مهمترین ویژگی این گونه قراردادها عبارت است از :
شرکت های خارجی نقش پیمانکار را ایفا میکنند و وظیفه انها تامین همه سرمایه مورد نیاز عملیات اکتشاف و توسعه و نوسازی و بازسازی میادین است.
کلیه مخارج و گزینه هایی که پیمانکاران متحمل می شوند به همراه بهره سرمایه های بکار گرفته شده و نرخ سود توافقی ، از درامد حاصل از فرش نفت یا گاز بازپرداخت خواهد شد.
نرخ بازده سالانه سرمایه گذاری متناسب با پروژه تغییر میکند که معمولا حول وحوش ۲۰% بوده و به صورت اقساط مساوری به پیمانکاران قابل پرداخت میباشد.
بعد ازپایان دوره پرداخت اصل بهره و سود سرمایه گذاری ها ، پیمانکار هیچگونه حقی در میادین کشور میزبان ندارد.
پس از پایان دوره عملیات اجرایی پروژه ، راه اندازی و شروع تولید. کشور میزبان کنترل عملیات را بر عهده میگیرد و مسئول تامین هزینه عملیات جاری خواهد بود.
پیمانکار خاریجی در این سرمایه گذاری های مشترک سهمی ندارد.
در این پروژه ها ریسک اکتشاف وجود ندارد . زیرا همگی در میادینی که دارای ذخایر اثبات شده نفت و گاز هستند. به اجرا در خواهند امد. افزون بر این ، خطر پذیری قیمت به کشور میزبان منتقل شده و دولت کشور میزبان پرداخت وجوه مورد توافق را تضمین کرده است.
بنابراین با توجه به انچه که اشاره شد. پیمانکار وظیفه تامین مالی طرح مسئولیت اجرایی و مهندسی ، مسئولیت سفارشات ساخت و نصب ، تصویب خواهی از کشور میزبان به وسیله کمیته مشترک مدیریت انتقال تکنولوژی ، اموزش و راه اندازی و تحویل میدان پس از توسعه ان به کشور میزبان را بر عهده دارد و کلیه مراحل مذکور تحت نظارت فنی و مالی کشور میزبان صورت میگیرد. درنمودار ۲-۵ چارچوب قراردادهای بیع متقابل نشان داده شده است.

