مانند دختر یا خواهر یا نوه های پسری و دختریش را در حال زنا با مرد اجنبی ببیند می تواند آنها را با رعایت الا یسر فالایسر آنها را از هم دور کند و از ناموس و عرض خود دفاع کند اگرچه منجر به قتل مهاجم بشود در اینصورت خون مهاجم هدر است ولی این حکم بین مدافع و خدایش می باشد که در ظاهر امر، مدافع باید براساس موازین قضایی ادعایش را ثابت کند و الا قاضی حکم به قصاص مدافع می دهد.^[۴۴]
صاحب جواهر می فرمایند :«وهوانه یجب حفظ النفس و العرض.»^[۴۵]

nēmšab [nym-LYLYA]
(تقسیمات روز)
* نیمشب: گاه نیمشب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: نیم شب مقابل نیمروز است و گاهِ نیم شب برابر است با ساعت ۱۲ شب هنگامی که خورشید در نیمکره مخالف و بر خط معدل النهار قرار دارد. (رک. Asnyanąm)
ریشه شناسی: این واژه مرکب است از: nēm «نیم» + šab «شب»؛ هند و ایرانی آغازین: *nai-*ma- «نیم» (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۷۴)؛ *kšap- (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۶۱)؛ سانسکریت: néma- «نیم» (مایرهوفر، ۱۹۹۶: ۵۶)؛ kṣap- (بارتولومه، ۵۴۸:۱۹۰۴؛ کنت، ۱۹۵۳: ۱۸۱)؛ اوستایی: مرکب از naēma- (بارتولومه، ۱۹۰۴: ۱۳۲)؛ xšap-, xšapan-, xšafn- (بارتولومه، ۵۴۸:۱۹۰۴؛ کنت، ۱۹۵۳: ۱۸۱؛ رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۲۹)؛ فارسی باستان: مرکب از *naima- + xšap- (کنت، ۱۹۵۳: ۱۸۱)؛ فارسی میانه: nēmšab (بهار، ۱۳۴۵: ۳۴۲)؛ nēm + šap [šp’, LYLYA] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۸۴؛ مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۴۰؛ بهار، ۱۳۴۵: ۲۶۷)؛ فارسی میانه ترفانی: šab (بویس، ۱۹۷۷: ۸۴؛ دورکین-مایسترارنست، ۲۰۰۴: ۳۱۵)؛ پازند: مشتق است از šav (نیبرگ، ۱۸۴:۱۹۷۴)؛ فارسی نو: نیمشب؛ معادل انگلیسی: midnight ؛ معادل عربی: منتصف اللیل.
ترکیبات:
nēmšab gāh [nym-LYLYA gˀs] «گاه نیمشب».

nirfsīdan, nirfs- [nlps-ytn’ | Av. nərəfsa-, narəp-]
(نجوم)
* کاسته شدن (نور ماه)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: واژۀ پهلوی nirfsidan به کاهش نور ماه از پانزدهم تا آخر یک ماه قمری اطلاق می‌شود. بنابر بندهشن (۲۶: ۲۱-۲۲)، ماه در این پانزده روز «از جهانیان فره می‌ستاند و به گنج ایزدان می‌سپارد». (برای توضیحات بیشتر رک. māh)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ریشه شناسی: صورت ایرانی باستان این واژه *nir-ap- «خالی شدن، کم شدن» مرکب است از : پیشوند نفی *nir- (صورت دیگر پیشوند *nis- پیش از مصوتها) + ریشۀ *ap- به معنی «رسیدن، پر شدن، افزایش یافتن»؛ که رویهم به معنی «کاهش یافتن، کم شدن، و خالی شدن» است. چئونگ (۲۰۰۷: ۲۸۲)، با توجه به نظرات کلنز، بجز ریشۀ اوستایی آن معادلی در فارسی برای آن نمی‌یابد و در نتیجه معتقد است این ریشه اساساً ایرانی و یا هندوایرانی نیست: ایرانی آغازین: *nir- + *ap-؛ سانسکریت: به احتمال زیاد مرکب است از پیشوند منفی ساز ni- + rapṡ- «پر شدن، پر بودن» (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۸۶۷) و اشاره به خالی شدن ماه پس از پر شدن آن داشته باشد؛ اوستایی: از ریشۀ narp- «کاهیدن ماه» (کلنز، ۱۹۹۵: ۴۰)؛narəp- «رو به زوال رفتن ماه»، بن مضارع nərəfsa- (بارتولومه، ۱۹۰۴: ۱۰۵۳-۱۰۵۴)؛ فارسی میانه: narfsīdan (بهار، ۱۳۴۵: ۳۲۸)؛ بن مضارع آن nirfs- ، و اسم آن nirfsišn (مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۱۳)؛ معادل انگلیسی: to wane ؛ معادل عربی: نقصان، ضعف القمر.

