ه) چون دیه مجازات محض یا خسارت محض نیست، بسیاری از صاحب­نظران و مراجع رسمی به تناقض­گویی افتاده­اند. برای نمونه اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۶۴۵٧/٧، مورخ ١٨/١١/١٣۶٧ خود دیه را دین دانسته و برای آن ماهیتی صرفاً حقوقی قائل شده و برعکس در نظریه مشورتی شماره ٩٠۵/٧، مورخ ١/٢/١٣٨٠ خود با تصریح ‌به این که وصول دیه نیاز به تقدیم دادخواست ندارد، ماهیتی کیفری برای آن قائل شده است. این تناقض نشانه آن است که دیه ماهیتی مرکب از مجازات و خسارت دارد.

اگر بخواهیم از دو نظریه خسارت یا مجازات بودن دیه یکی را انتخاب کنیم با توجه به شرح رفته ماهیت خسارت بودن دیه برتری دارد اما نمی­ توان با یقین ‌به این نتیجه رسید. به نظر نگارنده ماهیت دوگانه دیات با توجه به موارد متعدد می ­تواند کاربرد داشته باشد، برای نمونه ‌می‌توان در قتل عمد و شبه عمد جنبه مجازات و در خطای محض ماهیت خسارت تعیین نمود.

در میان حقوق­دانان کشورمان اساتید به نامی چون آقایان دکتر کاتوزیان^۱، دکتر اردبیلی^۲، دکتر آشوری^۳، دکتر حسین میر محمد صادقی^۴، دکتر عباس زراعت ^۵ بر اساس نظریات مطروحه و با لحاظ قانون و رویه قضایی، ماهیت تلفیقی دیه را برگزیده اند.

در میان فقهای حنفیه همان‌ طور که قبلاً ذکر نمودیم ماهیت دیات را به طور صریح جبران خسارت دانسته ­اند و قولی بر خلاف آن یافت نمی­ شود.

مبحث دوم: شرایط و ارکان تحقق دیه

در این مبحث به دنبال آنیم تا بدانیم چه شرایطی باید وجود داشته باشد تا دیه تحقق پیدا کند. این مبحث از چهار گفتار تشکیل شده است که در آن ارکان و شرایطی که برای تحقق دیه و مسئولیت کیفری و مدنی ضروری است را بررسی خواهیم کرد. در گفتار اول به فعل زیان­بار خواهیم پرداخت که مشتمل بر فعل زیان­بار و عدم مشروعیت و فعل زیان­بار و تقصیر ‌می‌باشد. در گفتار دوم ضرر و زیان را مورد بررسی قرار خواهیم داد و شرایطی را برای تحقق آن بیان می­داریم. در گفتار سوم به متضرر از جرم پرداخته و دو مورد محقون الدم بودن و مقصر نبودن را در جهت تکمیل این گفتار بیان می­داریم و در پایان در گفتار چهارم رابطه سببیت را مورد بررسی قرار داده و نتیجه خواهیم گرفت که اگر رابطه سببیت بین فعل زیان­بار و ورود ضرر و زیان وجود نداشته باشد نمی­ توان شخص مرتکب را مسئول در پرداخت دیه دانست.

۱- کاتوزیان، ناصر، مسئولیت مدنی، ج ٨، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ١٣٨۶، ص ۶٩

۲- اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، نشر میزان، تهران، ۱۳۸۱، ص ١۵٣

۳- آشوری، محمد، آئین دادرسی کیفری، ج١،انتشارات سمن، چ ٨، تهران، ١٣٨٣، ص ٢۶۵

۴- میر محمد صادقی، حسین، جرایم علیه اموال و مالکیت، ویرایش ٣، نشر میزان، تهران، ١٣٧٨، ص ۴١ و میر محمد صادقی، جرایم علیه اشخاص، ص ١٩٧

۵- زراعت، پیشین، ص ۴١

گفتار اول: وجود فعل زیان­بار

همان­طور که گفته شد یکی از ارکان تحقق مسئولیت مدنی و کیفری (دیه) فعل زیان­بار ‌می‌باشد. همان­گونه که از لفظ فعل زیان­بار برمی­آید به عملی می­گویند که زیانی در بر داشته باشد که این زیان به دو صورت تقصیر و عدم مشروعیت متجلی می­گردد. در گفتار اول به بحث عدم مشروعیت می­پردازیم و خواهیم دید که اگر عمل شخصی مشروع باشد وی دارای مسئولیت کیفری یا پرداخت دیه نیست، گر چه عمل وی زیان­بار و موجب نقص عضو یا ضرر دیگری شود. در گفتار دوم تقصیر را به عنوان یکی از ارکان فعل زیان­بار مورد بررسی قرار داده و به تعاریف مختلف و متفاوت از آن می­پردازیم.

الف)فعل زیانبار و عدم مشروعیت

در هر مورد که از عملی به دیگری زیانی برسد مسسئولیت مدنی و کیفری ایجاد نخواهد شد، بلکه باید کار زیان­بار در نظر اجتماع ناهنجار باشد و اخلاق عمومی ورود ضرر را ناشایسته بداند و هم­چنین در قوانین موجب نهی یا مجازات باشد. «در پاره­ای از قوانین مانند قانون مدنی فرانسه، مفهوم «تقصیر» را برای بیان نامشروع بودن کار زیان­بار کافی دانسته ­اند، زیرا ارتکاب تقصیر در نظر قانون یا عرف ناپسند و شایسته نکوهش است و دیگر نیازی به تصریح دوباره نمی ­باشد.