۲-۶- تاریخچه قراردادهای نفتی ایران پیش از انقلاب
در نیمه اول قرن بیستم که اکتشاف نفت در خاورمیانه اغاز و به طور جدی تعقیب شد . کشورهای نفت خیز خاورمیانه اصولا قوانین مدونی نداشتند تا بتوانند با بهره گرفتن از نتایج مطالعه قبلی ، قراردادی به منظور اکتشاف و بهره برداری از منابع نفتی موجود در قلمرو خود منعقد نماید. از این رو شرایط قراردادها معمولا حین انجام مذاکرات مربوطه و بنا به پیشنهاد شرکت های متقاضی معین میشد. در حقیقت پایه و اساس قراردادها را پیشنهاد شرکت های نفتی تشکیل می داد . به طور خلاصه اهم قراردادهای نفتی منعقد شده در ایران تا پیش از انقلاب به این شرح می باشد.
قرارداد رویتر:
جستجو نفت در ایران از نیمه دوم قرن نوزدهم اغاز گردید. در سال ۱۲۵۱ شمسی مقارن با ۱۸۷۳ میلادی امتیازی به بارون ژولیوس رویتر تبعه انکلیس داده شد که امتیاز مزبور شمال استخراج معاد از جمله معادن نفت به طور انحصاری در ایران بود که به علت مخالفت افکار عمومی عملی نشد و پس از جندی لغو گردید.
قرارداد دارسی:
پس از امتیاز رویتر ، در سال ۱۹۰۱ امتیاز جدیدی برای اکتشاف و بهره برداری از نفت به شخصی به نام ویلیام تاکس دارسی از اتباع انگلیسی اعطا شد. امتیاز مزبور شامل تمام نواحی ایران به جز شمال یعنی نواحی اذربایجان و مازندران خراسان گیلان و گرگان میشد. مدت این امتیاز ۶۰ سال بود و شخص صاحب امتیاز حق انحصاری اکتشاف ، استخراج ف تصفیه ، حل و نقل و فروش نفت و همچنین احداث حطوط لوله نفت خام و استفاده مجانی از زمین های غیر معمور را در اختیار داشت. به واسطه قعالیت های نفتی که در پس این قرارداد به عمل امد در ۱۶ ماه مه ۱۹۰۸ در مسجد سلیمان اولین چاه نفت به بهره برداری رسید . طبق قرارداد دارسی میبایست ۱۶% از منافع سالانه اولین شرکت و شرکت هایی که بعدا در ایران و یا خارج از ایران تاسیس می شد به عنوان در امد به ایران پرداخت میگردید.
قرارداد شرکت نفت ایران – انگلیس
در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) پس از کشف چاه مسجد سلیمان این قرارداد منعقد شد ولی به دلیل مسائل خط لوله پالایشگاه صدور نفت خام تا سال ۱۹۱۳ به تعویق افتاد.
قرارداد نیوجرسی
در سال ۱۳۰۰ شمسی (۱۹۲۱ میلادی) قراردادی با شرکت استاندارد اویل نیوجرسی منعقد شد که به موجب ان امتیاز نفت شمال پنج ولایت شمالی ایران به مدت ۵۰ سال به ان شرکا واگذار میگشت و در عوض دولت ایران ۱۵% عواید را دریافت می نمود.
قرارداد ۱۹۳۳
در سال ۱۹۳۳ میلادی مغارن با ۱۳۱۲ شمسی طی امتیاز نامه دیگری که به نام قرارداد ۱۹۳۳ شهرت یافت. اساس روابطایران با شرکت های طرف قرارداد تغییر یافت و روابط مالی بر اساس دریافت چهار شیلینگ حق الامتیاز و مالیاتی معادن شش پنس الی یک شیلینگ در فروش نفت صادره از ایران و ۲۰% از سود سهامی که اضافه بر مبلغ معینی بین صاحبان سهام توزیع میگردید قرار گرفت و بدین ترکیب دیگر احتیاج به رسیدیگ به حساب مای مالی طرف دوم نبود تغییرات اساسی دیگری که در این قراردد نسبت به قرارداد ۱۹۰۱ دارسی مشاهده میشد از این قرار بود.
تقلیل حوزه عملیات به یک صد هزار میل مربع
تعدید مدت قرارداد تا سال ۱۹۹۳ (۶۰ سال)
تعهد شرکت برای تامین مصارف مواد نفتی داخل کشور بر اساس مبنای قیمت های متداول خلیج مکزیک با تخفیف.
قراردادهای الحاقی گس – گلشائیان
این قرارداد در تاریخ ۲۴ تیر ماه ۱۲۲۸ مقارن با ۱۷ ژونیه ۱۹۴۸ پس از نارضایتی مردم ایران در پی قرارداد ۱۹۳۳ بین ایران و انگلیس منعقد شد که الحاقاتی را به قرارداد ۱۹۳۳ در پی داشت. این قرارداد توسط گلشائیان وزیر دارایی کابینه ماعد و نویل گس از کم=انی نفت جنوبی به امضا رسید. مفاد این قرارداد عبارت بود از:
حق امتیاز بر حسب تن از چهار شیلینگ به شش شیلینگ از سال ۱۹۴۸ به بعد افزایش یافت
میزان مالیات پرداختی بابت هر تن نفت تا یک شیلینگ از سال ۱۹۴۸ اضافه شد.
شرایط اسان تری برای سهیم کردن دولت در ذخیره عمومی شرکت و تضمین پرداخت حداقل چهار میلیون لیره در سال بابت سود سهام و سهمیه ذخیره عمومی در نظر گرفته شد.
به طور کلی تغییرات در قرارداد الحاقی فق که به نفت ایران بود از این قرار است :
افزایش ۵۰% میزان حق الامتیاز دولت ایران ، به این معنی که حق الامتیاز دولت ایران به شش شلینگ درهر تن افزایش یافت.
معافیت عواید ایران از پرداخت مالیات بر درامد دولت انگلیسی
افزایش حداقل پرداخت سالیانه بابت ۲۰% سود از مبلغ ۷۵۰ هزار لیرتضمین شده به چهار میلیون لیر مشروط به عدم پرداخت ان در مورد فورس ماژور
پرداخت قسمتی از ذخیره عمومی که به موجب قارداد ۱۹۳۳ می باید در زمان انقضای مدت قرارداد ۱۹۹۱ به دولت ایران به طور سالیانه تحویل گردد.
افزایش میزان مالیات هر تن نفت فروش رفته به دولت ایران از نه پنس به یک شیلینگ
هر چند که قرارداد در سال ۱۹۴۹ مورد موافقت و قبول قرار گرفت کمپانی متعهد شد که افزایش میزان حق الامتیاز و مالیات را عطف به ماسبع گردد و این افزایش را برای سال ۱۹۴۸ هم منظور و اجرا کند.
شرکت نفت ایران و انگلیس تخفیف ۲۵% را به جای ۱۰% در ارزان ترین قیمت نفت خلیج مکزیک یا خلیج رمانی برای تعیین قیمت مبنای فروش نفت در ایران را قبول میکند.
۲-۷- قراردادهای پس از ملی شدن صنعت نفت
در ادامه تلاش های دکتر محمد مصدق رئیس کمیسیون مخصوص نفت مجلس شورای ملی در ۳۰ بهمن ۱۳۲۹ موالاتی از نخست وزیر پیرامون قدرت ایران در بهره برداری از منابع نفت جنوب و تاثیر ملی شدن صنعت نفت روی مبادلات نفت با دول مورد نظر که تا ان زمان با شرکت نفت معامله میکردند . مطرح شد در ۱۷ اسفند ماه ۱۳۲۹ پس از تررو رزم ارا کمیسیون نفت تصمیماتی اتخاذ نمود و برای تصویب به مجلس شورای ملی تقدیم کرد گزارش کمیسیون مخصوص نفت در ۲۶ اسفند ماه ۱۳۲۹ به تصویب مجلس شورای ملی و در ۲۹ اسفند ماه نیز مورد تصویب مجلس سنا قرار گرفت. این گزارش بر این مبنا بود که “صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استصناء ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف ، استخراج و بهره برداری در درست دولت قرار گیرد.” ملی شدن صنعت نفت ایران فصل تازه ای را در روابط شرکتهای نفتی در کشور های نفت خیز گشوده و اصل تسهیم منافع را در قراردادهای نفتی خاورمیانه پایه گذاری کرد.پس از ملی شدن صنعت نفت ایران قراردادهای نفتی وارد دوره جدیدی شدند که در ادامه به شرح برخی از مهمترین این قراردادها میپردازیم (ذرتی ۱۳۷۶). قراردادهای پس ازملی شدن بیشتر به صورت مشارکت در تولید بودند.
قرارداد فروش نفت و گاز ۱۳۳۳
این قرارداد در سال ۱۳۳۳ بین شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیومی از شرکت امریکایی انگلیسی ، هلندی و فرانسوی منعقد شد که به نام قرارداد فروش نفت و گاز معروف گشت. این قرارداد مشتمل بر دو قسمت و دو ضمیمه است.
قسمت اول که در واقع اصل قرارداد را تشکیل میدهد بین دولت ایران و شرکت ملی نفت ایران از یک طرف و شرکت های کنسرسیوم از طرف دیگر میباشد. قسمت دوم که مربوط به غرامت و تسویه حساب با شرکت سابق نفت ایران و انگلیس بوده بین شرکت مزبور از یک طرف و دولت ایران و شرکت ملی نفت ایران طرف دیگر منعقد گردید. دو ضمیمه قرارداد مربوط به حدود “ناحیه عملیات” و “اصلاح قانون مالیات بر در امد” می باشد.
مدت این قرارداد ۲۵ سال بوده که برای سه دوره پنج ساله دیگر قابل تمدید بوده است. به موجب این قرارداد اکتشاف ، استخراج ، تصفیه ، حمل و نقل در حوزه قرارداد و همچنین استفاده قسمتی از اموال و دارایی موجود در این حوزه به کنسرسیوم نفت ایران اعطا گردید. تقسیم منافع بین ایران و کنسرسیوم بر اساس ۵۰-۵۰ و احتساب ان بر مبنای بهای اعلان شده خلیج فارس بود. ضمنا شرکت های عامل نفت ایران تعهد نمودند که کلیه مواد نفتی مورد نیاز مصرفی داخلی کشور را تامین نموده و قیمت فروش انها را به شرکت ملی نفت بر اساس قیمت تمتام شده احتساب نمایند.
قرارداد الحاقی
در پایان سال ۱۹۶۴ میلادی مقارن با ۱۳۴۳ شمسی در طی مذاکراتی که از طریق سازمان کشورهای صادر کننده نفت با کنسرسیوم انجام گرفت قراردای به نام قرارداد الحاقی به امضا رسید که به موجب ان پرداخت مشخص بابت هزینه و تخفیف هایی در مورد قیمت اعلان شده در نظر گرفته شد.
قرارداد الحاقی دوم
طی این قرارداد که در ۱۹۶۶ به امضا رسید ۲۵% از نواحی مورد قرارداد کنسرسیوم که تقریبا بالغ بر ۶۴۰۰۰ کیلومتر بود به شرکت ملی نفت مسترد گردید

منابع
داده
داده‌های جدید
و ادراکی
مدل ذهنی
تغییر
اقدام
دانش
اطلاعات
داده
نمودار ۲-۱-۴: مدل بویسوت: روابط داده، اطلاعات و دانش: (ابطحی و صلواتی، ۱۳۸۵، ۵۰).
۲-۱-۱۵-۴ مدل نوناکا
این مدل توسط نوناکا و برای درک پویایی دانش در سازمان ارائه شده است. همان گونه که در نمودار(۲-۱-۵) مشاهده می‌شود این مدل از سه بخش تشکیل شده است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