nišēb [nšyp | N ~]
(تنجیم)
* نشیب، هبوط، بیت الهبوط
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: مطابق بندهشن (۵الف: ۱۰) و همچنین احکام نجوم سنتی، هر سیاره‌ای دارای بالست (شرف)، نشیب (هبوط)، کده (بیت)، و پتیاره‌ای (وبال) است. در تنجیم، هنگامی که سیاره ای در برجی وارد می‌شود، بر اثر تمزیج سرشت و بسته به ویژگیهای این دو، تاثیرات منسوب به سیاره گاهی قوت گرفته و گاهی ضعیف می‌شود. در نتیجه، تاثیرات هر سیاره ای در درجۀ مشخصی از برجی معین به پایین ترین خود می‌رسد که آن برج را در تنجیم، «خانۀ هبوط» و آن درجه را «درجۀ هبوط» می‌نامند. از آنجا که بالست (=شرف) و نشیب (=هبوط) متضاد هم هستند، خانۀ نشیب یک سیاره در دایرهالبروج نیز، دقیقاً روبروی آن و در نیمکرۀ مقابل آن است. در التفهیم (بیرونی، ۱۳۵۲: ۳۹۹) در مورد هبوط سیارات آمده است: «و هبوط ستاره، اندر آن برج بود که برابرِ برجِ شرفِ اوست، بهم چندان درجاتِ شرف. و بهبوط اندر، ستاره تباه بُوَد، فرومایه شده». به همین ترتیب، در بندهشن نیز، برجی که یک سیاره خاص در آن تباه و پست است، یعنی خانۀ هبوط آن سیاره، «نشیب» نامیده می‌شود. از آنجا که خانۀ نشیب مقابلِ خانۀ بالست است و در بندهشن (۵الف: ۲)، خانۀ بالستِ همۀ سیارات برشمرده شده است، خانۀ نشیب آنها را نیز می‌توان به شرح زیر مشخص کرد: خورشید (۱۹ درجۀ میزان)، ماه (۳ درجۀ کژدم)، گوزهرسر (۳ درجۀ نیمسب)، گوزهردم (۳ درجۀ دوپیکر)، تیر (۱۵ درجۀ خوشه)، ناهید (۲۷ درجۀ خوشه)، بهرام (۲۸ درجۀ خرچنگ)، هرمزد (۱۵ درجۀ بز)، کیوان (۲۱ درجۀ بره). (برای توضیحات بیشتر رک. bālist )
تصحیح: برخی پژوهشگران از جمله بهار (۱۳۴۵: ۳۲۵، ۲۲۴) این واژه را با «حضیض» هم معنی گرفته اند که صحیح نیست چراکه اصطلاح نجومی «حضیض»، مطابق دهخدا، به معنی «نقطهء مقابل اوج است و آن نقطهء مشترک بین محل التقاء دو سطح مقعر از دو فلک است: یکی سطح خارج مرکز و دیگر سطح فلکی که در تحت آن است». میرفخرایی (مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۱۳) نیز، تعریف مکنزی از این واژه [ یعنی dejection به معنی «هبوط»] را به اشتباه «حضیض» ترجمه کرده است. انکلساریا (۱۹۵۶: ۶۳) nišeb را به واژۀ انگلیسی fall «سقوط» ترجمه می‌کند که یک اصطلاح تنجیمی نیست و در حوزۀ دین، به «هبوط آدم و حوا از بهشت» اشاره دارد.
ریشه شناسی: ایرانی آغازین: مرکب از پیشوند *ni- «پایین، فرود»+ *xšip- «فرستادن، پرتاب کردن»؛ سانسکریت: nikṣepa-«سقوط، هبوط» (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۵۶۱)؛ فارسی میانه: nišēb «هبوط» (مکنزی، ۱۹۷۱: ۶۰)؛ «نشیب، حضیض سیاره» (بهار، ۱۳۴۵: ۳۲۵)؛ مشتق از šēb- (مایرهوفر، ۱۹۹۲: ۴۳۷)؛^[۳۸] فارسی نو: نشیب (هوبشمان، ۱۸۹۵: ۱۰۱)؛ مشتق از «شیب»؛ معادل انگلیسی: dejection (مکنزی، ۱۹۶۴: ۵۱۶)؛ depression (بارتون، ۲۰۰۳: ۹۶)؛ معادل عربی: هبوط.
ترکیبات:
nišēbān nišēb «نشیبان نشیب».

nišēbān nišēb [nšypˀn nšyp]
(تنجیم)
* نشیبان نشیب: هزارۀ نشیب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: در بندهشن (۵ب: ۱۶) آمده است: «چون شاهیِ هزارۀ به ترازو آمد، که نشیبان نشیبِ مهر است؛ پتیاره از زیر در تاخت»^[۳۹] (بهار، ۱۳۷۸: ۶۰). واژۀ پهلوی nišēb چنانکه ذیل سرواژۀ مربوطه شرح داده شد، به معنی «هبوط یا بیت الهبوط» یک سیاره است؛ در نتیجه، ترکیب «نشیبان نشیب»، به معنی «هبوطِ هبوطها» است. از این ترکیب می‌توان برداشتهای متفاوتی کرد، اما صحیح ترین برداشت همان است که از جمله مربوطه در بندهشن برمی‌آید: برج ترازو نشیبِ مهر است؛ اما زمانی که پتیاره به آفرینش هجوم می‌آورد، همۀ سیارات از جمله مهر در بالست خود می‌باشند؛ در نتیجه، این هزارۀ ترازو است که نشیبان نشیب مهر است و بودن مهر در برج نشیبِ خود الزامی نیست. از اینرو، نشیبان نشیب یک سیاره عبارت است از ورود آن به «هزارۀ نشیبِ» خود. مثلاٌ، نشیب سیارۀ هرمزد در برج بز است، پس هزارۀ بز، هزارۀ نشیب یا نشیبان نشیب هرمزد است. به همین ترتیب، هزارۀ بره، نشیبان نشیب کیوان است و الی آخر. این فرضیه از بسیاری جهات منطقی است؛ از جمله اینکه، این ترکیب فقط برای سیارۀ خورشید بکار رفته است، و دلیل آن نیز این است که بحث نجومی بندهشن تنها مربوط به هزارۀ ترازو است که فقط و فقط نشیبان نشیبِ مهر است. به همین خاطر، در آن هزاره امکان کاربرد این ترکیب برای دیگر سیارات مقدور نیست.
عکس این قضیه نیز احتمالاً صادق است و خدایی هر هزاره با سیاره‌ای است که بالستان بالست (*bālistān bālist) یا «شرف الشروف» آن سیاره باشد. برای نمونه، شرف خورشید در برج بره است؛ پس هزارۀ بره، شرف الشروف خورشید است و در نتیجه، خورشید خدایی هزارۀ بره را بر عهده دارد. پینگری (۲۰۰۵: ۹۸) با توجه به متن زند بهمن یسن و احتمالاً بر همین اساس، خورشید را خدای هزارۀ بره، ماه را خدای هزارۀ گاو، سر گوزهر را خدای هزارۀ دوپیکر، هرمزد را خدای هزارۀ خرچنگ، و کیوان را خدای هزارۀ ترازو محسوب می‌کند.
ریشه شناسی: این اصطلاح مرکب است از: nišēb «نشیب» + nišēbān «نشیب ها» (صورت جمع nišēb)؛ معادل انگلیسی: the dejection of the dejections (پانینو و پینگری، ۱۹۹۶: ۲۳۶). (برای بررسی ریشه شناختی رک. nišēb).

