«استبدادحکومت مطلقه فردی یا جمعی،که در آن اکثریت مردم در اداره امور کشور نقشی ندارند وتصمیمات فرد یا گروهی خاص به عنوان قانون اجرا می شود»(انوری ،۱۳۸۲ :۱۲۸).درگفتمان اسلام سیاسی یکی از مصداق های مهم آزادی رهایی ازاستبداد وحکومت مطلقه می باشد ویکی از اصلیترین رسالت پیامبران آزاد کردن انسان ها ازقید استعبادواستبداد است.بنا برتقسیم بندی که شهید مطهری از آزادی داشته اند ودر قسمت قبل به آن اشاره شد رهایی از استبداد جزء آزادی اجتماعی می باشد.همانطوری که مطهری خاطرنشان می سازد:عموما استعبادها،استثمارهاواسارتهای افرادواقوام بدست افراد واقوام دیگرچیزی جز سلب آزادی بشریت نمی تواند باشد از اهداف قطعی ویقینی انبیاء این است که آزادی اجتماعی راتامین کنندوبا انواع بندگی هاو وبردگی های اجتماعی وسلب آزادی ها که در اجتماع هست مبارزه کنند لازمه رشد اجتماعی داشتن آزادی است وزمامداران جامعه باید شرایط آزادی رابرای مردم در روند انتخاب وتصمیم گیری فراهم آورند(مطهری،۱۳۷۹ :۱۹۷-۱۹۶،به نقل ازخواجه سروی ونادری).دردیدگاه شهید بهشتی هم بررهایی از استبداد به عنوان یکی از مصداق های آزادی تاکید شده است.به نظر ایشان این نوع ازآزادی در رابطه فرد بامحیط اجتماعی اش تعریف می شود.«انسان دربرابرنظام جباروپر قدرت حاکم مقاومت می کند وطوفانی برضد نظام نامطلوب حاکم بوجود می آورد وبا اعلان آزادی انسان آن نظام نامطلوب را سرنگون می سازد»(بهشتی ،۱۳۶۱ :۱۱۸۴-۱۱۸۳،به نقل ازخواجه سروی ونادری).هرچهار متفکر مذکوربررهایی از استبداد به عنوان یکی از مصداق های آزادی تاکید کرده اند وهمه آنها موردی که به عنوان مثال ازآن یاد می کنند رژیم پهلوی می باشد وانقلاب اسلامی را بزرگترین مصداق رهایی از استبداد می دانند.«دررژیم شاهنشاهی کسی قدرت حرف زدن رانداشت ویک کلمه انتقاد بانابودی او تمام می شد.چنانچه کسی یک نصف سطرانتقاد می نوشت نابودش می کردند…اشکال بلکه تخطئه یک هدیه الهی است .برای رشد انسانها…اول مرتبه تمدن،آزادی ملت است.یک مملکتی که آزادی ندارد تمدن ندارد…مملکت متمدن آن است که آزاد باشد،مطبوعاتش آزاد باشنددراظهار عقاید ورای شان»(خمینی،۱۳۷۸ : ۹۳۷۰ به نقل ازخواجه سروی ونادری).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