کیفیت و انرژی
مدل SECI
عنصرBaدانش
تعدیل کننده
ورودی
خروجی
عنصر Ka
نمودار ۲-۱-۵: مدل فرآیندی مدیریت دانش: (نوناکا، ۱۹۹۵، ۹۰).
جدول ۲-۱-۴: مدل SECI: تعامل دانش نهفته و دانش صریح

منبع: (نوناکا، ۱۹۹۵، ۹۱).
در ذیل عناصر سه‌گانه این مدل، مورد بررسی قرار می‌گیرد:
* مدلSECI^[9]: در این مدل، دانش از طریق تعامل بین دانش نهفته و دانش صریح ایجاد می‌شود. نوناکا، تعامل این دو نوع دانش را فرایند تغییر و تبدیل دانش می‌نامد (جعفری مقدم، ۱۳۸۳، ۸۸). رابطه بین این دو نوع دانش در جدول (۲-۱-۴) ارائه شده است. همان طور که در جدول نیز ملاحظه می‌شود، از تعامل دانش صریح و دانش نهفته، چهار فرایند حاصل می‌شود که این فرآیندها عبارتند از:
جامعه­پذیری: جامعه­پذیری هنگامی اتفاق می‌افتد که دانش نهفته در ذهن خود را به دانش نهفته در ذهن دیگری منتقل کنیم. در جامعه­پذیری، رابطه‌ای نزدیک میان دو فرد به وجود می‌آید که ضمن آن، دانش نهفته در اذهان آن دو به یکدیگر افزوده می‌شود و دانش نهفته غنی‌تری از طریق مشارکت ذهنی در آنان به وجود می‌آید (الوانی، ۱۳۸۲، ۱۴). تعالیم استاد – شاگردی، شرکت در سمینارها و کنفرانس‌ها و تشکیل تیم‌های کاری را می‌توان به عنوان نمونه‌هایی از فرایند جامعه­پذیری به شمار آورد. به دانشی که از طریق تبادل دو دانش نهفته حاصل می‌شود، دانش همدلی نیز می‌گویند (نوناکا، ۱۹۹۵، ۹۰).
برونی­سازی: برونی­سازی فرایند تبدیل دانش نهفته به دانش صریح است. در این مرحله، دانش غیر مکتوب و ذهنی به دانش مکتوب و مدون تبدیل می‌شود. در این حال می‌توان گفت که در این فرایند دانش‌های جدیدی حاصل می‌شود که برای همه، قابل استفاده است (نوناکا، ۱۹۹۵، ۹۱). نوشتن یک مقاله، یا مستندسازی تجربیات مدیران و کارکنان را می‌توان به عنوان نمونه‌هایی از فرایند برونی­سازی دانش قلمداد کرد (جعفری مقدم، ۱۳۸۳، ۹۰). نوناکا از این نوع دانش، تحت عنوان دانش مفهومی نیز یاد کرده است.
ترکیب: ترکیب، زمانی اتفاق می‌افتد که بین دو نوع دانش صریح، تبادل صورت گیرد. در این فرایند متون علمی، پایگاه‌های اطلاعاتی و بانک‌های آماری که در زمره دانش‌هایصریح قرار داند، توسعه می‌یابند. این نوع تبادل دانش موجب تکامل و افزایش دانش صریح می‌شود.
درونی­سازی: درونی­سازی، حاصل تبدیل دانش صریح به دانش نهفته است. در اینجا افراد با خلاقیت‌های ذهنی خود از نظریات صریح آموخته شده دانش‌های جدیدی ایجاد می‌کنند که گرچه به آسانی قابل انتقال به دیگران نیست، اما در عملکردهای آنان منعکس می‌شود (الوانی، ۱۳۸۲، ۱۳).
در مدل SECI این نکته حائز اهمیت است که فرایند تبادل بین دانش صریح و دانش نهفته به صورت دایره‌ای نیست بلکه به شکل مارپیچ است. تکرار چرخش‌ها، مقیاس مارپیچ را بزرگ‌ترمی‌کند و این به معنای تکامل بیشتر دانش سازمانی است (نوناکا، ۱۹۹۵، ۲۵).
* عنصرBa
Ba کلمه‌ای ژاپنی و به معنای فضا، مکان و شرایط لازم برای ایجاد دانش است. نوناکا، Ba را به این صورت تعریف می‌کند^«زمینه‌ایمناسب که دانش در آن ایجاد، توزیع و به کار گرفته می‌شود^». او چهار نوع Ba را معرفی می‌کند:
الف)Ba ی ایجاد کننده
برقراری تعاملات رودررو و فردی از نوع Ba ی ایجاد کننده است. در اینجا برای افراد، فضایی است تا تجارب احساسات، عقاید و مدل‌های ذهنی خود را تقسیم و تسهیم کنند. این Ba به زمینه‌ای برای «جامعه پذیری» اشاره می‌کند.
ب) Ba ی تبدیل کننده
Ba ی تبدیل کننده به تعاملات رودررو و گروهی افراد اشاره دارد و جایی است که مدل‌های ذهنی افراد به واژه‌ها و مفاهیمی مشترک تبدیل می‌شود.
ج)Ba ینظام­مند کننده
Ba ی نظام­مند کننده، زمینه‌ای برای «برونی سازی» دانش است. این Ba به تعاملات نظام­مند و گروهی اشاره دارد و شامل ایجاد موقعیت‌های مناسب برای کدگذاری دانش است. این Ba، زمینه‌ای برای «ترکیب» دانش محسوب می‌شود.
د) Ba ی اعمال کننده
Ba ی اعمال کننده زمینه‌های لازم برای انتقال دانش به تصمیمات و اقدامات افراد و سازمان را فراهم می‌آورد. در اینجا یادگیری‌های جدید حاصل می‌شود. این Ba به زمینه‌ای برای «درونی سازی» دانش اشاره می‌کند (نوناکا و تویاما، ۲۰۰۰، ۳۴-۵). برای اینکه فرآیندهای ایجاد، تبدیل و انتقال دانش به گونه‌ای مؤثر به وجود آیند، لازم است Ba های چهارگانه به شکلی مناسب مورد توجه قرار گیرد. عدم توجه به یکی از Ba ها فرآیندهای مدیریت دانش را تحت تأثیر قرار می‌دهد و احتمال موفقیت این برنامه‌ها را با کاهش روبه رو می‌سازد.(نوناکا، ۱۹۹۵، ۲۵).
۲-۱-۱۵-۵ مدل نوناکا و تاکوچی
این مدل تمرکز خود را بر دو نوع دانش آشکار و پنهان مبذول داشته و به نحوه تبدیل آنها به یکدیگر و نیز چگونگی ایجاد آن در کلیه سطوح سازمانی (فردی، گروهی و سازمانی) توجه دارد. در این مدل نحوه استفاده و تبدیل این دو نوع دانش و چگونگی مدیریت دانش در این رابطه به صورت حرکت حلزونی (مطابق شکل ۲-۱-۵) و به صورت مستمر فرض شده است. در این مدل فرض بر آن است که فقط افراد هستند که دانش را ایجاد می‌نمایند. بنابراین، فرایند تولید دانش سازمانی می‌بایست به عنوان یک فرایند مستمری باشد که در آن به طور سازماندهی شده‌ای دانش ایجاد شده توسط افراد تقویت و هدایت شود. طبق این مدل برای انتقال (تبدیل) این دو نوع از دانش چهار مرحله‌ای: اجتماعی نمودن (پنهان به پنهان)، آشکار سازی یا برونی­سازی (پنهان به آشکار)، تبدیل کردن (آشکار به آشکار)، و درونی­کردن (آشکار به پنهان) انجام می‌شود (رفعتی شالدهی و همکاران، ۱۳۸۷، ۲۴۰).
آشکار سازی (۲)
دانش آشکار فردی (۳)
دانش پنهان فردی(۱)
اجتماعی کردن (۸)
تبدیل کردن (۴)
دانش آشکار جمعی (۵)

