از آنجایی که شهادت نامه همواره تعهدی را در مقابل طرف در برندارد و یا اینکه خاصیت الزام آور بودن را ندارد ، به عنوان سند محسوب نمی گردد بر این اساس قانون مدنی در ماده ۱۲۸۵ تصریح نموده که شهادت نامه سند محسوب نمی شود و فقط اعتبار شهادت را خواهد داشت.

در تعریف سند، اساتید برجسته حقوق به تعریف حقوقی سند اشاره نموده اند از ان جمله دکتر کاتوزیان بیان داشته اند « نوشته ای که به منظور تحقق بخشیدن و اثبات واقعه حقوقی، تنظیم می شود در اصطلاح حقوقی «سند» نامیده می شود » (کاتوزیان، ۱۳۸۰: ۲۷۷)

دکتر لنگرودی در این مقام می‌گویند : «سند نوشته ای است که در اثبات مطلبی، به کار می رود هر چند که هرگز، در مقام دعوی یا دفاع به کار نرود (جعفری لنگرودی، ۱۳۷۹ : ۱۰۶۸)

در ماده ۱۲۸۶ قانون مدنی اسناد به دو گروه «اسناد رسمی» و «اسناد عادی» تقسیم می‌شوند

۱-۲-۳-۱- سند رسمی

اسناد رسمی طبق ماده ۱۲۸۷ ق.م چنین تعریف شده است : «اسنادی که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفاتر اسناد رسمی یا نزد سایر مامورین رسمی در حدود صلاحیت آن ها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند رسمی است»

اسناد رسمی را می توان به چهار دسته تقسیم نمود:

الف – اسناد رسمی قانونی مانند قانون ها و فرمانها

ب- اسناد اداری مانند دستورهای صادره از ادارات لشکری و کشوری ج- اسناد قضایی مانند احکام و قرارهای دادگاه ها و صورت مجلس ها و غیره د- اسناد تنظیمی در دفاتر ثبت» ( امامی،۱۳۷۲ : ۶۷ )

۱-۲-۳-۲- سند عادی

سند عادی نوشته ای است که به وسیله اشخاص تنظیم گردیده و مأمور رسمی در تنظیم آن طبق مقررات

قانونی مداخله ننموده است. در قانون مدنی ایران برخلاف تعریف سند رسمی از سند عادی تعریفی نشده است و مقنن در ماده ۱۲۸۹ ق.م مقرر داشته: «غیر از اسناد مذکور در ماده ۱۲۸۷ ق.م سایر اسناد عادی است»‌بنابرین‏ اسنادی که به وسیله افراد تنظیم می شود، از قبیل ، دفاتر تجاری یا سندی که مأمور رسمی خارج از حدود صلاحیت خود تنظیم می کند و یا سندی که مأمور رسمی بدون رعایت مقررات مربوطه تنظیم نماید در زمره اسناد عادی لحاظ می‌گردد. مقنن در ماده «۱۲۹۳» ق.م چنین مقرر نموده است : «هرگاه سند به وسیله یکی از مامورین رسمی تنظیم اسناد تهیه شده ، لیکن مامور صلاحیت تنظیم آن سند را نداشته و یا رعایت ترتیبات مقرره قانونی را در تنظیم سند نکرده باشد ، سند مذبور در صورتی که دارای امضاء یا مهر طرف باشد عادی است.»

۱-۲-۴- اسناد تجاری

اسناد تجاری در معنای خاص ، به اسنادی اطلاق می‌گردد که قابلیت نقل و انتقال داشته و متضمن دستور پرداخت مبلغ معینی به رویت یا به سررسید کوتاه مدت بوده و به جای اسکناس وسیله پرداخت قرار می گیرند و از امتیازات و مقررات ویژه قانونی نیز تبعیت کنند.» ( اسکینی ، ۱۳۸۹ : ۳ ) قانون‌گذار در قانون تجارت تعریفی از اسناد تجاری نکرده است ولی در لایحه قانون تجارت در ماده ۷۰۱ آن مقرر داشته است که سند تجارتی سندی است که شکل آن مطابق قانون تنظیم می شود و به موجب آن تعهد مستقل پولی یا غیر پولی بر عهده صادر کننده و یا دیگری ایجاد می‌گردد .

برات ، سفته و چک سه نوع عمده از ( اسناد تجاری خاص) بوده که عنوان اسناد براتی نیز بــه آن ها اطلاق می‌گردد.

۱-۲-۴-۱- برات

برات از جمله اسنادی است که از قدیم الایام در داد و ستدهای میان مردم مورد استفاده بوده و منشاء پیدایش آن برای انتقال طلب بوده و وقتی شخصی از دیگری طلبی داشته که موعد پرداخت آن فرا نرسیده با انتقال طلب خود به دیگری ، امکان یک معامله مدت دار را برای خود مهیا ساخته و از جابه جایی پول نیزصرفه جویی می گردید و ایضاً برای جلوگیری از خطرات احتمالی حمل و نقل پول در سفرها سند مذکور مورد استفاده بوده بدین صورت که در مبدأ پول خود را به شخص دیگری پرداخته و همان مبلغ را در مقصد از شخصی که توسط اخذکننده پول در مبدأً تعرفه می گردید ، دریافت می کرد.

