هماهنگی

Coordination

این بدان معنی است که عامل، قادر است برخی از فعالیت‌ها را در محیط اشتراکی با دیگر عامل‌ها انجام دهد.[۱۳] فعالیت‌ها، اغلب از طریق برنامه‌ها، گردش‌های کاری، و یا دیگر مکانیزم‌های مدیریت فرایندها هماهنگ می‌شوند.[۱۳]

همکاری و مشارکت

Cooperation or collaboration

این بدان معنی است که عامل، قادر است به منظور رسیدن به یک هدف مشترک، با دیگر عامل‌ها هماهنگ شود، عامل‌های غیر رقابتی که با هم به موفقیت یا شکست می‌رسند.[۱۳]

انعطاف‌پذیری

Flexibility

این بدان معنی است که سیستم پاسخگو است، عامل‌ها باید محیط خود را درک کنند و به موقع، به تغییراتی که در آن رخ می‌دهد پاسخ دهند.[۱۶]

استدلال

Reasoning or Discourse

قابلیت استدلال در انتخاب عمل

حرکت

Mobility

این بدان معنی است که عامل، قادر است از یک ماشین به ماشین دیگر، و در سراسر معماری سیستم‌ها و چارچوب‌های مختلف انتقال یابد، به عبارت دیگر قابلیت انتقال از یک محیط به محیطی دیگر[۱۷]

پیوستگی زمانی

Temporal continuity

این بدان معنی است که عامل، فرایندی است که به طور مداوم در حال اجرا است، و این‌گونه نیست که یک ورودی را به یک خروجی واحد نگاشت کند و پس از آن خاتمه یابد.[۱۷]

شخصیت یا اعتبار

Personality or character or Credibility

یک عامل، شخصیت قابل باور، خوش تعریف و احساسات دارد.[۱۳, ۱۷]

قابلیت استفاده مجدد

Reusability

این بدان معنی است که ممکن است فرایندها نیاز داشته باشند نمونه‌های کلاس “عامل” را برای تحویل اطلاعات یا چک کردن و تجزیه و تحلیل آن‌ها بر اساس نتایجشان حفظ کنند.[۱۸]

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

محدودیت منابع

Resource limitation

عامل تا زمانی به فعالیت خود ادامه می‌دهد که منابع را در اختیار داشته باشد.[۱۸]

نوع دوستی

Benevolence

این فرض وجود دارد که عامل‌ها، اهداف متضاد ندارند و هر عامل کاری را انجام می‌دهد که از او خواسته شده است.[۱۴, ۱۵] به عبارت دیگر، مصالحه در منافع مرتبط با عامل‌های همکار

زیباسازی و تزئینات

۱۸و۱۹

خدمات رفاه کارگزاری

۲۰

جدول (۳-۱) ترکیب سوالات پرسشنامه
پرسشنامه طراحی ‌شده در این تحقیق جهت گردآوری اطلاعات شامل سه بخش است:
الف) نامه همراه: در این قسمت هدف از گردآوری داده‌ها به‌وسیله پرسشنامه و ضرورت همکاری پاسخ‌دهنده بیان شده است.
ب) سوالات مربوط به‌ویژگی‌های جمعیت شناختی: در این قسمت، تعدادی سوال، جهت مشخص شدن ویژگی‌های دموگرافیک نمونه تحت بررسی، طراحی شده است. از جمله این عوامل عبارت‌اند از: جنسیت، شغل، سن، سطح تحصیلات، بخش فعال در بورس کالا.
ج) سوالات اصلی تحقیق: اولین قدم در تعیین نوع سوال­های پرسشنامه مشخص کردن متغیرهای پژوهش است. متغیرهای تحقیق در نمونه تحقیق تجلی می­یابد. هر یک از این متغیرها، شامل شاخص­ هایی است که سوالات پرسشنامه را تشکیل می­ دهند. در این تحقیق سه متغیر ساختار ارائه خدمات، فرهنگ مشتری‌گرایی و کیفیت ارائه خدمات می­باشند که با توجه به مطالعات کتابخانه­ای و پژوهش‌های انجام‌گرفته قبلی، شاخص­ هایی برای هر یک از این متغیرها تعیین شده است که در جدول ذیل قابل مشاهده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل (۳-۱): نمونه عملیاتی تحقیق
۳-۴-۲ روش توزیع پرسشنامه ­ها:
از آن جایی که جامعه مورد بررسی، مشتریان فعال در بورس کالای ایران است. بنابراین جهت توزیع پرسشنامه ­ها، به ساختمان مرکزی بورس کالا، مکانی که تالار معاملات در آنجا قرار دارد و افراد برای کد گیری ،دستور خرید، دستور فروش و یا انجام مراحل تسویه نزد کارگزاری خود مراجعه می­ کنند، رفته و پرسشنامه ­ها در آنجا توزیع گردید. روش کار بدین‌صورت بود به میزان لازم از پرسشنامه چاپ گرفته شد و اقدام به توزیع پرسشنامه ­ها در بین مراجعین به‌صورت تصادفی سیستماتیک شد. پرسشنامه ­ها پس از تکمیل توسط مشتریان تحویل گرفته می­شد. پس از بررسی، تعدادی از پرسشنامه ­ها به دلایلی چون عدم تکمیل بیش از ۵۰% سوالات پرسشنامه، بی‌دقتی در ارائه پاسخ ابطال شدند. مابقی پرسشنامه ­ها برای ورود به نرم‌افزار SPSS و تحلیل داده ­ها، مورد استفاده قرار گرفتند.
۳-۴-۳ روایی و پایایی پرسشنامه:
منظور از پایایی^[۵۸] در تحقیق این است که ابزار اندازه ­گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به‌دست می­دهد. معمولاً ضریب قابلیت اعتماد(پایایی) از صفر تا مثبت یک است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه ­گیری ویژگی‌های باثبات آزمودنی و یا ویژگی‌های متغیر و موقتی وی را می­سنجد. (سرمد و همکاران،۱۳۸۶: ۱۶۶)
در این تحقیق برای اندازه‌گیری پایایی، از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری به‌کار می‌رود. برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره هر زیرمجموعه از سوال­های پرسشنامه و یا کل واریانس سوالات را محاسبه و با بهره گرفتن از فرمول زیر ضریب آلفا را محاسبه نمود:

که در این فرمول:
j: تعداد بخش‌هایی است که آزمون به آن تقسیم شده است،
: واریانس بخش‌های j گونه،
: واریانس کل نمره‌ها است.
هرچه درصد به‌دست آمده به ۱۰۰ نزدیک‌تر باشد، بیانگر قابلیت اعتماد بیشتر پرسشنامه است. قابل ذکر است که ضریب آلفای کمتر از ۶۰ درصد به طور معمول ضعیف تلقی می‌شود، دامنه ۷۰ درصد قابل قبول و بیش از ۸۰ درصد خوب تلقی می‌گردد و البته هر چقدر ضریب اعتماد به عدد یک نزدیک‌تر باشد، بهتر است.
آلفای کرونباخ با بهره گرفتن از نرم‌افزار spss برای سوا­ل­های پرسشنامه مقدار ۶۹٫۹ به‌دست آمد که بیانگر پایایی قابل قبول پرسشنامه حاضر است. آلفای کرونباخ به‌صورت جدول ذیل است.