این تعبیر در صورتی درست است که تقصیر منبع منحصر مسئولیت باشد ولی در نظام­های حقوقی که مسئولیت بدون تقصیر، هرچند به طور استثنایی وجود دارد، اشاره به لزوم مشرو ع بودن فعل لازم است.»^۱

۱- کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی، وقایع حقوقی، انتشارات شرکت سهامی انتشار،چاپ نهم، تهران، ۱۳۸۴، ص ۵۶

پاره­ای از افعال با اینکه موجب زیان دیگران است، چون لازمه اجرای حقی است که قانون به شخص داده است، مسئولیتی به بار نمی­آورد و همه آن را مباح می­شمرند ولی گاه نیز به لحاظ طبیعت کاری که انجام شده است یا به دلیل حکم قانون نمی­ توان فعلی را که در شرایط عادی ممنوع و موجب مجازات و سبب ایجاد ضمان است، «نامشروع» نامید و شخص را مجازات نمود. در چنین مواردی مرتکب قابل سرزنش نیست و جبران خسارت (دیه) از وی خواسته نمی­ شود.

حال به چند مورد از عناوین معاف­کننده (مشروعیت فعل زیان­بار) می­پردازیم:

الف)دفاع مشروع^۱در موردی که شخص برای جلوگیری از ضرری که دیگری خواسته وارد کند در مقام دفاع، به او تعرض نماید و موجب جنایت یا خسارت بر وی گردد، عمل را دفاع مشروع می­نامند. برای نمونه دزدی به خانه­ای می­رود و مالی را می­رباید. صاحب­خانه مانع بردن مال می­ شود هنگام درگیری دزد مجروح و لباسش پاره می­ شود. در این مورد صاحب­خانه از مسئولیت کیفری و مدنی معاف است و دیه­ای بر او نیست، زیرا از مال خود دفاع کرده و فعل او مشروع بوده است.

ماده ۱۵ قانون مسئولیت مدنی در این باره مقرر می­دارد: «کسی که در مقام دفاع مشروع موجب خسارت بدنی یا مالی شخص متعدی شود، مسئول خسارت نیست، مشروط بر اینکه خسارت وارده برحسب متعارف متناسب با دفاع باشد.»

ب)حکم قانون^۲ یا مقام صالح^۳، در صورتی است که شخص به حکم قانون سبب ورود زیان به دیگری شود، در این صورت مسئولیتی ندارد، مانند پزشکی که به منظور جلوگیری از سرایت بیماری واگیردار شخصی را در قرنطینه نگهدارد یا برای سرایت بیماری و جلوگیری از مرگ، پای وی را قطع نماید. در این موارد شخص، مرتکب فعل زیان­باری شده اما از آنجایی که عمل وی به حکم قانون مشروع است شخص مسئولیتی ندارد و مستحق مجازات نیست.

۱- ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی

۲- بند ۲ ماده ۵۹ قانون مجازات اسلامی

۳- بند ۲ ماده ۵۶ قانون مجازات اسلامی

همچنین است ادعایی که به حکم دادگاه یا سایر مقامات صالح انجام ‌می‌گیرد. برای مثال اگر مأمور اجرا ناگزیر شود قفل در خانه­ای را بشکند یا به زور کسی را از ملکی بیرون کند، مسئول جبران خسارت یا دیه نیست.

ویژگی مشترک هیجان‌ها این است که چه خوشایند و چه ناخوشایند ، تنها در مغز باقی نمی مانند بلکه با تغییرات فیزیولوژیک و بدنی همراه هستند . احساس نوعی هیجان در مقابل یک تابلوی نقاشی یا شنیدن یک شاهکار موسیقی تنها این نیست که خیلی ساده بگوییم (( چقدر زیباست ! )). این ویژگی خیلی اهمیت دارد زیرا اجازه می‌دهد تا هیجان‌ها از احساسات ساده تمیز داده شود .همچنین این ویژگی مبنای مجموعه تحقیقاتی است که درباره روابط بین هیجان‌ها و جلوه های بدنی آن ها انجام گرفته است . برخی هیجان‌ها از بدو تولد حضور دارد اما برخی دیگر بعدا ظاهر می شود . در هر دو مورد ، یاد می گیریم که هریک از هیجانهایی که می‌توانیم حس کنیم ،‌به طور همزمان در خود و دیگران تأیید کنیم . برای صحبت کردن از هیجان‌ها و سهیم کردن اطرافیان در آن ها یادمیگیریم که هیجان‌ها را با واژه های خاصی تبیین کنیم ، مثل شادی ، شعف ، غم ، رنج ، گناه ، ترس و خشم ( موکیلی و دانتزر ، ۱۳۸۴ ، صص۱۳۵ ، ۱۳۶ ) .

از سوی دیگر بررسی‌ها نشان می‌دهند که هم عوامل فطری و هم عوامل آموختنی در بروز هیجان دخالت دارند . در واقع تعیین کننده های تکوینی اساس هیجان‌ها را تشکیل می‌دهند ، اما تجلی و شکل نمایش آن ها با تجربه ، محیط اجتمافی و فرهنگ ارتباط پیدا می‌کنند ( پارسا ، ۱۳۷۶ ، ص۲۶۴ ) .