از نظر مفهوم لغوی « برات » به معنای زیر استعمال گردیده است: « برخی از نویسندگان کلمه برات را از برائت عربی و به معنای رها شدن از وام دانسته اند.» ( کاتبی ، ۱۳۶۵: ۱۸۵ ) «نوشته ای که به موجب آن دریافت یا پرداخت پولی را به دیگری واگذار کنند.» ( عمید ، ۱۳۸۹: ۲۳۹ ) «برات نوشته ای است حاوی دستور پرداخت پول یا تسلیم کالا (برات عین) به دیگری است در تاریخ معین.» ( لنگرودی ، ۱۳۸۰ ، ۳۱ )

از نظر اصطلاحی ، در قانون تجارت ایران تعریفی از برات ارائه نگردیده است و لیکن تعاریفی که توسط اساتید حقوق درخصوص این سند تجاری ارائه نموده اند به شرح ذیل عیناً نقل می‌گردد : « برات نوشته ای است که به موجب آن شخصی به شخص دیگر امر می‌دهد مبلغی در وجه یا حواله کرد شخص ثالثی در موعد معین پرداخت کند. ( ستوده تهرانی، ۱۳۸۰ : ۱۹ ) « برات سندی است که به موجب آن معمولا” برات کش به دیگری یعنی برات گیر دستور می‌دهد که مبلغی معین را در زمان مشخص و در وجه یا حواله کرد ذی نفع یا آخرین دارنده برات کارسازی نماید.» ( صقری ، ۱۳۸۷ : ۲۸ ) «برات نوشته ای است که به موجب آن شخص به شخص دیگری دستور می‌دهد در وعده ای معین یا قابل تعیین مبلغی را به شخص ثالث یا به حواله کرد او پرداخت کند . ( اسکینی، ۱۱:۱۳۸۵ )

در برات کسی که برات را صادر می‌کند « برات کش» یا « محیل » یا « صادر کننده» می‌باشد و کسی که برات به نفع او صادر گردیده دارنده برات یا محال له خوانده می شود . و کسی که برات به نفع او صادر گردیده ، دارنده برات یا محال له خوانده می شود و کسی که وجه برات باید به توسط او به دارنده پرداخت شود « برات گیر » یا « محال علیه» نامیده می شود ‌بنابرین‏ با توجه به تعاریف ارائه شــده در تعریف برات می توان گفت:

برات نوشته ای است که بر اساس آن شخص برات کش « صادر کننده » به شخص برات گیر « محال علیه» امر می‌کند که به محض رویت یا در موعد معین مبلغی را در وجه یا به حواله کرد دارنده برات بپردازد.

۱-۲-۴-۲- سفته

سفته یا فته طلب از کلمه «پته» اخذ شده است. در ایام قدیم به لحاظ کمبود نقدینگی چنین رسم بوده است که به داد و ستد مردم با یکدیگر که به صورت نسیه و با سپردن یک نوشته که دارای مهر یا امضاء بوده و میزان بدهی در آن قید گردیده انجام می گرفت و با انقضا وعده مقرر و در جهت پرداخت دین، با پرداخت وجه و بدهی مذبور، رسید سپرده شده مسترد می گردید.

در معنای لغوی سفته مالی که به شهری دهند و به شهری باز ستانند و تحفه ای که شخص برای شخص دیگر از ملکی به ملک دیگر به رسم تکلیف یا بضاعت فرستند. ( معین، ۶۴۰:۱۳۸۷ )

«سفته به کسرسین یعنی استوار ، وثیقه ، نخست یک نوع قرض بود که مسافری مالی به کسی قرض می‌داد. (به طور صوری ) تا در مقصد سفرش ، از وام گیرنده که در مقصد مذکور شبیه مال مورد قرض موجود دارد باگرفتن خطی(حواله) به وسیله طرف وام گیرنده بستاند ،آن خط را سفته نامیده اند.» ( لنگرودی ، ۱۳۸۸: ۲۱۷ )

۲- بین فردی^[۴۷]: ارتباط بین فردی، ارتباط با دیگران است. اما این تعریف حوزه وسیعی را شامل می شــود. وود (۱۹۹۹؛ به نقل از میرمحمد صادقی، ۱۳۸۳) می‌گوید: ارتباط بین فردی روی یک پیوستــار وجود دارد که از بسیار غیر شخصی تا به شدت بین فردی گسترده است. منظور وود از این پیوستـار شکل تو، شمــا، آن است. ارتباط بین فردی غیر شخصی زمانی است که ما حضور فرد را نادیده می گیریم و با او به صورت یک شی رفتار می‌کنیم. ارتباط بین فردی در میانه پیوستار بر اساس قواعد اجتماعی رخ می‌دهد و صمیمیتی در ارتباط وجود ندارد. ارتباط شدیداًً بین فردی زمانی رخ می‌دهد که صمیمــیت وجودداشته باشد.

۳- جمعی یا عمومی^[۴۸]؛ ‌بر اساس این ارتباط ، فرد با تعداد کثیری از انسان ها دیگر ارتباط برقرار می‌کند. امروزه ‌به این ارتباط توجه زیادی مبذول می شود و دست اندرکاران سیاست و تجارت کم و بیش تلاش خود را در جهت بهبود آن مبذول می دارند و خود را ملزم و مکلف به شناخت بهتر آن و فراگیری نکات ظریف آن می دانند. ایـن ارتباط بیشتر از طریق رسمیت، ساختــار و برنامه ریزی خود قابل تشخیص است. این ارتباط اغلب بر اساس هدف اطلاعاتی و یا امتناع و متقاعدسازی طرح ریزی می شود و شکل می‌گیرد. علاوه بر این ممکن است هدف آن مشغول کردن و یا ایجاد وضعیت تفریحی برای دیگران باشد این ارتباط اغلب به شکل سخنرانی، کنفراس و کنگره های علمی، هنری، سیاسی و مذهبی برگزار می شــود (فرهنگی، ۱۳۸۴).