Reliability Statistics

Cronbach’s Alpha

Cronbach’s Alpha Based on Standardized Items

N of Items

.۶۹۹

.۷۱۵

۲۰

۵ – جهت گیری شغلی
وبر معتقد بود سازمانی که اصول بروکراسی را دقیقا به مرحله اجرا گذارد “بروکراسی ایده آل ” قادر خواهد بود که بالاترین درجه کارآیی ومنطقی ترین روش انجام کارها وکنترل ضروری را داشته باشد .او این نوع سازمانها را به خاطردقت ، ثبات ، انضباط و اطمینان به انجام کارهای محول شده به انواع دیگر سازمانها ترجیح می داد . ( نکویی ، ۱۳۷۹ :۲۴ ).
*دوره نئوکلاسیکها (نهضت روابط انسانی )
تئوری نئوکلاسیک را اغلب ” نهضت روابط انسانی ” نیز نامیده اند .همچنان که از نام آن پیداست ، این تئوری بر پایه تئوری کلاسیک بنا شده است . به زبانی ساده ، این نظریه همان نظریه کلاسیک اصلاح شده ، کاملتر شده ویا به عبارتی ، توسعه یافته است . فرض اساسی تئوری کلاسیک جدید این است که روی جنبه های اجتماعی وروانشناسی کارگر ، به عنوان یک فرد وگروه کاری او باید تاکید شود .نگرشی که کلاسیک ها از سازمان وانسان داشتند ، برروی ساختار ونظم وترتیب ، سازمان رسمی ، عوامل اقتصادی وهدف عقلایی متمرکز شده بود. درحالی که ، کلاسیک جدید ، روی عوامل اجتماعی کار با سازمان غیر رسمی واحساسات انسانی تاکید می ورزد . (.هیکس ، ۱۳۸۷ : ۱۷۷)
تکوین تئوری نئوکلاسیک
این تئوری نیز همانند نظریه قبلی خود – تئوری کلاسیک – در خلال چندین قرن تکمیل شده است .به طور کلی می توان گفتن تا سالها ی اخیر ، به ویژه تا دو دهه ی ۱۹۲۰ و۱۹۳۰ میلادی ، هیچ پیشرفت یا تکوین متمرکزی از جریان فکری تئوکلاسیک پدید نیامده بود .دید گاه های اساسی ، اگر چه طی ۴۵۰۰ سال گسترده شده اند ، اما اغلب ، یکی هستند ونوشته های بر جای مانده ، نشان دهنده ی وجود فلسفه ی نئوکلاسیک از زمان های دور تا کنون است . ( همان منبع :۱۷۸ )
یکی از نخستین مطالعاتی که دوره کلاسیک را به کلاسیک نوپیوندداد ، تحقیقات هوگومانستربرگ ^[۱۱]بود : او بابکاربردن آزمونهای روانشناختی،تلاش کرد که به جستجوی کارگردرجه یک تیلوربپردازد (نکویی، ۲۹:۱۳۷۹)
مانستربرگ برای یافتن بهترین فرد مناسب یک شغل وهمچنین انطباق خود شغل با ویژگیها، مشخصات وتواناییهای انسانی ، تلاش بسیار کرد .یکنواختی ، خستگی وعوامل روانی وعوامل اجتماعی خارجی وفرهنگی روی فرد وعملکرد شغلی اش را تشریح کرد .(.هیکس ، ۱۷۹:۱۳۸۷)