در این فصل روش پژوهش در راستای پاسخ به سوالات تحقیق تشریح می­گردد و به معرفی جامعه و نمونه پژوهش، شیوه ­ها و ابزارهای گردآوری اطلاعات و نیز فنون مورد استفاده در تجزیه و تحلیل داده ­ها پرداخته می­ شود.
۳-۲ جامعه و نمونه تحقیق
جامعه مورد بررسی، مدیران عالی، مدیران میانی و کارکنان مرکز آمار ایران به عنوان سازمان مورد مطالعه، هستند. نمونه پژوهش شامل ۶۰ نفر از مدیران میانی و کارکنان مرکز آمار ایران و ۵ نفر از مدیران عالی سازمان است. که به صورت نمونه گیری غیراحتمالی و هدفمند انتخاب شده ­اند. بر اساس ساختار خاص مسئله هر بخش از سلسله مراتب به نظرات تخصصی قشر خاصی از اعضای سازمان نیاز داشت لذا اظهار نظر پیرامون پیامدهای فعالیت­ها و خروجی­های مرکز آمار به مدیران عالی واگذار شد و برای دو سطح دیگر سلسله مراتب یعنی سطوح مربوط به خروجی­ها و فرایندهای مرکز آمار و نیز ورودی­های این فرایندها از نظرات کارکنان بخش­های مرتبط استفاده شد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۳ شیوه ­های جمع­آوری اطلاعات
جمع­آوری اطلاعات تحقیق طی دو مرحله به شرح زیر صورت گرفت:
در مرحله نخست اسناد سازمانی از جمله فرایندهای تدوین شده به منظور اخذ گواهی­نامه ایزو و نرم افزار برنامه ­های عملیاتی(MBO) مطالعه شدند و مصاحبه ­هایی نیمه ساختاریافته با خبرگان تحقیق صورت گرفت که به طور متوسط هر مصاحبه ۴۰ دقیقه طول کشید. به پیروی از آبرنتی و همکارانش(۲۰۰۵) ، از پروتکلی برای مصاحبه استفاده شد که در جدول ۳-۱ آورده شده است. خروجی مرحله نخست، نقشه شناخت عملیات مرکز در چارچوب مدل مطرح شده در فصل قبل بود که از ترکیب نقشه­های شناخت تک تک خبرگان حاصل شد.
در مرحله دوم بر اساس نقشه شناخت حاصل شده از مرحله قبل سلسله مراتب پیامدها، خروجی­ها، فرایندها و ورودی های مرکز آمار ایران تشکیل گردید و مبنای طراحی پرسشنامه ­های مقایسات زوجی قرار گرفت. پرسشنامه ها بین خبرگان توزیع گردید و در یک رابطه تعاملی تلاش شد تا هرگونه ابهامی برطرف شود.
جدول ۳-۱ پروتکل مصاحبه

الف: ثبت زمان، مکان و شناسه مصاحبه شونده
ب: جلب رضایت مصاحبه شونده برای ثبت و ضبط مصاحبه
ج: به ترتیب پرسیدن سوالات زیر
لطفاً موقعیت کاری و فعالیت خود در مرکز آمار را به اختصار بیان فرمایید.
اهداف کلی مرکز آمار ایران چیست؟
از نظر شما عملکرد و خروجی­های مرکز، چه پیامدهای مطلوبی می ­تواند در جامعه داشته باشد؟
آیا می توانید در یک دسته­بندی خروجی­ها و محصولات مرکز را تشریح نمایید؟
برای تحقق این محصولات چه فعالیت­ها و عملیاتی در مرکز صورت می­گیرد؟
تحقق موفقیت­آمیز فعالیت­ها مستلزم حضور چه عواملی است؟ ورودی های مورد نیاز کدامند؟
واحد شما مشخصاً چه فعالیت­هایی انجام می­دهد؟و چه محصولاتی ارائه می­ کند؟