رهایی از استعمار :
استعماربه معنای تسلط پیدا کردن کشوری قوی برکشوری ضعیف به طور مستقیم،با دراختیار گرفتن قدرت سیاسی آن کشور وبهره کشی ناعادلانه از منابع اقتصادی آن است.(انوری ،۱۳۸۲ :۱۳۵ )بی شک دردوران کنونی بیش از آنکه این معنای استعمار مورد نظر باشد معنای جدید استعمار مطلع نظر است به عبارتی دیگرتسلط کشوری قوی بر کشوری ضعیف بدون استفاده از نیروی نظامی،به کمک حکومت دست نشانده،معمولا همراه با تک محصولی کردن وتسلط فرهنگی(همان:۱۳۵). متفکرینی که ازآنها یاد شد بیشتر بر رهایی از استعمار نو علی الخصوص بخش فرهنگ برای رسیدن به آزادی تاکید می کنند.آنهابرای رسیدن به رهایی بازگشت به اصول وریشه های فرهنگی ومعنوی اسلامی را پیشنهاد می کنند.این مصداق از آزادی هم بنا برتقسیم بندی شهید مطهری جزء آزادی های اجتماعی می باشد.در اندیشه آیت…خامنه ای،فهم مسئله آزادی پیوند محکمی با«استقلال» دارد.به نظر ایشان ،ویژگی عصرجدیدی که امام خمینی(ره) درسطح جهان بوجود آورده عبارت است ازاصل آزادی از سلطه ونفوذ انقلاب های بزرگ . همان چیزی که در انقلاب مابه عنوان«اصل نه شرقی نه غربی»شناخته شد«…حاکم اسلامی در قبال مسائل مهم جامعه وهمچنین درقبال«حفظ استقلال کشور وحفظ آزادی مردم»درحدودی که اسلام مقررکرده ،مسئول است»(بیانات۱۳/۱۲/۱۳۸۱ به نقل از خوجه سروی ونادری).
جمع گرایی اسلامی:
اگر بخواهیم دریک جمله بگوییم درنزد این متفکرین تاکید بر ارزشهای جمعی است یا فردی پاسخ آن ارزش های جمعی است.ارزش های فردی تا جایی پذیرفته شده است که منافاتی باارزش های جمعی نداشته باشد.به طوریکه یکی ازمصداق های آزادی پایبندی به ارزشهای جمع گرایانه اسلامی است .«جوانان اصلاح طلب ،طالب عدالت،آزادی های مشروع وتحقق آرمانهای اسلامی بوده وانتظار می رود که آزادی را چه آزادی فردی ،چه آزادی اجتماعی وسیاسی،چه آزادی معنوی وروحی با همان مفهوم بسیار والای اسلامی،جزئ خواست های همیشگی خود بدانند»(بیانات ۱۲/۸/۱۳۸۰ ،به نقل از خواجه سروی –نادری).شهید بهشتی در سخنرانی با عنوان«آزادی دراجتماع» به انتقاد ازکسانی می پردازد که معتقدند درنظام جمهوری اسلامی آزادی وجود ندارد:«آزادی به معنای دروغ پراکنی وبی حجابی به اندازه ای که دلشان بخواهد از قبل در ایران بوده ودر نتیجه ضرورتی برای انقلاب با ماهیت ذکر شده وجود نداشت .انقلاب برای حاکمیت حق و عدل وعفت وتقواومهر وعطوفت وبرادری الهی…ونفی ضد ارزشها وجایگزینی «نور به جای ظلمت» بوده که سالیان متمادی برزندگی خصوصی واجتماعی مردم ایران سیطره انداخته است»(بهشتی، ۴۴:۱۳۶۳-۴۲).شهید مطهری نیز بااظهاراتی مشابه به دفاع از ارزشهای جمعی درمقابل ارزشهای فردی پرداخته وتا جای ممکن خواستار محدودیت آن شده است .« اگر آزادی فرد برخلاف مصالح عالیه اجتماع باشد،دولت که حافظ منافع ومصالح عالیه اجتماع است ،حق دارد آزادی های افراد را به نفع مصالح عالیه اجتماع محدود کند.مثل شخصی که در کشتی نشسته است وبااتکا به آزادی خود میخواهد کشتی را سوراخ کند»(مطهری،۱۳۶۸ :۸۳). البته مطهری عملیاتی شدن این ملاحظه را منوط به این امر می داند که درحقیقت خود ملت این تصمیم را درباره خود بگیرد یعنی ،قدرت دولت ناشی ومنبعث از ملت باشد.
تکلیف :
منظور ازتکلیف دراینجا کاری است که شخص در زمان یا موقعیت خاصی باید انجام دهد.بنا برنظرمتفکرین مذکور وبسیاری از متفکرین در حوزه اسلام سیاسی میان آزادی وتکلیف انسان رابطه دو سویه ای وجود دارد.به بیانی دیگر علت خواستن تکلیف از انسان وجود آزادی واختیاردرسرشت اوست از طرف دیگر انسان زمانی به آزادی واقعی دست می یابد که وظایفش را در رابطه با خداوند به خوبی انجام دهد. «آزادی در تفکر لیبرالیسم غربی با«تکلیف»منافات دارد.حال آنکه در اسلام،آزادی آنروی سکه تکلیف است.به عبارتی دیگر،انسانها چون مکلفند،آزادندوچنانچه مکلف نبودند، آزادی لزومی نداشت همچون فرشتگان بودند»(آیت ا…خامنه ای،بیانات، ۱۲/۶/۱۳۷۷).در واقع در اندیشه ایشان آزادی مقدمه ای است برای عبودیت خداوند وانجام تکالیفی که خداوند بر عهده بنده اش نهاده است .شهید بهشتی نیز به این رابطه دو سویه اذعان داشته است .از دیدگاه اسلام زیر بنای مسئولیت انسان دربرابرخدا آزادی است که دست آفرینش درسرشت او نهاده است:«…انسان زمانی می تواند آزاد باشد که آزادی خود را در انتخاب راه الی ا..وپیمودن موفقیت آمیز آن وقف کرده باشد»(بهشتی ،۱۳۶۱: ۱۸۴-۱۸۳ ).
بازگشت به خویشتن:
«بازگشت به خویشتن» به معنای اتکاء مردم به توانایی بالقوه وبالفعل خود برای رفع مشکلات وعدم وابستگی به نیروی اجنبی برای کسب ترقی وکمال است. به بیانی دیگردوری گزیدن از غرب زدگی.انسان غرب زده کسی است که از محتوا تهی می باشد وهیچ گونه توانایی را دروجود خود وجامعه خود حس نمی کند تا بواسطه آن به مقاصد مادی ومعنوی دست یابد وتنها راه کمال را در غرب و فرهنگ غربی وخود را مزین به فرهنگ وآداب ورسوب غربی کردن می داند.در گفتمان اسلام سیاسی «بازگشت به خویشتن» یکی از مصداق های بارز آزادی است که درآن فرد تلاش می کند برای رسیدن به کمال مطلوب که همان آزادی راستین است ، از اصول وبنیان های اسلامی استفاده کند واز هر آنچه که متعلق به غیر وفرهنگ وارداتی است دوری گزیند:«شما دیدید که قیام کردید ودر مقابل قدرتهای بزرگ ایستادید وحریت خودتان را بدست آوردید …می شود حتی جلوی قدرتهای غرب ایستاد، در این قضیه خودتان را پیدا کردید،دیدید که ما خودمان هم می توانیم با مشت خالی جلو رویم در فرهنگ هم باید خودتان را پیدا کنید»(صحیفه نور،جلد۱۱ :۱۸۳ ).
عدالت :
بنا برآنچه که تا کنون بیان شد در گفتمان اسلام سیاسی بالاترین درجه آزادی خشنودی خداوند است. برای اینکه مردم به خشنودی خداوند برسندباید در جامعه مبتنی برعدالت زندگی کنند .عدالت شرایط رامهیا می کندکه افراد جامعه بدون هیچ گونه مانع ،زور وجبر بیرونی به آن آزادی مطلوب برسند:«باید جوانان روحانی و دانشگاهی ،قسمتی از وقت خود را صرف کنند درشناخت اصول اسلام که در راس آن توحید وعدل وشناخت انبیای بزرگ، شناخت پایه گذاران عدالت وآزادی از ابراهیم خلیل گرفته تارسول خاتم …جمهوری اسلامی عدل اسلامی را مستقر می کندوبا عدل اسلامی همه وهمه درآزادی واستقلال ورفاه خواهند بود»(صحیفه نور،ج۹:۶۱ ).
عناوینی که تا کنون مطرح شد از مهمترین مصداق های آزادی هستند که درگفتمان اسلام سیاسی به عنوان دال به گرد مفهوم آزادی مفصل بندی می شوند از دال های دیگری که می توان در این رابطه بدانهااشاره کرد امامت وامت است.امامت بدین علت یک دال محسوب می شود که در گفتمان اسلام سیاسی نقش راهنمای بشر برای رسیدن به سر منزل کمال را دارد این کمال همان آزادی حقیقی بشریت است.از دگر سو امت هم یک مفهوم مهم در این گفتمان است که جایگزین شهروند درگفتمان غرب گردیده امت مجموعه ای از افراد هستند که در جامعه اسلامی برای رسیدن به کمال مطلوب تحت رهبری امام ودرزمان ما حاکم اسلامی با هم متحد می شوند.
۲-۷٫چهارچوب نظری:
آنچه دراین رساله مورد واکاوی قرار می گیرد مفهوم آزادی درکتب درسی وتصوری از آزادی که در دانش آموزان درونی شده است می باشد.برای انجام این امرازنظریه گفتمان استفاده می شود. ازمنظرنظریه پردازان گفتمان هیچ امری خارج از گفتمان وجود ندارد ومعانی نشانه ها ورفتارها جزدرون گفتمانها قابل فهم نیست .«از نظرسوسور(۱۳۷۸)کلمات ونشانه ها معنای خود را نه از ارجاع به جهان خارج بلکه از طریق رابطه ای که با یکدیگردارند دردرون یک نظام زبانی بدست می آورند. مثل تورهای ماهی گیری هر خانه ،ازآن جهت یک خانه هست که خانه کناری نیست و مجموعه خانه ها ی تور وقتی در کنار همدیگر قرار می گیرند یکدیگر را تعریف وتحدید می کنند»(سلطانی،۱۳۸۴، ۷۵-۷۴). هر مفهوم ذاتا دارای معنا نیست وهیچ بنیانی وجود ندارد که به مفاهیم معنا بخشد،مفاهیم معنایشان را از گفتمانی که درآن قرار گرفته اند کسب می کنند،آزادی نیز از این قاعده مستثنا نیست .آزادی درون گفتمان های متفات معنای متفاوتی پیدا می کند.هرگفتمان بر مبنای بنیانهای فکری وارزشی خود دالهای خاصی را اطراف مفهوم آزادی مفصل بندی می کند.در گفتمان اسلام سیاسی(شیعه دوازده امامی) که گفتمان حاکم برکتب درسی است،آزادی معنای خاصی می یابد وباتوجه به این معنا دالهای خاصی با این مفهوم مفصل بندی می شوند.بنا برنظر متفکرینی که درقسمت قبل به آنها اشاره شد دال مرکزی آزادی دراین گفتمان رضایت خداوند ودالهای دیگر رهایی از هوای نفس ،استقلال ،رهایی ازاستبداد،رهایی ازاستعمار، ،انجام تکلیف وغیره می باشدکه با آزادی مفصل بندی می شود. درگفتمان حاکم برکتابهای درسی که مورد تحلیل قرارخواهند گرفت غرب به صورت کلیت وغیریتی برای تعریف خود درنظر گرفته شده است. درگفتمان غرب نیزبنابرنظرمتفکرینی که درقسمت قبل به آنها پرداخته شد دالهایی چون پاسداری از ارزشهای فردی ،حفظ حریم خصوصی ،انتخاب گری ،خلاقیت ونو آوری وغیره اطراف آزادی مفصل بندی می شوند درعین حال دال مرکزی مهیا کردن شرایط برای بالفعل کردن همه استعدادهای ذاتی انسانی است.لازم است دراینجا یادآوری شود این پژوهش درصدد اثبات یا شمارش این دالها درخلال متون درسی نمی باشد بلکه تنها برای روشن شدن کلیات مطلب مورد پژوهش نگاه کلی به آن شده است.تعاریف مختلف آزادی رامی توان در دو قالب بررسی کرد،این صورت بندی دوگانه ازآزادی برای اولین بارتوسط برلین(۱۳۶۸) انجام گرفته است:آزادی مثبت وآزادی منفی .آزادی مثبت را می توان به دو دسته تقسیم کرد:آزادی درونی یا اخلاقی وآزادی بیرونی.آزادی منفی که در پاسخ به این پرسش مطرح می شود که قلمرویی که شخص عملا آزادی داشته تا بدون دخالت دیگران به آنچه که می خواهد عمل کند کجاست؟یعنی حدود حریم خصوصی.این آزادی محصول تحولات فکری انسان فرد باورقرون جدید است.آنچه در دنیای کنونی غرب بر آن تاکیدمی شودمطابق با اصول آزادی منفی است.
دراین پژوهش برای تحلیل مفهوم آزادی در کتب درسی ازنظریه لاکلا وموفه استفاده شده است تامشخص شود درکتب درسی چگونه از آزادی تصویر سازی می شود.اینکه باید این تصویربااصول ومبانی اسلام سیاسی (شیعه دوازده امامی) همخوانی داشته باشدومنعکس کننده ایدئولوژی طبقه حاکم باشد نیازی به انجام تحقیق ندارد زیرا این امر جزء اهداف اعلام شده شورای عالی انقلاب فرهنگی می باشد(فتحی، ،۶۸:۱۳۸۱ ).اما چگونگی این تصویر سازی در این رساله بوسیله نظریه گفتمان لاکلا و موفه نشان داده خواهد شد.نظریه گفتمان لاکلا وموفه نظریه ای به تمام معنا پساساختارگرایانه است که ازکارایی بسیار بالایی برای تبیین چگونگی ظهور،استمراروافول گفتمانها وبررسی تعامل میان آنها برخوردار است. در واقع این نظریه قابلیت توجیه کنندگی شگفت انگیزی برای تحولات اجتماعی دارد. لاکلا وموفه به دلایل مختلف همچون استفاده از نظام نشانه شناختی سوسوری وترکیب آن بادیدگاههای دیگران نظریه ای جامع ویکدست فراهم آورده اند که ابزارهای تحلیلی بسیار کارآمدی برای تحلیل پدیده های سیاسی واجتماعی درسطح کلان در اختیارما قرارمی دهند (سلطانی،۱۰۸:۱۳۸۴ ). بوسیله این نظریه ما می توانیم بفهمیم گفتمان حاکم برکتب درسی چه تصویری ازآزادی ارائه می دهد؟ وچگونه این تصویرمورد تاکید قرار می گیرد وبرجسته می شود . برجسته سازی گفتمان طی فرایندی صورت می گیرد ،برای بررسی این امر باید ابتدا دال هایی که در یک گفتمان بر آنها تاکید می شود مشخص کرد. بنابر این در این پژوهش برای تحلیل هر درس ابتدا گفتمان حاکم و دال های که در آن درس بر آنها تاکید می شود (این دالها دالهایی هستند که گفتمان حاکم بر درس باآزادی همراه می کند) مشخص خواهد شد ودرادامه چگونگی تاکید براین دالها ونحوه برجسته سازی هر یک از آنها مشخص خواهد شد.
یکی از مهمترین راههایی که به نظر می رسد درخلال متون برای برجسته سازی گفتمان خود از آن استفاده می شود استفاده از یک گفتمان غیر است .در این فرایند گفتمان غیر ودال های مربوط به آن به حاشیه رانده می شود وگفتمان خود به صورت سلبی خود را بازتعریف می کند .در طی تحلیل وواکاوی متون ،گفتمان غیروهمچنین دال های مربوط به آن در هر درس مشخص می شود (این دال ها دال هایی هستند که درگفتمان غیر باآزادی مفصل بندی می شوند) سپس نحوه حاشیه رانی گفتمان غیر ودال های مربوط به آن مشخص خواهد شد.هم چنین مشخص می شود دانش آموزان به عنوان کسانی که کتب درسی برای آنان نوشته شده چه تصویری ازآزادی دارند؟این امر را می توان با استفاده ازمفهوم برجسته سازی وحاشیه رانی در نظریه لاکلا وموفه انجام داد.
بنابرنظریه لاکلاوموفه سوژه درنظریه مذکور همواره تعارضی میان خود وبیرون احساس می کند وبوسیله همین تعارض هویت یابی می کند. هویت جمعی نیز دقیقا همانند هویت سوژه حاصل می شود. دراینجا غیریت سازی اجتماعی نقش اصلی را بازی می کند زیرا هر گفتمانی ضرورتا نیاز به گفتمان رقیب دیگری دارد تا بواسطه آن هویت یابد. هیچ جامعه یکدستی را نمی توان یافت که درآن فقط یک جهان بینی یا گفتمان حاکم باشد.هرگفتمانی به منظور هویت یابی شروع به تولید دشمن می کند (سلطانی ،۱۳۸۴ :۱۱۱ ).حال سوال اینجاست که وقتی سوژه ها درموقعیت سوژگی گفتمانها قرار می گیرندچگونه عمل می کنند؟ گفتمانها ذهنیت سوژه را در راستای دو قطب ماوآنها سامان می دهند ما برجسته شده وآنها به حاشیه رانده می شوند. بنابراین،هویت یابی بواسطه غیریت سازی وغیریت ها به کمک برجسته سازی وحاشیه رانی شکل می گیرد.« برجسته سازی وحاشیه رانی اساسا سازوکاری بسیار پر کاربرد در تحلیل متن در حوزه زبان شناسی است. فرایندهای برجسته سازی درسطح بند یاجمله عمل می کنندوبخش هایی از جمله رامورد تاکید قرار می دهندو بخش هایی دیگر رابه حاشیه می رانند. درسطح فراتر از بند نیز گزینش واژگانی باعث برجسته شدن وبه حاشیه رفتن بخش هایی ازمتن می شود. به این ترتیب، فرایندهای برجسته سازی وحاشیه رانی باعث قطبی شدن بندها ومتون می شوند ومتن را بین دوقطب ماوآنها سامان می دهند.قطب مثبت متن همواره به ما برمی گردد وقطب منفی متن به آنها.اما منشاء این قطبیت هاونگاه دوگانه سازانسان که برزبان تاثیر می گذاردوبه واسطه ی آن،واقعیات پیرامون اودوپاره می کند وآنها را به گونه ای متفاوت ازآنچه هستند بازنمایی می کند درموقعیت سوژگی است که گفتمان ها برای او فراهم میکنند .این امرباعث قطبی شدن ذهن سوژه وبالطبع قطبی شدن رفتاروگفتاراو می گردد»(همان: ۱۱۴ ).
اما نظریه ی لاکلا وموفه نظریه ای سیاسی-اجتماعی وخارج ازحوزه ی زبان شناسی است وبه همین دلیل فاقد ابزارهای تحلیل زبانی لازم است. بنا براین این پژوهش درکنارنظریه ی گفتمان لاکلا وموفه ازنظریه فرکلاف بهره خواهد برد .درواقع همان طور که (یورگسن وفیلیپس۲۰۰۲ : ۱۷۱ -۱۳۷)گفته اند ترکیب این دو رویکرد می تواند چهارچوب مناسبی را فراهم آورد.فرکلاف هم پیشنهاد می کند برای تحلیل متن عناصری ازنظریه لاکلاوموفه با نظریه ی اوترکیب شود
(فرکلاف،۲۰۰۳ :۲۲۸).بااین حال، با وجود نکات مشترک ،این دونظریه ،تفاوتهایی نیز باهم دارند که لازم است به هردوی آنها اشاره شود.باوجود تعابیرمتفاوت از گفتمان دراین دونظریه ،هر دوی آنهابه سازنده گرایی اجتماعی معتقدند واینکه گفتارما نقشی فعال درخلق وتغییر جهان،هویت وروابط اجتماعی ما داردوهمچنین معتقدند دانش ما درباره جهان عینی نیست بلکه محصول گفتمان است.با این وجود فرکلاف بین امور گفتمانی وغیرگفتمانی تفاوت می گذارد ولی لاکلا وموفه هیچ تمایزی بین امور گفتمانی وغیر گفتمانی قائل نیستند وتبیینی یکدست ازهمه پدیده های اجتماعی وفرهنگی به دست می دهند.فرکلاف هد ف ازتحقیقات خود راطرفداری از مظلومان ورهایی بخشی ازطریق آشکارساختن کارکردهای ایدئولوژیک زبان وگفتمان می داند.این نگرش ریشه مارکسیستی دارد. فرکلاف ولاکلاوموفه ازاین جهت که زبان بارایدئولوژیک دارد وباعث پنهان شدن حقیقت میشود باهم همرایند اما اینکه نگرش دیگران ایدئولوژیک است اما نگرش ما نه چندان توجیه پذیر نیست از این جهت لاکلا وموفه مفهوم ایدئولوژی را کلا کنار گذاشته وبه جای آن مفهوم گفتمان را جایگزین کرده اند ماهم در این رساله مفهوم گفتمان را با ایدئولوژی جایگزین می کنیم.
عمده ترین تفاوت نظریه لاکلا وموفه با فرکلاف این است که نظریه لاکلاوموفه برای تحلیل پدیده های اجتماعی درسطح کلان بکار می رود ونظریه فرکلاف برای تحلیل های خرد زبانی بکار می رود.در واقع این دو نظریه مکمل همدیگرند وباترکیب آنها می توان به نظریه ای دست یافت که قابلیت تبیین های کلان وخرد را به طور همزمان داشته باشد به طور مثال نظریه گفتمان لاکلا وموفه تعامل گفتمانها را در قالب رقابت برای انتساب معنا به دال های شناورتوضیح می دهد وچون زبان یکی از مهمترین ابزارهای انتساب وتثبیت معناست برای تحلیل کارکردهای زبان درانتساب معنا به دال های شناور می توان از ابزارهای تحلیل متن در تحلیل گفتمان فرکلاف استفاده کرد.دراین پژوهش باترکیب این دونظریه به تحلیل متون ومصاحبه ای که از دانش آموزان انجام گرفته می پردازیم.به بیانی دیگر ابتدا درسی که در ارتباط باموضوع آزادی است انتخاب می شود سپس درسه سطح توصیف ،تفسیروتبیین موردبررسی قرار می گیرد.متن درسطح توصیف که سطح خرد این پژوهش است تنها با بهره گرفتن از نظریه فرکلاف واکاوی می شود در مرحله بعد یعنی تفسیروتبیین ،یافته های قسمت توصیف با بهره گرفتن از نظریه لاکلا وموفه وفرکلاف مورد تحلیل قرارمی گیرد به بیانی دیگردرابتدا سعی می شود به چهار سوال اساسی که فرکلاف در قسمت تفسیر مطرح می کند پاسخ داده شود.سپس بااستفاده ازنظریه لاکلاوموفه گفتمان حاکم بر درس،دالهایی که آن گفتمان باآزادی همراه می کندوهمچنین گفتمان غیر ودال های مربوط به آن وچگونگی برجسته سازی گفتمان خود ودال های آن وحاشیه رانی گفتمان غیر ودال های مربوطه نشان داده خواهدشد.درپایان این تصویر از آزادی با توجه به نظر آیزیا برلین قالب بندی می شود.برای تحلیل مصاحبه دانش آموزان نیز دقیقا این امرتکرارمی شود.
با توجه به چهارچوب نظری که تا به حال شکل گرفته است دراین رساله سعی خواهد شد مرزبندی و غیریت سازی میان گفتمان حاکم بر متون درسی وگفتمان غرب در ارتباط با آزادی مشخص شودوبا ترکیب نظریه گفتمان لاکلا وموفه با روش تحلیل انتقادی گفتمان سعی خواهد شدعلاوه بر سوالاتی که قبلا مطرح شد به سوالات زیر پاسخ داده شود:در این متون چه معناهایی تثبیت وبرجسته می شوند وچه معناهایی حذف یا به حاشیه رانده می شوند؟ نقاط مرکزی این گفتمان در رابطه باآزادی چیست؟نزاع میان این گفتمان باگفتمان غرب برسر تعریف چه دالهایی است؟آیا تصویر ارائه شده ازآزادی برای دانش آموزان هژمونیک شده است یا دچار بی قراری است؟دالهای خالی این تصویرازآزادی در دیدگاه دانش آموزان چیست؟
وآیا آنها در موقعیت سوژگی هستند یا خیر؟!
فصل سوم:
روش‌شناسی پژوهش
دراین پژوهش ازروش کیفی به منظوربررسی موضوع بهره گرفته شده است.رویکرد کیفی به تحقیقات اجتماعی ما را ملزم به بررسی این مسئله می سازد که چگونه آنچه که درعالم ،واقعیتی عینی وبیرونی بنظرمی رسد،درحقیقت برساخته شده است واین امکان رابه ما می دهد که درک عمیق تری ازدیدگاه کنشگران اجتماعی بدست آوریم(بلیکی،۱۳۸۴ :۳۰۱).ازآنجا که هدف این مطالعه درک عمیق مفهوم آزادی وکشف معانی ذهنی دانش آموزان دراین ارتباط می باشدازاین روش بهره جسته می شود.
۳-۱٫جامعه آماری، روش نمونه گیری وحجم نمونه:
با توجه به اهداف این رساله که تحلیل مفهوم آزادی در کتب درسی(مقطع دبیرستان) وهمچنین دستیابی به معنای آزادی نزد دانش آموزان می باشد مادراین رساله دو واحد تحلیل خواهیم داشت :الف واحد تحلیل کتاب درسی ب. واحد تحلیل دانش آموز
الف. واحد تحلیل کتاب درسی : با درنظر گرفتن هدف این پژوهش بالطبع جامعه آماری مورد نظر ماکلیه متونی است که درکتب درسی دوره تحصیلی دبیرستان در کشور درسال تحصیلی ۹۴-۹۳ به نگارش درآمده است.ودر مدارس تدریس می شود. این کتب شامل موارد زیرمی باشد:
جدول۳-۱ :کتب درسی دبیرستان

کتب سال اول دبیرستان

کتب رشته علوم انسانی

کتب رشته علوم تجربی

کتب رشته ریاضی

ادبیات فارسی،فیزیک
زبان فارسی،انگلیسی
شیمی،مطالعات اجتماعی
علوم زیستی وبهداشت
ریاضیات،دین وزندگی

انگلیسی،آمارومدل سازی
عربی،تاریخ ایران وجهان
جغرافیا،ادبیات فارسی
جامعه شناسی،اقتصاد
روانشناسی،فلسفه،ریاضی
دین وزندگی،تاریخ شناسی
تاریخ ادبیات،تاریخ شناسی
آرایه های ادبی،منطق

انگلیسی،زیست شناسی

بدین منظور استفاده از راه­های مختلف همراه با مدیریت عملیاتی و اطلاعاتی با زمان و هزینه کم نیز می­طلبد تا کلیه الزامات خط تولید و مونتاژ، در یک زنجیره و در کوتاه­ترین زمان انتظار، در اختیار قرار گیرد(لی^[۹]، ۲۰۰۶). ضرورت این پروسه مهم و نتایج کار کارشناسی براین است که فناوری اطلاعات می ­تواند این نیازمندی­ها را محقق سازد، از این رو تحقیق حاضر با شناسائی عوامل مؤثر فناوری اطلاعات بر مدیریت زنجیره تأمین، در صدد تحلیل و اولویت­ بندی این عوامل بوده تا بتواند سامانه را بهبود و تا حد ممکن کاربردی نماید.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۳ اهمیت و ضرورت تحقیق
مدیریت زنجیره تأمین چابک نه تنها به بررسی راه­های ترویج هزینه در سراسر کانال­های عرضه کالا و خدمات می ­پردازد، بلکه باید بین تقاضای روزافزون مشتریان برای ارائه خدمات به موقع و کارآمد موازنه ایجاد کرده و از تحولات سریعی که در عرصه فناوری اطلاعاتی و عملیاتی صورت می­گیرد نیز، غافل نباشد(فابل، ۲۰۰۸). به عبارتی، مدیریت کارآمد زنجیره تأمین به یک شرکت امکان می­دهد تا تولید و انتقال محصولات در کل مسیر تولید و توزیع را، از تامین مواد اولیه یا قطعات گرفته تا قراردادن محصول تمام­شده دراختیار مشتریان، هماهنگ سازد. فناوری­های پیشرفته چه از جنبه فرآیندهای سازمانی و چه از جهت ارتباطات، کلید مدیریت زنجیره تأمین امروزی هستند که با بهره گرفتن از این فناوری­ها می­توان موجودی انبار را به حداقل رساند و محصول را به موقع تحویل داد(آنگلس، ۲۰۰۹). در این راستا بکاربردن خردمندانه فناوری برای انتقال هدایت­شده اطلاعات به این معنی است که تولیدکنندگان می­توانند به حداقل­ها اکتفا کرده و فقط به تعداد مورد نیاز تولید و روانه انبار کنند و مرتباً جای خالی محصولات تحویل داده­ شده به مشتری را پر نماید. تحویل سریع و مطمئن این فایده را نیز دارد که موجودی انبار در با صرفه­ترین حد خود حفظ شود(اسلاتر، ۲۰۰۶). با گسترده­ شدن استفاده از فناوری­های پیشرفته، تبدیل شدن زنجیره تأمین به شبکه تأمین و با ورود بخش­های منابع و تهیه و تدارکات به اینترنت، لازم است شرکت­ها با مدیریت کارآمد اطلاعات را به کار برند. امروزه هیچ شرکتی نمی­تواند از مدیریت زنجیره تأمین چشم­پوشی کرده و انتظار بقا داشته باشد. از اینرو، اندیشه زنجیره تأمین به یک اندیشه رایج در همه شرکت­های عمده در سراسرجهان تبدیل شده است و اگر تا چند سال پیش، دسترسی به بازارهای جهانی فقط در اختیار بزرگترین و موفق­ترین شرکت­ها بود، امروزه به برکت وجود فناوری­های پیشرفته از جمله اینترنت، حتی کوچک­ترین شرکت­ها نیز می­توانند به بازارها و نمایشگاه­های اینترنتی وارد شده و کالای خود را با بهترین قیمت­ها و شرایط عرضه کنند(فابل، ۲۰۰۸). با توجه به محیط رقابتی امروز مدیریت زنجیره تأمین به عنوان یک عامل استراتژیک در موفقیت سازمان­ها شناخته شده است و می ­تواند اثرات مثبت و محسوسی بر فعالیت­های سازمان داشته باشد. تحولات روزافزون تکنولوژی، تغییر شرایط بازار، تغییر شیوه کسب وکار، انتظارات متفاوت ومتغیر مشتریان و…از عوامل موثر بر تغییر در زنجیره تأمین شده است(آکاروال، ۲۰۰۷). در این محیط تجاری، نوآوری در محصولات و فرآیندهای سازمانی به عنوان عاملی حساس و حیاتی در موفقیت شرکت­ها مطرح است. یکی از زمینه ­های نوآوری که مورد توجه و تمرکز بیشتر بوده است، اتخاذ فن­آوری اطلاعات است. فن­آوری­های اطلاعاتی جدید، این قابلیت را دارند که بر ساختار سازمانی، استراتژی شرکت، مبادله مکاتبات و ارتباطات، روش­های عملیاتی، روابط خریدار- عرضه­کننده و قدرت چانه­زنی تاثیر گذارد، همچنین این امکان را دارد که بهره­وری، انعطاف­پذیری و رقابت­پذیری سازمان را افزایش دهد(لی، ۲۰۰۶). با توجه به مطالب فوق در این پژوهش هدف، بررسی تأثیر توانایی­های فناوری اطلاعاتی و عملیاتی و مدیریتی در چابکی زنجیره­ی تأمین(مطالعه موردی صنایع لبنی شهر کرمانشاه) می­­باشد. با توجه به عنوان تحقیق و همچنین پیشینه­ی تحقیقات خارجی و داخلی نشان­دهنده این است که در بیشتر تحقیقات از متغیرهای مربوط به زنجیره تأمین و یا فن­آوری اطلاعات و یا استفاده شده است اما در این تحقیق نوآوری شامل تأثیر متغیرهای فن­آوری اطلاعاتی، عملیاتی و مدیریتی بر روی زنجیره­ی تأمین سنجیده می­ شود.
۱-۴ چارچوب مفهومی تحقیق
توانایی فناوری اطلاعات
یکپارچگی فناوری اطلاعات
انعطاف­پذیری فناوری اطلاعات
عملکرد شرکت
چابکی زنجیره تأمین
یکپارچگی زنجیره تأمین
توانایی عملیاتی
انعطاف­پذیری زنجیره تأمین
نقش و دیدگاه مدیریت ارشد
توانایی مدیریتی
توانایی کارکنان
(نگای و دیگران^[۱۰]، ۲۰۱۱)
۱-۵ اهداف تحقیق
۱-۵-۱ تعیین رابطه بین یکپارچگی فناوری اطلاعات و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۲ تعیین رابطه بین انعطاف­پذیری فناوری اطلاعات و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۳ تعیین رابطه بین یکپارچگی زنجیره تأمین و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۴ تعیین رابطه بین انعطاف­پذیری زنجیره تأمین و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۵ تعیین رابطه بین نقش و دیدگاه مدیریت ارشد و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۶ تعیین رابطه بین توانایی کارکنان و چابکی زنجیره تأمین.
۱-۵-۷ تعیین رابطه بین چابکی زنجیره تأمین و عملکرد شرکت.
۱-۶ فرضیه ‏های تحقیق:
۱-۶-۱ یکپارچگی فناوری اطلاعات بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۲ انعطاف­پذیری فناوری اطلاعات بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۳ یکپارچگی زنجیره تأمین بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۴ انعطاف­پذیری زنجیره تأمین بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۵ نقش و دیدگاه مدیریت ارشد بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۶ توانایی کارکنان بر چابکی زنجیره تأمین تأثیر مثبتی دارد.
۱-۶-۷ چابکی زنجیره تأمین بر عملکرد شرکت تأثیر مثبتی دارد.
۱-۷ قلمرو پژوهش
۱-۷-۱ قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی این پژوهش، بررسی تأثیر توانایی­های فناوری اطلاعاتی و عملیاتی و مدیریتی در چابکی زنجیره­ی تأمین می­باشد.
۱-۷-۲ قلمرو زمانی انجام پژوهش
قلمرو زمانی این پژوهش سال ۱۳۹۳ می­باشد.
۱-۷-۳ قلمرو مکانی پژوهش
قلمرو مکانی این پژوهش صنایع لبنی شهر کرمانشاه می­باشد.
۱-۸ تعاریف متغیرها
۱-۸-۱ تعاریف مفهومی:
۱-۸-۱-۱ فن­آوری اطلاعات:
فن­آوری مربوط به سخت­افزار و نرم­افزار کامپیوتر برای پردازش، ذخیره­سازی و انتقال اطلاعات است. فن­آوری اطلاعات علم و مهارت­ های همه­جانبه­ی محاسبات، ذخیره­سازی اطلاعات و ارتباطات است. مبحث جدیدی است که به سرعت رشد کرده و تغییرات بنیادی در دنیای کنونی ایجاد می­ کند­، این تغییرات ناشی از انجام روش­های تجاری جدید، ایجاد تنوعات و سرگرمی­های جدید و به وجود آوردن هنرهای جدید می­باشد(آنگلس، ۲۰۰۹). فن آوری اطلاعات به طراحی و استفاده از کامپیوتر و ارتباطات برای حل انواع مختلف مسایل مربوط می­ شود. بسیار جالب توجه است که کامپیوترهایی که در ۵ سال پیش تولید شدند، اکنون در تعداد زیادی از سازمان­های بزرگ استفاده می­شوند(اسلاتر، ۲۰۰۶).
۱-۸-۱-۲ زنجیره تأمین چابک:
زنجیره تأمین چابک زنجیره­ای است که مشتمل بر تمام فعالیت­های مرتبط با جریان تبدیل کالا از مرحله­ مواد خام تا تحویل به مصرف ­کننده­ نهایی و همچنین جریان­های اطلاعاتی مرتبط با توجه به زمان موجود(فابل، ۲۰۰۸).
۱-۸-۱-۳ چابکی:
حرکت سریع و قابلیت سازگاری سریع در پاسخ­گویی به تغییرات و حوادث پیش ­بینی­نشده، فرصت­های بازار و نیازهای مشتریان می­باشد(لی، ۲۰۰۶).
۱-۸-۲ تعاریف عملیاتی:
۱-۸-۲-۱ یکپارچگی فناوری اطلاعات:
فناوری اطلاعاتی مستقر در بین واحد­های سازمانی شرکت ما جهت تسهیل همکاری با شرکای تجاری زنجیره تأمین ما یکپارچه می­باشند.
شرکت ما می ­تواند به طور هماهنگی از طریق سیستم­های اطلاعاتی یکپارچه­شده با شرکای تجاری زنجیره تأمین­مان برنامه­ ریزی کند.
سیستم­های اطلاعاتی یکپارچه شده همکاری در بین شرکت ما و شرکای تجاری­مان را جهت برنامه­ ریزی و پیش ­بینی تقاضا تسهیل می­ کند.

۱-۱-مقدمه

یکی از اهداف مهم در مهندسی منابع آب، افزایش منافع و کاهش خسارات ناشی از جریان در رودخانه­هاست. کنترل و کاهش خسارات وارده ناشی از سیلاب، رسوب­گذاری و فرسایش به آبراهه­ ها، اراضی کشاورزی و سازه­های آبی مستلزم این است که فرایند فرسایش، انتقال رسوب و ته­نشینی مواد رسوبی مورد مطالعه کامل قرار گیرد. با توجه به اینکه در رودخانه­ها همواره فرسایش و انتقال رسوب صورت می­گیرد، پدیده انتقال رسوب از جمله فرایندهای هیدرودینامیکی مهمی است که بسیاری از سازه­های رودخانه­ای و تاسیسات عمرانی را تحت تأثیر قرار می­دهد و به عنوان یکی از بزرگ­ترین مشکلات بهره ­برداری از منابع آب­های سطحی در جهان مطرح می­باشد. آگاهی از میزان مواد جامد رسوب که توسط جریان، حمل یا ترسیب می­گردد جزو اطلاعات لازم و اولیه هر پروژه آبی و یکی از عوامل مهم تصمیم ­گیری در مورد احداث سازه­های آبی در رودخانه­ها می­باشد. برای تعیین مقدار ذرات معلق، معمولا گل­آلودگی جریان را در زمان­های مختلف در طول سال و طبق برنامه­ای مشخص در محل ایستگاه­های رسوب­سنجی اندازه ­گیری می­ کنند. Brushkeh et al (2004) بیان داشت، برای برآورد غلظت رسوب رودخانه در سایر اوقات، با بهره گرفتن از داده ­های غلظت و دبی جریان متناظر با آن منحنی سنجه رسوب ترسیم می­ شود. بنابراین از تلفیق این منحنی و منحنی تداوم جریان، بار معلق رودخانه­ها در طول دوره آماری برآورد می­ شود. بنا به نظر(۲۰۰۳) Verstraeten et al آگاهی از مقدار تولید رسوب حوزه آبخیز و بررسی رسوبدهی رودخانه­ها در شناسایی مناطق بحرانی اهمیت زیادی دارد. همچنینTurner et al (1990) بیان می­ کند، در بسیاری از مناطق فرسایش خاک باعث تخریب غیر­قابل بازگشت اراضی شده و بر پایداری اکوسیستم­ها تأثیرات منفی می­ گذارد، از طرف دیگر در مقیاس جهانی تغییرات محیطی- انسانی موجب افزایش فعالیت فرایند زمین ریختی و جریان­های رسوبی در قسمت­ های زیادی از جهان شده است. به عقیده(۲۰۰۲) Horwitz هیدرولوژیست­ها در صورت کمبود داده ­های غلظت رسوب معلق، از منحنی­های سنجه برای پیش ­بینی و برآورد غلظت رسوب معلق جریان­ها استفاده می­ کنند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

بررسی شاخص­ های آماری رسوب­دهی حوزه­ آبخیز یکی از روش­های بررسی تغییرات زمانی رسوب است. به طوری که محققین زیادی سعی کرده ­اند این شاخص ­ها را با تغییرات فیزیکی حوزه آبخیز ارتباط دهند. تشدید فرایند فرسایش خاک و فزونی رسوبات، به عنوان دو محرک تنش زا، مهم­ترین تهدید برای منابع آب و خاک به حساب می آیند. بر این اساس در پژوهش­های رسوب­دهی آبخیزها به مطالعه غلظت رسوب معلق توجه خاصی شده است . زیرا بار معلق شاخصی از رسوب­دهی کل سطح آبخیز است، و علاوه بر این، بر اثر شستشوی اراضی حاصل خیز بالادست و رودخانه شکل می گیرد (صادقی و همکاران، ۱۳۸۴). مواد معلق موجود در آب رودخانه­ها بسته به غلظت و انرژی جریان، در زمان­ها و در نقاط مختلفی از مسیر رودخانه ته­نشین می­شوند. اطلاع از مقدار رسوب در زمان­های مختلف در یک رودخانه در برنامه­ریز­ی­ها و طرح­های پهنه­ بندی سیل و ساماندهی رودخانه حائز اهمیت است. در ایستگاه­های رسو­ب­سنجی کشور آماربرداری رسوب به صورت تصادفی و فقط در برخی رگبارهای شدید انجام شده و هیچ گونه ارزیابی از الگوی توزیع زمانی رسوب در رگبارها و وقایع بارندگی صورت نمی­پذیرد. از طرف دیگر برداشت نمونه­های آب و رسوب در فواصل معین زمانی و ترسیم آب نمود و رسوب­نگار همه رگبارها مستلزم صرف انرژی و هزینه زیاد بوده که انجام مداوم آن را غیر ممکن می­سازد. از این رو توسعه مدل­هایی که بتوانند تغییرات زمانی رسوب را برای رسم رسوب­نگار و اندازه ­گیری مقدار کل رسوب حاصل از رگبار ارائه نمایند ضرورتی اجتناب­ناپذیر استDas et al (1990) ؛ صادقی و همکاران (۱۳۸۴). مطالعه و بررسی منحنی­های سنجه رسوب خود راهی در جهت شناخت و کنترل عوامل مؤثر بر سیل و سیل­خیزی بوده که نهایتاُ میزان خسارات احتمالی ناشی از سیل را کاهش می­دهد.

۱-۲ بیان مسئله

یکی از مسایل مهم در حوزه آبخیز کشکان وقوع سیلاب­های بزرگ با حجم رسوب انتقالی زیاد است، که هر ساله موجب خسارت­های بیشماری در زمینه انتقال رسوب و رسوب­گذاری، پیامدهایی چون ایجاد جزایر رسوبی در مسیر رودخانه­، کاهش عمر مفید سدها و ظرفیت ذخیره مخازن، خوردگی تاسیسات سازه­های آبی، وارد شدن خسارات به مزارع، رسوب­گذاری در کف کانال و بسیاری مسایل و مشکلات دیگر را در بر دارد. آگاهی از چگونگی توزیع زمانی رسوب در طول یک سیلاب به دلیل مشکلات حاصل از وقوع این پدیده در زمینه برنامه­ ریزی­های مربوط به کاهش خسارات ناشی از سیلاب و رسوب انتقالی در زمینه ­های مختلف خواهد شد. در این راستا منحنی­های رسوب برای تجزیه و تحلیل روابط متقابل مواد رسوبی و سازه­های مؤثر کنترل رسوب از جمله مخازن سدها دارای اهمیت ویژه­ای می­باشند. با دانستن تغییرات زمانی رسوب در طول رگبارها امکان مدیریت بهتر و جامع­تر حوزه ­های آبخیز مهیا می­گردد. در حال حاضر، مسائل مربوط به خوردگی سازه­های کنترلی و رسوب­گذاری درصد قابل توجهی از درآمد سرانه کشورهای مختلف را به خود اختصاص می­دهد (بهرنگی، ۱۳۸۸). همچنین تولید رسوب در دراز مدت اثرات نامطلوبی بر کیفیت و ساختمان خاک در زمینه کشاورزی و اقتصاد آن، کیفیت آب­های زیرزمینی و سطحی در زمینه آب آشامیدنی و صنعت، آلودگی­های زیست محیطی خواهد داشت.

۱-۳ اهداف تحقیق

تحقیق حاضر به منظور دست‌یابی به اهداف زیر انجام خواهد گرفت:
۱٫ بررسی تغییرات زمانی منحنی سنجه رسوب در مواقع سیلاب­ جهت مقایسه رسوب برآوردی حاصل از نرم افزارهای ۴٫۳ GEP و HEC-RAS4.1 با رسوب اندازه ­گیری شده ایستگاه رسوب­سنجی کشکان پلدختر.
۲ . ارائه روشی جهت پیش ­بینی بهتر رسوب معلق در رودخانه کشکان پلدختر.

۱-۴ فرضیات تحقیق

۱- همبستگی بین دبی رسوب معلق و دبی آب در مواقع سیلابی رودخانه کشکان از رابطه غیر­خطی پیروی می­ کند.
۲- میزان رسوب برآوردی با بهره گرفتن از نرم افزارهای ۴٫۳ GEP و HEC-RAS4.1 با میزان رسوب اندازه ­گیری شده در منطقه تحقیق اختلاف معنی­داری ندارد.
فصل دوم
کلیات و مرور منابع

۲-کلیات و مرور منابع

۲-۱-مقدمه

هیدرولیک رسوب دانشی است که چگونگی فرسایش، حرکت و رسوبگذاری مواد رسوبی در کانال­ها و رودخانه­ها را مورد بحث قرار می­دهد. این علم برپایه علومی چون مکانیک سیالات، هیدرولیک رودخانه­ و رسوب­شناسی استوار می­باشد. از آنجا که خسارات وارده رسوبات رودخانه­ای به طبیعت، کشاورزی و سازه­های آبی بسیار گسترده و زیان­آور است، شناخت دقیق آن از اهداف مهم مهندسان هیدرولیک می­باشد. برای جلوگیری یا به حداقل رساندن خسارات وارده باید سه فرایند فرسایش، انتقال و ته­نشینی مواد رسوبی را مورد مطالعه قرا داد. به عنوان مثال ذرات رسوبی در حین انتقال به توربین­ها، پمپ­ها، پایه­ های پل و پوشش کانال­ها خسارات زیادی وارد می­ کنند. در این فصل علاوه بر ذکر مبانی نظری، با توجه به موضوع تحقیق، اشاره به منابع تحقیقاتی نرم­افزارهای HECRAS 4.1 و GEP 4.3 خواهد شد.

۲-۲- رودخانه، سیلاب و انتقال رسوب

رودخانه­ها یکی از منابع حیاتی انسان و سایر موجودات زنده می­باشد. درحالت طغیان رودخانه­­ها این منبع زندگی باعث نابودی و وارد شدن خسارات جبران­ناپذیری گردیده است. شناخت رفتاری رودخانه و انجام فعالیت­های سازگار با طبیعت رودخانه و اقدامات مهندسی به­جا همواره دغدغه مهندسین درگیر در این زمینه بوده است و همیشه به ابزاری جهت شبیه­سازی پدیده مورد نظردر رودخانه نیاز بوده ­است. یکی از مهم­ترین ابزارها، مدل­های مقیاسی (مدل­های فیزیکی) می­باشد که در قرن اخیر به طور گسترده­ای مورد استفاده مهندسین و محققین قرار گرفته­اند. کاربرد جدی این مدل­ها که پایه تئوریک آن در قرن نوزدهم توسط فرود (Froude) گذاشته شده به دهه­های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ میلادی برمی­گردد که با موفقیت زیادی همراه بوده وجواب­های کمی ونسبتاٌ دقیقی را در اختیار طراحان و مهندسین قرار داده­است. اما با توجه به توسعه فعالیت­های مهندسی رودخانه و ازدیاد ابعاد پروژه­ های مرتبط با رودخانه، مدل­های مقیاسی کارآیی کمتری از خود نشان داده­اند، زیرا محدوده مورد مطالعه طراحان وسیع­تر از حدی بود که در مدلی با مقیاس قابل قبول شبیه­سازی شود. علاوه بر آن زمان­های شبیه­سازی نیز بعضاٌ در حدی می­باشد که استفاده از مدل مقیاسی را غیر ممکن می­سازد. پیش ­بینی سیلاب قبل از وقوع، هشدار آن و روش­های غیر ساز­ه­ای مهار سیل، یکی از راهکارهای مؤثر در کاهش خسارت سیل می­باشد، که به عنوان ابزاری برای مدیریت سیل از اهمیت زیادی برخوردار هستند. سیلابی بودن اکثر حوزه ­های کشور، گسترش طرح­های توسعه منابع آب در حوزه ها و پیشرفت فن­آوری­های کامپیوتری ضرورت مدیریت سیلاب از طریق مدل­سازی را دو­چندان کرده است. با تمام اهمیتی که آب در اقتصاد ایران دارد، سیلاب­ها هر ساله حجم عظیمی از آب­ها و خاک­­های حاصلخیز کشور را از دسترس خارج نموده و به کویرها، دریاچه­ها و دریا انتقال می­ دهند (علیزاده، ۱۳۸۱). تداوم این وضعیت، صدمه­های جبران­ناپذیری بر منابع آب و خاک کشور وارد می­ کند. از این رو در کنترل و مبارزه با این پدیده شناخت عوامل و پارامترهای موثر بر سیلاب اهمیت بسیار زیادی دارد. به عبارت دیگر قبل از هرگونه برنامه­ ریزی برای کنترل سیل، باید رفتار و فرآیندهای آن را شناخت (Smith ,1992).

۲-۳- اهمیت انتقال رسوب در رودخانه­ها

در کشور ما اطلاعات دقیق و صحیح از فرسایش، انتقال رسوب و رسوب گذاری کم است و بین اندازه ­گیری­ها و برآوردهای انجام شده نیز اختلاف زیادی مشاهده می­ شود. جوان بودن تحقیقات در این رشته و فقدان اندازه ­گیری­های درازمدت رسوب، مانع از دست­یابی به اعداد قابل اعتماد شده­است. با توجه به اینکه در رودخانه­ها همواره فرسایش و انتقال رسوب صورت می­گیرد، بنابراین بررسی ظرفیت حمل رسوب جریان و مکانیسم انتقال رسوب در هیدرولیک رودخانه و مورفولوژی آن، از اهمیت ویژه­ای برخوردار می­باشد. از سال ۱۹۷۰ به بعد، اندازه گیری و برآورد بار­معلق به دلایل گوناگون و متعدد، شامل مسئله گل­آلودگی و انتقال رسوب، بحث کیفیت آب، رسوب­گذاری مخازن و کانال­ها، فرسایش و تلفات خاک مورد توجه قرار گرفت. با وجود مطالعات و تحقیقات زیادی که در دو دهه اخیر در مورد مسئله فرسایش خاک، حمل رسوب و سرانجام ته نشست آنها به عمل آمده، اما هنوز راهی طولانی برای فهم کامل این پدیده باقی مانده است (.Horowitz, 2002 Ferguson, 1986). کشور ایران با فرسایش بیش از یک میلیارد تن در سال ، رتبه اول تخریب در دنیا را دارا بوده و روزانه سیل در حدود ۳۰۰ میلیون تومان و خشکسالی ۱۰۰ میلیون تومان خسارت وارد می نماید (مهدوی، ۱۳۸۰). درایران نیز سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون مترمکعب از گنجایش سد های مخزنی به خاطر رسوبگذاری کاسته می شود (موسوی و صمدی بروجنی، ۱۳۷۵). از این رو برآورد بار رسوب معلق که قسمت اعظم رسوب ته نشین شده در مخازن را تشکیل می دهد، بسیار حائز اهمیت است. اندازه گیری رسوب معلق رودخانه­ها از سال۱۳۴۳ آغاز و تا پایان سال آبی ۷۶-۱۳۷۵ تعداد ۷۱۵ ایستگاه رسوب سنجی با ۲۴۴۰۰۰ رکورد در سطح کشورگزارش شده است (تماب، ۱۳۷۶ ). در این ایستگاه­ها غلظت یا گل آلودگی جریان اندازه گیری و نتایج حاصل از آن، در مطالعات مرتبط با مدیریت منابع آب، فرسایش و رسوب و مسائل زیست محیطی استفاده می شود. بخش عمده رسوب حمل شده بوسیله اکثر رودخانه­ها را بار معلق تشکیل می­دهد. به همین علت تعیین مقدار بارمعلق رسوب رودخانه در مطالعات مهندسی رودخانه و منابع آب حائز اهمیت است. به مطالعه رسوب معلق به سه دلیل توجه بیشتری شده است: اول اینکه بار معلق شاخصی از تحویل رسوب از کل سطح آبخیز است؛ در حالی که بار بستر شاخصی از شرایط بستر در زمان نمونه­برداری است. دوم اینکه، غلظت مواد حاصلخیز در بار معلق خیلی بیشتر است؛ در نتیجه اهمیت آن نیز بیشتر از بار بستر است (صادقی و همکاران، ۱۳۸۴). و دلیل سوم اینکه معمولاً بار معلق بدون تماس با کف رودخانه است و از ذرات رس، سیلت و و شن ریز تشکیل شده است که نمونه­برداری و اندازه ­گیری آن به مراتب آسان­تر از بار بستر است (Mimikou, 1982). رسوب انتقال یافته توسط رودخانه­ها به مخازن، ظرفیت ذخیره آن­ها را کاهش داده و بر کیفیت آب قابل استفاده شده برای نیروگاه­های برق، آبیاری و کاربردهای صنعتی و خانگی تأثیرگذار است (Kumar and Rastogi, 1987).

۲-۴-مؤلفه­ های مدل­سازی حوزه

۲-۴-۱- واسنجی مدل

واسنجی مدل فرآیندی است که در طی آن مقادیر پارامترهای معرفی شده به مدل، با هدف دسترسی به نتایج مشابه با داده ­های واقعی و طبیعی تصحیح می­ شود (موسوی ندوشن و داننده مهر، ۱۳۸۴). فرایند واسنجی می ­تواند به صورت کاملاٌ دستی با بهره گرفتن از قضاوت مهندسی به روش تصحیح مکرر پارامترها و محاسبه بهترین برازش بین هیدروگراف­های محاسبه شده و مشاهده شده، انجام پذیرد. بهترین شبیه­سازی، خروجی نزدیک به داده ­های اندازه ­گیری شده خواهد بود. برای مدل­های ریاضی باید مراحل واسنجی و صحت­سنجی صورت گیرد. همان­طور که گفته شد در مرحله واسنجی مجموعه ­ای از عوامل به نحوی اصلاح می­گردند که نتایج حاصل از مدل و مقادیر اندازه ­گیری شده در طبیعت، تطابق داشته­باشند، شکل(۲-۱). قبل از واسنجی، کاربر باید از صحت عملکرد مدل و کامل بودن فایل ورودی اطمینان حاصل کند. به عنوان مثال در مطالعه هیدرولیک جریان، معمولاٌ از اطلاعات اندازه ­گیری شده دبی جریان و تراز سطح آب برای واسنجی استفاده می­گردد. در این حالت ضریب زبری عمده­ترین عاملی است که مورد واسنجی قرار می­گیرد. ولی در مدل­های دو بعدی و سه بعدی، جریان غیرماندگار و مدل­های فرسایش و رسوب، اطلاعات بیشتری برای واسنجی مورد نیز می­باشد. از جمله تغییرات مکانی و زمانی دبی جریان و تراز سطح آب، غلظت رسوب، تراز و شکل بستر و تراز سرعت از جمله اطلاعاتی هستند که برای واسنجی این­گونه مدل­ها مورد نیز می­باشد (راهنمای مطالعات فرسایش و رسوب در ساماندهی رودخانه­ها، ۱۳۸۶).

شکل(۲-۱) مراحل مختلف واسنجی داده ­ها در مدل­سازی

۲-۴-۲- صحت سنجی مدل

از آنجایی که نتایج حاصل از مدل­ها در تصمیم ­گیری­ها و طراحی منابع آب و خاک و همچنین مسایل مربوط به سیل و امثال آن کاربرد فراوان دارد، همواره درجه­ اعتبار آن­ها مورد سؤال است. البته از هیچ مدل کامپیوتری نمی­ توان پیش ­بینی­های کامل و دقیقی را انتظار داشت و همیشه به صورت نسبی مطرح است. در این قسمت با یک سری از داده­هایی که در مرحله واسنجی استفاده نشده­اند، نرم­افزار اجرا می­ شود. در مرحله­ واسنجی، شبیه­سازی جریان انجام می­ شود. میزان نزدیکی جریان محاسباتی به جریان مشاهداتی حاکی از معتبر بودن مدل است و در غیر این صورت صحت و اعتبار مدل زیر سؤال خواهد بود. در صورتی­که اطلاعات کافی برای واسنجی و صحت سنجی مدل در دسترس نباشد، باید آنالیز حساسیت مدل به عوامل ورودی انجام گیرد تا میزان ثأثیر خطای اطلاعات ورودی روی نتایج خروجی مدل قابل بررسی باشد (راهنمای مطالعات فرسایش و رسوب در ساماندهی رودخانه­ها، ۱۳۸۶). صحت­سنجی آخرین مرحله­ ای است که باید بعد از واسنجی صورت گیرد.

۲-۵- نقش مدل­ها در پیش ­بینی روند فرسایش و رسوبگذاری

۲-۵-۱- مدل­های تجربی

روش­ها یا مدل­های تجربی مبتنی بر روابط مشتق شده از آنالیز رگرسیون بوده و معمولاٌ نیازمند تعداد زیادی داده هستند. در این مورد، دانش و علم ما به طور غیرمستقیم از طریق استخراج داده ­ها و آنالیز آن­ها منعکس می­ شود. عیب این نوع مدل­ها این است که قابلیت استفاده در خارج از محدوده­ استخراج داده ­ها را ندارند. این نوع مدل­ها در واقع توصیف ریاضی از داده ­ها بوده قادر به افزایش شناخت ما از سیستم نیستند (رفاهی، ۱۳۸۵). از جمله مدل­های تجربی معادله جهانی هدررفت خاک (USLE) بوده که برای برآورد میزان تلفات خاک از یک قطعه زمین و یا در طول یک شیب ارائه شده است و با بهره گرفتن از آن نمی­ توان میزان رسوبدهی حوزه ­های آبخیز را تخمین زد. مدل PSIAC و MPSIAC که در مقایسه با سایر روش­های تجربی موجود بیشترین عامل موثر در فرسایش خاک برای محاسبه فرسایش ویژه و تولید رسوب در نظر گرفته­اند. بنابراین می ­تواند بهتر از روش­های دیگر جواب بدهد. از مزایای این روش در نظر گرفتن شرایط فعلی فرسایش خاک و فرسایش رودخانه­ای می­باشد. مدل EPM و FAO نیز از روش­های تجربی برآورد رسوب می­باشد که میزان فرسایش خاک را بر اساس ارزیابی فاکتورهای موثر در فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه آبخیز می­باشند (رفاهی، ۱۳۸۵). بیشتر بررسی­های مدل­های تجربی برای فرسایش و رسوب بر این نکته اتفاق نظر دارند که در برآورد درست و دقیق از میزان رسوبدهی رخدادهای منفرد و ارزیابی مدل­های تجربی برآورد رسوب سیلاب­ها بیش از همه نمونه­برداری و ثبت هیدروگراف سیل از نظر میزان غلظت رسوب اهمیت دارد. در صورت وجود چنین پایه آماری می­توان برآورد مدل­های تجربی را تا حد ممکن اصلاح نمود. با فرض اینکه میزان رسوبدهی در زمان رخداد سیل با انجام نمونه­برداری از شاخه­ های صعودی و نزولی هیدروگراف می ­تواند بدست آید. این بررسی با هدف ارزیابی دقت و درستی مدل­های تجربی در برآورد رسوبدهی در زمان رخدادهای سیلابی انجام شد (رنگزن و همکاران، ۱۳۸۷). با توجه به گسترش روزافزون سخت­افزار و نرم­افزارهای کامپیوتری و همچنین پیچیدگی­های پدیده ­های فیزیکی مربوط به رودخانه، ضرورت توسعه مدل­های ریاضی و حل آن­ها به روش عددی بیشتر مورد توجه محققین قرار گرفته است. بعلاوه انعطاف­پذیری آن­ها سبب شده، تا بتوان آن­ها را به مسایل مختلف تعمیم داد. جریان در رودخانه­ها مشابه جریان در کانال­های روباز توسط معادلات دیفرانسیلی با مشتقات جزئی معرفی می­گردد. این معادلات در اغلب موارد حل تحلیلی ندارد، پس به روش­های عددی جهت تحلیل معادلات حاکم بر جریان در رودخانه­ها نیز داریم. به دلیل وجود پیچیدگی­های زیاد در پدیده ­های هیدرولیکی و رسوبی، لازم است قبل از طراحی و اجرای پروژه­ های مرتبط با این پدیده ­ها، از چگونگی عملکرد آن­ها اطلاعاتی بدست آورد شود. به منظور پیش ­بینی پدیده ­های پیچیده هیدرولیکی و رسوبی از روش­های شبیه­سازی و مدل­های فیزیکی و ریاضی بهره­ گیری می­ شود. چنانچه مراحل واسنجی و صحت­سنجی مدل­ها به خوبی صورت گیرد و عملکرد مدل تأیید گردد، پیش ­بینی مدل در خصوص پدیده ­های مورد مطالعه قابل اعتماد خواهد بود. مدل­های ریاضی به صورت یک بعدی، دو بعدی و سه بعدی توسعه یافته و متناسب با اطلاعات موجود و نیازهای طراحی، هریک از آن­ها در شرایط خاص خود مورد استفاده قرار می­گیرند. با بهره گرفتن از مدل­های ریاضی ابعاد واقعی پدیده ­ها و برای دوره­ های زمانی طولانی قابل بررسی می­باشد. به طور کلی از روند تغییرات رودخانه در گذشته برای واسنجی و صحت­سنجی مدل­ها استفاده می­گردد و پس از تأیید عملکرد مدل، روند تغییرات در آینده با بهره گرفتن از مدل پیش ­بینی می­گردد.

۲-۵-۲- مدل­ها و نرم­افزارهای کامپیوتری

پیشرفت تکنولوژی و همچنین کامپیوتر و گسترش چشمگیر روش­های عددی در کاربردهای مهندسی، امکان شبیه­سازی بسیاری از پدیده ­های فیزیکی را به صورت مدل­های ریاضی و کامپیوتری در مبحث مهندسی رودخانه و هیدرولیک داده است. مدل­هایی که در علم مهندسی رودخانه تهیه می­شوند، به صورت­های یک­بعدی، دو بعدی و گاهاٌ سه بعدی ساخته شده ­اند. این مدل­ها کاربردهای متفاوتی دارند. از جمله کاربرد این مدل­ها در مهندسی رودخانه، پیش ­بینی الگوی جریان، روندیابی سیل، فرسایش و رسوبگذاری در کانال، تغییرات هندسی کانال­ها، جریان در محیط متخلخل، انتقال و انتشار آلودگی و … می­باشند (ره نورد و همکاران، ۱۳۹۱). بر اساس امکانات در دسترس، نوع و دقت مورد نیاز، میزان آمار اطلاعات مربوط به ویژگی­های محیطی نوع مدل مورد نیاز و مناسب را می­توان تعیین کرد. البته وجود این ابزارها به تنهایی نمی­تواند راه­گشای کاملی باشد و لازم است اطلاعات و اندازه ­گیری­های دقیقی از طبیعت در دسترس باشد و مدل را به ازای شرایط واقعی واسنجی نمود. بدیهی است که دقت نمونه­برداری اطلاعات در بخش­های مختلف هندسی، هیدرولیکی، رسوب، کیفیت آب و… رکن اصلی در بکارگیری این مدل­ها هستند و میزان اعتبار آن­ها بشدت متأثر از حجم اطلاعات آمار و نمونه­ها و کیفیت آن­ها می­باشد و بدون آن­ها خروجی معتبری از مدل بدست نخواهد آمد.

۲-۶- استفاده از مدل در سیلاب و انتقال رسوب

با توجه به گسترش روزافزون سخت­افزار و نرم­افزارهای موجود و همچنین پیچیدگی­های پدیده ­های فیزیکی مربوط به رودخانه، توسعه مدل­های ریاضی و حل آن­ها به روش عددی بیشتر مورد توجه محققین قرار گرفته است. این معادلات در اغلب موارد حل تحلیلی ندارد، پس به روش­های عددی جهت تحلیل معادلات حاکم بر جریان در رودخانه­ها نیاز است (ره­نورد و همکاران، ۱۳۹۱). پتانسیل انتقال رسوب بر اساس اندازه ذرات محاسبه می­ شود که به­موجب آن شبیه­سازی دسته­بندی و حفاظت هیدرولوژیکی امکان پذیر می­گردد. ویژگی­های عمده عبارت خواهند بود از: قابلیت مدل کردن یک شبکه کامل از آبراهه­ ها، لایروبی کردن کانال­ها، گزینه­ های مختلف گوره و پخش سیلاب و استفاده از چند معادله مختلف برای محاسبه انتقال رسوب.

۲-۶-۱- شبیه‌سازی جریان در رودخانه

مدل‌های ریاضی مبتنی بر حل عددی معادلات حاکم، به کاربر این امکان را می‌دهد تا بتواند وضعیت جریان و تغییرات بستر رودخانه در یک بازه و یا در مجاورت سازه خاصی را مدل نماید. مدل‌های ریاضی با توجه به روشی که برای حل معادلات در نظر می‌گیرند، چگونگی ورود اطلاعات، گزارش‌دهی، خصوصیات خروجی‌ها به‌ لحاظ ارائه و همچنین سرعت همگرایی جواب‌ها، با یکدیگر قابل رقابت هستند. از جمله خصوصیاتی که مدل‌ها بایستی دارا باشند، سهولت استفاده از آن­ها، امکانات جنبی مختلف از جمله امکانات گرافیکی مدل می‌باشد که به استفاده کننده در جهت تحلیل نتایج و کنترل اطلاعات ورودی و خروجی کمک می کند. مدل‌های تک‌‌ فازی و دو فازی که به‌صورت یک بعدی، دو بعدی و سه بعدی در حالت‌های جریان ماندگار و غیرماندگار ساخته شده‌اند، می‌توانند جریان‌های رودخانه و جابجایی رسوب را تا حدود زیادی مدل نمایند. با توجه به نیاز و اهدافی که مد نظر است، استفاده کننده یکی از حالت‌های بالا را جهت مدل نمودن جریان و رسوب در رودخانه انتخاب خواهد کرد. توسعه هر مدل مبتنی بر ساده‌سازی‌هایی است که در معادلات دیفرانسیلی صورت می‌گیرد. حرکت آب و رسوب در طبیعت به صورت سه ‌بعدی می‌باشد. در مواردی که به‌دست آوردن الگوی جریان و رسوب در یک مقیاس کلی مد نظر باشد، از مدل‌های یک بعدی و دو بعدی بهره گرفته می‌شود. در این مدل‌ها، معادلات دیفرانسیل در یک یا دو بعد حل می‌گردند. مدل‌های ساده‌تر نیازمند اطلاعات اولیه کمتر و در نتیجه سرعت بیشتر در کسب اطلاعات بوده و همچنین جهت وارد نمودن اطلاعات اولیه به مدل، نیاز به حافظه کمتر و زمان اجرای کوتاه‌تر می‌باشد. این مدل‌ها به علت ساده‌سازی‌ها دارای دقت کمتری هستند. مدل‌های پیچیده‌تر برای شرایط پیچیده‌تر جریان به‌کار برده می‌شوند، هرچند این مدل‌ها نیازمند اطلاعات پیچیده‌تر بوده و برای اطلاعات ورودی هر مدل انتخابی نیز بایستی از اطلاعات موجود بهره‌گیری نمود. چنانچه اطلاعات داده شده به مدل به صورت قطعی نباشد، می‌توان این اطلاعات را در مرحله واسنجی مدل قطعی نمود. در این مرحله (واسنجی مدل) با توجه به شرایط خاص رودخانه، پاره‌ای از پارامترها که این رودخانه را از دیگر رودخانه‌ها متمایز می‌کند (‌از جمله ضریب زبری مانینگ و معادله حمل رسوب و …) با عمل واسنجی مدل، تعیین می‌گردد. مدل برای اطلاعات مشخص اجرا گردیده و جواب‌های حاصل از مدل با اطلاعات اندازه‌گیری شده (در صورتیکه موجود باشند) مقایسه می‌گردند. چنانچه جواب‌ها مناسب و منطبق بر داده‌های اندازه‌گیری شده نباشد، بایستی پارامترهای واسنجی با روش سعی و خطا طوری تغییر نماید که جواب‌های نزدیک به مقادیر اندازه‌گیری شده بدست آید (راهنمای مطالعات فرسایش و رسوب در ساماندهی رودخانه­ها، ۱۳۸۶). از آنجا که مدل‌های ریاضی، مبتنی بر فرضیات و ساده‌سازی‌هایی در معادلات جریان می‌باشند، چنانچه این فرضیات با واقعیت مطابقت بیشتری داشته باشد، نتایج بدست آمده از مدل با واقعیت تطابق بیشتری خواهد داشت. همچنین در تعیین پارامترهای واسنجی که برای شرایط خاصی از جریان تعیین می‌گردند و سپس برای کلیه شرایط جریان تعمیم داده می‌شوند، بایستی دقت لازم اعمال گردد. برای مدل نمودن رودخانه و انتخاب مدل مناسب چندین عامل را باید در نظر گرفت که در اینجا به اعم آن­ها اشاره و براساس آنها مدل انتخاب می‌گردد. یکی از مهم‌ترین عوامل، هدف مطالعه است. در صورتی‌که هدف از مطالعه، بررسی بخش کوچکی از رودخانه است که آن بخش شامل تغییرات ناگهانی در پلان و مقطع باشد، به گونه‌ای که تغییرات سرعت در پلان و مقطع بایستی به دقت مورد بررسی قرار گیرد به ناچار از مدل سه‌بعدی استفاده می‌‌گردد. بخش کوچک شامل بازه‌ای از چند متری تا حداکثر چند ده‌ متری را می‌تواند شامل شود. چرا که بزرگتر از آن یا تغییرات سرعت و پارامترهای جریان در پلان و مقطع را پوشش نمی‌دهد و یا در صورت کوچک کردن فواصل برای حل عددی تعداد متغیرها چنان زیاد می‌شود که کامپیوترهای معمولی قادر به حل آن نبوده و یا زمان بسیار زیادی برای حل آن نیاز می‌باشد. محدودیت مدل‌های دوبعدی نسبت به مدل سه‌بعدی کمتر بوده و بازه‌های بزرگتر را می‌تواند مورد ارزیابی قرار دهد. در همین‌جا می‌توان متذکر شد که علاوه بر هدف از مطالعه، طول بازه مورد مطالعه نیز پارامتر بسیار مهم دیگری است که در تصمیم‌گیری موثر می‌باشد.

۲-۷- انتقال رسوب و اثرات آن

رسوب^[۱]: عموماً به مواد معلق در آب اخیراً نهشته شده از محلول معلق و نیز مواد محلول در آب و موادی که به صورت خزش، جهش و یا غلتیدن در بستر رودخانه حمل می شود اطلاق می­گردد در مجموع این واژه برای کلیه انواع نهشته­های جریان­ها، رودخانه­ها، دریچه­ها و دریاها اطلاق می­گردد (مهدوی، ۱۳۸۸).
بار رسوبی عبارت است از کل رسوب خروجی از یک حوزه که مقدار آن در یک نقطه مرجع و در یک دوره زمانی خاص قابل اندازه گیری باشد.
فرایند تولید رسوب، حمل و رسوبگذاری در رودخانه­ها بخشی از سیکل هیدرولوژی به حساب می آید به طوری که ممکن است قانون طبیعی حرکت رسوب، پراکنش مکانی و زمانی و روند آن تحت تأثیر تغییرات جهانی اقلیم قرار گیرد (وروانی و همکاران، ۱۳۸۰). مقدار تولید رسوب، چگونگی و زمان رسوبدهی، اندازه و ترکیب دانه­ های رسوبی، انتقال آن در بین شبکه آبراهه­ ها از ویژگی­های مهم رژیم رسوبدهی حوزه ­های آبخیز به شمار می­رود (Reid, 1993؛ Long Yoqian, 1992). مهمترین خسارات ناشی از انتقال رسوب عبارتند از(چوچی و رضوی، ۱۳۸۵):
۱- تخریب پل­ها و سازه های کنار رودخانه.
۲- عمیق تر شدن بستر کانال­ها.
۳- کاهش پتانسیل انتقال رسوب در پائین دست.
۴- پر شدن کانال­های آبرسانی و کاهش عمق رودخانه ها.
۵- رسوب گذاری در مخازن پشت سد و کاهش ظرفیت مخزن و… .
۶- انتقال آلودگی­ها.

۲-۸- اهمیت تعیین بار رسوبی رودخانه­ها

در فرمول فوق:
اندازه نمونهn₁=
نسبتی از جمعیت حایز صفت معین (به عنوان مثال مدیران و کارشناسان آشنا به این سیستم)p=
نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (به عنوان مثال مدیران و کارشناسان ناآشنا به این سیستم)1-p=
:dدرجه اطمینان یا دقت احتمالی مطلوب (این مقدار میزان خطا را در اندازه‌گیری پارامتر مورد نظر نشان می‌دهد)
z: چندک توزیع نرمال با ضریب اطمینان قابل قبول
در اینجا با درنظر گرفتن p=0.5 و d=0.052 و z=1.96 اندازه نمونه نهایی تقریبا برابر با 360 بدست می آید.
3-5شیوه گردآوري داده ها
تكنيك گردآوري در اين تحقيق پرسشنامه است. «پرسشنامه تكنيك بسيار ساختمندي براي گردآوري داده هاست كه در آن از هر پاسخگويي مجموعه سوالات يكساني پرسيده مي‌شود به اين دليل پرسشنامه شيوه بس كارآمدي براي تشكيل ماتريس متغير بر حسب مورد برای نمونه‌هاي بزرگ است».

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

3- 6 روش تجزيه و تحليل اطلاعات
اطلاعات كه از طريق پرسشنامه جمع آوري شده به تفكيك براي هر سوال استخراج ، طبقه بندي و در صورت لزوم مقوله بندي و پس از كدگذاري و ورود اطلاعات به رايانه به وسيله نرم افزارspss پردازش می شود.
3-7تعريف عملياتي متغيرهاي تحقيق
واحد تحلیل: متغيرفردي: دانشجویان یکی از پردیس های چهارگانه دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران می باشد.
متغيراقتصادي: شاغل یا غیر شاغل بودن
متغير روانشناختي: انگيزه وهدف ازاستفاده ازاينترنت
در اين تحقيق متغيرها طبق تقسيم بندي اصلي دو گروه متغيرهاي مستقل و وابسته هستند:
متغير مستقل:
استفاده از شبکه های اجتماعی به عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته شده است و ميزان استفاده دانشجویان از اينترنت و شبکه های اجتماعی بر گرایش دینی آنها تاثیر می گذارد.
متغير وابسته:
– گرایش دینی دانشجویان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران
– میزان تحصیلات دانشجویان
3-8 اعتبار و پايايي
به منظور كسب اطمينان از روايي و پايايي سوالات پرسشنامه طراحي شده در اختيار استاد راهنما، استاد مشاور، و کارشناسان مسائل اجتماعی قرار گرفت ونظرات كارشناسانه آنها در پرسشنامه اعمال شد. بنابراين روايي سوالات تاييد شد و درنتيجه مقياس واجد روايي صوري بود.
در مورد پايايي تحقيق، پايايي كل پرسشنامه براساس ميزان پايايي ارزيابي شد. براي اين منظور از ضريب پايايي آلفاي كرونباخ استفاده گرديد. فرمول آلفای کرونباخ به شرح زیر است:

K : تعداد سؤالات مربوط به يك مقياس
S 2i:واريانس مربوط به جمع سؤال i- ام
S2 sum:واریانس مربوط به جمع سؤالات مي باشد.
بر اين اساس:
مقدار آلفاي كرونباخ براي ميزان استفاده.743 درصد به‌دست آمد؛ بنابراين پايايي اين شاخص در حد مطلوبي تاييد مي‌شود.
با توجه به اين كه پايايي شاخص‌هاي تعريف شده در اين پرسشنامه در حد مطلوبي تاييد گرديد، بنابراين پايايي پرسشنامه نيز در حد مطلوبي تاييد مي‌گردد. بنابراين پرسشنامه از اعتبار كافي برخوردار است.
فصل چهارم
تجزيه و تحليل داده ها
4-1 مقدمه
يکي از مهمترين فصول امر تحقيق فصل تجزيه و تحليل اطلاعات است. تجزيه و تحليل داده ­ها فرآيندي چند مرحله­اي است که طي آن راه­هايي که از طريق بکارگيري ابزارهاي جمع­آوري در نمونه و جامعه آماري فراهم آمده­اند ، خلاصه ، کدبندي ، دسته بندي ، … و در نهايت پردازش مي­شوند تا زمينه برقراري انواع تحليل­ها و ارتباط­ها بين اين داده ­ها و آزمون فرضيه­ها فراهم آيد . در اين فرآيند داده ­ها از لحاظ مفهومي و هم از جنبه تجربي پالايش مي­شوند و تکنيک­هاي گوناگون آماري اين امر را به عهده دارند .
در اين فصل از فنون آمارهاي استنباطي استفاده مي شود.نرم افزار آماري spss نسخه 16 براي انجام امور و فنون آماري مورد استفاده قرار گرفته است. رد يا تاييد فرضيات بر اساس محاسبه آزمون ضريب همبستگي و سطح معني داري مربوطه مي باشد.
در متن ذيل تعدادي از تعاريف آماري مورد استفاده در اين تحقيق آورده شده است:
4-2 تعاريف آماري
پارامتر: مشخصه هاي عددي جامعه را پارارمتر گويند. براي مثال ميانگين جامعه يک پارامتر جامعه است.
آماره: مشخصه هاي عددي نمونه را آماره گويند. آماره ها متغيرهاي تصادفي هستند (بدين معني كه مقادير خود را به تصادف مي گيرند).
فرض آماري: هر حکمي درباره توزيع جامعه يا پارامتر جامعه را يک فرض آماري مي­نامند، که ممکن است درست يا نادرست باشد.
آزمون فرض: درست يا نادرست بودن يک فرض آماري، بايد برمبناي اطلاعات حاصل از نمونه­گيري از جامعه بررسي شود. اين عمل را آزمون فرض مي­نامند.
چون ادعا ممکن است درست يا نادرست باشد، بنابراين دو فرض مکمل به وجود مي آيد؛ يکي براي آنکه ادعا درست باشد و ديگري براي آنکه ادعا درست نباشد، بنابراين شروع يک آزمون فرض همواره شامل دو فرض آماري است که در مقابل يکديگر قرار مي­گيرند. دو فرض عبارتند از:
فرضيه صفر: قالبي است که جهت بررسي ادعايي در مورد جامعه به کار مي­رود. این فرض با نماد H₀ نمایش داده می­ شود.
فرضيه مقابل: وضعيتي را مشخص مي­کند که فرضيه صفر صحيح نباشد. نماد فرض مقابل H₁ است.
سطح معني داري: براي فرض صفر H₀، احتمال رد کردن فرض صفر درست سطح معني داري بودن (α ) ناميده مي­شود. در اين تحقيق سطح معني دار بودن برابر با 05/0 در نظر گرفته شده است. بنابراين در آزمون­هاي دو طرفه بايد پي – مقدار به دست آمده با 025/0 مقايسه شود.
پي – مقدار^[81] : کوچکترين مقدار α براي آماره آزمون طوري که فرض H0 را رد کند پي مقدار (sig) ناميده مي­شود.
4-3 توصيف داده ­ها
4-3-1 تحليل پرسشنامه ­ها

۳-۴۹٫ ژاک سالومون آدامار
ژاک سالومون آدامار(۱۹۶۳-۱۸۶۵) خلاقیت ریاضی و هوش ریاضی با خلاقیت به طور کلی و هوش کلی بی ارتباط نیست. به ندرت اتفاق می‌افتد که در دبیرستان‌ها دانش‌آموزی که در ریاضیات اول است در سایر شاخه‌های آموزش آخر باشد. چنان چه در سطحی عالی ترمسأله را ملاحظه کنیم، درصد بالایی از ریاضیدانان برجسته در سایر حوزه‌ها نیز خلاق بوده اند. (آدامار، ۱۳۶۷، ۱۷)
کلود برنار گفته است «آن‌هایی که به افکار خود بیش از حد وفادارند، برای کشف کردن مناسب نیستند- با قید این احتیاط که معنی این عبارت در ریاضیات با آن چه در علوم تجربی متداول است فرق می‌کند.» دلیل اختلاف بین معانی جمله‌ی کلود برنار در ریاضیات و علوم تجربی این است که در مورد دوم، فکری که زمانی به دست آمده اگر سرسختانه دنبال شود ممکن است منجر به ارتکاب خطا، یعنی رسیدن به نتایج نادرست گردد.

به عکس، در قلمرو ریاضی نیازی به تعمق درباره‌ی خطاها نیست. وقتی ریاضیدانان خوب مرتکب خطا می‌شوند، که مکرر هم می‌شوند، زود می‌فهمند و آن را تصحیح می‌کنند. دلیل این موضوع آن است که هنگامی که مرتکب خطایی می‌شوند، بصیرت- همان حساسیت علمی- به او هشدار می‌دهد که محاسباتش آن طور که باید باشد نیست. (همان کتاب، ۶۳-۶۲)
۳-۵۰٫ دکتر ابوالفضل رفیع پور
استادیار بخش ریاضی دانشکده ریاضی و کامپیوتر دانشگاه شهید باهنر کرمان می‌باشد.وی مقاله‌ای با عنوان چرایی و چگونگی آموزش هندسه در برنامه درسی ریاضی مدرسه‌ای در هشتمین کنفرانس آموزش ریاضی ایران- شهرکرد- تابستان ۱۳۸۵ ارائه کرده است.
بنا به اظهار شاریگین و پروتاسوف،«هندسه مجموعه‌ای از تعریف‌ها و فرمول‌ها نیست.بلکه هندسه، توانایی دید]مشاهده کردن[،تصور کردن و فکر کردن است.»به همین دلیل، آن‌ها معتقدند که هندسه، بیش از آن است که تنها، به عنوان یک شاخه از ریاضی یا یک موضوع درسی در ریاضی مدرسه‌ای مطرح شود و با این باور، دلایل زیر را برای تدریس و آموزش هندسه بر شمرده اند:
هندسه، پدیده‌ای از فرهنگ انسانی است؛
با بهره گرفتن از هندسه، می‌توان اخلاق و اصول اخلاقی را در دانش‌آموزان رشد داد؛
هندسه، ذهن دانش‌آموزان را برای تحصیلات بالاتر آماده می‌سازد؛
هندسه، حس زیبایی شناسی را در دانش‌آموزان توسعه می‌دهد؛
هندسه، تاریخ تفکر انسانی را به خوبی نشان می‌دهد.
به همین دلایل، شاریگین و پروتاسوف مدافع تدریس هندسه در مدارس قرن بیست و یکم هستند و اعتقاد دارند که توانایی‌های بالقوه‌ تربیتی و آموزشی زیادی در هندسه نهفته است که برای پرورش انسان‌ها لازم است. این همان چیزی است که شهشهانی نیز قبلا به آن اشاره کرده بود و در رابطه با تدریس هندسه در دبیرستان، سه دلیل زیر را بر شمرده بود:
الف) هندسه به طور تاریخی، علم فضا و اشکال است و تمام پدیده‌های طبیعی در فضا رخ می‌دهند. بنابراین، هندسه در واقع زمینه‌ی همه‌ی علوم طبیعی است، کل فعل و انفعالات طبیعی در فضای هندسی صورت می‌گیرد و شکل هندسی دارند. بنابراین هندسه به نوعی زبان همه‌ی علوم است.
ب) هندسه اولین علم نظری است. اولین علمی که در آن، یک سری از نتایج براساس تعقل و تفکر از نتایج دیگر گرفته شده است که سابقه اش به ریاضی باستان باز می‌گردد.
پ) هندسه یک زمینه‌ی بسیار خوب برای شناخت و تقویت تخیل و خلاقیت است. مسأله‌ی ارائه‌ اثبات در ریاضی، بیش‌تر به جای آن که روی منطق تأکید داشته باشد، بر روی اکتشاف مصرّ است. اگر به اثبات‌ها در هندسه به عنوان وسیله‌ای برای کشف نگاه کنیم، هندسه وسیله‌ای برای تقویت تخیل و خلاقیت دانش‌آموزان است.
علاوه بر این ها، بی، هندسه را علم مطالعه‌ی فضا و راه‌های نظام واری برای نگاه کردن به فضای پیرامون انسان می‌داند.او اهداف تدریس هندسه در برنامه درسی ریاضی مدرسه‌ای را توسعه‌ی شهود و درک فضایی، توسعه‌ی توانایی تفکر منطقی و پیش نیازی برای سایر بخش‌های ریاضی معرفی می‌کند.ریحانی نیز تأکید کرده است که «هندسه، برای فهم و تعبیر پدیده‌های گوناگون، توسعه پیدا کرده است و بدین جهت، لازم است که تفکر هندسی مورد نیاز برای فهم این پدیده‌ها و چگونگی توسعه‌ی آن‌ها، بررسی شود».(رفیع پور، ۱۳۸۶، ۲۸-۲۷)
۳-۵۱٫ لین آرتور استین
وی مقاله‌ای را تحت عنوان آموزش ریاضی برای دنیای فردا در سپتامبر ۱۹۸۹ در مجله‌ی معروف آمریکایی Educational- Leader Ship به چاپ رسانده است.
در قسمت اعظم تاریخ آموزش و پرورش، از آکادمی افلاطون تا علوم چهارگانه رومی‌ها لازم بوده است که دانش‌آموزان برای درست اندیشیدن ریاضی بیاموزند. ریاضیات به ویژه هندسه اقلیدسی به عنوان تجسم استدلال محض، یک وسیله‌ی مطلوب و ایده ال برای ورزش‌های قوی فکری بوده است.
ریاضی بالاتر از هر چیز، یک ورزش فکری است که به روشن ساختن موقعیت‌های پیچیده و مبهم کمک می‌کند، دانش‌آموزان باید بیاموزند که شواهد و مدارک را جمع آوری نمایند حدس بزنند،مدل‌ها را فرموله کنند، مثال‌های نقض کشف نمایند و دلایل منطقی را ارائه دهند در نتیجه‌ی انجام چنین کارهایی در آنها قوه‌ی انتقاد صحیح و بینش عمیق رشد پیدا خواهد نمود و از این طریق است که چشم انداز‌های ریاضی توسط جامعه ارزیابی می‌شود.
توانایی افراد در برخورد با نیاز‌های ریاضی روزمره‌ی زندگی- به عنوان کارمند، والدین و شهروند- بستگی به نگرش‌ها و دید‌ها در قبال ریاضیاتی که در مدارس تجربه و یاد گرفته می‌شود، دارد. یکی از پارادکس‌های عصر ما عینک والدین است که آن‌ها اهمیت ریاضی را با آن می‌بینند ولی خود هنوز از ضعف ریاضی می‌بالند ریاضی قابل آموختن و به کارگیری نمی‌تواند باشد مگر آنکه بر اعتماد بنفس حاصل از موفقیت‌ها بنا شده باشد(استین، ۱۳۶۸، ۵)
۳-۵۲٫ دکتر سعید علیخانی
ایشان متولد شمیران تهران و عضو هیأت علمی دانشکده ریاضی دانشگاه یزد می‌باشد و مقاله‌ی لذت ریاضیات را در بهار ۱۳۸۵ در نشریه‌ی کارافن به چاپ رسانده است.
ریاضیات معبدی است از معابد با شکوه شهر باستانی علم، شهری که خشت خشت هر عمارت آن، در طی قرن‌ها و با رنج و صبر و در پی فهم اسرار هستی و در سایه‌ی کمال جویی بشر، بنا شده است. شهری که ساکنان آن به خاک ساییدن پیشانی بر محراب این معبد را فخری از هنرمندی دانش و فضل خود می‌دانند. تاریخ علم گواه است که ریاضیات همواره تکیه گاهی بوده است اقتدارآمیز و شایسته در سعی و سلوک رهروان شیفته‌ی علم، و منجی اطمینان بخشی بوده است در نهایت اثبات و ادعای تلاش گران همه‌‌ی شاخه‌های علوم. ریاضیات بنایی است استوار و پایدار، ریاضیات ابزار و لوازم نکته بینی‌های شگرف عرصه‌های کشف و خلاقیت در علم و فناوری را فراهم می‌کند، و روشی است کارآمد در حل و درک بسیاری از پیچیدگی ها؛ و سازوبرگی است غنی و آرام بخش، در سفر طویل انسان به سوی کشف و تفسیر حقایق و رازهای لایتناهی گیتی. ریاضیات تصویری است شگرف و بدیع از یکی از ذاتی‌ترین ‌و اصلی‌ترین ‌چون و چراهای روابط اجزاء موجود در عالم موجود و عالم ممکن.
بی گمان ریاضیات مهم است و حتی اهمیت آن رو به فزونی است. دلیل اولیه‌ی ما در پرداختن به ریاضیات این است که ما را متحیر می‌سازد. ریاضیات هم حس کنجکاوی عقلانی و هم حس ظرافت و ادراک را تحریک می‌کند. پرسش‌های عمیق معنی داری را مطرح می‌کند که پاسخ‌های آن (اگر به قدر کافی خوش اقبال باشیم که جوابی پیدا کنیم) موجب پاداش زودرس و روحانی ای می‌گردد که راهی را به سوی موج جدیدی از کنجکاوی‌ها و پرسش‌ها می‌گشاید. همه‌ی این‌ها جزء اهمیت باطنی ریاضیات است.
اهمیتی که سیاست مداران امروزی، اقتصاددانان، آموزگاران و پدر و مادرها به ریاضیات می‌دهند از نوع باطنی نیست، بلکه اشاره به نقشی دارد که ریاضیات در تأمین و بهبود جامعه بازی می‌کند. ولی این به قدری واضح است که بیشتر مردم به نقش چند جانبه‌ی ریاضیات در یک جامعه‌ی متمدن پی برده اند. اهمیت ریاضیات از دیدگاه فرعی و عادی اجتماع بی گمان پاسخ گوی این سؤال نمی‌تواند باشد که چرا عده‌ای از ریاضیدانان و ریاضی خوانان گاهی، اوقات خوب خود را به آن می‌پردازند؟ برای اینکه این مسئله روشن شود باید به طور عمقی در طبیعت ریاضیات نفوذ کنیم.
ریاضیات یک طرز تفکر نظام مند (سیتماتیک است) که توسط زبان و نمادهای سازگار و زیبایی پشتیبانی می‌شود. ریاضیات با شناسایی، کشف، ایجاد الگوها و نیز با ایجاد روابط دقیق و زیرکانه میان اجزایی که در ظاهر کاملا مجزا به نظر می‌رسند، مشخص می‌شود. برخلاف آموزش سنتی در مدارس، ریاضیات مجموعه‌ی حقایق نیست، و فهم ریاضی را نباید توسط آزمون‌های هوش و حافظه اندازه گیری کرد. بنابراین برای دانش پژوه آن چه مهم است، این است که یاد بگیرد ریاضی وار فکر کند و بداند که هر بخش عمده ریاضیات می‌تواند دستگاهی باشد که درک لازم را می‌رساند و توانایی تفکر را باز می‌کند. برعکس هیچ بخشی از ریاضیات، اگرچه به نظر مناسب باشد، اگر تنها به صورت مجموعه‌ای از مهارت‌های منفرد با تمرین‌های ناآگاهانه حافظه آموزش داده می‌شود، نمی‌تواند دانش پژوه را چنان آماده سازد که ریاضیات را هوشمندانه و مؤثر به کار گیرد. ریاضیات را نباید تنها آموخت، بلکه باید به آن پرداخت. چرا باید به آن بپردازیم؟
مالوری می‌گوید: «من می‌خواهم از اورست بالا بروم، چرا که آن جاست.» به همین دلیل ریاضی‌دان‌ها می‌خواهند به ریاضیات بپردازند. ریاضیات اساساً وجود دارد، چرا که آزمایش‌های ما از دنیای خارجی، ما را به راهی می‌کشاند که مسائلی را جواب دهیم که طرح و پاسخ آن‌ها فقط در دامن ریاضیات امکان پذیر است.
«طبیعت با ما به زبان ریاضی سخن می‌گوید.» این گفته‌ای است از فیزیکدان ریچارد فیمن در بیان این سخن قصار پربار، فیمن در حقیقت و شاید ناخواسته افکار گالیله را بازتاب می‌دهد. گالیله در کتاب
«The Issayer» اشاره می‌کند که «کتاب کهکشان را به زبان ریاضیات نوشته‌اند و بدون کمک ریاضیات غیر ممکن است که انسان کلمه‌ای از آن را درک کند.» (علیخانی، ۱۳۸۵،۷۳-۷۲)
۳-۵۳٫ دکتر بیژن ظهوری زنگنه
وی از اساتید دانشکده ریاضی دانشگاه صنعتی شریف بوده و مقاله‌ای با عنوان ریاضیات: کلید راه توسعه در سال ۱۳۷۹ در مجله‌ی رشد آموزش ریاضی به چاپ رسانده است.
اگر جامعه‌ای اولویت اول خود را بر پرورش انسان‌های توانا، خلاق، تحیلگر، نقاد، متفکر و نوآور قرار دهد، حتما قادر خواهد بود که در فاصله‌ای کوتاه، انواع عقب ماندگی‌ها در زمینه‌های مختلف را رفع نماید. برای پرورش چنین انسان‌های توسعه یافته ای، تعلیم و تربیت مبتنی بر توانایی استدلال، آزادی انتخاب و استقلال تصمیم‌گیری و پذیرش مسؤولیت ضروری است. ریاضیات برای چنین آموزشی نقش کلیدی و محوری دارد و از طریق آن، به تربیت چنین انسان‌هایی می‌توان امیدوار بود.
مبارزه با بی سوادی، دادن حداقل سواد ریاضی متناسب با نیاز انسان‌ها و مشاغل مختلف به تمام شهروندان است، تاریخ معاصر نشان داده است که فارغ التحصیلان کارشناسی ریاضی در دوره‌های تحصیلات تکمیلی مهندسی، علوم انسانی و مدیریت موفق بوده اند، زیرا انسان‌هایی با ذهن سیستم ساز، بهتر می‌توانند مباحث کیفی علوم انسانی را بفهمند و تجزیه و تحلیل کنند.
برای توسعه‌ی انسانی و تربیت شهروند‌های خلاق و نقاد و تحلیل گر، برنامه‌ی ریاضی مدرسه‌ای طوری باید طراحی شود تا تمام دانش‌آموزان یاد بگیرند برای ریاضی ارزش قایل شوند یعنی به کارآیی و اهمیت ریاضی در جریان زندگی و در پرورش ذهن و اندیشه واقف گردند، تمام دانش‌آموزان بتوانند ارتباطات ریاضی‌وار برقرار کرده و ریاضی‌وار استدلال کنند و نسبت به ریاضی قدر دانی داشته باشند.
بایستی به مدل سازی ریاضی اهمیت داده شود و مفاهیم ریاضی بر اساس مدل‌های ریاضی ساخته شوند، تا دانش‌آموزان بتوانند ارتباط بین ریاضی و دیگر علوم برقرار کنند و همین طور، برای از بین بردن دیوارهای ساختگی بین معقولات ریاضی، بایستی برنامه درسی ریاضی طوری باشد که این ارتباط به طور طبیعی برقرار شود تا دانش‌آموزان بتوانند ریاضی را یک کل واحد ببینند. همچنین، لازم است برنامه درسی ریاضی طوری تنظیم شود که مرز بین ریاضی محض و کاربردی برداشته شود.با رعایت چنین ویژگی‌هایی در برنامه‌های درسی ریاضی مدرسه‌ای و دانشگاهی، می‌توان امیدوار بود که ریاضی بتواند نقش کلیدی خود را در جهت توسعه‌ی انسانی و تکنولوژیکی در جامعه‌ی در حال توسعه‌ی ما به خوبی ایفا نماید. (ظهوری زنگنه، ۱۳۷۹، ۳۷-۳۵)
۳-۵۴٫ دکتر غلامرضا دانش ناروئی
وی از اساتید دانشگاه تربیت مدرس و از اعضاء هیئت موسس انجمن ریاضی ایران در سال ۱۳۵۰ می‌باشد و مقاله‌ای با عنوان نقش ریاضیات در زندگی بشر و شناخت طبیعت در سال ۱۳۶۹ در مجله‌ی رشد آموزش ریاضی به چاپ رسانده است.
به طور کلی امروزه ریاضیات باید از جنبه‌های زیر مورد توجه قرار گیرد:
یک ابزار: یعنی از دید کاربردی که ارزش و ضرورت آن روز به روز در جوامع کنونی بیشتر احساس می‌شود.
یک زبان: یعنی وسیله‌ای برای نمایش دانش، توصیف، تجزیه و تحلیل و انتقال آن که ضرورت آن به مناسبت گنگ و نارسا بودن زبان‌های معمولی غیر قابل انکار است.
یک زمینه‌ی تربیتی: به منظور پرورش و نظم فکری و بالا بردن قدرت اندیشه و استدلال منطقی و نیز رشد قوه‌ی خلاقیت ذهن. شاید این جنبه مهم‌ترین ‌هدف از تدریس ریاضی در مدارس باشد.
یک موضوع: برای اینکه علاقه می‌آفریند و لذت می‌بخشد، ریاضیات ارزش مطالعه‌ی فی نفسه و مستقل از کاربرد دارد. این جنبه، آزادی اندیشه را از قید زمان و مکان طلب می‌کند.
نظرات برخی از دانشمندان بزرگ: