بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

۸۷۹

تکنیکی

۰٫۰۱۸

۸۶۶

ترکیبی

۰٫۰۰۴

۹۱۱

۴-۸ الگوی سر و سرشانه
انواع متنوعی ازشاخصهای تکنیکی در بازار سهام وجود دارد. یکی از قابل اعتمادترین و سودمندترین انواع داد و ستد تکنیکی، الگوی سر و سرشانه است [۶۴]. در ادامه به شناسایی و چگونگی عملکرد این الگو پرداخته خواهد شد. در شکل ۴-۱۲ الگوی اصلی سر و سرشانه قابل مشاهده است که با یک سر و دو سر شانه در سمت راست و چپ آن و خط گردن ^[۲۷] مشخص شده است.
شکل۴-۱۲: الگوی سر و سرشانه [۶۴].
معمولاً این الگو به صورت صعودی و رو به بالا (بالاتر از خط گردن) و یا به صورت نزولی و روبه پایین (پایین­تر از خط گردن) است. اما از هر نوعی که باشد دارای چهار نقطه اساسی است. دوشانه، یک سر، خط گردن. این الگو وقتی مورد تصدیق واقع می­ شود که خط گردن درست بعد از شانه دوم مانند شکل ۴-۱۲ عبور داده شود. در تحلیلهای تکنیکی، الگوی سر و سر شانه به عنوان یکی از معتبرترین الگوها معرفی شده است [۶۵ و ۶۶]. تصدیق و تکمیل این الگو زمانی انجام می­ شود که خط گردن قابل رسم باشد. در این هنگام اگر این الگو به صورت صعودی باشد پس از نفوذ خط گردن مقادیر کاهش پیدا کرده و کاهش قیمت را نشان می­دهد. این مطلب می ­تواند به طور معکوس هم اتفاق بیفتد. اگر این الگو به صورت نزولی انجام شود و خط گردن در بالای نقاط سر و سرشانه واقع شود پس از نفوذ خط گردن مقادیر افزایش پیدا کرده و افزایش قیمت را نشان می­دهد. در شکل۴-۱۳ و ۴-۱۴ الگوی سر و سرشانه به هر دو صورت صعودی و نزولی نمایش داده شده است. در شکل ۴-۱۵ الگوی قیمت سر و سرشانه تعریف می­ شود. این الگو از چهار نقطه صعودی متوالی به نامهای، ، و و سه نقطه نزولی متوالی بین آنها به نامهای ، و تشکیل شده است [۶۴].
شکل۴-۱۳: الگوی سر و سرشانه نزولی[۶۷]. شکل۴-۱۴: الگوی سر و سرشانه صعودی [۶۷].
Neckline
Neckline
شکل۴-۱۵: الگوی مقداردهی به داده ­ها.
برای پیش ­بینی سهام، الگوی سر و سرشانه از طریق خرید و یا فروش سهام پیش ­بینی می­ کند. اگر الگوی سر و سرشانه به صورت صعودی باشد، بهتر است سرمایه­گذار سهام خود را بفروشد زیرا مقدار بعدی در این الگو یک مقدار نزولی است و در آینده مجبور است سهام خود را به قیمت ناچیزی بفروشد. اما در صورتی که الگو به صورت نزولی باشد بهتر است سرمایه­گذار سهام خریداری کند زیرا مقدار بعدی در این الگو یک مقدار صعودی است و در آینده مجبور است سهام مورد نظر را به قیمت بیشتری خریداری نماید. نکته اساسی، تشخیص نقاطی است که شرایط لازم برای این الگو را دارا می­باشند. برای شناسایی این نقاط از روابط ۴-۶، ۴-۷ و ۴-۸ استفاده شده است. مطابق جدول ۴-۶ اگر این داده ­ها مطابق با الگوی سر و سرشانه باشند (در روابط ۴-۶، ۴-۷ و ۴-۸ قرار بگیرند) وضعیت داده ­ها یک است درغیر این­صورت صفر خواهند بود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

(۴-۶)
(۴-۷)
(۴-۸)
جدول۴-۶: نمونه ­ای از داده ­های آموزش شبکه­عصبی.