۳-۴ فنون تحلیل داده ­ها
پژوهش حاضر از سه تکنیک بهره گرفته است، در آغاز از تکنیک انگاره نگاری شناختی به منظور شناسایی پیامدها، خروجی­ها، فرایندها و ورودی­های سازمان استفاده شده است. و در مراحل بعدی فرایند تحلیل سلسله مراتبی و فرایند تحلیل شبکه­ ای برای تعیین اولویت­های بودجه­ای به کار رفته­اند.
۳-۴-۱ نقشه شناخت
انگاره­نگاری شناختی ابزاری است برای درک شناخت افراد از یک موضوع یا مسئله که شامل ساخت نقشه­هایی از فرایند شناخت می­ شود(کی چینگ و فروندسچو، ۲۰۰۰). یک نقشه شناخت نمایشی از تفکر درباره یک مسئله است که از فرایند انگاره نگاری حاصل می شود. نقشه ها شبکه ای از گره ها و پیکان ها به عنوان خطوط ارتباطی هستند(نوع خاصی از گراف جهت دار) (هراری،۱۹۷۲) که جهت پیکان رابطه علیت مورد نظر فرد را نشان می دهد.لذا گاهی اوقات نقشه های شناخت با نام نقشه های علّی شناخته می شوند،خصوصاً زمانی که این نقشه ها توسط یک گروه ساخته می شوند و لذا نمی توان ادعا کرد که به شناخت و ادراک یک فرد مربوط می باشند(ادن، ۲۰۰۴).
نقشه شناخت بودجه ­ریزی عملیاتی مرکز آمار ایران از تر کیب نقشه­های شناخت متعلق به ۶ نفر از مدیران عالی و میانی این سازمان حاصل شد. و به صورت شکل ۳-۱ می باشد. که در شکل های ۳-۲ ، ۳-۳ و ۳-۴ به سه بخش تقسم شده و با تفضیل بیشتر آمده است.
شکل ۳-۱ نقشه شناخت بودجه ­ریزی عملیاتی مرکز آمار ایران شکل ۳-۳ بخش دوم نقشه شناخت بودجه ­ریزی عملیاتی مرکز آمار
شکل ۳-۴ بخش سوم نقشه شناخت بودجه ­ریزی عملیاتی مرکز آمار
این نقشه بر اساس مدل ساده زیر تهیه شده است و ۹ پیامد برای خروجی­های مرکز آمار ایران معرفی می­ کند که به اعتقاد خبرگان انتظار می­رود خروجی­های مرکز، از ۹ منظر جامعه را متاثر سازد. همچنین با ترکیب نقشه شناخت خبرگان، ۱۲ خروجی اصلی در مرکز آمار ایران شناسایی شد که دسته اول خروجی­ها یعنی آمارهای موضوعی، خود شامل سه بخش مختلف آمارهای صنعت و معدن، آمارهای فرهنگی و بازرگانی و نیز آمارهای کشاورزی است. آمار حساب­های ملی نیز به عنوان دسته پنجم خروجی­ها متشکل از ۹ بخش مختلف حساب­های تعاون، GDP ، نرخ رشد اقتصادی، آمار مصرف نهایی دولت و خانواذها، آمار واردات و صادرات، ارزش افزوده بخش­های اقتصادی، جدول داده- ستانده، آمارهای مالی دولت و حساب­های اقماری سلامت است.
پیامدها خروجی­ها فرایندها ورودی­ ها
قسمت سوم نقشه فرایندهای مرکز آمار را نشان می­دهد که مجموعاً ۱۴ فرایند برای این مرکز شناسایی شد. برخی از فرایندها نظیر فرایند تهیه حساب­های ملّی، فرایند تهیه سالنامه آماری و سایر نشریات، فرایند تهیه آمارهای موضوعی و … خروجی­های نهایی مرکز را تولید می­ کنند در حالی که برخی دیگر همچون فرایند مدیریتی و بهبود، فرایند تامین منابع و پشتیبانی و فرایند فناوری اطلاعات فعالیت­های پشتیبانی از فرایندهای تولید محصول را بر عهده دارند و نقش غیرمستقیمی در تولید خروجی­ها ایفا می­ کنند. لازم به ذکر است که برخی فرایندها نیز نقش دوگانه­ای در این خصوص ایفا می­ کنند و در عین حال که یک یا چند محصول نهایی تولید می­ کنند، نقش پشتیبانی از فعالیت­های برخی فرایندهای دیگر را نیز عهده­دار هستند. مثلاً فرایند طرح­های آماری که خود سه محصول نهایی ارائه می­دهد با تهیه طرح­های نمونه گیری برای فرایند محاسبه شاخص قیمت­ها، نقش پشتیبان فرایند مذکور را نیز ایفا می­ کند. در جدول ۳-۲ تمامی فرایندها به تفکیک نوع نقش­شان در تولید خروجی­ها تشریح شده ­اند.
جدول ۳-۲ تشریح فرایندهای مرکز آمار ایران

ردیف

نام فرایند

نقش فرایند

توضیح

۱

مدیریتی و بهبود

غیرمستقیم

تهیه و تدوین برنامه توسعه پنج ساله( برنامه ملی آمار )
تهیه و تدوین برنامه عملیاتی سالانه، ارزیابی برنامه ها و
بهبود کیفیت

نظم در ارائه سؤال­ها
نشان ندادن عکس العمل به پاسخ­های آزمودنی
مطرح کردن سؤال­ها به شیوه مشابه در طول مصاحبه. (سرمد و همکاران وهمکاران، ۱۳۸۴)
باتوجه به مطالب بیان شده در این پژوهش، برای اطمینان در انتخاب مدل و عوامل مشخص شده در آن، مصاحبه ای با تعداد اندکی از خبرگان و اندیشمندان صنعت صورت گرفت تا در انتخاب مدل و عوامل اطمینان لازم را کسب شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۷-۳ پرسشنامه
پرسشنامه عبارت است از مجموعه ­ای از پرسش­ها که به صورت باز ­یا بسته (دارای مقیاس) طراحی شده اند تا وضعیت نگرش افراد نسبت به­ یک واقعیت از طریق آن ارزیابی شود؛ تکمیل آن می ­تواند به طریق مراجعه شخصی، پستی و ­یا تلفنی صورت پذیرد. کاربرد پرسشنامه معمولاً در مطالعات پیمایشی غیر حضوری است. ­یک پرسشنامه را نباید همچون فهرستی از پرسش­ها در نظر گرفت و باید در طراحی ­یک پرسشنامه به چهار جنبه توجه کرد:
الف: گزینش محتوای سؤالها
ب: انواع سؤالها
ج: ساختاز نگارشی پرسش­ها
د: انتخاب سؤال (خاکی، ۱۳۸۳)
در این پژوهش به منظور دستیابی به پاسخ سؤالات با توجه به عوامل مشخص شده در مدل تامسون و استریکلند طی پرسشنامه اولیه ۴۵ عامل برای شناسایی عوامل حیاتی موفقیت تعیین شد که بر اساس آن پرسشنامه دوم طراحی و پس از تائید اساتید راهنما و مشاور، برای امتیازدهی در اختیار خبرگان صنعت گذاشته شد تا بر اساس یک طیف ده تایی به عوامل امتیاز دهند. در مجموع از ۱۰ پرسشنامه پر شده جهت تلفیق نظرات و دستیابی به معیارهای نهایی از میانگین حسابی استفاده شد و عواملی که امتیاز کمتر از ۷ را کسب کرده بودند حذف شدند. از آنجایی که میان برخی از زیرمعیارها و زیرمعیارها وابستگی متقابل وجود داشت در گام بعدی با بهره گرفتن از تکنیک اسمی از خبرگان خواسته شد تا ­­روابط بین معیارها و زیرمعیارها مشخص کنند. (جداول ۱-۳ و ۲-۳ این مطلب را نشان می دهد.) بر اساس زیرمعیارها و معیارهای تعیین شده پرسشنامه نهایی طراحی شد و از آنجایی که روش مورد استفاده در پژوهش، فرایند تحلیل شبکه­ ای می­باشد لذا سؤالات پرسشنامه براساس روش فوق به صورت مقایسات زوجی تنظیم و طراحی شد تا پاسخگویان به میزان ارجحیت این عوامل نسبت به هم امتیاز دهند و این پرسشنامه نیز برای تائید به لحاظ ساختاری و محتوایی در اختیار اساتید راهنما و مشاور گذاشته شد و پس از تائید آنها، در اختیار ۴۲ نفر از اندیشمندان صنعت روانکارها قرار گرفت.
جدول شماره۱-۳. وابستگی درونی معیارهای اصلی به یکدیگر
جدول شماره۲-۳. وابستگی درونی زیرمعیارها به یکدیگر

زیرمعیارها

s1

s2

s3

S4

S5

S6

S7

S8

S9

S10

S11

S12

بهروری نیروی انسانی (s1)