نظریه های ارتباط

نظریه ارتباط واتزلاویک^[۴۹]:

واتزلاویک و همکــاران (۱۹۹۸؛ به نقل از آذری ،۱۳۸۴) درباره ارتباط، به ویژه روابط اولیه بین مردم صحبـت کرده‌اند. روابط توسط الگوهای ارتباطی پویا همچنـان پایدار باقی می مانند، حتی وقتی عنوان تغییر می‌کند. هر ارتباط هم پاسخ به یک محرک است و هم یک محرک جدید می‌باشد که به منظور حذف یک پاسخ طراحی می گـردد (هر پاسخی همزمان محرکی است که پاسخ یا واکنش دیگری را بر می گزیند).

بازخورد دو نوع است:

بازخورد مثبت : بازخورد مثبت هر نوع ارتباطــی است که منجــر به تغییر در رابطه می‌گردد.

بازخورد منفی: هر نوع ارتباطی است که تغییری در رابطه ایجاد نکند. رفتار هر فرد بـه وسیله رفتار دیگری متاثر شده و بر آن تاثیر می‌گذارد زیرا ارتباط، مداوم و زنجیره ای است (آذری، ۱۳۸۴).

واتزلاویک پنج واقعیت و اصل بنیادین را در تئوری خــود مطرح ‌کرده‌است:

1. 1. نداشتن ارتباط امکان پذیر نیست: رفتار هنگامـی رخ می‌دهد که شخصی در حضور فرد دیگر قرار گیرد، که عامل نوعی پیام است. فردی که ساکت و آرام در گوشه ای می نشیند و اطرافیان خود را نادیـده می انگـارد هم، در واقع به برقراری نوعی ارتباط پرداخته است . پایین ترین این ارتباط ‌به این معنا است که او نمی خواهد با کسانی که در اطراف او هستند حرف بزنــد. به عبارت دیگر صرفاً صحبت کردن نیست بلکه به واسطه حرکات، ژست ها، لحن صدا نیز ارتباط صورت می‌گیرد (گلدنبرگ و گلدنبرگ^[۵۰]، ۲۰۰۰؛ ترجمه حمیدرضا،حسین شاهی برواتی، سیامک نقشبندی ‌و الهام ارجمند، ۱۳۸۵).

1. 1. ارتباط شامل جنبه‌های رابطه ای و محتوایی است: ارتباط فقط ارائه و انتقال اطلاعات به سایرین نمی باشد. بلکه روابط بین افرادی که در ارتباط هستنـد را نیز مشخص می‌کند. عبارت نمی دانم یادت می مانـد در را ببندی ؟ و یا چند بار به تو بگویـم که آن در لعنتی را ببند هر دو دربردارنده مفهوم تقاضای بستن در از یک نفر است . اما در هر یک از این دو جملــه رابطه تعریف شده به وضوح متفاوت است. اغلب صحنه ای یکسان که به دو شیوه متفاوت بیان می شــود، می‌تواند به وجود رابطه متفاوت اشاره داشته باشـــد (آذری ، ۱۳۸۴).

1. 1. استفاده از علایم نگارش یک ویژگی مهم ارتباط است: زمانی که با سلسله ای از تعامــلات روبرو هستیم، همیشه روشن نیست که محرک چیست و یا پاسخ کدام اســـت. ‌بنابرین‏ ممکن است زنی به خاطر این که شوهرش دیر به خانه می‌آید نق بزند، حال آن که اتفاقاً شوهر به خاطر نق زدن های همسرش دیر به خانه می‌آید. ‌بنابرین‏ ممکن است آن دو دیگری را علت تعارض بدانند. در حالی که نحوه درک ارتباط و بیان علت رفتار بستگی به ایـن دارد که طرفین، رابطه میان خود را چگونه نقطه گذاری می‌کند. نقطه گذاری، الگوهای ارتباطی را نظم داده و برای پیشبرد روابط حیاتی است. از نظــر سوم شخص، ارتباطات ممکن است بدون وقفه به نظر برسد، اما شرکت کنندگان ارتباط را به طور دلخواه تعیین می‌کنند، به طوری که آغاز و پایانی داشته باشد .این تصمیمات دلخواه نقطه گذاری نامیده می شود. اگر دو نفر ارتباطی را به نحوه ای گوناگون نقطه گذاری کنند در روابط شان مشکل ایجاد خواهد شد(آذری ، ۱۳۸۴).

1. 1. ارتباط می‌تواند به انواع عددی (کلامی) و مقیاسی تقسیم می شود: در ارتباط کلامی پیام ها در غالب کلمات نوشته شده یا گفته شده رمز بندی می شود. ‌بنابرین‏ معنی پیام ها از ماهیت ترتیب کلمات روشن می شود. به عنوان مثال نمایش ساعت ۸ بعد از ظهر شروع می شـود. در چنین جمله هایی واقعیت از طریق رمز کلامی ابلاغ می شود. اما ارتباط قیاسی، تمامــی ارتباطات غیر کلامی مثل ژست ها و حرکات بدنی، بیان چهره ای، لحن صدا را در بر می‌گیرد. در این نوع ارتبـاط شعر، موسیقی، نقاشی و سایر جنبه‌های هنری هم دخالــت دارد. واتزولایک به طور مستدل در کتاب خود به نام «زبان تغییر» بیان نمود که ارتباط عددی با ‌نیم‌کره چپ و ارتباط قیاسی با ‌نیم‌کره راســت مغز در ارتباط است(آذری ، ۱۳۸۴).

1. هر گونه ارتباط بین دو فرد یا بین دو گروه ممکن است به درجات مختلف قرینه ای یا تکمیلـــی باشد: تعامل قرینه ای بر این دلالت دارد که طرفین ارتباط در موقعیت مساوی قرار دارند. اگر در ارتباط برابری وجود داشته باشد، هر نفر رهبری را به نوبت به دست گیرد، رابطه متقارن است، اما اگر یکی رهبری کند و دیگری پیروی این رابطه تکمیلی است گلدنبرگ و گلدنبرگ، ۲۰۰۰؛ ترجمه حمیدرضا،حسین شاهی برواتی، سیامک نقشبندی ‌و الهام ارجمند، ۱۳۸۵).

نظریه ارتباطی سالیوان^[۵۱]:

اولین کسی که برای تحلیل رفتار آدمی به شیوه ای متفاوت با رویکردهای انفرادی قدم برداشت سالیــوان بود. وی اســاس تعیین رفتار آدمی را در روابط بین فردی جستجو کرد. او ‌به این باور رسید که روش آدمی به نحوه رفتار افرادی که با او واکنش متقابل دارند بستگــی دارد. بدین ســان نقطه عطفی در تعیین رفتار آدمی بود. همزمان با فعالیت های او پدیده جدید گروه درمانـــی به وسیله اسلونس و مورنو^[۵۲] پدید آمد. در این رویکرد جدید به جای مطالعه و درمان انسان در قالب فردی به مطالعه او درحیطه روابط جمعی مبادرت می ورزند، زیرا معتقدند که فرد بدون ارتباط با اعضای گروه وجود ندارد (فرانکل^[۵۳] ، ترجمه تبریزی ،۱۳۸۲؛ به نقل از شریفی، ۱۳۹۰).

نظریه تحلیل ارتباط محاوره ای برن^[۵۴]:

خانواده نخستین پایگاهی است که پیوند بین کودک و محیط اطراف او را به وجود می آورد.کودک در خانواده پندارهای اولیه را فرا می‌گیرد و از لحاظ ذهنی رشد می‌یابد, شیوه های سخن گفتن را می آموزد, و سرانجام نگرش هایش شکل می‌گیرد. بر سبک های تفکر فرزندان اثر گذار باشد(جلایر,۱۳۹۱,ص۳۸).

۲-۹-۵- مدرسه و شغل

آخرین متغییر مؤثر در رشد سبک‌های تفکر, دوران مدرسه و نهایتاً شغل است. مدارس و مشاغل مختلف مشوق سبک های متفاوتی در انسان هستند موسس یک کمپانی به طور متفاوتی نسبت به یک کارگر خط تولید تشویق می شود. همان‌ طور که افراد برای دنبال کردن زندگی ممکن است با توجه به نظام پاداش خود جنبه هایی از سبک های تفکر را تشویق یا محدود کنند.

به طور متوسط مدارس در اکثر نقاط جهان احتمالا سبک تفکر اجرایی, جزئی نگر و محافظه کارانه را تشویق می‌کنند. دانش آموزانی با هوش تلقی می شود که هر چه به آنان گفته می شود به درستی انجام می‌دهند. مدارس خود را عامل اجتماعی کننده تلقی می‌کنند. ولی کودکان چگونگی تفکر درباره امور و انجام آن را از طریق فرهنگ می آموزند.

این امر نسبتا نادر است که استقلال عقلایی تشویق شود مگر اینکه در بالاترین سطح تحصیلی مانند فارغ التحصیل در درجه دکتری. هر چند حتی در این سطح نیز تفکر قانون‌گذار به طور خاص تشویق نمی شود( استرنبرگ,۱۳۸۰,ص۱۵۵).

۲-۱۰- تعریف نوآوری

وقتی تحولات شتاب می گیرند، بر پدیده ها پیچیدگی و ابهام حاکم می شود و سیستم ها از حالت تعادل خارج می‌شوند وضعیت بحرانی شده و دیگر قانونمندی مرسوم بر پدیده ها حاکم نیست (فقیهی فرهمند،۱۳۸۲،ص۱۱).

با چنین شتاب روزافزون تحولات و دگرگونی ها در دنیای کنونی، فرایند تغییر و تحول مستمر از عمده ترین جریان های حاکم بر حیات بشری شده است. از این رو شرکت های و سازمان هایی که خواهان ایجاد یا حفظ مزیت رقابتی هستند، مجبورند که انعطاف پذیر و پذیرای تغییرات باشند. در چنین دوره ای نوآوری، تکیه گاه اصلی سازمان ها است ( میر کمالی و چوپانی، ۱۳۹۰،ص۱۶۱).

نوآوری ایده یا تولید نوآوری از دیدگاه راجرز(به نقل از منطقی ۱۳۸۰)، ناظر به روش یا موضوعی است که ازنظر فرد، جدید تلقی می شود. جدید بودن ایده به اولین کاربر و یا کشف آن بستگی چندانی ندارد. پس جنبه تازگی یک نوآوری را می توان با توجه به دانش ،گرایش یا تصمیم در کاربرد آن توجیه کرد. منطقی(۱۳۸۴) در یک جمع بندی معتقد است: نوآوری نتیجه ابتکار و بهره برداری از آن است. امروزه ، محققان اجرای نوآوری را فرایند پیچیده ای می دانند که افراد، سازمان ها و جوامع و همچنین عوامل سیاسی ، اقتصادی- اجتماعی، روشن شناختی و دیگر سازمان ها را شامل می شود. منطقی روند به کارگیری دانش را ، حرکت از یک دیدگاه ساده و فعلی به سمت رویکردی تبادلی و پویاتر معرفی ‌کرده‌است. از این رو نوآوری عبارت است از فراهم آوری چیزی که در مقایسه با ساخت های ذهنی حاصل از عادات متفاوت باشد(تورانی و همکاران،۱۳۹۱،ص۱۰).

«هالت »اصطلاح نوآوری را دریک مفهوم وسیع به عنوان فرایندی برای استفاده از دانش یا اطلاعت مربوط به منظور ایجاد یا معرفی، چیزهایی تازه و مفید به کار برده است .«وارکینگ»نیز توضیح می‌دهد که نوآوری هر چیزه تجدید نظر شده است که طراحی و به حقیقت در آمده باشد وموقعیت سازمان را در مقابل رقبا مستحکم کند و نیز یک برتری رقابتی بلند مدت را میسر سازد؛ به عبارتی نوآوری خلق چیز جدیدی است که یک هدف معین را دنبال وبه اجرا رساند. «الوانی »می‌گوید: نوآوری یا ابداع،کار بردی وعملی کردن افکار واندیشه های نو وبدیع ناشی از خلاقیت است. «البر شیت »بیان می‌کند : نوآوری، تبدیل خلاقیت (ایده ی نو ) به عمل ویا نتیجه (سود) است. «رابینز»می‌گوید نوآوری، فرایند فزآینده ی خلاق وتبدیل آن به محصول، خدمات وروشهای جدید عملیات است( شایق ،۱۳۹۰،ص۷۹).

در خصوص نوآوری امام صادق(ع)می فرمایند «من دوست دارم که آدمی دارای حرفه وفنی(نو)را ببینیم که به دنبال کار وکسب روزی باشد . پیامبر اکرم(ص)نیز درجه فرد نوآور را بالاتر برده و خداوند را نیز علاقه مند به او می‌داند و می فرمایند: «خداوند بنده مومنی را دوست دارد که در حرفه و پیشه جدیدی باشد(نهج البلاغه،ص۷۵۰به نقل شاه حسینی،۱۳۸۸ ،ص۵۵و۵۶).

۲-۱۱- تفاوت خلاقیت و نوآوری

مفاهیم خلاقیت و نوآوری مشابه هم به نظر می‌رسند حقیقت نیز چنین است هر دو مفهوم ارتباط نزدیکی به هم دارند چرا که هر دو به ایجاد ایده و پدیده جدید معطوف هستند با این تفاوت که خلاقیت به عنوان عامل فردی، ذهنی و درونی، ریشه نوآوری محسوب می شود(رمضانی، ۱۳۸۸،ص۲۰).

اندیشمندان در تعریف هایی از خلاقیت و نوآوری به دست می‌دهند بر تمایز بین این دو مفهوم تأکید می‌کنند. «اسلیکوف»تفاوت خلاقیت و نوآوری را این چنین بیان می‌کند: خلاقیت دانه و نوآوری گیاه و ثمره ی آن است«البر شیت» خلاقیت را فعالیت ذهنی وعقلایی برای وجود آوردن ایده ای جدید و بدیع می‌داند، حال آنکه نوآوری را معنای تبدیل خلاقیت به عمل یا نتیجه قلمداد می‌کند. او نوآوری را عملیات و مراحل مورد نیاز برای نتیجه گیری یک فکر بکر و واقعیت جدید می‌داند. ولی توانایی تبدیل آن ها را به نوآوری نداشته باشد؛ ازاین رو فرد نوآور غالبأ خلاق است ولی افراد خلاق الزاماً نوآور نیستند. همچنین «رزتعلد وسروو» ماهیت خلاقیت با اختراع را نوآوری به وسیله ی معادله ی زیر تفکیک کردند:

انتفاع+اختراع+مفهوم=نوآوری( شایق،۱۳۹۰،ص۸۰).

در حقیقت، نوآوری بیشتر جنبه عملی دارد. در حقیقت، نوآوری محصول نهایی عمل خلاقیت است. خلاقیت پیدایی و تولید یک اندیشه و فکر نو است در حالی که نوآوری عملی ساختن آن اندیشه و فکر است. به عبارت دیگر ، خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه‌های نو، ذهنیت های جدید و فکر تازه است ولی نوآوری به معنای کاربردی ساختن و به محصول و تولید رساندن آن افکار نو و ذهنیت جدید است. خلاقیت حاصل بدیعیت و تازگی است و نوآوری به کارگیری این تازگی در جامعه است به ساده ترین زبان خلاقیت تازگی ایجاد شده و نوآوری تازگی منتقل شده است(الینیک, ۱۳۸۵,ص۱۱۸).

‌بنابرین‏، خلاقیت لازمه و زیرساخت نوآوری است و تحقق چیزی نو وابسته به خلاقیت می‌باشد. در واقع خلاقیت بستر رشد و پیدایی نوآوری است. در این باره کونتر(۱۹۸۸)معتقد است که نوآوری به کارگیری ایده های نوین ناشی از خلاقیت است و می‌گوید: نوآوری می‌تواند محصولی جدید یا راهی برای انجام کاری باشد؛در حالی که خلاقیت توانایی و قدرت ایجاد فکر یا ایده جدید است.

خلاقیت=استعداد+تخیل+تجسم+ تفکر

نوآوری₌ اقدام و ایجاد محصول+ تفکر+ توجه+ استعداد( امیر حسینی،۱۳۸۹،ص۱۲و۱۳).

۱-۴ اهداف تحقیق

هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر میزان اثربخشی آموزش کارکنان مراکز بهداشت می‌باشد.

۱-۵سوالات تحقیق

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل “نیازسنجی” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” آموزشگر ” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” روش ” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” شرایط اجرا ” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” محتوای آموزشی ” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” ارزیابی ” برنامه های آموزشی به چه میزان در اثر بخشی آموزش کارکنان مؤثر ‌می‌باشد؟

۱-۶فرضیه های تحقیق

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل “نیازسنجی” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” آموزشگر ” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” روش ” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” شرایط اجرا ” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

1. 1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” محتوای آموزشی ” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

1. از تحلیل دیدگاه آزمودنی ها عامل ” ارزیابی ” برنامه های آموزشی تاثیر زیادی بر اثربخشی آموزش کارکنان دارد.

۱-۷تعاریف و اصطلاحات

۱-۷-۱تعاریف مفهومی:

نیازسنجی آموزشی : اقدامی است که فاصله یا اختلاف بین « آنچه هست» و « آنچه باید باشد را معلـوم می‌کند و نشـان می‌دهد کـه آموزش بر چـه چیزی باید تاکیـد داشتـه باشـد بعبارتی نیازسنجی آموزشی به ارائه طرحی برای فعالیت آموزشی منتهی می شود که شامل پاسخهایی برای سؤالهایی نظیر « فراگیران چه مطالبی را باید بیاموزند؟ ، «آموزش به چه روش‌هایی و چه وقت ارائه خواهد شد؟«، «چه نوع مطالب یا مواد آموزشی باید در اختیار آنان قرار داده شود؟» می‌باشد. (محمدی،۱۳۸۵)

آموزشگر: کسی است که ‌بر اساس توان ویژه ای به استخدام درمی آید تا مقاصد هدایت وراهنمایی تجربه های یادگیری دانشجویان را برعهده گیرد .

روش: به مجموعه تدابیر منظمی که برای رسیدن به هدف، با توجه به شرایط و امکانات اتخاذ می شود “روش ” گویند.

شرایط اجرا: به صور کلی اقداماتی که برای برگزاری هر چه موثرتر دوره ­های آموزشی که به طور مستقیم با روند آموزش در ارتباط نیستند مانند (تسهیلات آموزشی ، منابع ، پشتیبانی آموزشی از فراگیران، برگزاری مستمر دوره های آموزشی ،زمان و محیط برگزاری دوره ­های آموزشی ).

محتوای آموزشی: محتوا چیزی است که قرار است آموزش داده شود . محتوا شامل کلیه مطالب ، مفاهیم و اطلاعات مربوط به یک دوره­ مورد نظر است .

ارزیابی: به یک فرایند نظامدار برای جمع‌ آوری ،تحلیل و تفسیر اطلاعات گفته می شود و ‌به این منظور که تعیین شود آیا ‌هدف‌های‌ مورد نظر، تحقق یافته اند یا درحال تحقق یافتن هستند و به چه میزانی؟

اثربخشی: اثربخشی‌ سازمان‌ عبارت‌ است‌ از درجه‌ یا میزانی‌ که‌ سازمان‌ به‌ ‌هدف‌های‌‌ موردنظر خود نائل‌ می‌آید. اثربخشی‌ یک‌ مفهوم‌ کلی‌ دارد. به‌بیان‌ ساده‌تر اثربخشی‌ را می‌توان‌ « انجام‌ کارهای‌ درست » نامید.

۱-۷-۲تعاریف عملیاتی:

اثر بخشی: درجه ای است که کارکنان نسبت به دوره واکنش مثبت نشان داده ،تحصیل دانش کرده ،تغییر رفتار داشته و از نتایج آموزش بهره مند گردیده اند.

تعریف عملیاتی ۶ عامل مؤثر(نیاز سنجی،آموزشگر،روش،شرایط اجرا، محتوای آموزشی ،ارزیابی) در اثر بخشی آموزش نمره­ای است که کارکنان مراکز بهداشت عسلویه ‌به این عوامل در پرسشنامه می‌دهند.

۱-۸ مدل مفهومی پژوهش

۱-۸-۱متغیرهای مستقل تحقیق :

در این پژوهش هر یک از عوامل مؤثر در اثربخشی آموزش به عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته می‌شوند. ‌بنابرین‏ ۶ عامل “نیاز سنجی”،”آموزشگر”،”روش”،”شرایط اجرا”، “محتوای آموزشی” و”ارزیابی”متغیرهای مستقل می‌باشند.

۱-۸-۲ متغیرهای وابسته تحقیق :

از آنجا که هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر میزان اثربخشی آموزش کارکنان مراکز بهداشت می‌باشد، شاخص اثربخشی به عنوان متغیر وابسته این تحقیق تعریف می شود

نیاز سنجی

آموزشگر

روش

شرایط اجرا

محتوای آموزشی

ارزیابی

اثربخشی آموزش

نمودار ۱-۱ : مدل مفهموی تحقیق

طبق این مدل برای اثربخشی بیشتر فرایند آموزش هر یک از متغیرهای مستقل می‌توانند به طور مستقیم بر روی اثربخشی آموزش تاثیر داشته باشند. که با تهیه پرسشنامه میزان این اثربخشی از دیدگاه کارکنان مراکز بهداشت عسلوبه بررسی خواهد شد.

در این پژوهش برای اندازه ­گیری میزان تاثیر عوامل یاد شده بر اثربخشی دوره آموزشی از پرسشنامه محقق ساخته استفاده خواهد شد . در این پرسشنامه سعی بر این خواهد بود که نظر آزمودنی ‌در مورد میران تاثیر عوامل یاد شده بر اثربخشی دوره ­های آموزشی دریافت گردد و میزان تاثیر هر عامل بررسی و تحلیل گردد.

فصل دوم

نظریه ها و پیشینه ی تحقیق

۲-۱مقدمه

با توجه به اینکه یکی از موانع توسعه در کشورهای توسعه‌ نیافته و یا در حال توسعه کمبود نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده است و آموزش‌های رسمی و دانشگاهی نیز مشکلاتی نظیر عدم انعطاف‌پذیری، عدم هماهنگی با تحولات و شرایط جامعه، طولانی بودن زمان و هزینه را داشته و برای همه افراد در تمام شرایط مقدور نمی‌باشند، آموزش‌های غیر رسمی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌گردند.

۱۲-۱-۲- مهارت های فرایند تدریس

فرایند تدریس مجموعه اعمالی است سنجیده،منطقی و پیوسته که به منظورارائه درس ‌از طرف‌ معلم صورت می‌گیرد.توانایی هایی که معلم برای اجرای این اعمال کسب می‌کند،مهارت های فرایند تدریس نامیده می‌شوند.(شعبانی،۱۳۸۴)

الف: مهارت های قبل از تدریس

این بخش به فعالیت ها و اقداماتی که معلم پیش از شروع درس انجام می‌دهد مربوط می‌گردد که شامل:

الف) طراحی برنامه تدریس

فرایندی است که طی آن، برنامه کار معلم در طول سال تحصیلی مشخص می شود.

ب) زمانبندی یک درس برای یک سال تحصیلی

طرح درس سالانه عبارت است از تقسیم محتوای یک ماده ی درسی در یک دوره معین به مراحل و گام‌های مناسب و مشخص ‌بر اساس ‌هدف‌های‌ کلی و رسیدن به نتایج تعیین شده ی آموزشی.

طرح درس سالانه، اهداف کلی هر موضوع درسی را در هر پایه همراه با جدول زمان بندی شده محتوای درسی در یک سال تحصیلی نشان می‌دهد که در ابتدای سال طراحی و به تعداد ماه ها تقسیم می شود.

ج) زمانبندی یک درس برای ثلث، ماه و هفته

تقسیم محتوای درس و سایر فعالیت های آموزشی به سه دوره سه ماه از سال تحصیلی با احتساب فرصت لازم برای دوره کردن درس در آخر سال تحصیلی.

د) طرح درس روزانه

طرح درس روزانه، برنامه ای است مدون، و سنجیده که معلم قبل از تدریس، برای یک جلسه درس، تهیه می‌کند

ر) تعیین هدف درس جدید

معلم با بهره گرفتن از اصول و فنون طبقه بندی هدف ها ،اهداف مطالب جدید را برای طرح درس روزانه مشخص می‌کند.

ز) تعیین رفتار ورودی.

رفتار ورودی آموخته ها و توانائیهایی است که شاگردان قبل از شروع درس جدید باید آن ها را کسب کرده باشند تا بتوانند درس جدید را فراگیرند .اگر معلم از میزان معلومات و مهارت‌های قبلی دانش آموزان خود آگاه نباشد ممکن است عده ای از آنان درس جدید را درک نکنند .(شعبانی،۱۳۸۱)

ن) تهیه آزمون رفتار ورودی

با اجرای این آزمون، می توان توانایی ها و مهارتهایی که دانش آموزان فاقد آن ها هستند یا مهارتهایی که دارند، تعیین کرد.

و) تعیین مراحل و روش های تدریس

به منظور نیل به اهداف آموزشی تعیین شده بهره گیری از روش های تدریس و الگوهای تدریس متناسب با ‌هدف‌های‌ درس و نوع مطالب و بحث، نوع کلاس، تعداد دانش آموزان و غیره روش‌ها و الگوهای خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ه) انتخاب رسانه

انتخاب رسانه های مناسب منجر به آموزش مؤثرتر خواهد شد. از یک رسانه آموزشی نمی توان در همه موقعیتهای آموزشی استفاده کرد. به طور کلی عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها (وسایل کمک آموزشی) عبارتند از: ۱- نوع ‌هدف‌های‌ آموزشی ۲- ویژگی‌های مخاطبان ۳- روش های فنون آموزشی ۴- قابلیت رسانه برای انتقال پیام مورد نظر ۵- جذابیت رسانه ۶- کیفیت فنی هنری ۷- عملی بودن و سهولت کاربرد ۸- اقتصادی بودن(شعبانی،۱۳۸۴)

و) تعیین فعالیت های یادگیری

این قسمت اساس طرح درس را تشکیل می‌دهد و باید به کامل‌ترین وجه تنظیم گردد. مطالب ارائه شده باید دارای پیوستگی و نظم منطقی باشد معلم باید فعالیت‌هایی را که به روش‌ها و فنون تدریس مربوط می شود در ارائه درس به اختصار مشخص نماید و تنها نام بردن از عنوان کلی روش‌ها و الگوهای تدریس کافی نیست.

ی) ارزشیابی

معلم قبل از شروع درس جدید باید اطمینان حاصل کند که دانش آموزان مطالب درس قبل را می دانند. به همین دلیل به هر طریق که لازم می‌داند از پیش دانسته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد.(آقازاده،۱۳۸۴)

ب: مهارت های ضمن تدریس

الف) مهارت اجرای آزمون رفتار ورودی

با اجرای این آزمون، می توان توانایی ها و مهارتهایی که دانش آموزان فاقد آن ها هستند یا مهارتهایی که دارند، تعیین کرد.

ب) مهارت برقراری ارتباط

ارتباط در امر تدریس فرایندی است که به منظور ارسال و دریافت پیام، بین پیام دهنده (معلم) و پیام گیرنده (دانش آموز) برقرار می شود.

ج) مهارت تمرکز بخشی

یکی از وظایف مهم معلم این است که بتواند عوامل مخل ارتباط بین خود و دانش آموزان را شناسایی کرده و با تکنیک های خاص (مانند: کنترل صدا، حرکت در کلاس، توجه دادن کلامی و غیرکلامی، سکوت و…) آن ها را برطرف سازد(شعبانی،۱۳۸۱)

د) مهارت آماده سازی

فعالیتی است که معلم از طریق آن سعی می‌کند ارتباطی معنا دار بین تجربیات قبلی و انتظارات و نیازهای دانش آموزان با اهداف آموزشی کلاس برقرار کند.

ر) مهارت ارائه درس جدید

مهارت ارائه درس نیز شامل دو قسمت است : مهارت درانتخاب و تنظیم مطلب و مهارت در روش ارائه آن

ز) مهارت جمع بندی

عبارت است از اعمال و یا گفتار معلم که به وسیله او، طراحی می‌شوند تا ارائه مطلب درسی را به نتیجه و پایانی مناسب برسانند.

ن) کلاس داری یا مدیریت کلاس

مهارتی است که معلم به وسیله آن، کلاس خود را در سطح انضباطی مطلوبی کنترل می کند تا بدون تأثیر عوامل مخل، اهداف آموزشی را محقق سازد (همان منبع،۱۳۸۱).

ج: مهارت های پس از تدریس

الف) فعالیت های تکمیلی

اگر درسی که ارائه می شود به جمع بندی نیاز دارد معلم باید نوع آن را انتخاب کند. جمع بندی و نتیجه گیری به ۳ منظور به کار می رود که با بیان فصیح و رسا، ادا می شود. ۱- برای تحکیم آموخته های دانش آموزان ۲- ایجاد احساس موفقیت ۳- تأکید بر نکات مهم. چنانچه برای تکمیل درس تمرین لازم باشد باید نوع تمرین و چگونگی انجام آن در طرح درس مشخص گردد(صفوی،۱۳۸۴)

ب) ارزشیابی

پس از پایان یافتن تدریس ، معلم از نتیجه ی کار خود و میزان آموخته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد. ارزشیابی در این مرحله، بازخوردی را فراهم می‌کند که هم معلم و هم دانش آموزان خود را بسنجند و اطمینان یا عدم اطمینان از تحقق هدف های کلی درس با اتکاء به افعال رفتاری که از دانش آموز سر می زند، مشخص می شود.

صاحب نظران، فرایند تدریس را به وسیله ی مدل های مختلفی نشان داده‌اند. رایج ترین این مدل ها از سه قسمت مجزای برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی تشکیل یافته است. تقریباً تمام متخصصان تدریس ‌در مورد برنامه ریزی تدریس اتفاق نظر دارند، اما عناصر برنامه ریزی و ترتیب و توالی آن ها با یکدیگر متفاوت است. آرمسترانگ^[۳۸] ، دنتون^[۳۹] و ساویچ^[۴۰] (۱۹۷۸)، یک مدل پنج مرحله ای را برای وظیفه تدریس پیشنهاد کرده اندکه مراحل آن عبارت است از:

۱) مشخص کردن اهداف عملکرد

۲) شناخت دانش آموزان

۳) انتخاب روش های آموزشی

۴) ایجاد تعامل با دانش آموزان

۵) ارزشیابی اثربخشی آموزشی (نیکنامی، ۱۳۷۷).

معیارهای تدریس اثربخش را می توان با توجه به مقوله های مورد ارزیابی در پرسشنامه های ارزشیابی استادان مراکز آموزش عالی که دانشجویان تکمیل می‌کنند، شناسایی کرد. به عنوان مثال «پرسشنامه ارزشیابی دانشجویان از تدریس» که در دانشگاه آیوا (۱۹۹۵) به کار گرفته می شود دارای سه مقوله کلی با عنوان رفتار شخصی مدرس، رفتار تدریسی و رفتار حرفه ای می‌باشد که هر یک به مقوله های جزیی تری تقسیم می‌گردد (خیر، ۱۳۸۰).