وضعیت

۱

۱٫۰۰۰

۰٫۷۹۲

۰٫۸۶۵

۰٫۶۸۷

۰٫۸۰۰

۰٫۷۹۸

جرایم رایانه ای مورد نظر سازمان ملل عبارتند از :
فعالیت های مجرمانه رایانه ای دارای ماهیت سنتی،
فعالیت های مجرمانه رایانه ای محض .
«در این کتابچه بر اقدامات شورای اروپا و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه مبنی بر احصاء مصادیقی از جرایم رایانه ای تأکید شده است. سپس تعدادی از جرایم رایانه ای محض را به عنوان جرایم مشترک و عمومی، یعنی جرایمی که جرم بودن آنها از نظر اکثریت کشورها پذیرفته شده، احصاء کرده است و تعدادی از اعمال دیگر که مجرمانه بودن آنها هنوز از جانب اکثریت کشورها پذیرفته نشده ولی مشکلاتی را برای حقوق خصوصی و فردی ایجاد کرده اند، ذکر کرده است.»^[۷۶]

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

انواع مشترک و عمومی جرایم رایانه ای ( محض) از دید سازمان ملل به شرح زیر است :
کلاهبرداری رایانه ای
جعل رایانه ای
ایراد خسارت ( تخریب ) یا تغییر داده ها و برنامه های رایانه ای
دستیابی غیر مجاز به سیستم ها و خدمات رایانه ای
تکثیر غیر مجاز برنامه های رایانه ای حمایت شده.
دبیر کل سازمان ملل متحد در اجرای قطعنامه شماره ۶/۵۵ مصوب چهارم دسامبر سال ۲۰۰۰ گزارشی را تحت عنوان ” نتایج مطالعه در مورد معیارهای مؤثر برای پیشگیری و کنترل جرایم مرتبط با رایانه و فنـاوری
برتر” تهیه کرده و جهت طرح در اجلاس دهم کمیسیون پیش گیری از جرم و عدالت کیفری سازمان ملل متحد ( ۸ تا ۱۷ می سال ۲۰۰۱)، تقدیم این کمیسیون نموده است. این گزارش به عنوان یکی از اسناد اجلاس دهم این کمیسیون به شماره E/CN.15/2001/4 ثبت و منتشر گردیده است. در این گزارش جرایم رایانه ای به سه دسته تقسیم شده اند. که عبارتند از :
دسته اول – جرائم ارتکابی علیه تکنولوژی ها و کاربران آنها هستند که شامل موارد زیر می باشند:
دستیابی غیر مجاز به رایانه یا سیستم های رایانه ای،
استفاده غیر مجاز از سیستم های رایانه ای،
خواندن، کپی کردن یا گرفتن بدون مجوز داده ها،
ایجاد یا تمهید برنامه های مهاجم،
تخریب داده ها و سیستم های رایانه ای مورد استفاده عموم^[۷۷]
سابوتاژ رایانه ای .^[۷۸]
دسته دوم :« جرایم سنتی با بهره گرفتن از رایانه یا فناوری ارتباطی هستند که شامل موارد زیر می باشند:
جرایم مربوط به محتوای مجرمانه
کودک ربایی اینترنتی ( به منظور سوء استفاده جنسی)
کلاهبرداری
جاسوسی صنعتی یا تجاری
جرایم مالکیت فکری
قاچاق
۷- پول شویی»^[۷۹]
دسته سوم – استفاده از فناوری برای حمایت از فعالیت های مجرمانه دیگر است.
استفاده از فناوری باعث می شود مرتکب در پوشش یک شغل مشروع ظاهر شده و به طور ناشناس با هزینه
کم و در سطح جهانی اقدام به فعالیت مجرمانه نماید و یا از فناوری شبکه برای حمایت از اشکال جدید جرائم و سازمان های مجرمانه از قبیل قاچاق مواد مخدر استفاده نماید.