تنه بزند و یا فحاشی کند ، پرخاشگری است . شاید این تعریف کمتر عینی باشد ؛ زیرا می توان از نیات فرد استنباطهای مختلفی کرد . علاوه بر این ، تعریف شامل رفتارهایی که ما معمولاً بدانها ” پرخاشگری ” می گوییم ، نمی شود . مثلاً : کودکی که کودک دیگر از تاب به زمین پرتاب به زمین پرتاب می کند تا خروش سوار شود ، قصد آزار او را ندارد ؛ اما دیگران رفتارش را پرخاشگرانه می دانند . در عمل ، بسیاری از پژوهشگران ترکیبی از این دو تعریف را به کار می برند . رفتاری که به دیگران آسیب می رساند ، پرخاشگری نامیده می شود ، به خصوص وقتی که کودک بداند رفتارش به دیگری آسیب می رساند . اعمال خصمانه ای که از روی قصد باشد نیز پرخاشگری تلقی می شود (ماسن و همکاران ، ۱۳۷۶ : ۴۲۵ ).
از این رو ، ارائه تعریفی روشن و دقیق از پرخاشگری همچون تعریف سایر مفاهیم علوم اجتماعی دشوار است . این مشکل از آنجا ناشی می شود که همواره نمی توان مرز روشن و قاطعی بین رفتارهای پرخاشگرانه و غیر آن ترسیم کرد . به عنوان مثال دقیقاً نمی توان گفت کدامیک از رفتارهای زیر ، نمونه هایی از پرخاشگری محسوب می شود :

سارقی که به هنگام دزدی با صاحب مال گلاویز می شود ؛
مال باخته ای که در دفاع از اموال خود با دزد درگیر می شود؛
یک شکارچی که حیوانی را شکار می کند ؛
بازیکن فوتبالی که پس از شکست از حریف ، توپ خود را پاره می کند ؛
کودکی که سهواً به پدر خود سیلی می زند ؛
یک جوخه اعدام که موظف به تیر باران محکوم است ؛
فردی که خودکشی می کند ؛
زنی که از شوهر خود انتقاد می کند و به او غر می زند ؛
مردی که حضور همسرش را در یک مهمانی نادیده می گیرد .
رفتارهای فوق هر کدام بخشی از عناصر یک رفتار پرخاشگرانه اند ؛ اما بین آنها باید تفاوت قایل شد . در برخی از آنها یک موجود زنده مورد آسیب قرار می گیرد ( اعدام یک انسان یا شکار یک حیوان ) ، در بعضی آسیب به غیر از موجود زنده معطوف می گردد (پاره کردن توپ فوتبال )، در بعضی اوقات گزند ارادی است (مثل شکار )و در برخی مواقع اراده ، در آن سهمی ندارد ( مانند سیلی زدن کودک به پدر )گاه آسیب جنبه روان شناختی دارد
( مانند انتقاد و غر زدن ) و زمانی رو به خویشتن دارد (مثل خودکشی ) و گاه رو به سوی دیگری دارد ( مانند بوکسوری که مشت به حریف می زند) ، و در مواقعی نیز انجام وظیفه را می رساند (مانند انجام وظیفه یک جوخه اعدام ).
انواع پرخاشگری
روان شناسی اجتماعی دو گونه پرخاشگری را از هم تمیز می دهند :
پرخاشگری هدفی : که در آن پرخاشگری خودش هدف است و غالباً با ایجاد درد و هیجان همراه است . وقتی خواهر و برادری با هم دعوا می کنند و به یکدیگر مشت می زنند و یا توهین به کسی که از او متنفریم و یا صدمه زدن به فردی ، برای جبران تحقیری که روا داشته ، نمونه هایی از این نوع پرخاشگری هستند .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

پرخاشگری وسیله ای : این نوع پرخاشگری به دلیل خشم یا برای هیجان ایجاد نمی شود ؛ بلکه هدف به دست آوردن پاداشهای مطلوب ، همچون پول یا کالای با ارزش است ، نه آزار قربانی رفتار . کودکی که کودک دیگر را می زند تا اسباب بازی مورد علاقه خود را به دست آورد، یک بازیکن فوتبال که عملاً به بازیکن تیم مخالف آسیب می رساند تا او را از بازی بیرون کند و احتمال پیروزی تیم خود را افزایش دهد . نمونه ای از پرخاشگری ابزاری یا وسیله ای است .
انواع دیگر رفتار پرخاشگرانه را می توان به شرح زیر بر شمرد :
پرخاشگری ناشی از خشم : این نوع پرخاشگری عموماً با علایم برانگیختگی هیجانی و اغلب ناشی از درد یا نا کامی است . برای مثال: اگر دو موش با هم در قفسی جای داده شوند ، وقتی به آنها ضربه الکتریکی وارد شود ، به یکدیگر حمله می کنند . اگر یک موش باشد به عروسک یا شی ء دیگری حمله می کند . در نا کامی ، اگر از حیوان گرسنه در رسیدن به غذا جلوگیری شود ، پاسخ پرخاشگرانه در پی خواهد داشت کبوتری که آموخته برای دریافت دانه ، به میله ای نوک بزند اگر از خوردن دانه بازداشته شود به کبوتر دیگر حمله می کند .
پرخاشگری ناشی از حس غارتگری یا به خاطر شکار : در این حالت حیوان بدون احساس خاصی به شکار خود حمله می کند . این رفتار تا حدودی نتیجه تقلید و یاد گیری است. گربه ای که به طور طبیعی از مادرش یادگرفته که به موشها حمله کرده ، آنها را بکشد ، کشتن موشها را بدین وسیله یادگرفته است ؛ اما اگر به تنهایی پرورش یابد موشی را نخواهد کشت ( فرجی ، ۱۳۷۲: ۸۳ ).
پرخاشگری ناشی از ترس : هر حیوانی که ترسیده باشد وقتی حیوان تهدید کننده خیلی به او نزدیک شود ، امکان دارد برای دفاع از خود ، او را گاز بگیرد (۱۹۹۵:۴۱۵ , Sabini )
پرخاشگری به خاطر حفظ قلمرو : بسیاری از حیوانات ، قلمروی را برای خود تعیین کرده و آن را به صورتهای مختلفی نشانه گذاری می کنند ، مثلاً با ادرار کردن روی مرزهای قلمرو . سپس هر عضو نا آشنایی از نوع خود که وارد قلمرو شود ، تهدید به حمله می کند . اگر حیوان به مکان دیگری انتقال یابد ، رفتار پرخاشگرانه ناشی از حفظ قلمرو از او سر زده نمی شود .
پرخاشگری نوعدوستانه : پرخاشگری پرنده ای که از جوجه های خود ، یا پستاندار ماده ای که از بچه خود ، یا زنبور عسل سربازی که از کندو خود محافظت می کند ، نمونه هایی از پرخاشگری نوعدوستانه است . مویر ^[۲۳](۱۹۸۳ ( اصطلاح پرخاشگری مادری ^[۲۴] را برای توصیف رفتار توصیف رفتار خشم آلود پستاندار ماده ای که بچه هایش در لانه مورد تهدید قرار می گیرند ، به کار برده است .
پرخاشگری ناشی از نر بودن : در بسیاری از انواع حیوانات واکنش نر بزرگسال نسبت به نر نا آشنا خصمانه است . این واکنش با حفظ قلمرو فرق دارد ؛ زیرا در هر مکان و موقعیتی ممکن است رخ دهد . محرک فراخوان حمله ، بوی نر حیوان دیگر است . اگر بوی حیوانات نر به وسیله بوی ماده مصنوعی تغییر کند و یا دستگاه احساس بو با عمل جراحی برداشته شود ، حیوانات دیگر به همدیگر حمله نمی کنند . هورمون تستوسترون اهمیت حساسی دارد . حیوانات اخته یا به بلوغ نرسیده ، این رفتار را از خودشان نشان نمی دهند . علاوه بر این ، پرخاشگری ناشی از نر بودن با رقابت بر سر ماده ها نیز ارتباط نزدیکی دارد ؛ زیرا بیشتر در فصل جفتگیری اتفاق می افتد .
علل و انگیزه های پرخاشگری
ریشه های پرخاشگری در کجاست ؟ و پاسخ به این پرسش به عهده کیست ؟ زیست شناس ؟ روان شناس ؟ یا جامعه شناس و یا ترکیبی از این سه ( مدل زیستی – روانی – اجتماعی )؟… و یا هیچکدام ! روان شناسان اجتماعی سه نظریه عمده را در باره علل و انگیزه های پرخاشگری مورد تبیین قرار داده اند .

نظریه زیستی پرخاشگری
قدیمی ترین علت شناخته شده برای پرخاشگری حول محور این نظریه می چرخد که انسانها از نظر ماهیت زیست شناختی برای پرخاشگری برنامه ریزی شده اند . نخستین و معروفترین نظریه در این باره مربوط به زیگموند فروید (۱۹۳۳) را می توان نام برد .
فروید ، کلیه اعمال آدمی را با دو غریزه زندگی و مرگ تحلیل می کند و می گوید غریزه مرگ هم باید به شکلی تخلیه شود : یا به بیرون به صورت پرخاشگری و خشونت و دیگر کشی ؛ و یا به درون ، به صورت اعمال خود – تخریبی و خودکشی . به همین دلیل است که نمی توان خشونت را به کلی ریشه کن کرد و حداکثر کاری که می شود کرد والایش آن است ؛ یعنی هدایت کارمایه (انرژی ) این غریزه در جهتی که مورد قبول اجتماع و به سود آن باشد . مثل : ورزش ، فعالیتهای سیاسی و رقابتهای سالم حرفه ای.
لورنز ^[۲۵] (۱۹۶۶) نیز مانند فروید معتقد است که انسان و حیوان هر دو ذاتاً پرخاشگرند ، با این تفاوت که حیوانات در طول تکامل خود و برای حفظ گونه خود به ساز و کارهایی دست یافته اند که تکانه های پرخاشگرانه آنها را بر ضد گونه خود مهار می کند ، حال آنکه در مورد انسانها چنین نیست . از جمله این سازو کارها در حیوانات ، رفتارهای آدابگونه (ritualistic ) آنها به هنگام جنگ است که مانع از گسترش خشونت می شود ؛ مثلاً گرگ هنگامی که ببیند حریفش (گرگ دیگر) قدر است بر زمین دراز می کشد و گلویش را نشان می دهد .
یافته های جالب زیست شناسی درباره خشونت ، نیز قابل توجه است : مطالعات انجام شده در دانشگاه ییل در دهه ۱۹۶۰ نشان می دهد که پرخاشگری شکل واحدی ندارد ، تحریک الکتریکی منطقه خاصی از هیپوتالاموس گربه باعث می شود که حیوان جیغ بکشد ، موهایش سیخ شود ، مردک چشمش گشاد شود و به موشی که در قفسش قرار داده شده با چنگ و دندان حمله کند ؛ ولی هیچ آسیبی به او نرساند و تحریک منطقه دیگری از این ساختمان مغزی ، رفتاری کاملاً متفاوت ایجاد می کند : گربه در کمال خونسردی به سوی موش می رود و او را به آرامی پاره پاره می کند . به عکس در مطالعه دیگری دیده می شود که تخریب بخش کوچکی از بادامه (آمیگدالا ) در گربه وحشی که ذاتاً پرخاشگر است ، باعث می شود که حیوان ، رام شود .
سروتونین ^[۲۶]خون وقتی پایین باشد موجب پرخاشگری می گردد . مک گوایر خون ۴۵ گروه مختلف از میمونها را مورد آزمایش متعدد قرار داد . سرانجام مشاهده کرد که یکی از مواد شیمیایی موجود در خون میمون حاکم با سایر میمونها تفاوت چشمگیری دارد ، سروتونین خون او دو برابر دیگران است . در انسانها نیز چنین است . او خون اعضا و مدیران یک انجمن دانشگاهی را آزمایش کرد در خون آنان سروتونین بیشتری یافت (رفیعی ، ۱۳۷۳: ۲۰ )
کروموزومهای جنسی و پرخاشگری
در زمان حاضر ، بعضی از پژوهندگان برای اینکه اثبات کنند پرخاشگری پایه و مبنای زیستی (بیولوژیک ) دارد ، به کروموزومهای جنسی اضافه اشاه می کنند . گاه یک یا چند کروموزم به الگوی طبیعی کروموزومها اضافه می شود و به صورت XYY یا XXY در می آید . در نتیجه ، موجودی پابه عرصه وجود می گذارد که واجد آمادگی بیشتری برای پرخاشگری و بزهکاری است.
با تحقیقات انجام شده مشخص گردیده است ، مردانی که دارای یک یا چند کروموزوم Y یا X اضافی هستند ، بسیار پرخاشگراند و در میان مرتکبان جنایتهای خشن در صد بالاتری را تشکیل می دهند . در سال ۱۹۶۶ ریچارد اسپک که متهم به کشتن هفت پرستار در شیکاگو شده بود ، الگوی کروموزومی XYY داشت (کوئن ، ۱۳۷۲ : ۱۶۳ ) . پس از کشف این قضیه ، پژوهشهای گوناگون در ایالات متحده آمریکا صورت گرفت تا معلوم دارد آیا میان کروموزوم و رفتار پرخاشگرانه رابطه ای وجود دارد یا نه ، تا این زمان هیچگونه دلیلی دال بر رابطه میان آنها پیدا نشده است .
بلوغ جنسی و پرخاشگری
زیست شناسان بر این باورند بیشترین تغییراتی که هنگام پرخاشگری در بدن و اعمال آن روی می دهد ، همانهایی است که هنگام به کار افتادن امیال جنسی به وقوع می پیوندد. در واقع باید گفت ، همانطور که میل جنسی ، جانور نر را به جنب و جوش می ادازد و او را متجاوز ، تسلط جو یا پرخاشگر می سازد ، انسان هم از این قاعده مستثنی نیست . البته تجاوز و پرخاشگری انسان در این مورد غالباً با نرمش ، نوازش و ریشخند طرف معاشقه همراه است و این امر خشونت و تجاوز را تعدیل می کند ؛ ولی گاهی هم این چاشنی دلپذیر در کار نیست و تجاوز صورتی خشن و آزار دهنده به خود می گیرد که در کسانی که به بیماری دگر آزاری ^[۲۷] مبتلایند ، دیده می شود . این افراد از آزار رساندن و شکنجه دادن طرف معاشقه لذت می برند . و احیاناً بدون این رفتار خشونت آمیز ، که گاه ممکن است منجر به قتل نیز شود ، نمی توانند شهوت جنسی خود را ارضا کنند . روانکار انگلیسی درک میلز ^[۲۸]عقیده دارد که نوجوانی و بلوغ دوره ناسازگاریهاست و در این دوران نوجوانان ناراحت و مضطرب هستند . البته این عقیده ای است که به آسانی مورد قبول واقع نمی شود ؛ اما در بیشتر اجتماعات این نکته مورد قبول قرار گرفته که نوجوانی و بلوغ دوره ای است که طی آن نوجوان به موجودیت و و هویت خود پی می برد و این کار برای او معمولاً از راه تضادها و اختلافهای قابل فهم با پدر و مادر و نسلهای قدیمی تر جامعه صورت می گیرد . این تضادها و اختلافات واکنشهای دیگری از جمله سرکشی و نافرمانی و ناسازگاری و پرخاشگری ، و در مراحل حادتر رفتار نوروتیکی و غیر طبیعی و انواع بزهکاری نوجوانان را به دنبال می آورد .