O
Ohrmazd [ˀwlmzd, ˀwhrmz̠d | Av. Ahuramazdāh- | M ˀwhrm(y)zd, N Hōrmuzd]
* (نجوم: سیارات) هرمزد: مشتری
* (گاه‌شماری: اسامی روز) هرمزد روز: نام روز یکم از هر ماه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: طبق بندهشن (۱: ۵۲)، هرمزد دارای دو وجود است: یکی مینوی که او را جزء امشاسپندان قرار می‌دهد و دوم مادی که منظور از آن سیارۀ هرمزد یا مشتری معروف به سعد اکبر است. درنتیجه، بین هرمزد مینوی که جایگاهش در بالاترین طبقه آسمان یعنی سپهر مینوی هرمزد یا روشنی ازلی است و هرمزد اباختری که از دروجان و تاریکان بوده و جایگاهش در زیر فلک‌البروج یا سپهر ستارگان آمیزنده است، تفاوت بسیاری است. در نجوم بندهشن، سیارۀ هرمزد از اباختران یا سیارات است و به «هرمزد اباختری» مشهور است. این سیاره، سپاهبد اباختری شمال و دشمن ستارۀ هفت اورنگ، سپاهبد شمال است. مطابق بندهشن و احکام نجوم سنتی، سیارۀ هرمزد از کرفه‌گران بوده و سعد است. دلیل این سعد بودن در بندهشن (۵ب: ۱۲)، نیرومندتر بودن رقیب اختری او یعنی هفت اورنگ ذکر شده است. سیارۀ مشتری، مطابق فراولی (۲۰۰۵: ۶۲) و بندهشن (۵ب: ۱۳)، «ستارۀ زندگی» (stārag ī zīndagīh) نامیده شده است و بالست (شرف) این سیاره در برج خرچنگ است (بندهشن، ۶ف: ۳). در بندهشن (۶ف: ۵) آمده است، به دلیل اینکه، در آغاز آفرینش، سیارۀ هرمزد در شرف خود بود، توانست تا سی سال مرگ را از کیومرث دور کند. توضیح اینکه، در آغاز همه سیارات در شرف خود قرار دارند؛ چرخۀ کیوان سی سال است و تا باز به شرف خود بازگردد، سی سال طول می‌کشد، اما چرخۀ هرمزد ۱۲ سال است؛ در نتیجه، پس از سی سال سیارۀ هرمزد، ستارۀ زندگی، در هبوط خود (یعنی برج بز) و بی زور، اما سیارۀ کیوان، ستارۀ مرگ، در شرف خود (یعنی ترازو) و پرزور خواهد بود.
ریشه شناسی: پژوهشگران هم در مورد صورت دستوری این واژه و هم در مورد معنای آن با هم اختلاف نظر دارند: گروهی شکل سادۀ این واژه را به صورت Ahuramazdā- و برخی دیگر آنرا به صورت Ahuramazāh- محسوب کرده‌اند؛ معنای آنرا، برخی «خرد» و برخی دیگر «خردمند» گرفته‌اند (بویس، ۱۹۸۴: ۶۸۴). به هر حال، این واژه وام گرفته از واژه اوستایی Ahuramazdā(h)- بوده و مرکب است از: صفت ahura- [سانسکریت: ásura- «الهی، مینوی»] + mazdā(h)- [سانسکریت: medhā́- «حکمت، دانش»] که رویهم رفته به معنی «حکمت الهی» یا «ایزدِ مینویِ دانش» است: هند و ایرانی آغازین: *Hasura- «خدا»+ *maz-dhaH- «قدرت ذهنی» (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۱۷، ۶۷)؛ سانسکریت: ásura- «الهی، خدایی، روحانی، مینوی» + medhā́- «دانایی، حکمت، دانش، قدرت ذهنی» (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۱۲۱، ۸۳۳)؛ اوستایی: Ahuramazdāh- (بارتولومه، ۱۹۰۴: ۲۸۵؛ رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۵۲)؛ فارسی باستان: Ahuramazdāh- (کنت، ۱۹۵۳: ۲۰۳؛ نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ فارسی میانه: [ˀwlmzd] «هرمزد، اورمزد» (بهار، ۱۳۴۵: ۷۵)؛ Ohrmazd [ˀwhrmz̠d] هرمزد، (در نجوم:) مشتری؛ (گاه نما:) اولین روز ماه (مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۱۵)؛ Ohurmazd [ˀwhrmẕḏ] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی ترفانی: O(h)rmezd [ˀwhrmyzd, ˀwrmyzd] (بویس، ۱۹۷۷: ۱۷)؛ ohrmezd, ohrmazd, ormezd «هرمزد (دشمن اهریمن)؛ نام اولین انسان در متون مانوی» (دورکین-مایسترارنست، ۲۰۰۴: ۶۷-۶۸)؛ [ˀwhrmyzd], [ˀwhrmzdbg] «نام اولین انسان» (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ فارسی میانه کتیبه ای: [ˀwhrmzdy] «اهورامزدا» (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ [ˀwḥrmzdy] «اهورامزدا» (ژینیو، ۱۹۷۲: ۴۵)؛ پهلوی اشکانی کتیبه ای: [ˀhwrmzd] «اهورامزدا» (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ Hōrmazd [ˀḥwrmzd] «اهورامزدا» (ژینیو، ۱۹۷۲: ۴۵)؛ پازند: Hōrmezd, Hurmazda و صورتهای دیگر (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۱۴۳-۱۴۴)؛ فارسی نو: هرمزد، هرمز، اورمزد، اهورامزدا، مزدا؛ معادل انگلیسی: Jupiter (سیارۀ مشتری)؛ Zeus, Jove (ایزد آسمان، خدای بزرگ)؛ معادل عربی: مشتری (سیاره).

صدای گریۀ رودابه بود و مویۀ زال/ که از تداعیِ تابوت و تهمتن می‌گفت(همان)
به باغ سوخته با چشم اشکبار، نسیم/ برای تسلیت از بوی یاس من می‌گفت (همان)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

1. 1. القای خستگی و استیصال عاشق

اسیر جاذبۀ بی‌امانت آن پر کاهم/ که ناتوانمت از طیف کهربا بگریزم (همان: ۱۲۸)
هواگرفتۀ عشق توام چگونه از این دام/ به بال بسته دوباره سوی هوا بگریزم (همان: ۱۲۸)
به هر کجا که روم رنگ آسمان من این است/ سیاه مثل دو چشم تو پس چرا بگریزم (همان: ۱۲۸)
تو کیستی؟ که در سفر جست و جوی تو/ صد چشمه جوش زد ز کویر سراب‌ها (همان: ۹۵)
همین نه بانوی شعر منی که مدحت تو/ به گوش می‌رسد از بانگ چنگ رودکی‌ام (همان: ۲۴۱)

1. 1. تمسخر و تحقیر عناصر منفی

مرغ دست‌آموز خوش‌خوان کرکسی شد لاشه‌خوار/ وآن غزال خانگی برگشت و گرگی هار شد (از ترمه و تغزّل، ص۱۳۴)
شاعر به جای آنکه بگوید: مرغی داشتم که با دست خودم آن را پرورش دادم و آواز خوشی داشت، به صورت ایجاز می‌گوید: مرغ دست‌آموز خوش‌خوان.
علاوه بر این، در این بیت «مرغ دست‌آموز خوش‌خوان» یک متتابع اضافی است که در آن «مرغ» با توجه به مفهوم کلیِ بیت، استعاره از شخصی است که دوست یا همراه و همدم شاعر بوده. یکی از صفت‌های مرغ این است که انسان به او آب و دانه می‌دهد (که در اینجا معادل محبت و لطف کردن و پرورش دادن است) و از مرغ انتظار دارد که برایش آواز بخواند و حاصلی داشته باشد (در اینجا حاصل زحماتی است که برای مرغ می‌توان متحمل شد) اما این مرغ به کرکسی لاشه‌خوار تبدیل می‌شود، یعنی نه تنها پرورش حاصلی خوب نداشته، بلکه مثل کرکس علاوه بر اینکه آوازی خوش ندارد بلکه در انتظار مرگ شاعر و خوردن لاشۀ باقی ماندۀ اوست. مرغ در این بیت معنایی تمسخرآمیز و تحقیرآمیز دارد، و وقتی دست‌آموز و خوش‌خوان بودن به آن اضافه می‌شود، این تمسخر و تحقیر شدیدتر می‌شود. (همان: ۱۳۴)

1. 1. توصیف جدیدی از درخشندگی خورشید:

از آن حروف درخشان که بر زمرّدِ من/ شعاع سوزنی صبح می‌نگاشت به زر (همان: ۱۶۳)
نتیجه
غزل، به عنوان یک قالبِ منظمِ شعری، که در هر بیت آن نیاز به قافیه یا گاهی اوقات ردیف دارد، این تصور را همواره ایجاد می‌کند که دلیلِ جابجایی‌های نحوی، رعایت شکل غزل به لحاظ وزن و قافیه و ردیف است. اما در بررسی انجام شده، به این نتیجه رسیدیم که جابجایی‌های ارکان جمله‌ها و عبارات، در شعر منزوی، معانی ضمنی ایجاد می‌کند و علاوه بر رعایتِ شکل غزل، دلیلی معنایی دارد. مثلا اگر نهاد در جایگاه قافیه قرار گرفته، فقط به این دلیل نیست که غزل نیازمند قافیه بوده است، بلکه این تأخیر نهاد یا تقدیم گزاره، بسیاری از اوقات، معنایی علاوه بر پیام اصلی شعر را در بردارد. در تتابع اضافات نیز، باید توجه داشت که این امر باعثِ ایجاز می‌شود و از سوی دیگر معنا را مؤثرتر می‌کند.
بخش دوم
بررسی معنای غیر طبیعی
در بخش مباحث نظری، معنای طبیعی و غیر طبیعی که یکی از مهمترین نظریات پل گرایس است، و همچنین مواردی که از یک جهت معنای طبیعی دارند و از جهتی دیگر معنایشان غیر طبیعی است، توضیح داده شد. در بعضی از عبارات و بیت‌ها مصداقی برای این بحث موجود نیست زیرا در آنها عباراتی هم‌ارز با هم که نتیجه‌گیری یکدیگر باشند یا معنای یکدیگر را کامل کنند وجود ندارد. در این بخش تمام غزل‌های کتاب «از ترمه و تغزّل» بررسی شده‌اند، که حجم عظیمی از بیت‌های این غزل‌ها، دارای معنای طبیعی بوده‌اند، در مواردی که معنای غیر طبیعی وجود دارد، شاعر علاوه بر معنی ظاهری بیت، معنی و منظور دیگری را نیز مد نظر دارد، از جمله مبالغه، حسن تعلیل، بزرگداشت معشوق و غیره. در ادامه به تقسیم‌بندی منظورهایی که معنای غیر طبیعی در شماری از بیت‌های این غزل‌ها ایجاد کرده است، با ذکر مثال‌هایشان می‌پردازیم:
در ۱۰ مورد، معنای غیر طبیعی، مبالغه (به معنای عام، یعنی بزرگ کردن یک مسئله) ایجاد کرده است، این مبالغه تا حدی است که در نگاه اول ممکن است باورپذیر نباشد:

1. 1. دوران شکوه باغ از خاطرمان رفته‌ست/ امروز که صف در صف خشکیده و بی‌باریم (همان: ۴۶)

واقعیتِ اینکه امروز خشکیده و بی‌باریم این نیست که دوران شکوه باغ از یادمان برود. اما این خشکیدگی و بی‌باری آنقدر زیاد است که چیزی از شکوه باغ را در یادمان نگذاشته است.

1. 1. چگونه باغ تو باور کند بهاران را/ که سال‌ها نچشیده‌ست، طعم باران را (همان: ۴۷)

واقعیتِ اینکه باغ سال‌ها طعم باران را نچشیده است، این نیست که دیگر بهاران را باور نکند. اما این طولانی بودنِ نچشیدنِ باران باعث شده است که بهاران را باور نکنیم.

1. 1. گرفتم این که شکفتی و بارور گشتی/ چگونه می بری از یاد داغ یاران را؟ (همان)

واقعیتِ اینکه چیزی بشکفد و بارور شود، این نیست که داغ یاران همچنان در دلش بماند. اما داغ یاران رفته آنقدر جانگداز است که با شکفتگی و باروری و زایشِ نو، باز هم از یاد نمی‌رود.

1. 1. هر دانه باغ و باغ بهاری شود اگر/ تأیید تو به بار رساند جوانه را (همان: ۱۷۰)

واقعیتِ اینکه جوانه به بار برسد، این نیست که هر دانه باغ و هر باغ بهاری شود. اما تأییدِ معشوق آنقدر اهمیت دارد که باعث می‌شود همه جا گلستان و باغ شود.

1. 1. چشمان تو که از هیجان گریه می‌کنند/ در من هزار چشم نهان گریه می‌کنند (همان: ۱۷۳)

واقعیتِ اینکه چشمان معشوق گریه کنند، این نیست که در عاشق هزار چشم گریه کنند. اما گریه معشوق آنقدر عزیز است که سراسر وجود شاعر را نیز به گریه می‌اندازد.

1. 1. وقتی تو گریه می‌کنی ای دوست! در دلم،/ انگار ابرهای جهان گریه می‌کنند// انگار با تو بار دگر خواهران من/ در ماتم برادرشان گریه می‌کنند// در ماتم هزار گل ارغوان مگر/ با هم هزار سرو جوان گریه می‌کنند// انگار عاشقانه‌ترین خاطرات من/ همراه با تو مویه‌کنان گریه می‌کنند// حس می‌کنم که گریه فقط گریۀ تو نیست/ همراه تو زمین و زمان گریه می‌کنند (همان: ۱۷۳)

طبق بررسی های کریمی نژاد در کتاب اصول ژنتیک انسانی و بیماریهای ارثی (۱۳۷۱)میزان سقط جنین و بیماریهای ژنتیکی در بین فرزندان ازدواجهای فامیلی چند برابر ازدواجهای غیر فامیلی است(نقل از سروری،۱۳۷۴: ۱۷۸).
در پژوهشی که در سال ۷۵ بر روی خانواده های شهر همدان که به صورت اتفاقی انتخاب شده بودند انجام شددرحدود۷/۲۳ درصد از آنها ازدواج فامیلی داشته اند. فراوانترین نوع نسبت خویشاوندی از نوع خویشاوندی درجه سه بوده است که ۴/۵۸ درصد ازدوجهای فامیلی را به خود اختصاص داده است.
نتایج این مطالعه نشان می دهد که بین نگرش موافق ازدواج فامیلی یا مخالف با ازدواج فامیلی با نوع ازدواج والدین، میزان تحصیلات زوجین و شغل ایشان رابطه معناداری وجود دارد. همچنین فراوانی ناهنجاریهای مادرزادی در فرزندان ازدواج های فامیلی به طور معناداری بیشتر از گروه کنترل می باشد(پورجعفری،۱۳۷۸نقل از بدیحی).
در مطالعه ای که توسط رنج بخش (۷۰-۶۹)بر روی ۵۸۵۸ دانش آموز استثنایی و ۱۵۰۴ دانش آموز عادی در مدارس تهران انجام شد نتیجه نشان داد که خویشاوندی مشترک پدری ومادری بیشترین میزان تاثیر را در بیماری های کودکان مورد بررسی داشته است(رنج بخش،۱۳۷۲ نقل از بدیحی).
درمقاله مختاری وهمکارش(۲۰۰۳) با عنوان ازدواج خویشاوندی وبیماریهای ژنتیکی در جمعیتهای ایرانی نتایج زیر بدست آمده است:
در این تحقیق داده ها از سه مرکز ژنتیک در سه منطقه مختلف تهران جمع آوری شده است.در این مطالعه فراوانی وقوع بیماریهای ژنتیکی با ازدواجهای خویشاوندی مورد بررسی قرار گرفته است.از حدود ۸۰۰ نمونه مورد بررسی،۴۴ درصداز آنها از والدین خویشاوند متولد شده اند.در حدود۳۸ درصد از آنها از وصلت های همتا^[۲۵] و در حدود ۲۹ درصد از آنها از وصلت های متقاطع^[۲۶] بوده اند.همچنین شیوع بعضی از بیماریهای ژنتیکی در این تحقیق بدست آمده است به عنوان نمونه عقب ماندگی جسمی^[۲۷](۳/۱۴ درصد)وآمنوره اولیه^[۲۸](۲/۱۱درصد) وعقب ماندگی ذهنی^[۲۹](۶/۶درصد)بیشترین شیوع را در ازدواجهای خویشاوندی داشته اند(مختاری،۲۰۰۳: ۴۷).
در مطالعه ای که عباسعلی زاده در شهر تبریز انجام داده است،پرونده های مربوط به ازدواجهای فامیلی درجه سه وچهار یکی از آزمایشگاهای ازدواج شهر تبریز بررسی شده است .در این مطالعه از ۶۶۰ خانواده ای که ازدواج فامیلی داشته اند، ۴۳۳ خانواده(۶/۶۵ درصد) ازدواج فامیلی درجه سه و ۲۲۷خانواده (۳/۳۴ درصد)ازدواج فامیلی درجه چهار بوده اند.در این مطالعه بیان شده است که کلیه عوارض حاملگی از جمله (نازایی، سقط، مرگ دوران نوزادی، زایمان پره ترم،تولد نوزاد آنومال ونوزاد با محدودیت رشد) در ازدواجهای فامیلی نسبت به جمعیت های عمومی از شیوعی بالاتر برخوردارند وبا افزایش قرابت ژنتیکی این شیوع بیشتر می شود .البته این نکته قابل ذکر است که تفاوت بین این دو گروه معنی دار نبوده است(عباسعلی زاده،۱۳۸۷).
۲-۱-۳)مطالعات در اصفهان
استان اصفهان علیرغم مقام بالایی که در زمینه صنعتی شدن و توسعه در سطح کشور به خود اختصاص داده است.دارای نرخ ازدواج فامیلی بالایی است وحتی در بعضی از شهرهای این استان نرخ ازدواج فامیلی به ۷۰ درصد نیز می رسد(سروری، ۱۳۷۴: ۱۷۴).
سروری در زمینه تاثیر ازدواجهای فامیلی در شیوع بیماریهای کودکان در اصفهان تحقیقات زیادی انجام داده است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود:
در بررسی۴۱۲ بیمار مبتلا به بیماریهای پوستی مادرزادی که به مرکز ژنتیک دانشکده پزشکی اصفهان مراجعه کرده بودند در حدود ۶۴ درصد بیماران والدینشان ازدواج فامیلی داشته اند.همچنین در بررسی۳۷۹ بیمار کلیوی که به مرکز ژنتیک انسانی دانشکده پزشکی اصفهان مراجعه کرده بودند در حدود ۷۲ درصد بیماران والدینشان ازدواج فامیلی داشته اند(سروری،۱۳۷۴: ۲۰۳).
در مطالعه علل بیماری های ژنتیکی در اصفهان که در سالهای ۶۷-۶۴ انجام شده است۳۰۲۵ خانواده جامعه نمونه که در آن خانواده ها فرزندان معلول وجود داشت درحدود ۷۲ درصد معلولیت ها در خانواده های ازدواج فامیلی بوده است و۸/۲۷درصد در خانواده هایی بوده که ازدواج های غیرفامیلی داشته اند(سروری،۱۸۷:۱۳۷۴).
در بررسی دانش آموزان نابینای اصفهان با همکاری طاهری به این نتیجه رسیدند که از بررسی ۳۲۶ دانش آموز نابینا بیش از ۵۰ درصد نابینایان مادرزادی هستند وحدود ۴۷ درصد کل دانش آموزان نابینای مادرزادی به علت ازدواج فامیلی والدینشان بوده است (سروری،۱۳۷۴: ۱۹۱).
در بررسی وضعیت ازدواج والدین بیماران مبتلا به تالاسمی ۲۲۳ نفربیمار مبتلا به تالاسمی که در مدت ۷ سال جهت مشاوره ژنتیک به آزمایشگاه سیتوژنتیک مراجعه نموده بودند، از نظر نوع ازدواج والدین مورد بررسی قرار گرفتند در حدود ۷۸ درصد والدین کودکان بیمار ازدواج فامیلی داشته اند و در حدود ۲۲ درصد از والدین کودکان بیمار ازدواج غیر فامیلی داشته اند(سروری،۱۳۷۴: ۲۲۵).
دربررسی وضعیت ازدواج خانمهایی که سقط مکرر داشته اند با همکاری جوانمردی به این نتیجه رسیدند که ۷/۶۹ درصد خانمهایی که سقط مکرر داشته اند ازدواجشان فامیلی و حدود ۳۰ درصد از آنها ازدواج غیر فامیلی داشته اند(سروری،۱۳۷۴: ۲۵۶).
در مطالعه ای که توسط هاشمی پور و همکاران با عنوان غربالگری هیپوتیروئیدی^[۳۰] نوزادان در اصفهان و بررسی میزان ازدواج های فامیلی در والدین نوزادان هیپوتیروئید در اصفهان بر روی ۷۰۰ نوزاد انجام شده بود نتایج زیر بدست آمد:
از میان نوزادان مورد مطالعه ۱۱۷ نفر(۷/۱۶درصد)با تشخیص هیپوتیروئیدی نوزادی، تحت درمان قرار گرفتند.بدین ترتیب شیوع هیپوتیروئیدی نوزادی در جمعیت مورد مطالعه برابربا۹/۲ در هزار تولد زنده ویا برابر با یک در ۳۴۲ تولد زنده می باشد.۵۱ نفر(۷/۴۳ درصد) از نوزادان هیپوتیروئید دختر و۶۶ نفر(۴/۵۶ درصد)پسر بودند. در نوزادان هیپوتیروئید ۴۴ نفر(۳۸ درصد)دارای والدین با ازدواج فامیلی (دور ونزدیک) واز این تعداد ۳۵ نفر(۵/۷۹ درصد)دارای والدین با ازدواج فامیلی نزدیک بودند.با بهره گرفتن از آزمون مجذور کای، مشخص گردید که بین ازدواج فامیلی (دور ونزدیک با هم) وبروز هیپوتیروئیدی نوزادی رابطه معنی داری وجود ندارد، ولی بر اساس همین آزمون بین بروزهیپوتیروئیدی نوزادی و ازدواج فامیلی نزدیک رابطه معنی دار وجود دارد.به بیان دیگرنسبت شانس هیپوتیروئیدی نوزادان در ازدواجهای فامیلی نزدیک، نسبت به والدین بدون ازدواج های فامیلی نزدیک ۹۳/۱ برابر بود(هاشمی پور، ۱۳۸۴: ۱۰۷-۱۰۴ ).
(هیپوتیروئیدی مادرزادی از شایع ترین علل عقب ماندگی ذهنی، با شیوع تقریبی یک در ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ نوزاد می باشد بیماری قابل پیشگیری است و در صورت تشخیص و درمان به موقع،می توان از عوارض آن جلوگیری کرد.)در حال حاضر در کشورمان طرح غربالگری هیپوتیروئیدی نوزادی انجام می شود و از نوزادان سه تا هفت روز بعد از تولد نمونه خون گرفته می شود.
در مطالعه ای با عنوان ارتباط بین ناهنجاریهای مادرزادی آشکار با ازدواج فامیلی درجه سه در شهر اصفهان(۱۳۷۵) توسط علامه وهمکاران انجام شده است.
این مطالعه در سال ۷۵-۱۳۷۴ در شهر اصفهان بر روی ۱۰۵۲ خانوار با ازدواج فامیلی و۱۰۷۲ خانوار با ازدواج غیر فامیلی انجام شده است که به صورت خوشه ای نمونه گیری شده است.نتایج بررسی به شرح زیر می باشد:
میانگین سن پدر ومادر، سطح ازدواج، سطح تحصیلات آنها و تعداد حاملگیها در هر دو گروه یکسان بود.فراوانی نسبی ناهنجاریهای مادرزادی آشکار در ازدواجهای فامیلی درجه سه ۴/۲ درصد و در زوجهای با ازدواجهای غیر فامیلی ۴/۰ درصد بوده است.یعنی فراوانی نسبی ناهنجاریهای مادرزادی آشکار در ازدواج فامیلی درجه سه،شش برابر ناهنجاریهای مادرزادی آشکار در ازدواج غیر فامیلی بود.بین میانگین تعداد سقط خود بخودی در این دو گروه اختلاف معناداری وجود نداشت.همچنین ۸/۳ درصد زنان با ازدواج فامیلی و۲/۲ درصد زنان با ازدواج غیر فامیلی به دلیل سقط یا نازایی هرگز زایمان نداشتند.همچنین در گروه ازدواج فامیلی ۶/۱۳ درصد ودر گروه ازدواج غیر فامیلی ۵/۱۰ درصدزوجها مرگ اولین فرزند خود را ذکر می کردند(علامه ،۱۳۷۵: ۴۷-۴۵).
در مطالعه زینلیان با عنوان بروز بیماری بتا تالاسمی ماژور و علل آن پس از شروع برنامه کنترل و پیشگیری تالاسمی ماژوردر شهرستان های تابعه دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نتیجه زیر به دست آمد:از مجموع ۹۶ بیمار تالاسمی ماژور تولد یافته در استان اصفهان در فاصله سال های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵ قابل ذکر است که از نظر رابطه خویشاوندی والدین، ۷/۶۶ درصد از بیماران محصول ازدواج فامیلی و۳/۳۲درصد از آنها محصول ازدواج غیر فامیلی والدینشان بوده اند(زینلیان و سموات، ۱۳۸۸ :۲۴۲).
بدیحی در تحقیق خود با عنوان نقش ازدواج فامیلی در اختلال در سلامتی کودکان شهرستان خمینی شهر که در سال ۱۳۸۲ بر روی ۲۰۵ خانواده دارای فرزند ناتوان و۲۰۰ خانواده فاقد فرزند ناتوان انجام داده است نتایج زیر به دست آمده است:در حدود ۴/۶۴ درصد از خانواده های دارای فرزند ناتوان، ازدواج فامیلی داشته اند و ۶/۳۵ درصد ازدواج غیر فامیلی داشته اند. همچنین در بررسی شاخص مرگ ومیر که حداقل یکی از پدیده های مرگ ومیر کودکان،سقط جنین و مرده زایی را در خانواده های مزدوج فامیلی در مقایسه با خانواده های مزدوج غیر فامیلی مورد بررسی قرار داد تفاوت مرگ ومیر مشاهده شده است .قابل ذکر است که عامل سن مادر نیز در یک رابطه دو متغیره تاثیر گذار در ایجاد اختلال در سلامتی کودکان کاملا معنا دار بوده است. بنابراین می توان ذکر کرد که خانواده هایی که فرزندان ناتوان دارند مادرانشان مسن تر از مادران کودکان سالم هستند. به عبارت دیگر افزایش سن مادر را می توان به عنوان عاملی در افزایش احتمال اختلال در سلامتی مورد توجه و بررسی قرار داد(بدیحی ، ۱۳۸۲).

درمطالعات انجام شده در استان اصفهان (سروری۱۳۷۴، هاشمی پور ۱۳۸۴، علامه ۱۳۷۵ و…….)به ارتباط بین ازدواج فامیلی و بروز ناهنجاری ها پرداخته شده است به طوری که بعضی از فاکتورهای اجتماعی و جمعیتی مانند تحصیلات ، اشتغال و همچنین سن پدر و مادر در بررسی های انجام شده مورد توجه قرار گرفته است.قابل توجه است که سن مادر یکی از عوامل تاثیر گذار در بروز ناهنجاری های ژنتیکی بوده است.
۲-۲)مبانی نظری تحقیق
مقدمه
در این بخش به بنیانهای فکری مطرح در مورد ازدواج خویشاوندی می پردازیم .سپس به بررسی روند تاریخی ازدواج خویشاوندی در ادیان مختلف و بعد از آن به بررسی عوامل موثر بر افزایش یا کاهش این نوع ازدواج در ایران می پردازیم .در ادامه نیز به ارائه مدل نظری خواهیم پرداخت.
در بررسی خصوصیات جوامع انسانی، آگاهی از ساختهای خانواده و خویشاوندی ضرورت دارد، زیراخانواده اساس و زیر بنای هر جامعه است، به طور کلی می توان گفت که تحول خانواده در دوران جدید با صنعتی شدن اروپای غربی آغاز شد. سنتهای دیر پا رو به زوال رفت و بر اساس حقوق اجتماعی تازه، که نتیجه انقلابات فکری قرون جدید بود، شکلهای نوی از خانواده پدید آمد(بهنام،۱۳۵۲: ۱۰).
اگر یک خانواده زن و شوهری را ملاک قرار دهیم، گسترش خویشاوندی از آنجا آغاز می شود که چون در این خانواده به علت منع زنای محارم دو نسل بیشتر نمی تواند وجود داشته باشد (نسل پدر ومادر ونسل فرزندان) لذا برای ایجاد نسل سوم باید مبادله زن ومرد میان این خانواده زن وشوهری و خانواده یا خانواده های زن و شوهری دیگر انجام گیرد.
بدین گونه هر یک از فرزندان بر اساس ازدواج، خانواده ای جدید به وجود می آورد و در نتیجه تشکیل این خانواده های زن وشوهری جدید، فرزندان همتبار آنها که نسبت به یکدیگر سمت عموزاده، عمه زاده، دایی زاده و خاله زاده دارند و همسرانشان، نخستین گروه بزرگ خویشاوندان نسبی و سببی را به وجود می آورند(بهنام،۱۳۵۲: ۳۴).
۲-۲-۱)نظریات صاحب نظران جامعه شناسی در مورد خویشاوندی
نظریات مهم درباره خویشاوندی از قرن ۱۹ با مکتب تطور^[۳۱] آغاز شد. در نظر پیروان این مکتب خویشاوندی یک سیستم است، یعنی مجموعه ای از عوامل مرتبط و هماهنگ با یکدیگر. هر سیستم مرحله ای را به وجود می آورد و توالی این مراحل است که سیر تحولی را سبب می شود. برای نخستین بار شاید”مورگان” ^[۳۲]باشد که در کتاب معروفش “نظام همخونی وازدواج در خانواده بشری”(۱۸۷۱) بحث علمی را درباره خویشاوندی مطرح کرد و سپس طی چهل سال کسانی مانند “بو آس ^[۳۳]“”لوی^[۳۴]“و ” کروبر^[۳۵] “مونوگرافیهایی درباره قبایل مختلف جمع کردند(بهنام،۱۳۵۲: ۳۵).
همچنین راد کلیف براون ^[۳۶]که از معتقدان مکتب فونکسیونالیسم بود، از نخستین کسانی است که مفهوم ساخت را در این زمینه به کار برده است. در نظر او عوامل ساختی عبارتند ازافراد و روابط آنهاکه به طور تجربی قابل مشاهده است و اگر جوامع دوام پیدا می کند به خاطر استمرار ساخت آنهاست، درست مانند ارگانیزم انسانی سلولها دگرگون می شوند ولی ساختها به جای می مانند.
خویشاوندی نیز مشمول این تعریف است، زیرا مجموعه ای است از اعمالی که توسط افراد خویشاوند انجام می گیرد و مجموعه ای ارگانیک به وجود می آورد.
“لوی برول”بیان می کند که در جوامع ابتدایی خویشاوندی نتیجه یک پیوند مرموز و جادویی است نه یک پیوند فیزیولوژیک. مشارکتی است با یک گروه و قبول تمام ارزشهای مذهبی، اخلاقی و..آن گروه و بنابراین خویشاوندی یک مفهوم اجتماعی است(بهنام ،۱۳۵۲: ۳۶).
در نیمه اول قرن بیستم دانشمندان دیگری نیز مانند “مارگریت مید^[۳۷]“و” روت بندیکت^[۳۸]“خویشاوندی را با دید روان شناسی و روانکاوی مورد مطالعه قرار دادند و به وظیفه انتقال فرهنگی آن توجه کردند.(همان)
لوی اشتروس از مشهورترین محققان در زمینه خانواده و خویشاوندی است. از مهم ترین دستاوردهای لوی اشتروس در جامعه شناسی خانواده، تتبع ژرف او در زمینه منع زنای با محارم است، وی برای این منع اهمیتی بسیار قائل است.
منع زنای با محارم محور اندیشه های لوی اشتروس در باب خانواده و خویشاوندی است و از دیدگاه او این پدیده ابعاد گوناگونی دارد.
به اعتقاد او فرهنگ است که با تمهید قوانین منع زنای با محارم، بسیاری از انسانها را از برقراری روابط زوجیت با یکدیگر منع می کند و بسیاری دیگر را به برقراری چنین روابطی مجاز می دارد، سپس با استقرار روابط مشروع زوجیت، کار طبیعت آغاز می شود و انتقال ویژگیهای ارثی زوجین به فرزندانشان صورت می پذیرد(ساروخانی، ۱۳۷۰: ۱۵۵).
از نظر لوی اشتروس منع زنای با محارم، موجبات پیدایی و سپس بسط مبادله را در حیات انسانی فراهم می سازد به نظر اومنع زنای با محارم در عین حال که منع ونهی را می رساند، خود یک اثبات یا پدیده مثبت است، زیرا موجبات بسط شبکه خویشاوندی و با آن گسترش وفاق اجتماعی را فراهم می سازد. پس، از این دیدگاه منع زنای با محارم پدیده ای دارای به‌کارکرد است(ساروخانی،۱۳۷۰: ۱۵۶).ساخت خویشاوندی در قشربندی جوامع نقش مهمی ایفا می کند. امروزه با وجود گرایش جوامع به زندگی صنعتی، اهمیت اصل و نسب و وجود شبکه های خویشاوندی، حقایقی هستند که همواره ارزش و اعتبار خود را حفظ کرده اند.
در جوامع ایرانی، خویشاوندی و هم خونی، ریشه ای بس کهن دارد. چنانکه اثرات آن را می توان در منابع و اسناد باقیمانده از دوران باستان و آیین باستانی مردم ایران جستجو کرد. ایرانیان برای حفظ اصل و نسب وپاکیزه نگاهداشتن خون، ازدواج با خویشان را ترجیح می دادند. البته یکی از علل تشویق به این امررا می توان مسئله تداوم ارث و مال در خانواده نیز دانست(کرباسی،۱۳۷۸).
در ادامه پژوهش به بررسی نظریه مدرنیزاسیون و نظریه ویلیام گود در مورد ازدواج فامیلی خواهیم پرداخت.
۲-۲-۲)نظریه مدرنیزاسیون^[۳۹]
نظریه مدرنیزاسیون با تاکید بر تغییرات ساختی (گذار از اقتصاد کشاورزی به اقتصاد صنعتی) تغییر الگوهای ازدواج را به تغییرات ساختاری در زندگی اجتماعی به جهت ظهور نیروهای جدید اجتماعی، یعنی سه جریان صنعتی شدن، شهرنشینی و آموزش همگانی مرتبط می کند ،بر این اساس تحولات ازدواج و خانواده را به عنوان سازگاری نظام مند با تغییر در شرایط نظام اجتماعی پیرامونی یا به عبارتی انطباق با شرایط اقتصادی اجتماعی تغییر یافته در نظر گرفته می شود(عباسی شوازی وصادقی، ۱۳۸۴: ۲۷).
در فرایند مدرنیزاسیون دغدغه های شخصی بر مصالح جمعی و قومی اولویت می یابد و تغییر در ایده افراد به سمت سکولاریته، مادی گرایی، فردگرایی و انزوا طلبی صورت می گیرد و خانواده محوری به فرد محوری تبدیل می شود. همزمان با این تحولات نوعی انطباق پذیری در الگوهای ازدواج و خانواده با شرایط جدید صورت می گیرد(عباسی شوازی وصادقی ، ۱۳۸۴: ۲۸).

ترکیب ها

محیط کشت

محیط MS نیم غلظت با ۱ میلیگرم در لیتر ۲,۴-D، ۸ گرم در لیتر آگار، ۳۰ گرم در لیتر سوکروز و ۷/۵ = pH

محیط پیش کشت( محیط پیش آماده سازی)^[۵۰]

محیط LB

محیط کشت باکتری

محیط MS با ۳۰ گرم در لیتر سوکروز و ۷/۵ = pH

محیط مایه زنی

محیط MS با ۵/۰ گرم در لیتر تریپتون، ۱ میلیگرم در لیتر BA، ۱/۰ میلیگرم در لیتر NAA، ۸ گرم در لیتر آگار، ۳۰ گرم در لیتر سوکروز و ۱۰۰ میکرو مولار استوسیرینگون

محیط هم کشتی

محیط MS با ۱ میلی گرم در لیترBA، ۱/۰ میلیگرم در لیترNAA، ۴۰۰ میلی گرم در لیتر سفاتاکسیم و ۱۵۰ میلی گرم در لیتر کانامیسین

محیط گزینش

محیط MS با ۱ میلیگرم در لیتر BA، ۳/۰ میلیگرم در لیتر NAA، ۲۵۰ میلیگرم در لیتر سفاتاکسیم و ۱۵۰ میلیگرم در لیتر کانامیسین

محیط باززایی شاخساره

محیط MS نیم غلظت با ۱/۰ میلیگرم در لیتر NAA و ۵۰ میلیگرم در لیتر کانامیسین

محیط ریشه زایی

۳-۳-۳- آغازگرها

آغازگرهای مورد استفاده در واکنش زنجیره ای پلیمراز از شرکت تولیدی، پژوهشی
Metabion International AG کره جنوبی فراهم گردیدند. ترادف نوکلئوتیدی آغازگرهای استفاده شده در این بررسی به ترتیب زیر می باشد:
F GGTGGGAAAGCGTTACAAG
R TGGATTCCGGCATAGTTAAA

۳-۴- روش ها

۳-۴-۱- آماده سازی باکتری برای انجام انتقال ژن به ریزنمونه ها

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از سویه A. tumefaciens strain LBA 4404 و پلاسمید pBI121 حامل ژن گزارشگر بتاگلوکورونیداز (uidA) تحت کنترل پیشبر CaMV35S ویروس موزاییک کلم گل و ژن گزینشگر انتخابی nptII استفاده شد (نگاره۱-۳). پلاسمید با روش ذوب و انجماد نیتروژن مایع وارد باکتری شد (سام بروک و همکاران^[۵۱]، ۱۹۹۸). یک همگروهه از باکتری مورد نظر در ۵ میلی لیتر محیط LB حاوی آنتی بیوتیک ریفامپیسین (۵۰ میلی گرم در لیتر) به مدت یک شب در ۲۸ درجه سلسیوس کشت داده شد. پس از رشد مناسب باکتری در ۴ درجه سلسیوس باrpm 3500 و به مدت ۱۰ دقیقه سانتریفیوژ شد. محلول رویی حذف و به رسوب به دست آمده ۱۰۰ میکرولیتر از محلول CaCl₂ (۲۰ میلی مولار) که از پیش گندزدایی و سرد شده بود، افزوده شد. سوسپانسیون به دست آمده به لوله اپندورف ۵/۱میلی لیتری منتقل شد. ۴-۳ میکرولیتر از پلاسمید pBI121 به آن افزوده شد. به آرامی سوسپانسیون موردنظر با پلاسمید آمیخته و در نیتروژن مایع قرار داده شد. اپندورف دارای آمیخته مورد نظر به مدت ۵ دقیقه در دمای ۳۷ درجه سلسیوس قرار داده شد. سپس ۱میلی لیتر از محیط LB به آن افزوده و به مدت ۴ ساعت در ۲۸ درجه سلسیوس روی شیکر ۲۵۰ دور در دقیقه قرار داده شد.
۱- سوسپانسیون باکتری روی محیط جامد LB به همراه آنتی بیوتیک ریفامپیسین (۵۰ میلیگرم در لیتر) و کانامیسین (۵۰ میلیگرم در لیتر) کشت و در تاریکی در دمای ۲۸ درجه سلسیوس قرار داده شد.
۲- ۲ تا ۳ روز بعد، از کلونی های رشد یافته در محیط مایع LB دارای آنتی بیوتیک های ریفامپیسین و کانامیسین کشت داده شد. وجود پلاسمید در باکتری با انجام PCR و استخراج پلاسمید (نگاره۲-۳) تایید گردید (سام بروک و همکاران، ۱۹۸۹).. واکنش زنجیره ای پلی مراز با بهره گرفتن از آغازگرهای ژن GUS برای افزایش قطعه bp425 این ژن انجام شد.
نگاره۱-۳- جایگاه های برشی پلاسمید pBI121 (چن و همکاران، ۲۰۰۳).

۳-۴-۲- استخراج DNA پلاسمیدهای نو ترکیب

برای استخراج DNA پلاسمید نوترکیب از یاخته های باکتری از روش جوشاندن (استانگ و همکاران^[۵۲]، ۱۹۹۸) به صورت زیر استفاده گردید:
۱– ۵/۱ میلی لیتر محیط کشت LB مایع حاوی باکتری پس از گذشت یک شب در دمایC ^◦۳۷ در لوله اپندورف ۵/۱ میلی لیتری در rpm13000 به مدت یک دقیقه سانتریفیوژ شد.