به موجب قطعنامه^[۸۰] مجمع عمومی سازمان ملل متحد، یکی از گروه های کاری چهارگانۀ کنگره دهم پیشگیری از جرم و درمان مجرمین سازمان ملل متحد، گروه کاری ” جرایم مرتبط با شبکه های رایانه ” بود مؤسسه پیشگیری از جرم و درمان مجرمین آسیا و خاوردور سازمان ملل متحد، در پاسخ به قطعنامه شماره ۱۲۵/۵۴ مصوب ۱۷ دسامبر ۱۹۹۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد و قبل از تشکیل کنگره دهم، دو همایش با حضور متخصصین جرایم رایانه ای تشکیل داد. این همایش ها منجربه تهیه یک سند شد که اساس کارگروه کاری جرایم مرتبط با شبکه های رایانه ای کنگره دهم پیشگیری از جرم و درمان مجرمین سازمان ملل متحد قرار گرفت. در این سند جرایم رایانه ای به دو دسته به شرح زیر تقسیم شده اند: «۱- جرایم سایبر درمعنی مضیق ( جرم رایانه ای ) شامل: هر رفتار غیر قانونی می شود که به طور مستقیم به وسیله اقدامات الکترونیکی، امنیت سیستم های رایانه ای و داده های پردازش شده به وسیله آنها را مورد هدف قرار می دهد، ۲- جرایم سایبر در معنی موسع جرایم مرتبط با رایانه شامل: هر رفتار غیر قانونی می شود که به وسیله یک سیستم ی شبکه رایانه ای یا در ارتباط با یک سیستم یا شبکه رایانه ای یا در ارتباط با یک سیستم یا شبکه رایانه ای ارتکاب یابد. چنین جرایمی شامل داشتن، عرضه و توزیع غیرقانونی اطلاعات رایانه ای به وسیله سیستم یا شبکه رایانه ای می شوند.»
گروه کاری جرایم مرتبط با شبکه های رایانه ای کنگره دهم پیش گیری از جرم و درمان مجرمین سازمان ملل متحد ، ضمن پذیرش طبقه بندی فوق نام جرایم مرتبط با رایانه ای را برای هر دو طبقه جرم رایانه ای انتخاب کرده و در گزارش خو می گوید : « اصطلاح ” جرایم مرتبط با رایانه ” به نحوی گسترش پیدا کردکه هر دو گروه جرایم زیر را در بر می گیرد. ۱- جرایم رایانه ای که هدف آنها سیستم رایانه ای یا کاربران آنها است. ۲- جرایم سنتی که در حال حاضـر به وسیله و یا به کمک تجهیزات رایانه ای ارتکاب می یابند.»
همانطور که در نشـریه بین المللی سیاست جـنایی سازمان ملل اشاره شده، رایانه علاوه بر آنکه راه هـای تازه ای برای سوء استفاده به وجود آورده که باید جرم انگاری شوند، وسیله و ابزاری برای ارتکاب جرایمـی
که ماهیت سنتی دارند نیز می باشد. بنابراین بطور کلّی جرایم رایانه ای را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
۱- جرایم رایانه ای سنتی؛
۲- جرایم رایانه ای مدرن.
هریک از جرایم رایانه ای سنّتی و مدرن را بطور مختصر می تواند اینگونه تعریف کرد:
جرایم رایانه ای سنّتی، جرایمی هستند که با همان شرایط قانونی و از طرق مرسوم ارتکاب می یابنـد. لذا
اینگونه جرایم بوسیله رایانه نیز ارتکاب می یابند و قانونگذار، ارتکاب بوسیله رایانه را به عنوان جزئی از اجزاء عنصر مادی آنها یا عامل تشدید و یا تخفیف مجازات آنها ذکر نکرده باشد.
جرایم رایانه ای مدرن، جرایمی هستند که غالباً پس از پیدایش رایانه ای بوجود آمده اند و با پیشرفت رایانه تحول پیدا کرده اند، که به موجب قانون رایانه به عنوان موضوع و یا ابزار جرم و جزئی از اجزاء تشکیل دهنده عنصر مادی آنها را تشکیل می دهند.
جرایم رایانه ای سنتی را می توان به پنج دسته به شرح زیر تقسیم کرد:
۱- جرایم رایانه ای علیه اشخاص؛
۲- جرایم رایانه ای علیه اموال؛
۳- جرایم رایانه ای علیه آسایش و امنیت عمومی؛
۴- جرایم رایانه ای علیه عصمت، عفّت و اخلاق حسنه؛