۴-۱-۲ نظریه های هوش هیجانی

در بین روان شناسان ، سالووی و مایر (۱۹۹۰) به عنوان اولین کسانی که وجود یک مهارت شناختی مهم غیر از هوش را مطرح کردند ، شهرت یافته اند ( اسپکتور ، ۱۳۸۸ ، ص۱۲۹ ) .

هم چنین دکتر دانیل گلمن^[۲۰] از نتیجه تحقیقات سالووی و مایر و سایرین در پرفروش ترین کتابش به نام هوش هیجان در سال ۱۹۹۵ استفاده کرد و در این زمینه ، دو برنامه شناخت خود و رشد اجتماعی برای مدرسه ینوهاون نوشت ( آقایار و شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ ، ص۷۳ ) .

از طرفی ثرندایک^[۲۱] استاد دانشگاه کلمبیا اولین کسی بود که مهارت های هوش هیجانی را نام گذاری کرد. اصطلاحی که او به کار برد هوش اجتماعی بود که نشانگر مهارت افراد در کنار آمدن مؤثر با مردم است (برادبری و گریوز ، ۱۳۸۶ ، ص ۱۷ ) .

لئونل^[۲۲] هم برای اولین بار مفهوم هوش هیجانی را به زبان آلمانی در سال ۱۹۶۶ به کار برد . دکتر ریون بارون^[۲۳] هم پس از ۲۰ سال تحقیق پرسشنامه هوش هیجانی را ابداع کرد .تأکید باون بیشتر بر قابلیت های غیر شناختی بوده و پرسشنامه او میزان خودسنجی افراد در زمینه قابلیت‌های غیر شناختی را اندازه گیری می کرد که به نام پرسشنامه هوش هیجانی (EQI ) معروف است ( آقایار و شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ ، صص ۷۳ ، ۷۴) .

‌در مورد هیجان و هوش داروین ^[۲۴] ( ۱۸۸۴) معتقد است که بروز هیجان به صورت‌های مختلف به خودی خود همیشه سودمند و کارآمد نیستند بلکه جلوه هایی از رفتارهای سازش پذیر قبلی هستند . پلوچیک ^[۲۵] نیز معتقد است که هشت هیجان اصلی یا واکنش‌های بدنی الگودار وجود دارند که هرکدام با فرایند زیستی همه گونه ها مطابقت و سازگاری دارد . همچنین نظریه پردازان دیگراستدلال می‌کنند که هیجان‌ها دارای بافت زیستی و فطری نیستند ، بلکه بارتاب و نمایش آن ها معلول یادگیری است ( پارسا ، ۱۳۷۶ ، ص ۲۶۴) .

جان مایر ^[۲۶] معتقد است که هوش هیجانی مجموعه‌ای از توانایی‌های ذهنی است که به شما کمک می‌کند احساسات خود و دیگران را درک کنید و در نهایت به توانایی تنظیم احساسات خویش نایل گردید (الدر ، ۱۳۸۲ ، ص ۵۵ ) .

در این باره استیوهین^[۲۷] نیز عقیده دارد که هوش هیجانی عبارت است از توانایی مهار عواطف و تعادل برقرار کردن بین احساسات و منطق، به طوری که ما را به حداکثر خوشبختی برساند ( استیو ، ۱۳۸۴ ، ص ۱۱) .

همچنین تراویس برادبری وجین گریوز^[۲۸] می‌گویند هوش هیجانی همان توانایی شناخت، درک و تنظیم هیجان‌ها و استفاده از آن ها در زندگی است ( برادبری و گریوز ، ۱۳۸۴ ،ص ۱۴۸ ) .

از دید گلمن، هوش هیجانی این گونه تعریف شده است : ” مجموعه ی مهمی که آن را هوش هیجانی می نامیم شامل توانایی‌هایی است که فرد بتواند انگیزه ی خود را حفظ نماید، در مقابل ناملایمات پایداری نماید و تکانشهای خود را کنترل کند و کامیابی را به تعویق بیاندازد، حالات روحی خود را تنظیم نماید و نگذارد پریشانی خاطر ، قدرت تفکر او را خدشه دار سازد ، با دیگران همدلی کند و امیدوار باشد ( رنجبردار ، ۱۳۸۹، ص ۱۲ ) .

گلمن نیز ادعا نمود که هوش هیجانی سازهای مناسب برای موفقیت شغلی و کاری و به طور کلی موفقیت در زندگی است ( گل پرور ، خاکسار ، ۱۳۸۹ ، ص ۲۰) .

دانیل گلمن ضمن مهم شمردن هوش شناختی^[۲۹] و هوش هیجانی^[۳۰] می‌گوید: هوش شناختی در بهترین حالت خود تنها عامل ۲۰ درصد از موفقیت های زندگی است در حالی که ۸۰ درصد موفقیت ها به عوامل دیگر وابسته است و سرنوشت افراد در بسیاری از موارد در گرو مهارت هایی است که هوش هیجانی را تشکیل می‌دهند. در حقیقت هوش هیجانى عدم موفقیت افراد با ضریب هوش بالا و همچنین موفقیت غیرمنتظره افراد داراى هوش متوسط را تعیین مى کند. به طوری که مطالعات انجام شده در زمینه هوش هیجانی بیانگر آن است که افرادی که دارای هوش شناختی بالا و هوش هیجانى پایینی هستند در زندگی کاری و خصوصی خود موفق نیستند و برعکس افرادی که هوش شناختی پایین و هوش هیجانى بالایی دارند به موفقیت‌های بسیاری در زندگی کاری و خصوصی خود نائل می‌گردند. ‌بنابرین‏ هوش هیجانى پیش بینى کننده موفقیت افراد در زندگی کاری و خصوصی است ( مصطفی زاده ، ۱۳۹۰ ) .

گلمن ابعاد تاثیر پذیر از هوش هیجانی را شامل افزایش بازدهی شهصی ، موققیت شغلی ، پرورش و افزایش خلاقیت ، افزایش عملکردهای گروهی ، انگیرش و کاهش فشار روانی افراد می‌داند ( مقدم و همکاران ، ۱۳۸۷ ،ص ۱۰۰ ) .

به اعتقاد دیگینز^[۳۱](۲۰۰۴) هوش هیجانی به افراد در زمینه آگاهی بیشتر از روش های بین فردی، شناسایی و مدیریت تأثیر عواطف بر تفکر و رفتار، توسعه توانایی تشخیص تحرکات اجتماعی در محیط کار و درک چگونگی مدیریت روابط و بهبود آن ها کمک می کند . هوش هیجانی اما به طور کلی تعریف‌های هوش هیجانی به‌رغم ظاهر متنوع و متفاوتشان، همگی روی یک محور اساسی تأکید دارند و آن هم آگاهی از هیجانات، مدیریت آن ها و برقراری ارتباط اجتماعی مناسب است (کریمی ، لیث صفار ، حسومی ، ۱۳۹۰ ، ص ۲ ) .

1. 1. یگانه ،فریدون و بیژن منتظمی،حقوق بازرگانی (تجارت)، ۲۱۸- انتشارات کلاسیک، ۱۳۸۸ ،چاپ پنجم ، ۱۹۱ ↑

1. 1. عبادی ، محمد علی،حقوق تجارت، انتشارات گنج دانش ، ۱۳۷۲ ، چاپ نهم، نوبت پنجم،ص۱۶۴ ↑

1. 1. صدرزاده؛افشار –صدرزاده؛سید محسن-ادله اثبات دعوی در حقوق ایران،مرکز نشر دانشگاهی تهران؛۱۳۶۹-ص۶۱ ↑

   

1. 1. رضائی، روح اله- کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه تهران -مقاله اعتبار اسناد الکترونیک ، مجله نشریه حقوقی گواه، شماره۶،ص۷ ↑

1. 1. :مهدی پور عطایی،خسرو،تجارت الکترونیکی،مؤسسه فرهنگی دیباگران تهران، ۱۳۸۰ ،ص ۲۱ ↑

1. 1. – همان.ص۸ ↑

1. 1. ماده ٢ قانون تجارت الکترونیک، بند ز ↑

1. 1. وصالی ناصح،مرتضی، سردفتراسنادرسمی٣١همدان-مقاله قرارداد الکترونیک و مبانی اعتبار آن،ص۴۴ ↑

1. 1. :عبدالهی، محبوبه-شهبازی نیا،مرتضی-بیگی حبیب آبادی،احمد- مقاله شناخت دلیل الکترونیکی و ارزش اثباتی آن-ص۸ ↑

1. 1. : رضائی، روح اله،پیشین،ص۹ ↑

1. 1. معین، دکتر محمد، فرهنگ فارسی، جلد اول- انتشارات امیرکبیر-چاپ هشتم، تهران ۱۳۷۱-ص ۳۵۳ ↑

1. 1. جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق- انتشارات گنج دانش-چاپ نهم- تهران ۱۳۷۷-ص۸۱ ↑

1. 1. بختیاروند؛ مصطفی- بررسی ماهیت حقوقی امضای الکترونیک- پایان نامه کارشناسی ارشد- دانشگاه امام صادق(ع)- تابستان ۱۳۸۴-ص۹۸ ↑

1. 1. مقاله کاربرد گواهی الکترونیکی در سیستم‌های کاربردی-شرکت خدمات انفورماتیک، ↑

1. 1. محمدی موسوی،سیدرضا- بازپرس ویژه جرایم رایانه ای وفن آوری ارتباطات دادسرای ناحیه ۳۱ تهران-مقاله کاربرد امضای دیجیتال در دولت الکترونیکی ↑

1. 1. محسنی، حمید، دسترسی به اسناد و مدارک؛ ابزارها و الگوهای مناسب،”، مرکزاطلاع رسانی و خدمات علمی جهادسازندگی، اطلاع رسانی ش. ۲ دوره ۱۲ زمستان،ص۱۹ ↑

1. 1. سربازی، ناصر،حقوق تجارت الکترونیک،قابل دسترسی در اینترنت ۲۱/۶/۹۴ www.vekalat.org ↑

1. 1. عرفانی،محمود، ” حقوق تجارت،کلیات،برات،سفته،چک،اسنادالکترونیکی،قبض انبارعمومی ونمونه های کاربردی”،ج سوم،پاییز.-۱۳۸۵-صص۳-۱۷ ↑

1. 1. مافی، همایون،۱۳۸۷ تحلیلی بر عملکرد دیوان داوری دعاوی ایران – آمریکا »، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال دهم، شماره بیست و چهارم، بهار و تابستان،ص۱۷۷ ↑

1. 1. صفایی، حسین؛ حقوق مدنی، تهران، نشرمیزان، ۱۳۸۴، چاپ سوم، جلد دوم، ص۶۴ ↑

1. 1. – اسدی ، فاطمه،بررسی قواعد عمومی قراردادها در اسناد تجاری،مجله علمی تخصصی کانون وکلای دادگستری،منطقه فارس دوره سوم،شماره ۶ ، زمستان،۱۳۸۶،ص۶۵ ↑

1. 1. – اسدی ، فاطمه،بررسی قواعد عمومی قراردادها در اسناد تجاری،مجله علمی تخصصی کانون وکلای دادگستری،منطقه فارس دوره سوم،شماره ۶ ، زمستان،۱۳۸۶،ص۶۵ ↑

1. 1. قابل دسترسی در اینترنت به صورت آنلاین تاریخ مراجعه: ۲۹/۶/۹۴ http://www.hamvar.ir ↑

1. 1. قابل دسترسی در اینترنت به صورت آنلاین تاریخ مراجعه: ۲۹/۶/۹۴ http://www.hamvar.ir ↑

1. 1. قابل دسترسی در اینترنت به صورت آنلاین تاریخ مراجعه: ۲۹/۶/۹۴ http://www.hamvar.ir ↑

1. 1. . طبق تعریف ماده ۲ قانون تجارت الکترونیک ایران داده پیام (Data Message) عبارت است از: «هر نمادی از واقعه، اطلاعات یا مفهوم که با وسایل الکترونیکی، نوری و یا فناوری‌های جدید اطلاعات تولید، ارسال، دریافت، ذخیره یا پردازش می‌شود» ↑

1. 1. . همان، ص ۱۴۲ ↑

1. 1. . Uncitral Model Law on Electronic Commerce, Art. 11(1) ↑

1. 1. . EU 2000/31 Dirrective on Electronic Commerce, Art. 9(1) ↑

1. 1. . ماده یک قانون تجارت الکترونیک. ↑

1. 1. . ماده ۶ قانون مذکور مقرر می‌دارد: «هرگاه وجود یک نوشته از نظر قانون لازم باشد، داده پیام در حکم نوشته است…» ↑

1. 1. . ماده ۱۲ قانون مذکور مقرر می‌دارد: «اسناد و ادله اثبات دعوی ممکن است به صورت داده پیام بوده و در هیچ محکمه یا اداره دولتی نمی‌توان بر اساس قواعد ادله موجود، ارزش اثباتی داده پیام را صرفاً به دلیل شکل و قالب آن رد کرد» ↑

1. 1. . Chris Reed & John Angel, Computer Law, p 302 ↑

1. 1. . Transmission of mere Information ↑

1. 1. . Transmission of Unilateral Information ↑

1. 1. . Customs Declaration ↑

1. 1. . Paperless Trade ↑

1. 1. . Contract Formation Messages ↑

1. 1. . کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، ص ۲۸۲ ↑

1. 1. . دارابپور، مهراب، حقوق بیع بین‌المللی، ص ۱۸۶، ج اول، انتشارات گنج دانش، چاپ اول، تهران ۱۳۷۴ ↑

1. 1. . کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، ص ۳۲۴ ↑

1. 1. . دارابپور، سهراب، همان، ص ۲۰۲ ↑

1. 1. . Uncitral Model Law on Electronic Commerce, Art. 11(1) ↑

1. 1. . ماده ۲ قانون تجارت الکترونیک، بند الف ↑

1. 1. . J. A. Graham, Technology and Law: Comparative legal Aspects of Net – Business, p 60, 2nd Edition, Sweet & Maxwell, London 2001 ↑

1. 1. . i bid, p 60 ↑

1. 1. . i bid, p 61 ↑

1. 1. . Michael Chissick, Alister Kelman, Electronic Commerce: Law and practice, p 83 ↑

1. 1. . بند ۲ ماده ۱۴ ↑

1. 1. . فیضی چکاب، غلام نبی، «لحظه انعقاد قرارداد از طریق واسطه‌های الکترونیک»، مجموعه مقالات همایش بررسی ابعاد حقوقی فناوری اطلاعات، ص ۱۷۸، خرداد ۱۳۸۳ ↑

1. 1. . همان، ص ۱۷۹ ↑

1. 1. . کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، صص ۳۶۹-۳۶۷ و شهیدی، مهدی، تشکیل قراردادها و تعهدات، صص ۱۵۱-۱۵۰ ↑

1. 1. . ماده ۹۵۴ قانون مدنی مقرر می‌دارد: «کلیه عقود جائزه به موت احد طرفین منفسخ می‌شود و همچنین به سفه در مواردی که رشد معتبر است» ↑

1. 1. . بند اول ماده ۳۶۲ قانون مدنی مقرر می‌دارد: «به مجرد وقوع بیع مشتری مالک مبیع و بایع مالک ثمن می‌شود…» ↑

یکی از تعهدات مشترکی که برای اعضاء بر اساس ماده ۱۲ کنوانسیون باسل ایجاد شده است، همکاری با یکدیگر برای تصویب یک پروتکل در خصوص وضع قواعد و رویه های مناسب در خصوص مسئولیت و جبران خسارت ناشی از جابجایی فرامرزی و دفع زباله های خطرناک است. مشورتها در خصوص چنین پروتکلی از سال ۱۹۹۳ آغاز شده است که در پاسخ به نگرانی کشورهای در حال توسعه بود. دلیل این نگرانی کمبود بودجه کشورهای در حال توسعه و همچنین عدم برخورداری از تکنولوژی های مناسب برای برسی مشکل تخلیه غیرقانونی و نشت تصادفی زباله های خطرناک بود. پروتکل باسل ‌در مورد مسئولیت و جبران خسارت برای خسارات ناشی از جابجایی فرامرزی زباله های خطرناک و دفع آن ها (پروتکل مسئولیت) در پنجمین کنفرانس اعضای این کنوانسیون در سال ۱۹۹۹ تصویب شد. این پروتکل هنوز لازم الاجرا نشده است (ژانویه ۲۰۱۱)

هدف پروتکل مسئولیت درنظر گرفتن یک رژیم جامع مسئولیت و جبران خسارت سریع و مناسب برای خسارات ناشی از جابجایی فرامرزی زباله های خطرناک و دیگر زباله ها از جمله تصادفاتی که به خاطر حمل و نقل غیرقانونی اینچنین زباله هایی رخ می‌دهد است. این پروتکل دربردارنده قواعدی ‌در مورد مسئولیت و جبران خسارات برای خساراتی که به علت نشت تصادفی زباله های خطرناک در طی صادرات، واردات یا نابودی زباله ها ایجاد می شود. این پروتکل سؤالاتی را با این عنوان که چه کسی به لحاظ مالی در زمان تصادف مسئول شمرده می شود و همچنین این که تمامی ابعاد موجود در یک جابجایی فرامرزی زباله ها از نقطه ای که زباله ها حمل می‌شوند تا محل صادرات، ترانزیت بین‌المللی، واردات و دفع نهایی آن ها مورد بررسی قرار می‌دهد.

مواد ۱۵، بند ۱۷ و دیگر مقررات کنوانسیون باسل اعضای کنوانسیون به طور ویژه ای اعضاء را مجاز ‌کرده‌است تا در صورت نیاز و برای انجام مسئولیت هایشان و اجرا مؤثر کنوانسیون، مقررات آن را اصلاح کنند. متعاقب این مقررات، کنفرانس اعضاء در جلسه دوم خود در سال ۱۹۹۴ صادرات زباله های خطرناک برای دفع و نابودی از کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی به کشورهای غیر عضو این سازمان را ممنوع کرد. متن این اصلاحیه که موسوم به اصلاحیه کنوانسیون باسل ‌در مورد کنترل جابجایی فرامرزی زباله های خطرناک و دفع آن ها (اصلاحیه ممنوعیت ۱۹۹۵) است تمایز بین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی با کشورهای غیر عضو این سازمان را استفاده نمی کند. در مقابل، این پروتکل صادرات زباله های خطرناک برای دفع نهایی و بازیافت کردن از آنچه به ‌عنوان کشورهای ضمیمه هفتم (اعضای کنوانسیون که عضو اتحادیه اروپا هستند، کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی و لیختن اشتاین) به کشورهای غیر ضمیمه هفتم (اعضای دیگر کنوانسیون که عضو ضمیمه نیستند) را منع ‌کرده‌است. اعضاء همچنین به ممنوعیت صادرات زباله های مورد نظر برای بازپروری و بازیافت توافق کرده‌اند. اعضای این پروتکل همچنین توافق کردند که صادرات اینگونه زباله ها را برای بازیافت و استفاده مجدد ممنوع کنند. ‌بر اساس این پروتکل ممنوعیت صادراتی بایستی توسط سه چهارم از اعضای حاضر در زمان تصویب اصلاحیه تصویب شود و هنوز لازم الاجرا نشده است.

۳٫۲- کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها (مارپل) (MARPOL)

کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها در سال ۱۹۷۳ با برگزاری کنفرانس بین‌المللی آلودگی دریا توسط IMO به تصویب رسید و متعاقباً توسط پروتکل ۱۹۷۸ اصلاح گردید. این مقررات دربرگیرنده منابع گوناگون آلودگی ناشی از کشتی‌ها بوده و هدف اصلی آن، حذف آلودگی عمدی محیط زیست دریا به وسیله نفت و سایر مواد مضر و کاهش تخلیه چنین موادی به صورت عمدی و یا غیرعمدی، از طریق اعمال قوانین و مقررات بر کشتی‌ها و بنادر می‌باشد^[۳۴]. ضمایم ۵ و ۶ کنوانسیون مارپل در سال ۲۰۱۱ مورد بازبینی قرار گرفت.

۳٫۲٫۱- کاربرد کنوانسیون

۱) درخصوص کشتی هایی که حق برافراشتن پرچمی که دولت عضو را داشته باشند.

۲) درخصوص کشتی هایی که حق برافراشتن پرچم یک دولت عضو را ندارند و لی تحت نظر آن ها بهره برداری می‌گردند.

هر گونه تخلف از الزامات کنوانسیون ممنوع می‌باشد و مجازات هاباید تحت قوانین دستگاه اجرایی کشتی متخلف صورت پذیرد. همچنین هر گونه تخلف درمنطقه تحت حاکمیت هر دولت عضو ممنوع بوده و مجازات‌ها باید تحت مقررات همان دولت عضو صورت پذیرد.

چنانچه تخلیه و یا آلودگی رخ دهد، هر دولت عضو باید مدارک و مستنداتی که نشان دهنده تخلیه مواد مضر یا جریانی از مواد که حاوی چنین مواد مضری باشد که باعث تخلف از مفاد کنوانسیون گردد را جهت مرجع دریایی دولت صاحب پرچم کشتی تهیه و ارائه نماید و هنگامی که یک دولت عضو گزارشی مبنی بر سانحه آلودگی دریافت نمود باید بلافاصله مرجع دریایی کشتی آلوده کننده را از وقوع سانحه آلودگی مطلع نماید. درصورتی که یک سانحه دربردارنده اثر اتم ضرر مهمی برای محیط زیست باشد، دولت های عضو باید به سانحه رسیدگی و متخلفین به دادگاه معرفی شده و مجازات ها باید به اندازه کافی محکم باشند تا از وقوع مجدد تخلف جلوگیری نمایند.

۳٫۲٫۲- ضمائم مارپل

۱-مقررات برای جلوگیری از آلودگی ناشی از نفت

۲-مقررات برای کنترل آلودگی توسط مواد مایع سمی به صورت فله

۳-مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط مواد مضر بسته بندی شده

۴-مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط فاضلاب کشتی ها

۵-مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط از زباله کشتی ها

۶-مقررات برای جلوگیری از آلودگی هوا ناشی از کشتی

دولت جمهوری اسلامی ایران به سه ضمیمه ۱، ۲ و ۵ آن ‌در سال‌ ۱۳۸۱ وضمایم ۳،۴ و ۶ در سال ۱۳۸۸ ملحق گردیده و بر اساس ضمائم کنوانسیون مارپل، بنادر باید به تسهیلاتی در جهت دریافت مواد زائد از کشتی ها مجهز شوند و مواد زائد مربوط به مواد نفتی و ضایعات نفتی، روغن سوخته و اسلاج، آب خنو زباله را از شناورها دریافت می‌کند.

۳٫۲٫۳- تخلیه زباله به دریا درمناطق ویژه دریایی

تخلیه زباله‌های زیر به دریا در مناطق ویژه تنها در شرایط زیر و در حالتی مجاز است که کشتی در حال حرکت باشد:

۱ تخلیه زائدات خوراکی در بیشترین فاصله ممکن از نزدیک‌ترین ساحل و حداقل ۱۲ مایل دریایی از نزدیک‌ترین ساحل یا توده یخی. زائدات خوراکی باید خرد یا آسیاب شده باشند و بتوانند از صافی با دریچه‌های حداکثر ۲۵ میلیمتر مربع عبور نمایند. زائدات خوراکی نباید به هیچگونه زباله دیگری آلوده شده باشند. تخلیه محصولات برگرفته از گوشت پرندگان، شامل ماکیانوتکه‌های آن ها تنها درصورتی در منطقه قطب جنوب مجاز است که ‌پیش‌از تخلیه پردازشو استریل شده باشند.

۳٫۲٫۴-تخلیه زباله به دریا خارج از مناطق ویژه دریایی

۱- تخلیه زباله‌های زیر به دریا درخارج از مناطق ویژه تنها در حالتی مجاز است که کشتی در حال حرکت باشد و در بیشترین فاصله ممکن از نزدیک‌ترین ساحل و در هر صورت در حداقل فواصل زیر قرار گرفته باشد:

۱-۱ -۳ مایل دریایی از نزدیک‌ترین ساحل، برای زائدات خوراکی که از خردکن یا آسیاب گذشته باشند. این زائدات خوراکی خرد یا آسیاب شده باید بتوانند از صافی با دریچه‌های حداکثر ۲۵ میلیمتر مربع عبور نمایند.

۱-۲ – ۱۲ مایل دریایی از نزدیک‌ترین ساحل، برای زائدات خوراکی که مطابق بند فرعی ۱ فوق پردازش نشده‌اند.

هر خانواد های ممکن است در طول دوره حیات خود با مشکلات و دشوار یهای مختلفی مواجه شود؛ از جمله بیماری، طلاق، مرگ یکی از اعضاء خانواده، مشکلات کاری، بلایای طبیعی و اعتیاد اعضاءو یا معلولیت . اخیراًً نقش سازه تا ب­آوری در حوزه روا نشناسی خانواده نیز مطرح شده است.

تاب­آوری مفهوم جدیدی است که در سال­های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. تعیین عواملی که با توجه به ویژگی­های فردی، خانوادگی، اجتماعی به عنوان عوامل تاب­آور عمل کرده، از جمله علایق پژوهشگران حوزه تاب­آوری به شمار می­رود. تاب­آوری مفهوم روان­شناختی است که توضیح می­دهد چگونه افراد با موقعیت­هایی غیرمنتظره کنار می­آیند. تاب­آوری به معنای سرسختی در مقابل استرس، توانایی برگشت حالت عادی و زنده ماندن و تلاش کردن در طی شرایط ناگوار است.

در این تحقیق تاثیر آموزش تاب­آوری روانی بر کیفیت زندگی و امید به زندگی مادران کودکان کم­شنوا و ناشنوا سنجیده می­ شود. تحقیق حاضر در پنج فصل تنظیم گردیده است. در فصل اول کلیات تحقیق که شامل بیان مسئله، اهمیت و ضرورت تحقیق و همچنین اهداف و فرضیات تحقیق آورده شده است. در فصل دوم در خصوص تاب­آوری،کیفیت زندگی و ناشنوایی و نظریات مربوطه پرداخته شده است. در فصل سوم به روش تحقیق اشاره شده است که در این جا از نوع ‌پس‌آزمون و ‌پیش‌آزمون با دو گروه کنترل و آزمایش استفاده شده است.در فصل چهارم به تجزیه و تحلیل حاصل از داده ­های تحقیق که در قالب آمار توصیفی و استنباطی ‌می‌باشد، پرداخته شده است و در نهایت در فصل پنجم نتیجه­ای که از جداول و یافته­ ها به دست آمد، آورده شده است و در انتهای همین فصل محقق پیشنهاداتی نیز مطرح ‌کرده‌است.

۱ـ۲ـ بیان مسئله

یکی از طبیعی­ترین گروه هایی که می‌تواند نیازهای انسان را ارضا کند خانواده است. وظیفه خانواده مراقبت از فرزندان و تربیت آن ها، برقراری ارتباطات سالم اعضا با هم و کمک به، استقلال کودکان است، حتی اگر کودک کم توان ذهنی نابینا، یا ناشنوا باشد. کمیتۀ اجرایی کنفرانس مدیران آموزش تخصصی ناشنوایان، در تعریف ناشنوایی بیان می‌دارد؛ نقص شنوایی یک اصطلاح ژنریک است که نمایانگر آن عده از ناتوانی های شنوایی است که ممکن است درجات شدت و ضعف آن بین خفیف تا عمیق متغیر باشد و شامل دو گروه فرعی ناشنوا و کم شنوا می‌باشد. (نریمانی،۱۳۸۶: ۱۶-۱۵)

حضور کودک ناشنوادر هر خانواده ساختار آن خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد و سلامت روانی خانواده به خصوص والدین را تحت الشعاع قرار می‌دهد، کودک بر اثر تعارض‌های شدید میان اعضای خانواده، کل خانواده را درگیر بحران می‌کند. ممکن است روابط خانوادگی، افزایش فشارهای ناخواسته جسمی، هیجانی و مالی باعث شود کودک ناشنوا ضایعات و اثرات جبران ناپذیری بر وضعیت بهداشت روانی خانواده وارد کند از جمله ایجاد تشدید اختلافاتی زناشویی،‌ جدایی، تحمل بار سنگین اقتصادی، افسردگی، ناامیدی، اضطراب، خجالت و خشم^[۱]۱ و بسیاری از مسایل دیگر (بردن^[۲]۲، ۱۹۸۰). مراقبت
مـداوم از کودک ناشنـوا اغلب برای والـدین استرس‌زا می‌باشد زیرا این دشـواری­های کودکان به طور

اجتناب­ناپذیری بر زندگی آن ها اثر می‌گذارد (کرنیک^[۳]۳ و همکاران، ۱۹۸۳). تحقیقات نشان داده است که والدین کودکان ناشنوا عموما در خطر مشکلات زندگی خانوادگی و دشواری‌های عاطفی قرار دارند (بکمن^[۴]۴، ۱۹۹۱ (

کویتنر و همکاران (۲۰۰۰) دریافتندکه مادران با کودکان ناشنوا شبکه­ های اجتماعی رابطه کمتر با فامیل و دوستان نسبت به مادران کودکان شنوا دارند. از طرف دیگر، تاب­آوری به وسیله­ پاسخ فرد به حوادث استرسزای زندگی و یا مواجهه ی مستمر با استرس مشخص می­ شود تاب آوری عاملی است که به افراد در مواجهه و سازگاری با شرایط سخت و استرسزای زندگی کمک می­ کند و آن ها را در برابر اختلالات روانی و مشکلات زندگی محافظت می‌کند. افراد تاب­آور، سازگاری فردی بالایی با عوامل استرس زای محیطی در زندگی شان دارند (بحری و دیگران،۱۳۹۳: ۷-۶)

و اماخانواده یک نظام اجتماعی است و فرزند معلول یکی از اعضای این نظام. این دو نه تنها بر یکدیگر تأثیر متقابل دارند بلکه سایر اعضای این نظام یعنی والدین و دیگر فرزندان را نیز تحت تأثیر قرار می­دهد که این تأثیرات غالباً منفی است. وجود کودک معلول ضایعات و اثرات جبران­ناپذیری بر بهداشت روانی خانواده وارد می­ کند، مادر و پدر از داشتن چنین فرزندی به شدت رنج می­برند، اکثریت این گروه به نحوی دچار حالاتی چون افسردگی، اضطراب، پرخاشگری، ترس، خجالت، آرزوی مرگ و نظایر آن می­باشند.

تاب آوری فرایند، توانایی یا پیامد سازگاری موفقیت­آمیز با شرایط تهدیدکننده تعریف شده است، صرف مقاومت منفعل در برابر آسیب­ها یا شرایط تهدیدکننده نیست، بلکه فرد تاب­آور، مشارکت کننده فعال و سازنده محیط پیرامونی خود است. تحقیقات روانشناسی بسیاری در سال­های اخیر، به شناسایی عوامل مؤثر بر تاب­آوری پرداخته­اند، برخی یافته­ ها حکایت از آن دارد که هوش یک عامل تعیین­کننده در تاب­آوری است (عسکریان،۱۳۹۲: ۶۱) انسان برای رسیدن به زندگی سالم­تر نیاز به تعادل بین تفکر، عواطف و توانایی استفاده متناسب از آن ها در موقعیت­های زندگی را دارد.

اگرچه تحقیقات زیادی در رابطه با تاب­آوری انجام شده است ولی تاکنون در خصوص آموزش تاب آوری به والدین کودکان ناشنوا تحقیق انجام نشده است. لذا مسأله این پژوهش حرکت در این جهت است که آیا بین تاب­آوری روانی و کیفیت زندگی و امید به زندگی مادران کودکان ناشنوا

رابطه ای وجود دارد؟