مک گریگور ^[۱۲] با عنوان نمودن نظریه معروف خود اظهار داشت که بشر فطرتا از کار بیزار نیست … افراد از راه نیازهای برترشان ( همچون محترم بودن ورسیدن به موقعیت اجتماعی برتر و… ) بخوبی برانگیخته می شوند وهمه مردم تا حدودی نبوغ سازندگی دارند ودر شرایط دلخواه ، انسان مسولیت پذیر می باشد ( رضایی نژاد ، ۱۳۷۵ : ۳۰ )
اوج بررسی های روابط انسانی با آزمونهای دراز مدت التون مایو ^[۱۳] استرالیایی استاد دانشگاه هاروارد به همراه همکارش روثلیزبرگ^[۱۴] در کارخانه بزرگ وسترن الکتریک در ایالات ” ایلنویز “^[۱۵] می باشد.( نکویی ،۱۳۷۹: ۲۶)
هنوز هم آغازنهضت روابط انسانی( تئوری نئوکلاسیک ) با انجام آزمایشهای” هاتورن “شناخته می شودکه درخلال سالهای ۱۹۲۴تا۱۹۳۲ میلادی دنبال شد .گرچه سرچشمه آن راازگذشته های دور می توان مشاهده کرد ، اما مطالعات هاتورن ، بی شک نهضت را متبلور ساخت .( هیکس ،۱۳۸۷ :۱۸۲ )
مطالعات هاتورن نشان داد مراودات کارکنان براساس خواسته های گروهی است وارزش وهنجارهای گروهی وجمعی در شکل دادن به رفتار کارکنان ازاهمیت بالایی برخوردار است .این تحقیقات همچنین اهمیت توجه به احساسات وعواطف انسان رادرسازمان وموسسات وبه طور کلی درفعالیت های گروهی روشن می کند .( تورانی ، ۱۳۸۹ : ۲۵ )
از دیگر دانشمندان این دوره کریس آرجریس ^[۱۶]است که گری دسلر (۲) به نقل از می نویسد : (( سازمانهای جامد مانند آنچه نویسندگان کلاسیک توصیه می کردند مانع آن هستند تا افراد بتوانند از تمامی توانایی های خود استفاده کنند … مجبور کردن مردم به تبعیت از مقررات واطاعت بی چون وچرا از دستورات مانع رسیدن آنها به کمال می شود . این اهدف از طریق تشویق کارکنان به بی ارادگی وابستگی وزیر دستی تحقق می یابد ، مدیران باید کارکنان را به قبول مسولیت های بیشتر تشویق کنند وشرایط انعطاف پذیری را برای رسیدن آنها به بلوغ وکمال فراهم آورند ( گری دسلر ، ۱۳۷۱ : ۱۷ :۱۸ )
* دوره مدرن یا نظریه سیستمها (نظریه نوین )
این تئوری ، کلیه عناصرسازمان را مورد توجه قرار داده وکل سازمان وهمچنین ، اجزای تشکیل دهنده آن را با یک دید فراگیر می نگرد . نظریه پردازان جدید، سازمان رابه عنوان یک سیستم “وفاق پذیر”یا ” سازوار” مورد نگرش قرار می دهند که بقای آن ، منوط به تعدیل خود در مقابل تغییرات محیط خارج است .براساس این دیدگاه ، بین سازمان ومحیط خارج آن ، یک وابستگی متقابل وجود داشته وامکانات هر یک ، به دیگری بستگی دارد . در این نظریه ، برخورد پویای عناصر متشکله سازمان با یکدیگر ، ونیز برخورد آن با سازمانهای دیگر وهمچنین با محیط سازمان ، مورد تاکید قرار می گیرد . نظریه نوین ، سازمان را بدین ترتیب تعریف می کند : یک سازمان عبارت است از فرایندی ساختاری ، که در این فرایند،افراد برای اهدافی معین،درتماس متقابل با یکدیگرقراردارند.( هیکس ،۱۹۱:۱۳۸۷)
اکثر صاحب نظران معتقدند که دوره مدرن تئوری های سازمان با انتشار نظریات ” چستر بارنارد” در کتاب معروفش (( وظایف مدیر )) به سال ۱۹۳۸ آغاز شد بارنارد سازمان را یک سیستم اجتماعی می دانست وبر اهمیت محیط بر سازمان تاکید داشت .این دوجنبه از نظریات او بیشترین سهم را در شکل گیری تئوری مدرن مدیریت داشته است . ( نکویی ،۱۳۷۹ : ۲۸)
بارنارد ،فرد وسازمان ،مشتریان ومنابع تامین مواد اولیه واحد تجاری – به عنوان بخشی از محیط سازمان – را مورد توجه قرار داد .بینش او از سازمان بر تفاهم وسازش بین جنبه های رسمی و غیر رسمی سازمان بود .( هیکس ،۱۳۸۷ ، :۱۹۳)
روی هم رفته ، تئوری سنتی مدیریت ، سازمان را به صورت یک سیستم بسته تلقی می کردند که به اندازه ی کافی موجودیتی مستقل وخودکفا دارد وارتباط داخلی واعمال آن در درون می تواند بدون رجوع به محیط صورت گیرد ، حال آنکه در نظریه نوین ، سازمان یک سیستم باز فنی – اجتماعی ساختار تلقی می شود که برای رشد وکمال باید همواره خود را با عوامل متغییر داخلی ومحیط خارجی هماهنگ وسازگار کند ( تورانی،۱۳۸۹:۲۷)
حرکت به سوی سیستم های بازتر باعث مطرح شدن دیدگاه ” طراحی موقعیتی یا اقتضا” در سالهای ۱۹۷۰ میلادی شد . که البته این نظریه به نوبه خود ، ریشه تاریخی دارد . به طور صریح می توان گفت که این دیدگاه به آینده تاکید داشته و باریک بینی های محدود کننده نظریات قبلی را کنار گذاشته است . این طرح هنوز جنبه های انسانی را با قوت هر چه تمام تر دارا بوده ، ولیکن به علت وارد کردن سایر عوامل ، مانند تکنولوژی وسیستم اقتصادی در دیدگاه خود ، کاملتر تلقی می شود . شکل۲- ۱ چگونگی پدید آمدن دیدگاه اقتضا را در مورد طراحی سازمانها ومدیریت به تصویر کشیده است . بررسی سیستمی نظریه سازمان ، مدیون کمکهای نظریه پردازان کلاسیک در زمینه های مدیریت علمی ، بوروکراسی ومدیریت اداری است .بخش دیگری
از داده های مورد نیاز نظریه سیستم ها ، توسط نظریه پردازان انسانی مکتب کلاسیک جدید ونیز نظریه پردازان اقتصادی و کارشناسان روش های مقداری تامین شده است ۰ (هیکس ، ۱۳۸۷: ۲۱۱ )
باید گفت دیدگاه اقتضائی نیز ناشی از تئوری سیستم ها یا نظریه نظام گرایانه است . این دیدگاه را بطور خلاصه می توان بدین معنی دانست که محیط های گوناگون ، نیازمند روابط سازمانی متفاوتی است تاازاین طریق ، بیشترین کارایی حاصل آید .براین اساس دیگر ” یک تنها بهترین راه ” وجود ندارد ، خواه آن راه به شیوه ی کلاسیک تعیین شود ، خواه بر مبنای نظریات رفتاری.( تورانی ، ۱۳۸۹ :۲۹ )
بوروکراسی
(تئوری کلاسیک)
نظریه اداری
(تئوری کلاسیک)
نظریه
اقتضا در
سازمانها
مدیریت علمی
(تئوری کلاسیک)
نظریه نئوکلاسیک
نظریه نوین سیستمها
علوم اجتماعی و
رفتاری
علوم فنی
ومقداری
نظریه عمومی
سیستم ها
شکل ۲-۱ نمایی از چگونگی رشد و توسعه تئوری سازمان ومدیریت
شاید ” فیدلر ” با مطالعات خود در زمینه رهبری ، دیدگاه اقتضا را نامگذاری کرد . او نشان داد الگوی رهبری موثر ، به اثرات متقابل متغیرهایی مانند ساختار تقسیم کار وموقعیت وقدرت رهبری بستگی دارد . به طور کلی در مواردی که شرایط از نظر مدیریت ، مطلوب یا نامطلوب باشد ، طرح کلاسیک موثر واقع می شود . اما در شرایط مطلوبیت در حد متوسط ، طراحی رفتاری مفید خواهد بود . آنچه معمولا در سازمانها مشاهده می شود ، مطلوبیت در حد متوسط است .( هیکس ، ۱۳۸۷ : ۲۱۳ )
اندیشمندان نگرش اقتضائی به همه نظریه های مدیریتی بها داده و در پی شناسایی موقعیت هایی بر آمده اند که کاربرد یک یا ترکیبی از این نظریه ها را اقتضا می کند .کاربرد نگرش اقتضائی نیازمند بدان است که مدیران بتوانند موقعیت های گوناگون را بدرستی تشخیص داده وضعیت کنونی سازمان را با آن هماهنگ نمایند .( نکویی ، ۱۳۷۹ ، ۲۹ )
تکامل تئوری سازمانی
وضعیت کنونی تئوری سازمان ،ماحصل یک فرایند تکاملی است .با گذشت دهه های متمادی ، دانشگاهیان ومدیران با پیشینه های گوناگون ودیدگاههای مختلف سازمانها را مورد بررسی وتجزیه وتحلیل قرار داده اند .در این بررسی ها نظریه های نظریه پردازان به چهار دسته تقسیم شده اند که در ادامه ، مختصری از این نظریه ها را بیان می کنیم .
نظریه پردازان نوع اول
این نظریه پردازان ، تحت عنوان مکتب کلاسیک مشهورند .اصول یا مدلهای جهان شمولی را تدوین نموده اند که می تواند در همه وضعیتها به کار آید .از جمله نظریه پردازان این دوره می توان به فردریک تیلور ومدیریت علمی – هنری فایول واصول سازمان – ماکس وبر وبوروکراسی را نام برد
نظریه پردازان نوع دوم
موضوع مشترک در بین نظریه پردازان نوع دوم ، شناخت ماهیت اجتماعی سازمانها است این نظریه پردازان کسانی هستند که مکررا به عنوان بانیان مکتب روابط انسانی مطرح می شوند وسازمانها را به عنوان پدیده هایی متشکل از افراد و وظایف می دانند این نظریه پردازان نوعی دیدگاه انسانی در برابر دیدگاه ماشینی نوع یک ارائه دادند از جمله نظریه پردازان این دوره می توان به :
التون میو ومطالعات هاتورن – چستر بارنارد وسیستمهای تلفیقی – داگلاس مک گریگور و تئوری x-y وان بنیس ومرگ بوروکراسی اشاره کرد
نظریه پردازان نوع سوم
نه نظریه پردازان نوع اول ونه نوع دوم موفق به ارائه مدارک وشواهدمحکمی نشدند که ثابت کنند ، راه پیشنهادی آنها بهترین بوده ودر همه ی شرایط کاربرد دارد تضاد بین تز وآنتی تز منجر به یک سنتز شد که رهنمود بهتری را برای مدیران فراهم کرد ، آن سنتز دیدگاه اقتضایی بود .از جمله نظریه پردازان این دوره می توان به :

۱۸۸۰۱

۸۰

۱۸۷۲۱

۱۳۹۰

۱۵۹۴۳

۶۶

۱۵۸۷۷

تا پایان تیر ماه ۱۳۹۱

مآخذ: موزه چای لاهیجان٬ ۱۳۹۱
موزه چای روی درآمد تاثیر دارد، از طریق فروش بلیت برای بازدید از موزه.موزه چای روی هزینه ها تاثیر دارد، نگهداری و تعمیر موزه چه از داخل و چه از نمای بیرونی و محوطه سازی و فضای سبز بیرون موزه هزینه دارد.موزه چای روی توریسم تاثیر دارد، چون یکی از جاذبه های گردشگری شهر است، گردشگران زیادی برای دیدن این مجموعه می روند و بدین ترتیب در گسترش توریسم نقش دارد.و همچنین باعث شناساندن قسمتی از تاریخ و فرهنگ منطقه می شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

بازدید آثار قدیمی:
“بناهای تاریخی ماندگاری در شهر لاهیجان وجود دارد که از جمله آنها می توان به پل خشتی لاهیجان، حمام گلشن، مقبره چهار پادشاه، مسجد جامع و … اشاره کرد.خانه های تاریخی موجود در شهر لاهیجان که در بافت قدیمی شهر قرار دارند را تحت تملک شخص می باشند و چون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آنها را خریداری ننموده است به این دلیل نه آماری از کسانی که از این خانه ها دیدن می کنند موجود است و نه از بازدید گردشگران درآمد خوبی مثل سایر مناطق حاصل می شود و اگر کسی علاقه مند به بازدید از آن خانه ها باشد باید خودش با صاحبان خانه ها صحبت کند.”
بازدید آثار قدیمی روی ترافیک تاثیر دارد چون که بیشتر این آثار در مرکز شهر و نیز در مکان های پر تردد قرار دارند و بار ترافیک آن مناطق به خودی خود زیاد هستند ولی این بازدید ها با حجم بالا ترافیک را زیاد تر می کند.بازدیدآثار قدیمی روی توریسم تاثیر دارد، باعث جلب توریست ها به منطقه می شود زیرا یکی از جاذبه هایی که گردشگران به آن علاقه مندند آثار تاریخی و قدیمی موجود در شهرها است و در ارتقاء توریسم موثر است.بازدیدآثار قدیمی روی ویژگی های فرهنگی تاثیر دارد، باعث نشان دادن یک سری آثار و ویژگی های فرهنگی و تاریخی مردم منطقه به گردشگران و بازدید کنندگان می شود .
فعالیت پارکهای شهری :
“در لاهیجان تعدادی شهر بازی وجود دارد.یکی در خیابان جانبازان به نام پارک جانبازان، دیگری درخیابان کشاورزی به نام پارک گلها، پارکی دیگر درخیابان امام خمینی فلکه نیروی انتظامی به نام پارک جوانه ها، پارکی دیگر در خیابان رزمندگان به نام پارک شکوفه ها، پارک رفتگر در خیابان کاشف شرقی و نیز در پارک بعثت(باغ ملی) در خیابان امام خمینی نیز تعدادی وسایل بازی وجود دارد که در همه پارکهای نام برده شده وسایل بازی محدود و برای کودکان می باشند ولی در محوطه تله کابین تعدادی وسایل بازی بیشتر و مجهز تر و برای سنین بالاتر می باشد.”
فعالیت پارکهای شهری روی درآمد تاثیر دارد، برای رفتن به شهر بازی و استفاده از وسایل بازی باید برای خرید بلیط پول پرداخت کرد که این پول روی درآمد صاحبان وکارکنان تاثیر گذار است.فعالیت پارکهای شهری روی هزینه ها تاثیر دارد، استفاده از شهر بازی مستلزم صرف هزینه برای تعمیر و نگهداری وسایل می باشد. این کار روی اشتغال نیز اثرگذار است به دلیل بوفه ها و غرفه عایی که در اطراف این پارکها وجود دارد و افرادی در آن مشغول کسب و کار می باشند .فعالیت پارکهای شهری روی ترافیک تاثیر دارد، باعث بالا رفتن ترافیک در اطراف شهر بازی ها می شود به خصوص در مورد پارک مجموعه تله کابین که افراد زیادی به آنجا می روند بخصوص در ایام تعطیل.فعالیت پارکهای شهری روی اوقات فراغت تاثیر دارد، در پر کردن اوقات فراغت بخصوص کودکان ونوجوانان نقش دارد. در این زمان تعدادی از گردشگران و افراد بومی در پارکها با هم حضور می یابند. فعالیت پارکهای شهری روی تفرجگاهها تاثیر دارد، به این دلیل که وجود وسایل بازی برای سنین بالاتر که در پارک مجموعه تله کابین وجود دارد و در پارک دیگری از شهر چنین وسایل بازی نیست باعث آمدن بیشتر افراد در سنین مختلف با این جا می شود.
به دلیل اینکه اصلی ترین شهر بازی موجود در شهر در مجموعه تله کابین قرار دارد به دلیل تراکم زیاد جمعیتی به خصوص تراکم زیاد گردشگران که هم برای دیدن بام سبز می آیند و هم برای استفاده از تله کابین وسایل بازی موجود و بازی در این پارک در این مکان تاثیر گذار است زیرا این مجموعه همه سنی را در خود جای داده است و در استفاده از وسایل بازی بیشتر کودکان، نوجوانان و جوانان موثر می باشند.
فعالیت پارکهای شهری روی صدا تاثیر دارد٬ برخی از وسایل بازی موتوری هستند و صدا تولید می کنند که در پارک بازی مجموعه تله کابین است .
تله کابین:
“تله کابین دارای دو ایستگاه است. در ایستگاه اول غرفه‌های صنایع دستی و خوراکی٬ نمازخانه٬ رستوران٬ سرویس بهداشتی و پارکینگ ایجاد شده در ایستگاه دوم کافی شاپ دارد. میانگین سفر روزانه تعداد جابجایی ۱۰۰۰ نفر در ساعت و ساعت کار از ۸ صبح تا ۸ شب بسته به مسافر و بازدید کننده‌است. در ایستگاه دوم کافی شاپ و آلاچیق وجود دارد و توقف در آن برای مسافران و بازدید کنندگان محدودیت زمانی ندارد. در کافی شاپ واگذار شده به بخش خصوصی روزانه تا ۷۰۰ نفر مسافر هم حضور می‌یابد. در تعطیلات معمولی ۲ الی ۳ هزار و در زمستان روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر مسافر دارد.”( سایت دانشنامه آزاد ویکیپدیا، ۲۰۱۲)
تله کابین روی درآمد تاثیر دارد، ایجاد درآمد از طریق اخذ ورودی و فروش بلیت برای استفاده تله کابین ، خرده فروشی، غرفه های فروش مواد غذایی، رستوران موجود در مجموعه، کافی شاپ می کند.تله کابین روی هزینه ها تاثیر دارد، نگهداری و تعمیرات تله کابین وسایل موجود هزینه دارد.تله کابین روی اشتغال و بیکاری تاثیر دارد، به دلیل اینکه گردشگران زیادی را به آنجا جلب می کند باعث ایجاد شغل هایی در سطح خدمات دهی، نگهبانی، خرده فروشی و غیره می شود.تله کابین روی کشاورزی تاثیر دارد، با از بین بردن زمینهای کشاورزی اطراف در مرحله ساخت و همینطور در مرحله بهره برداری گردشگرانی که به آنجا می روند روی چایکاری محدوده بام سبز تاثیر می گذارند.تله کابین روی ترافیک تاثیر دارد، زیرا با عث جلب گردشگران زیادی به آنجا می شود وترافیک سنگین ایجاد شده بخصوص در روزهای تعطیل بسیار مشهود است و در اکثر مواقع بیشتر از ظرفیت آن مکان خودرو وارد می شود.تله کابین روی اوقات فراغت تاثیردارد، یکی از راه های گذران اوقات فراغت در شهر است و افرادی را از سنین مختلف به خود جلب می کند ولی حضور جوانان در مجموعه مشهود تر است.تله کابین روی طرح های توسعه آتی تاثیر دارد، نحوه و مقدار گسترش مجموعه مطابق با تعداد گردشگران در آینده و یا اصلاح یک سری امور در آینده و ایجاد امکانات و جاذبه های جدید لازم می باشد.تله کابین روی گردشگران و بومیان تاثیر دارد زیرا باعث جذب افراد از هر قومی می شود.تله کابین روی توریسم تاثیر دارد، یکی از جاذبه های مهم شهر است که گردشگران به آنجا می روند و باعث جلب توریست است و باعث رونق توریسم است.تله کابین روی تفرجگاه تاثیر دارد، خود مجموعه تله کابین یک تفرجگاه محسوب می شود.تله کابین روی تنش های اجتماعی تاثیر دارد، ازدحام ایجاد شده در آنجا بخصوص در زمان تعطیلات که شلوغ است باعث ایجاد تنش می شود زیرا این ازدحام جمعیت روی خدمات در این مکان تاثیر می گذارد و همچنین در میزان استفاده گردشگران از وسایل بازی، در سوار شدن به تله کابین در زمان اوج گردشگری تحت تاثیر قرار می گیرد و گاها منجر به بروز کشمکش می شود.
تله کابین روی اکوسیستم خشکی تاثیر دارد٬ به دلیل تراکم بالای جمعیتی که در روزهای تعطیل و زمان اوج گردشگری به آنجا می روند روی این مکان تاثیر می گذارند با خودرهای زیادی که به آنجا می روند و آلودگی هایی که تولید می کنند و تخریبی که ایجاد می شود.
تله کابین روی صدا تاثیر دارد٬ قسمت موتور آن و همچنین ژنراتور برق تله کابین صدا تولید می کند.
تولید و فروش صنایع دستی:
“در شهرستان لاهیجان یک کارگاه و فروشگاه آثارسفال در لیالستان به مدیریت آقای فاضلی فردوتولیدی آثارخراطی یکی واقع در بلوار دیلمان نبش وحدت و دیگری در خیابان امام خمینی روبه روی دادگستری وجود دارد.همچنین یک تولیدی و فروشگاه بامبو در لیالستان به مدیریت آقای عباسی قرار دارد. همچنین در اطراف استخر یک فروشگاه صنایع دستی موجود می باشد.” ) گفتگو با رییس اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری لاهیجان، ۱۳۹۱)
تولید و فروش صنایع دستی روی درآمد تاثیر دارد، فروش آنها تولید درآمد می کند هر چند که مکانهای فروش آنها در شهر کم است و یکی از مراکز فروش صنایع دستی در شهر در اطراف استخر است.تولید و فروش صنایع دستی روی هزینه تاثیر دارد، تهیه مواد اولیه و ابزار های لازم جهت ساخت آنها نیازمند صرف هزینه برای تولیدکنندگان است.تولید و فروش صنایع دستی روی اشتغال وبیکاری تاثیر دارد، برای یک سری افراد که در کار تولید، تهیه مواد خام و فروش این صنایع هستند کار ایجاد می کند و روی آموزش مانند کلاسهایی که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی برگزار می کند مثلا برای آموزش قالیبافی یا سفالگری تولید و فروش صنایع دستی روی اوقات فراغت تاثیر دارد، افراد می توانند در زمان فراغت خود این آثار را حتی در خانه های خود تولید کنند .تولید و فروش صنایع دستی روی گردشگران و بومیان تاثیر دارد، بومیان می توانند آثار بومی خود را تولید کرده و در معرض فروش قرار دهند که با این کار آداب و رسوم و فرهنگ خود را نیز معرفی می نمایند.تولید و فروش صنایع دستی روی توریسم تاثیر دارد، ازمواردی که توریست ها به آن علاقه مندند خرید صنایع دستی یک منطقه در سفر به آنجا می باشد .تولید و فروش صنایع دستی روی ویژگی های فرهنگی تاثیر دارد، باعث شناساندن ویژگی های فرهنگی منطقه در قالب تولید و فروش آثار تولیدی منطقه می شود.
تولید وفروش صنایع دستی روی اکوسیستم آبی و اکوسیستم خشکی تاثیر دارد، باعث حضور افراد در اطراف استخر و در بام سبز می شود که فروشندگان در حال فروش این وسایل هستند می شود و می تواند باعث جلب گردشگر شود.
تردد خودروهای گردشگران:
“این ترددها عموما به وسیله خودروهای شخصی، ون ها و مینی بوس ها انجام می شود.”
تردد خودروهای گردشگران به صورت مقطعی جمعیت را در یک ناحیه زیاد می کند.تردد خودروهای گردشگران باعث ایجاد درآمد برای افرادی می شود که در کنار جاده ها و خیابانها اقدام به فروش چیزهایی مانند مواد خوراکی می کنند و یا برای کسانی که در این مسیرها سوییت و یا ویلا کرایه می دهند می شود.تردد خودروهای گردشگران روی کشاورزی تاثیر دارد، به صورت غیرمستقیم تاثیر دارد، این ترددها آلودگی هوا را تشدید می کنند به خصوص در زمان اوج ورود گردشگران و این آلودگی ها روی زمینهای کشاورزی تاثیر می گذارند. این تردد روی حمل و نقل تاثیر دارد و به واسطه وجود آن رونق حمل و نقل بیشتر می شود و به تبع آن ترافیک نیز بیشتر می گردد. تردد خودروهای گردشگران روی ترافیک تاثیر دارد، باعث افزایش بار ترافیک در شهر و اطراف جاذبه ها به خصوص بام سبز و محدوده اطراف استخر می شود.و نیز روی گردشگران و بومیان به جهت ارتباطی که با یکدیگر در این ترددها دارند اثر گذار است. هرچه این ترددها بیشتر و راحتتر باشد توریستها راضی تر می شوند.تردد خودروهای گردشگران روی تفرجگاهها تاثیر دارد، در صورت زیاد بودن این ترددها باعث تخریب این مکانها می شود مانند زمان تعطیلات که تعداد زیادی از خودروهای گردشگران وارد محوطه بام سبز و تله کابین می شوند و گاهی اوقات این تراکم خودروها در آنجا بسیار بالا است.تردد خودروهای گردشگران روی تنش های اجتماعی تاثیر دارد، اگر این تردد زیاد باشد می تواند منجر تنش بین افراد بومی و گردشگران شود مثلا در پیدا کردن جای پارک.
تردد خوروهای گردشگران روی اکوسیستم خشکی تاثیر دارد، باعث ایجاد آلودگی هوا می شود و این کار در زمان اوج ورود حضور گردشگران در ایام تعطیل افزایش می یابد و این آلودگی هوای ایجاد شده روی فضای سبز موجود و روی باغات چای اطراف منطقه تاثیر گذار است.به دلیل آلودگی هوایی که این ترددها ایجاد می کند روی رویشگاه گیاهان و تراکم گیاهان، آلودگی زیستگاه جانوران و در نتیجه روی کاهش جانوران و در نتیجه از بین رفتن زیستگاه و رویشگاهها باعث تغییر در الگوهای رفتاری، زنجیره های غذایی و تنوع گونه ای می شود.همچنین در این ترددها گیاهانی بر اثر عبور خودروها زیر چرخ خودروها قرار می گیرند و نیز حیواناتی در اثر برخورد با خودروها کشته می شوند.
تردد خودروهای گردشگران روی کیفیت هوا تاثیر دارد، باعث ایجاد آلودکی هوا و تقلیل کیفیت آن می شود بیشتر در ناحیه مرکز شهر و در محوطه تله کابین و بام سبز و محدوده خیابانهای بلوار و اطراف استخر که تجمع گردشگران در آنجاها زیادتر است.و نیز این تردد ها و تراکم بالا خود باعث ایجاد آلودگی صوتی و آلودگی خاک از طریق خودروهای گردشگران می شود.
اخذ ورودی:
“در ورود به بام سبز ورودی گرفته می شود البته این کار فقط در ایام تعطیلات و در زمان اوج گردشگری انجام می شود و در ماه های دیگر سال که هوا سرد است و گردشگری نمی آید ورودی نمی گیرند، همچنین از خودروهای با پلاک بومی نیز ورودی گرفته نمی شود.”
اخذ ورودی روی درآمد تاثیر دارد، پول دریافتی باعث ایجاد درآمد است.اخذ ورودی روی اشتغال و بیکاری تاثیر دارد، باعث ایجاد کار برای تعدادی در جهت دریافت کننده این ورودی ها می باشد(که البته تاثیرش خیلی کم است)اخذ ورودی روی خدمات تاثیر دارد، باعث بهبود و یا ارائه یک سری خدمات می شود(که تاثیرش خیلی کم است زیرا این اخذ ورودی همیشگی نیست و مقدار آن کم است).اخذ ورودی روی طرح های توسعه آتی تاثیر دارد، قسمتی از هزینه های لازم در برنامه ریزی ها برای آینده را تامین می کند.اخذ ورودی روی تفرجگاهها تاثیر دارد، در نگهداری، نظافت و ارائه خدمات این مکان ها استفاده می شود که همان محدوده بام سبز و تله کابین است.
اخذ ورودی روی اکوسیستم خشکی تاثیر دارد زیرا در ورود به بام سبز در روزهای تعطیل از خودروها ورودی گرفته می شود و این کار باعث تامین بخشی از هزینه های تعمیرات و نگهداری آنجا می شود.
منظرسازی:
“انجام فعالیتهایی که منجر به زیبایی شهر می شود.شامل نورپردازی ها در شب ساخت و نصب مجسمه ها در شهر، نقاشی های دیواری، گرافیک شهری، مبلمان شهری، نمادها و نشانه ها و هر چیزی که منجر به زیبایی شهر شود، می باشد.مانند کارهایی که در چند ماه اخیر برای زیبا سازی شهر انجام شده است، نیمکت هایی که در اطراف استخر ایجاد شد و نور پردازی هایی در شب انجام می شود و یا نصب چراغ در دو طرف کاشف السلطنه و یا المان ها و مجسمه ایی که مثلا در باغ ملی ایجاد شده بود.”
منظرسازی روی هزینه تاثیر دارد، این کار هزینه دارد، هزینه ساخت، خرید و کاشت و نگهداری گیاهان، نصب چراغ و نمایه های دیگر و دیگر وسایل مورد نیاز.منظرسازی با به کار گیری افرادی جهت طراحی سازه ها، المانها و همچنین نصب، برپایی و کاشت و نگهداری و ساخت عناصر در ایجاد شغل موثر است.منظرسازی روی توریسم تاثیر دارد، هر چه یک منطقه زیبا تر باشد و مناظر زیبا تری داشته باشد باعث جلب بیشتر توریستها می شود و روی ورود آنها به منطقه بیشتر تاثیر می گذارد.منظرسازی روی تفرجگاهها تاثیر دارد، باعث ترغیب و تمایل بیشتر گردشگران در رفتن به بام سبز یا رفتن به استخر می باشد.
منظر سازی روی اکوسیستم آبی و اکوسیستم خشکی تاثیر دارد و باعث جلوه و زیبایی بیشتر آن می شود و در نتیجه باعث افزایش تعداد گردشگران در آن مکانها می شود.
در زمانی که در منظر سازی از درختکاری و ایجاد فضای سبز استفاده شود مثل اطراف استخر این کار باعث کم کردن آلودگی هوا و حفظ کیفیت هوا می شود.
سوانح و حوادث:
سوانح و حوادث روی هزینه تاثیر دارد، هر تصادفی هزینه ای در پی دارد، هزینه تعمیرات وسایل نقلیه و یا هزینه های درمان افرادی که در تصادف آسیب دیده اند.سوانح و حوادث روی ترافیک تاثیر دارد، باعث ایجاد ترافیک می شود و اگر در مکانهای با ترافیک بالا اتفاق بیفتد باعث سنگین تر شدن بار ترافیک می شود به خصوص در مرکز شهر و در اطراف استخر و بام سبز. سوانح و حوادث روی ایمنی و امنیت تاثیر دارد، امنیت را کاهش می دهند و حتی یک تصادف می تواند باعث ایجاد تصادفات دیگر نیز شود و سطح آسیبها و خطرات را بیشتر کند.سوانح و حوادث روی توریسم تاثیر دارد، باعث تاثیر منفی روی توریسم می شود اگر تعداد این تصادفات زیاد باشد چون اگردر جایی امنیت موجود نباشد توریستها مایل به سفر بدانجا نیستند.سوانح و حوادث روی تنش های اجتماعی تاثیر دارد، بین کسانی که درگیر این تصادفات بودند تنش ایجاد می شود.
سوانح و حوادث روی جمعیت جانوران تاثیر دارد٬ در صورتیکه تصادفات با حیوانات باشد باعث از بین رفتن آنها و کاهش تعداد جانوران می شود.
وقوع این سوانح باعث ایجاد صدا می شود.

کاشفی در تعریف لفظ عام میگوید: و در تعریف لفظ عام مینویسد: «لفظی که شامل بود جمعی را از مسمیات» یعنی شمولیت دارد(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص۲۲۸).
وی لفظ خاص را چنین توضیح میدهد: «لفظی که موضوع باشد برای معنی معلوم علی الانفراد یا اسمی که وضع کرده باشند برای مسمای معلوم به انفراد»(همانجا).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یادداشت ها
۱- شمسالدین محمدبنحمزهبنمحمد فناری از دانشمندان رومی و حنفی مذهب است که کتابهای زیادی برایش ذکر شده ازجمله: تفسیر سورهی فاتحه، فصول البدائع فی علوم الشرایع دربارهی اصول و شرح رساله الأثیریه فی المیزان. وی در سال ۷۵۱ه.ق. به دنیا آمده و در ۸۴۳ه.ق وفات یافت(ر.ک: لطفی، ۱۴۰۳ه.ق، ص۶۰؛ سرکیس، ۱۳۴۶ه.ق، ج۲، ص۱۴۶۰). نام برخی از کتابهای او در کشف الظنون یافت میشود: اساس التصریف(حاجی خلیفه،۱۹۴۱م، ج۱، ص۱)، اسئله العلامه(همان، ج۱، ص۸۱ )، أنموذج العلوم فی مائه مسأله من مائه فن(همان، ج۱، ص۱۸۴) و عین الأعیان فی تفسیر القرآن وهو: تفسیر الفاتحه(همان، ج۲، ص۱۱۸۱).
۲- تفسیر «زادالمسیر فی علم التفسیر» از عبدالرحمان بن علی بن محمد جوزی(م۵۹۷ه.ق).
۳- ر.ک: طبرسی، ۱۳۷۲ه.ش، ج۲، ص۴۹۷؛ ابن عطیه اندلسی، ۱۴۲۲ه.ق، ج۱، ص۲۵۴؛ رازی، ۱۴۲۰ه.ق، ج۵، ص۲۵۲ تا ۲۵۴.
۴- ر.ک: همین تحقیق، ص۴۶
۵- سیوطی(م۹۱۱ه.ق) نیز درنوع شانزدهم کتاب«الاتقان فی علوم القرآن» مباحث مربوط به نزول قرآن را مورد بررسی قرار داده است(سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق.، ج‏۱، ص۱۵۶).
۶- شمس الدین محمد بن اشرف حسینی سمرقندی صاحب الصحایف والقسطاس(متوفی حدود ۶۰۰ه.ق)(سرکیس، ۱۳۴۶ه.ق، ج۲، ص۱۰۴۶).
۷- کتابی است در موضوع موعظه، نوشتهی أبی اللیث نصر بن محمد سمرقندی(م۳۷۵ه.ق). این کتاب در یک جلد و نود و چهار باب تهیه شده است(حاجی خلیفه، ۱۹۴۱م، ج۱، ص۴۸۷).
۸- این حدیث را کاشفی بدون ذکر منبع آورده اما در نهج البلاغه به عنوان یکی از سخنان امام علی(علیه السلام) آمده است(سید رضی، بی تا، ص۵۳۰) و هم چنین در کتاب «منهاج البراعه» این عبارت از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است(هاشمی خویی، ۱۳۵۸ه.ش، ج۱۶، ص۱۶۹).
۹- معالم التنزیل از أبو محمد حسینبنمسعود بن محمد بغوی شافعی معروف به فراء است. برخی سال وفات او را ۵۱۰ه.ق دانستهاند(خطیب،۱۴۲۲ه.ق، ج۱، ص۱۳۶) اما حاجی خلیفه او را متوفی ۵۱۶ه.ق. میداند(حاجی خلیفه، ۱۹۴۱م، ج۲، ص۱۷۲۶).
۱۰- تأویلات القرآن، نوشتهی أبی منصور محمد بن محمد محمود ماتریدی حنفی (م ۳۳۳ه.ق) است. از آثار دیگر او میتوان از کتاب توحید وکتاب المقالات وکتاب الجدل وأصول الفقه را نام برد(لطفی، ۱۴۰۳ه.ق، ج۱، ص۷۶).
۱۱-درهالتاجلغرهالدیباج(الدباج)، به زبان فارسی از قطبالدین محمودبنمسعود شیرازی (م۷۱۶ه.ق)، (حاجی خلیفه،۱۹۴۱م،ج۱، ص۷۳۸).
۱۲- عین المعانی فی تفسیر السبع المثانی یعنی تفسیر سورهی فاتحه از محمد بن اشرف سمرقندی (م حدود۶۰۰ه.ق) است که آن را اختصار کرده و نامش را انسان عین المعانی گذاشت(اسماعیل پاشا، ۱۴۰۲ه.ق، ج۲، ص۱۰۶).
۱۳- نهایه البیان، فی تفسیر القرآن از أبی محمد، جمال الدین، معافی بن إسماعیل بن الحسین بن أبی البیان، مذهبش شافعی و اهل موصل بوده(م۶۳۰ه.ق)(حاجی خلیفه، ۱۹۴۱م، ج۲، ص۱۹۸۷).
۱۴- ر.ک: فرشچیان، ۱۳۸۷ه.ش، صص۶۰ تا ۶۲
فصل چهارم:
روشها و گرایشهای تفسیری جواهر التفسیر
به کارگیری روش در هر علم از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا استفاده از روش صحیح انسان را به هدف علم میرساند. اما استفاده نکردن از روش درست در کار و یا خطای در روش، باعث دور شدن از هدف میشود.کاربرد«روش تفسیر» صحیح در آیات قرآن نیز از اهمیت خاصی برخوردار است تا آن حد که در احادیث از روش اشتباه و نادرست در تفسیر قرآن به شدت منع شده است.
از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که هرکس آیهای از کتاب خدا را با رأی خود تفسیر کند، کفر ورزیده است، این حدیث در تفسیر البرهان چنین آمده: «و قال أبوعبدالله الصادق(علیه السلام): مَنْ فَسَّرَ بِرَأْیِهِ آیهً مِنْ کِتابِ اللهِ فَقَدْ کَفَرَ»(بحرانی، ۱۴۱۶ه.ق، ج۱، ص۵) و همچنین از پیامبر(صلّی الله علیه وآله) در ارتباط با تفسیر نادرست آیات قرآن روایت شده که: «مَنْ فَسَّرَ القرآنَ بِرَأیِهِ فَلْیَتَبَوَّأ مَقْعَدَهُ مِنَ النّارِ»(فیض کاشانی، ۱۴۱۵ه.ق، ج‏۱، ص: ۳۶)
بنابراین شناخت روش های تفسیری و به کارگیری روش مناسب و صحیح، برای هر مفسری لازم است. مقصود از «روش»، استفاده از ابزار یا منبع خاص، در تفسیرقرآن است که معانی و مقصود آیه را روشن ساخته و نتایج مشخصی را به دست میدهد. به عبارت دیگر، به چگونگی کشف معانی آیات قرآن، «روش تفسیر قرآن» میگویند(رضایی اصفهانی، ۱۳۹۰ه.ش، ص۲۲) و منظور از «گرایش»، تأثیر باورهای مذهبی، اعتقادی و جهتگیریهای عصری در تفسیر قرآن است که بر اساس عقاید، نیازها، ذوق و سلیقه و تخصص علمی مفسر شکل میگیرد(همان، ۲۳).
البته در مورد روشها و گرایشها از اصطلاحات دیگری مانند: مناهج، مذاهب، مکاتب، الوان، اتجاهات و… نیز استفاده میشود که هر یک تعاریف خاص خود را دارد(ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۱۳ تا ۲۰)
در این پژوهش سعی شده بررسیهایی در زمینهی روشها – ابزار و منابع- و گرایشها -دیدگاه ها، تخصص و ذوق و سلیقهی- واعظ کاشفی در تفسیر«جواهرالتفسیر» صورت گیرد؛ راهکارها و شیوههایی که کاشفی برای تبیین و توضیح آیات به کار گرفته است، به دو بخش «روشها» و «گرایشها» تقسیم میگردد: تفسیر قرآن به قرآن و قرآن به روایت به دلیل استفاده از دو منبع مهم «قرآن» و «
روایات»، در گروه روشها جای داده شده و جهتگیریهای مفسر در تفسیر مانند: ذوق عرفانی، ادبی و حروفی و استدلالهای عقلی، در بخش گرایشها قرار گرفته است. به دلیل اهمیتی که آیات قرآن در تفسیر دارند، طبق آنچه خود قرآن میفرماید که: «تبیاناً لکل شیء، بیانی رسا برای هر چیزی‏» است(نحل/ ۸۹) و نیز بر اساس احادیثی چون سخن امیرالمؤمنین(علیه السلام) که فرمود: «کتاب الله … ینطق بعضه ببعض و یشهد بعضه علی بعض»(سید رضی، بی تا، ص۱۹۲، خطبهی۱۳۳)،کتاب خدا … برخی قسمت‌هایش با کمک برخی قسمت‌های دیگر سخن می‌گوید و برخی قسمت‌های آن شاهد برخی قسمت‌های دیگر است، ابتدا به روش تفسیر قرآن به قرآن در «جواهرالتفسیر» پرداخته میشود.
۴-۱-روشها
۴-۱-۱- روش تفسیر قرآن به قرآن
امام علی(علیهالسلام) فرمودند: «والله(سبحانه) یقول: “مافرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِن شَیءٍ” و فیه تِبیانٌ لِکُلِ شَیءٍ …و أنّه لَا اخْتلاف فیه فقال(سبحانه): “وَ لَوْ کانَ مِنْ عِندِ غَیرِ اللهِ لَوَجَدوا فیهِ اخْتِلافاً کثیرا” و إنّ القرآنَ ظاهرُه أنیقٌ و باطنُه عمیقٌ، لا تَفْنَی عَجائِبُه و لا تَنْقضِی غرائبُه و لا تُکْشَفُ الظُلُماتُ إلاّ به؛ خدای سبحان میفرماید: “ما در قرآن چیزی را فرو گذار نکردهایم” و فرمود: “در قرآن بیان هر چیزی است”… پس خدای سبحان فرمود: “اگر قرآن از طرف غیر خدا نازل میشد اختلافات زیادی در آن مییافتند”. همانا قرآن دارای ظاهری زیبا و باطنی ژرف است، مطالب شگفت آور آن تمام نمیشود و اسرار نهفتهی آن پایان نمیپذیرد و تاریکیها بدون قرآن برطرف نخواهد شد»(نهج البلاغه/خطبه ۱۸)(سیدرضی، بیتا، ص۶۱).
یکی از روش‌های شناخته شده و مشهور در تفسیر قرآن، روشِ تفسیر «قرآن به قرآن» محسوب می‌شود که گاه آن را بهترین و پرسابقه‌ترین روش تفسیری معرفی می‌کنند(رضایی اصفهانی، ۱۳۹۰ه.ش، ص ۴۹) و گاه این روش را صحیح‌ترین راهِ تفسیر قرآن دانسته‌اند(۱) (طیار، ۱۴۲۸ه.ق، ص۲۵۳).
منظور از تفسیر قرآن به قرآن این است که آیات قرآن را به وسیله‌ی آیات دیگر توضیح دهند و مقصود آن را مشخص کنند و به عبارت دیگر آیات قرآن، منبعی برای تفسیر آیه‌ی دیگر قرار گیرد(معرفت، ۱۴۱۸ه.ق، ج۲، ص ۲۰؛ رضایی اصفهانی، ۱۳۹۰ ه.ش، ص۵۰).
محمد ابوطبره، در کتاب «المنهج الأثری»، تفسیر قرآن به قرآن را چنین تعریف کرده‌ است: «مقابله‌ی آیات با یکدیگر و شاهد همدیگر قرار دادن و استدلال طرفینی به آیات برای شناخت مراد خدا»(رضایی اصفهانی، ۱۳۹۰ ه.ش ، ص ۵۰).
هم‌چنین این روش از زمان پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله) رایج بوده و سپس توسط ائمه(علیهم السلام) و صحابه و تابعین ادامه پیدا کرده و امروز نیز مفسرین این روش را دنبال کرده‌اند تا جایی که برخی چون علامه طباطبایی در «المیزان» و محمد جواد بلاغی در تفسیر «آلاء الرحمان» این روش را روشِ اصلی خود قرار داده‌اند.(۲)
طرفداران روش تفسیری قرآن به قرآن با توجه به دلائل قرآنی(نحل/ ۸۹) و حدیثی(نهج البلاغه/ خطبه ۱۳۳) که دلالت میکنند بر اینکه خود قرآن بیانگر همه چیز است و برخی آیاتش مکمل بعضی آیات دیگرش هست، از آیات قرآن در تفاسیر خود سود جسته‌اند.
صاحب «جواهر التفسیر» نیز این روش را مورد استفاده قرار داده و در بسیاری از جاهای تفسیر برای بیان نکات تفسیری و تفهیم موضوعات، آیات دیگر را شاهد قرار داده است.
– کاشفی برای بیان ارتباط آیه‌ی “اهدنا الصراط المستقیم” با آیه‌ی بعد در سوره‌ی فاتحه از آیه‌ی “وَ إلَی اللهِ المَصِیر”(آل عمران/۲۸) کمک گرفته است، به این معنی که همه‌ی راه‌ها به خداوند ختم می‌شود: «..چون طریق اعانت بسیار است، بیان معاونت مطلوبه یعنی هدایت- که مقصود کلی و مقصد اصلی است- داعی را تلقین کرد که “اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ”، و چون مجموع راه‏ها به اعتبار آنکه موصل به حضرت اوست، که “وَ إِلَی اللَّهِ الْمَصِیرُ” صفت استقامت دارد علی الاطلاق، اما در مطلقات هیچ شرفی متصور نیست بلکه ظهور فواید به تمیّز رتب و اختلاف جهات و طرق است‏…» (کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۴۸۶). بنابراین اینجا از آیه‌ای دیگر در توضیح آیه‌ی مورد نظر استفاده شده است.
– وی از کتاب «لطایف القرآن» نقل می‌کند که خداوند در قرآن از حمد پنج پیامبر خبر می‌دهد: نوح، ابراهیم، داوود، سلیمان و حضرت محمد(صلّی الله علیه و آله)، در این قسمت نیز به آیات مربوط به حمد این پیامبران اشاره کرده و سپس می‌گوید: «هریک از این انبیاء به پاس این حمد و ثنا، به برکات و نعمت‌هایی چون: سلامتی، خلیلیت، مغفرت، حشمت بی‌نهایت و عزت و نصرت، دست یافتند و هرکس به روش آن‌ها عمل کند به چنین برکاتی دست پیدا می‌کند»(همان، ص ۴۹۸).
برخی از آیاتی که در این قسمت ذکر شده عبارتند از:
نوح وقتی به کشتی آمد گفت: “الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ»، سپاس و ستایش خدای را که ما را از این قوم ستمکار رهایی داد”(مؤمنون/ آیه ۲۸).
از زبان ابراهیم (ع) آمده: “الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی وَهَبَ لِی عَلَی الْکِبَرِ إِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ؛ سپاس و ستایش آن خدای راست که مرا در پیری اسماعیل و اسحاق بخشید”(ابراهیم/ آیه ۳۹).
داوود و سلیمان وقتی به مملکت رسیدند گفتند: “الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنَا عَلَی کَثِیرٍ مِّنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِینَ؛ سپاس و ستایش خدای را که ما را بر بسیاری از بندگان مؤمن خود برتری داد”(نمل/ آیه ۱۵).
و پیامبر اسلام (ص) زمانی که برگزیده شد، آ
مد: “قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلی عِبادِه؛ بگو: سپاس و ستایش خدای راست و سلام بر بندگان او”(نمل/ ۵۹).(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۴۹۷)
– مفسر«جواهرالتفسیر» در معرفی شکرگزاران و کسانی که در راه سپاس و حمد الهی قدم گذاشتهاند به چهار گروه اشاره کرده و برای بعضی از این گروه ها به شواهدی از آیات استناد میکند:
یکی از گروه‌های شکرگزار مطیعان هستند که کاشفی میگوید ستایش آنها به ارکان است، این آیه برای آن‌ها آورده شده: “إعملوا آل داوود شکراً؛ ای خاندان داود، به سپاسداری [این نعمتها] عمل [و عبادت‏] کنید “(سبأ / ۱۳)، (کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۵۲۳).
-کاشفی در تفسیر سورهی حمد جایی که آیهی اول را شرح میدهد بحثی را به توضیح در مورد لام جارّه در لفظ «لله» اختصاص داده(همان، ص۵۲۷) سپس معانیای که این لام میتواند داشته باشد آورده و در برخی از این معانی آیات قرآن را تأیید برآن معنا قرار داده است:
مفسر برای معنای ملکیت در لام به این آیه استشهاد کرده: “َلهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْد؛ او راست پادشاهی- پادشاهی حقیقی و مطلق- و او راست سپاس و ستایش”(تغابن/۱)
وگاهی معنای استحقاق بدون در نظر گرفتن ملکیت در آن قرار میگیرد مانند: “وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفِین‏”(مطففین/۱).(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص۵۲۸)
“إقترب للنّاس حسابهم”(انبیاء /۱) لام در معنای «مِن» در این آیه به کار رفته است.
“بأن ربّک أوحی لها”(زلزال/ آیه ۵) لام به معنای «الی» است(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۵۳۰)
– واعظ هم چنین هفت معنا از کلام عرب برای واژهی «ربّ» ذکر میکند که یکی از آنها مصلح بوده یعنی اصلاح کننده و به اصلاح آورنده. در این قسمت علاوه بر اینکه همانند معانی دیگر این کلمه، ازکلام عرب استفاده کرده به نقل از صاحب طوالع(۳) میگوید: یکی از افعال الهی اصلاح است و در مورد اینکه خداوند به اصلاح امور میپردازد به این آیات استشهاد میکند:
“وَ أَصْلَحْنا لَهُ زَوْجَه‏”( انبیاء/ ۹۰)
“یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُم‏”( احزاب/ ۷۱). (کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۵۳۶)
– مفسّر بحثی مطرح کرده در مورد اینکه عده‌ای «ربّ» را اسم اعظم خداوند می‌دانند، در این زمینه شواهد فراوانی از آیات قرآن دیده می‌شود، مانند:
ربّ اسم اعظم است چون وقتی مقلوب شود باز هم از أسماء حسنی محسوب میشود: «إنّه هو البرّ الرّحیم» (طور/۲۸). (کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۵۴۲)
یکی از دلائل اسم اعظم بودن «ربّ» این است که دعا کنندگان بسیار از این نام استفاده می‌کنند و کاشفی در این باره به آیات زیادی استناد کرده از جمله:
آدم و حوا به امید قبول توبه حق را بدین نام یاد کرده‏اند: “ربّنا ظَلَمنا أنفسنا”(اعراف/۴۳)
(نوح)جهت آمرزش دوستان علم دولت به برکت این اسم برافراشت: “رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِنا”(نوح/۲۸)
خلیل جلیل درخواست مشاهده احیای موتی، بدین نام نمود: “رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی”(بقره/۲۶۰)
‏ کلیم صاحب تسلیم در وقت مناجات و رفع حاجات، خود را به پناه این نام کشید: “رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی‏”(طه/۲۵)