۴۸/۶

۱/۲۷%

فشار تخلیه (psi)

۴۰۳

۴۰۴/۵

۰/۳۷%

دمای تخلیه (F)

۹۳

۸۵/۱

۸/۵۳%

جریان حجمی عبوری (MMSCM)

۶/۲

۶/۱

۱/۷۷%

جمع بندی این مقایسه‌ها نشان می‌دهد به رغم گستردگی و بزرگی سیستم مورد مطالعه؛ نتایج حاصل از اجرای شبیه‌سازی دینامیکی، همخوانی بسیار خوبی با واقعیت نشان می‌دهد.
برای بررسی رفتار فشار نقاط انتهایی انشعابات، منحنی فشارهای ترمینال‌های انتهایی (ایستگاه‌های CGS) شهرهای بزرگ استان اردبیل شامل ایستگاه‌های شماره ۱ و ۲ اردبیل، شماره ۱ و ۲ مشکین‌شهر، ایستگاه خلخال، پارس‌آباد، گرمی‌ و بیله‌سوار، طی مدت زمان ۱۲ ساعت شبیه‌سازی در شکل (۵-۱) آورده شده است. همانطور که از وضعیت منحنی‌ها پیداست افت فشار در شهرهای گرمی، پارس‌آباد و بیله‌سوار تا حدود psi 250 مشهود است. این واقعیت نمایانگر ریسک‌پذیری در خط لوله انتقال گاز مربوط به این شهرها می‌باشد. هدف از انجام این پروژه تعیین مناطقی از خطوط لوله است که در آنها با کاهش دمای محیط در زمستانها و متعاقباً افزایش مصرف گاز احتمال کاهش فشار در خطوط لوله و در نهایت احتمال قطع گاز وجود دارد. شناسایی این مناطق کمک شایانی به دست اندرکاران حوزه گازرسانی جهت انجام عملیات پیشگیرانه خواهد بود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ۵-۱ منحنی‌های شبیه‌سازی فشار بر حسب زمان در ترمینال‌های انتهایی انشعابات (CGS‌ها) در شرایط عملیاتی (متوسط دمای هوای استان؛ ۳ درجه سانتی‌گراد)
شرایط حاد برودتی و مصرف گاز طبیعی
مقدمه
بطور کلی گاز طبیعی بعنوان یک سوخت مطلوب برای گرمایش پذیرفته شده است. قسمت عمده مصارف گاز طبیعی مربوط به مصارف گرمایشی است. این مصارف از یک مقدار حداقل در فصول گرم سال تا مقدار حداکثر در طول فصول سرد متغیر است. در یک دسته‌بندی کلی مصرف گاز طبیعی شامل بخش‌های زیر است:

• مصارف گرمایشی که گاز طبیعی برای گرمایش منازل مسکونی و واحدهای تجاری، ادارات و سازمانها استفاده می‌شود.

• مصارف صنایع عمده شامل پالایشگاه، پتروشیمی و نیروگاهها که گاز طبیعی برای تامین انرژی واحدهای فرآیندی استفاده می‌شود. گاهی ممکن است در صنایع پتروشیمی، گاز طبیعی به عنوان خوراک اصلی استفاده گردد (تولید اوره-آمونیاک).

• مصارف صنعتی که شامل کارخانجات، واحدهای صنعتی کوچک و خودروهای گازسوز است.

مصارف گاز طبیعی در بخش‌ صنایع عمده و صنعتی با توجه به ظرفیت تولید محصول، روند مشخصی را طی می‌کنند و کمتر تحت تاثیر دمای محیط قرار می‌گیرد. در ایران مصارف گرمایشی بیشترین حجم مصرف گاز را به خود اختصاص داده و مصرف گاز در این بخش به دمای هوای محیط بستگی دارد[۵۱].
در تعیین مدل مصرف ناشی از برودت هوا، با صرفنظر کردن از تاثیرات سرعت وزش و جهت باد و رطوبت هوا می‌توان به اثر دمای محیط روی مطالبه بیشتر گاز برای مصارف گرمایشی و مصرف گاز طبیعی بوسیله مطالعه آماری پرداخت و رابطه قابل قبولی برای استفاده در شبیه‌سازی بدست آورد.
اصل کسری درجه روز
برداشت گاز از خطوط لوله توسط ایستگاه‌های تقلیل فشار ورودی شهر منطبق با میزان مصرف گاز در آن شهر است. مصارف گاز روزانه با متغیری بنام «کسری درجه روز^[۶۱]» مرتبط است. اصل کسری درجه روز، برای کمیت سازی شدت برودت هوا استفاده می‌شود. این اصل یک پارامتر پراهمیت در تخمین انرژی مورد نیاز برای گرمایش یک ساختمان در طول یک دوره زمانی است. کسری درجه روز به شکل زیر تعریف می‌گردد[۵۲،۵۱]:

(۵-۱)

که:
DD = کسری درجه روز
T_bb = دمای پایه، ۶۵ درجه فارنهایت یا ۱۸ درجه سلسیوس
T = دمای هوای متوسط روزانه
دمای هوای متوسط روزانه از میانگین دمای حداقل و دمای حداکثر روزانه به دست می‌آید[۵۱]. در این تعریف، دمای هوای ۶۵ درجه فارنهایت معادل ۱۸ درجه سانتیگراد به عنوان دمای پایه در نظر گرفته می‌شود که در آن دما نیازی به گرمایش مکانی نیست. برای مثال دمای هوای متوسط ۱۷ درجه سلسیوس معادل است با ۱ درجه کسری روزانه (^°C1= ^°C17- ^°C18). همچنین با این تعریف، دمای متوسط صفر درجه سلسیوس برای یک روز معادل با ۱۸ درجه سلسیوس، کسری درجه روزانه است[۵۲،۵۱].

مقدمه
پدیده بنیادی در فعالیت سطحی، جذب سطحی نام دارد که به دو اثر کاملا مشخص منجر می شود:
پایین آوردن یک یا چند کشش مرزی در سطوح مشترک موجود در دو سیستم
تثبیت یک یا چند سطح مشترک به وسیله تشکیل لایه هایی که جذب شده اند^(۶۵)
یک ماده فعال در سطح ماده ای است که ضمن استفاده از این پدیده انرژی سطحی سطحی را که با آن درتماس است، تغییر دهد ^(۶۶) کاهش انرژی سطحی را می توان به سادگی در مواردی مانند کف کنندگی، افزیش میزان گسترش یک ماده بر روی سطح یک جامد، افزایش میزان تعلیق ذرات یک جامد در محیط یک مایع و تشکیل امولسیون مشاهده کرد. کاربرد مواد فعال در سطح در محصولات آرایشی و بهداشتی پدیده ای جا افتاده است که بسته به خواص مورد نیاز برای فعالیت سطحی به پنج دسته تقسیم می شود :

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

شویندگی
هنگامی که مشکل اصلی، حذف ماده آلوده کننده باشد، مواد فعال در سطح با خاصیت شویندگی مورد نیاز است مانند خاصیت شامپوها و صابون های دستشویی
ترکنندگی
در محصولاتی که تماس خوب میان محلول و جزء مورد عمل مطلوب باشد، خواص تر کنندگی مورد نیاز خواهد بود، مانند خاصیت رنگ موها و لوسیون های فر دائمی مو.
کف کنندگی
لازم است هنگام مصرف برخی محصولات کف زیادی تولید شود. در این محصولات از مواد فعال در سطح ویژه ای استفاده می شود، مانند شامپوها و شامپوهای بدن.
امولسیون کنندگی
در محصولاتی که تشکیل و پایداری امولسیون یک خاصیت ضروری است از مواد فعال در سطحی که خواص امولسیون کنندگی دارد استفاده می شود، مانند کرم های ویژه پوست و مو.
انحلال پذیر کردن
هنگامی که لازم است یک جزء انحلال ناپذیر در یک محصول حل شود باید از ماده فعال در سطحی استفاده شود که خواص مناسبی دارد، مانند انحلال پذیر کردن عطر ها و طعم ها.
۴-۱۰-۱-۱- دسته بندی مواد فعال در سطح
تمامی مواد فعال در سطح از ذنظر ساختاری دارای یک وجه مشترک هستند، آن این استکه تمامی آنها مولکول های آمفی پاتیک هستند. این بدان معنی است که مولکول دو بخش متمایز دارد :
واحد آبدوست
واحد آبگــریز
واحد های آبگریز معمولا از زنجیره ها یا حلقه های هیدروکربنی یا تلفیقی از این دو تشکیل شده است. در حالی که واحد های آبدوست معمولا گروه های قطبی مانند گروه های کربوکسیلی، سولفات یا سولفونات است و یا در مواد فعال در سطح غیر قطبی تعدادی از گروه های هیدروکسیل یا اتر است. طبیعت دوگانه این مولکول ها بدانها اجازه جذب شدن در سطوح مشترک را می دهد و دلیل بروز رفتارهای مشخص آنها به شمار می رود.
دسته بندی سورفکتانت ها :
می توان مواد فعال در سطح را بر اساس موارد کاربرد، خواص فیزیکی یا ساختار شیمیایی آنها دسته بندی کرد. هیچ یک از این تقسیم بندی ها کاملا رضایت بخش نیست و احتمالا منطقی ترین روش برای طبقه بندی مواد فعال در سطح دسته یندی آنها بر اساس رفتار یونی در محلول آبی است. بدین ترتیب چهار نوع مواد فعال در سطح وجود خواهد داشت :
آنــیونـی
کاتـیونی
غیر یونی
آمفوتـری
۴-۱۰-۱-۲- مواد فعال در سطح آنیونی
این سورفکتانت ها از این جهت آنیونی نامیده می شوند که بخش آبگریز آنها دارای شارژ الکتریکی منفی می باشد. فرمول عمومی این مواد بصورت RX^–M⁺ نشان داده می شود که در آن R یک زنجیره هیدروکربنی، M یک گروه خنثی کننده از قبیل سدیم، آمونیوم، تری اتانل آمین یا منیزیوم و X یک گروه عاملی با بار منفی است که معمولا یکی از موارد زیر می باشد
سـولفــات ROSO₂O^–
سولفــونات R-SO₂O^–
کربوکسیـلات RCOO^–
فسفات ROPO(OH)O^–
بررسی گروه سولفات
پرمصرف ترین انواع سورفکتانها با خواص کف کنندگی خوب و قیمت ارزان بوده و مواد پرمصرف این دسته حاوی زنجیره هیدروکربنی ۱۲ تا ۱۴ کربنی می باشند. از بین مواد این دسته الکیل سولفات ها و الکیل اتر سولفات ها، عمومیت و رواج بیشتری دارند. الکیل اتر سولفات ها به علت محلولیت بالا و پایداری بسیار خوب در درجه حرارت های بالا بیشتر از الکیل سولفات ها استفاده می شوند. مواد این دسته دارای طبیعت تحریک کنندگی پوست بوده و به ساختمان دو لایه چربی در پوست آسیب وارد می کنند. این مواد سبب افزایش تبخیر نامحسوس پوست^[۴۸] و خشکی پوست می گردند. اغلب این مواد از قبیل سدیم لوریل سولفات از واکنش کلر سولفونیک اسید^[۴۹] تهیه می شوند. ^(۶۶)آلکیل آریل سولفات ها نیز چزو این دسته می باشند که امروزه بیشتر در فرآورده های شستشوی ظروف مورد استفاده قرار می گیرند. مونو گلیسرید سولفات ها نیز از مواد این دسته هستند که مصرف کمتری نسبت به آلکیل سولفات ها و آلکیل اتر سولفات ها در فرمولاسیون شامپوها دارند. فرمول ساختمانی سدیم لوریل سولفات که مهمترین مواد این دسته می باشد بصورت زیر است.
بررسی گروه سولفونات ها
آلفا اولفین سولفونات ها
این مواد از احیاء الکن ها توسط سولفور تری اکساید تهیه می شوند. سورفکتانت های این گروه در تمام pH ها پایدار بوده و کف فراوان و سفتی تولید می کنند. آلفا اولفین سولفات ها در بین سورفکتانت های آنیونی بیشتر از سایرین مقرون به صرفه و در دسترس می باشند. از معایب این سورفکتانت ها عدم قابلیت افزودن ویسکوزیته فرآورده بدلیل محلولیت آبی بسیار بالا و ایجاد خشکی و حالت ناخوشایند در پوست بدلیل طبیعت آنیونی قوی و پاک کنندگی چربی های طبیعی پوست می باشد.
سولفوساکسیناتها
مونو و دی سولفوساکسینات ها پس از سولفات ها در رده بعدی از نظر میزان مصرف قرار دارند. این مواد کف قابل قبولی ایجاد کرده و برای چشم ها نسبتا ملایم می باشند و بهمین علت در برخی از شامپوهای شستشوی بدن شامپوهای بچه مورد استفاده قرار می گیرند.
سولفوساکسینات ها ترکیبات دی آنیونی بوده و دارای گروه های عاملی کربوکسیل و سولفونات می باشند. برای تهیه این مواد ابتدا اسید مالئیک انیدر به یک ترکیب دی کربوکسیلیک هیدرولیز شده و سپس یکی از عوامل کربوکسیل توسط یک الکل چرب استری شده و توسط سود بصورت ملح سدیم در آورده می شود.
تورات ها
این سورفکتانت ها به ندرت در فرمولاسیون شامپو ها مورد استفاده قرار می گیرند، این مواد دارای خصوصیات کف کنندگی و پاک کنندگی بسیار عالی می باشند، تورات ها نسبتا ملایم هستند اما ملایمت آنها به اندازه سولفوساکسینات ها نمی باشد.
سولفواستات ها
این سورفکتانت ها بدلیل قیمت بسیار بالا به ندرت در فرمولاسیون شامپوها مورد استفاده قرار می گیرند. این مواد دارای خصوصیات منحصر به فردی می باشند از جمله پایدار ککندگی کف بسیار عالی و اثرات ضد تحریک کنندگی پوست که در سورفکتانت های آنیونی به ندرت یافت می شود ^(۶۶)
بررسی کروه کربوکسیلات ها
لاکتیلات ها
این دسته از سورفکتانت های آنیونی به ندرت بعنوان پاک کننده مورد استفاده قرار می گیرند و مصرف اصلی آنها در صنایع غذایی برای کنترل حباب های ایجاد شده در کیک ها و نان های صنعتی می باشد. این مواد به عنوان امولسیفایر روغن در آب نیز می توانند مورد استفاده قرار گیرند، لاکتیلات ها کریستال های مایع صفحه ای حول قطرات چربی موجود در امولسیون ایجاد کرده و موجب پایداری امولسیون و ممانعت از بهم چسبیدن قطرات فاز پراکنده و جداشدن فاز های امولسیون می گردند
ایزوتیانات ها
این ترکیبات برای پوست و چشم بسیار ملایم بوده و در فرمولاسیون شامپوهای خاص می توان از آنها استفاده کرد. این سورفکتانت ها به ندرت در فرمولاسیون شامپوها مورد استفاده قرار می گیرند و سالیان زیادی است که به میزان گسترده ای در صنایع صابون سازی بعنوان استخوان بندی اصلی صابون های سیندت جامد بکار برده می شوند. این سورفکتانت ها کف کرمی بسیار قابل قبولی را ایجاد می کنند.