1. 1. نظریه ناکامی – پرخاشگری

آیا پرخاشگری پاسخی به ناکامی است ؟به باور جان دالرد ^[۲۹]و همکارانش ، پرخاشگری همیشه پیامد ناکامی است و ناکامی همیشه منجر به پرخاشگری می شود . هیچ یک نمی توانند بدون دیگری صورت گیرند . (۱۹۸۸ :۳۹۶ , Myers ). در نظریه ناکامی – پرخاشگری ^[۳۰]به جای تاکید روی گرایش انواع آدمها به پرخاشگری به انواع وضعیتها یا تجربه هایی که ممکن است پرخاشگری را در هر فردی رشد دهد ، تاکید می شود . خاستگاه ناکامی ممکن است در ساختار شخصیت فرد و یا در محیط خارجی وی باشد . شدت ناکامی متغیر است ، شدت تمایل درونی به پرخاشگری نیز متغیر است
(اشرف ، ۱۳۵۵ : ۱۵۲).
روانکاوان نیز نظریه ناکامی – پرخاشگری را می پذیرند و ناکامی را به عنوان یک عامل مهم در پیدایی پرخاشگری می دانند . برکویتز (۱۹۸۹ ) نشان می دهد که ناکامی حتی زمانی که غیر منتظره و شدید باشد همیشه منجر به پرخاشگری مهم است . یکی از مطالعات ” گروه ییل ” بدین شکل بود که از آزمودنیها خواسته شد که خودشان را در ۱۶ موقعیت ناکامی و سرخوردگی تصور نمایند و آنگاه از آنها پرسیده شد که چه احساسی در این حالت دارند . به عنوان مثال در یک وضعیت ، افراد تحت آزمایش تصو کردند که در انتظار اتوبوس هستند و راننده اتوبوس در ایستگاه از کنار آنها گذشت . بنابراین افرادی که در انتظار سوار شدن بودند ، ناکام ماندند . آزمایش شوندگان ، در این رابطه گزارش داده اند که در این شرایط و ۱۵ شرایط دیگر آنها احساس عصبانیت داشتند (عصبانی شده بودند ). این آزمایش فرضیه ناکامی – پرخاشگری را اثبات می کند .
درستی و نا درستی نظریه ناکامی – پرخاشگری
مخالفان این نظریه معتقدند که افراد ناکام همیشه با کلمات یا رفتار پرخاشگرانه واکنش نشان نمی دهند ؛ بلکه چنین افرادی طیف وسیعی از واکنشها را نسبت به ناکامی از خود بروز می دهند . مانند کناره گیری ، نا امیدی و از طرف دیگر تلاش غلبه بر این نا امیدی و از بین بردن ناکامی . همچنین همه پرخاشگریها به خاطر ناکامی نیست ؛ بلکه دلایل متعددی دارد ، مثلاً : بوکسورهای حرفه ای ضربه های محکمی به سر طرف مقابل می زنند که با آسیبهای جدی همراه است . به علت اینکه قانون بوکس اجاره می دهد و دیگر اینکه اشتیاق فرد برای برنده شدن و دریافت جایزه است نه به دلیل ناکامی . یا در زمان جنگ سربازان علیه دشمن یورش می برند چون دستور مافوق را اجرا می کنند .
پاستور (۱۹۵۲) اثبات کرد که همواره ناکامی نیست که افراد را پرخاشگر می کند ؛ بلکه تصور نا به جا و نادرست ناکامی است که آنها تصور می کنند . مثلاً در مثال فوق ، مسافران منتظر اتوبوس فقط ناکام نشده بودند ؛ بلکه حقشان هم از بین رفته بود ، و این مساله نشان می دهد که دلیل راننده برای عبور از کنار مسافران این نتیجه را پدید آورده و بر آنان تاثیر گذارده و موجب عصبانیت آنها شده است (یعنی تصور به حق تبدیل شده است ). پاستور برای اثبات این مسأله ، ۱۶ موضوع جدید را برای آزمایش جدیدی انتخاب کرد که هر کدام شامل ناکامیهای مشابه قبلی بود با این تفاوت که فقط ناکامیهای توجیه شده انتخاب شده بودن . به عنوان مثال : در نسخه بازسازی شده واقعه اتوبوس ، ادعا شده بود که راننده اتوبوس گفت : “گاراژ” . بدین ترتیب ، نشان داده شده که خارج از ” سرویس ” است . پاستور متوجه شد که اگر وقتی شرایط واقعی برای مردم توصیف و تبیین گردد ، آنها بسیار کم عصبانی خواهند شد ، مخصوصاً دلایل برای آنها توجیه گردد ، عصبانی نخواهند شد . به بیان دیگر ، دریافتهای پاستور نشان می دهد که ناکامی ، خشم را به وجود نمی آورد ؛بلکه بستگی به توجیه شرایط دارد (Baron / Byrne ,1992:223 )

1. 1. نظریه یادگیری اجتماعی

نظریه یادگیری اجتماعی ^[۳۱] بر این حقیقت تأکید دارد که رفتار پرخاشگرانه مانند دیگر رفتارهای اجتماعی آموخته می شود . روان شناسان اجتماعی پافشاری می کنند که پرخاشگری یک رفتار اجتماعی است که در نتیجه پاداش و تنبیه از طریق تقلید از الگوها آموخته می گردد .
نمونه این یادگیری در کودکی دیده می شود که برای به دست آوردن چیزی پا به زمین می کوبد و داد و فریاد می کند تا چیزی را که می خواهد به دست آورد . اگر این کودک چندین بار با اتخاذ همین روش به مقصود برسد ، یعنی از پرخاشگری پاداش ببیند ، پرخاشگری در او تقویت می شود و به سادگی این صفت را از دست نخواهد داد . اگر یک بزرگسالی نیز چندین بار بر اثر خشونت و تندی و تهدید و خواستن حق السکوت و نظایر آن (با پرخاشگری ) مقصود خود را حاصل کند ، این صفت در او تقویت خواهد شد .
به همین دلیل از لحاظ اجتماعی پرخاشگری ، نه تنها قابل آموزش ؛ بلکه قابل پیشگیری و کنترل است . در تأیید این عقیده دلایل بسیاری آورده شده است: