zamīg-čihrag «(ستارۀ) خاک-سرشت، خاکی».

D
dagr
dagrand
(نجوم)
۱) دیر و کند (حرکت)
۲) دور و دراز (طول)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: واژه dagr [=dagrand] به معنی «دراز» در دو حیطه حرکت و زمان دارای دو معنی متفاوت می‌شود. توضیح اینکه، اگر اشاره به زمان یا مسافت باشد به معنی «طولانی و دراز» است، اما اگر اشاره به حرکت باشد، هرچه در هنگام حرکت برای پیمودن یک مسافت خاص، زمان «طولانی تری» سپری شود نشان دهنده کُندتر بودن شیء متحرک (در اینجا، سیاره) است؛ در نتیجه، در حوزه حرکت، این واژه معنای «کند و آهسته» پیدا می‌کند ولی در حوزه زمان و مسافت، به معنی «طولانی» باقی می‌ماند. واژه پهلوی drang نیز در معنی «درنگ، وقفه» به حوزۀ حرکت و در معنی «دوره» به حوزۀ زمان و طول مرتبط است. (برای توضیح بیشتر در مورد اهمیت نجومی این واژه رک. rawišn)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ریشه شناسی: هند و ایرانی آغازین: *drHgʰa- (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۳۸)؛ سانسکریت: dīrghá- (مایرهوفر، ۱۹۹۲: ۷۲۸-۷۲۹؛ دوبلوا، ۲۰۰۶: ۱۲۷)؛ اوستایی: darəga-, darəγa- «دراز» (رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۳۳)؛ فارسی باستان: dagra- (کنت، ۱۹۵۳: ۱۹۰)؛ فارسی میانه: dērang [dylng] و [dyln’g] (املاء برگرفته از نسخه TD2 ، ص۱۸۰، س ۱۳) «طولانی؛ کند، آرام» (بهار، ۱۳۴۵: ۲۰۲)؛ dēr [dgl] «دیر» (بهار، ۱۳۴۵: ۱۹۸)؛ dagrand [dglnd] «دراز، طولانی» (مکنزی، ۱۹۷۱: ۲۳)؛ dagr [dgl] «دراز» (مکنزی، ۱۹۷۱: ۲۳)؛ فارسی میانه ترفانی: dagr (بویس، ۱۹۷۷: ۳۴)؛ پهلوی اشکانی: darɣ (بویس، ۱۹۷۷: ۳۵)؛ پازند: dēr ؛ فارسی نو: دیر؛ انگلیسی: مرتبط با during «در طول، حین»؛ enduring «پاینده، طولانی»؛ معادل عربی: طویل، بطئی.
ترکیبات:
dagrandīh ud kastagīh «درازی و کوتاهی»
dagrand (rawišn) «کند(حرکت)».

dahīg [dhyk]
(تنجیم)
* دَهَگ: دریگان، وجه، صورت، سه بهر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: در التفهیم (بیرونی، ۱۳۵۲: ۴۰۳-۴۰۴) آمده است که منجمان بروج را بر سه قسمت ده درجه ای می‌کنند و به هر یک از این قسمتها ویژگی هایی نسبت می‌دهند تا بتوانند احکامی از آن استخراج کنند. به هر یک از این ده درجه ها، دَهَگ، وجه، سه بهر، سِیَک، صورت، دریگان (معرب: دریجان) می‌گویند. در مفاتیح العلوم خوارزمی آمده است: «وجه و صورت و دریگان و دهگ عبارتند از هر ده درجه از هر برجی و هر یک از این وجوه به یکی از سیارات هفت‌گانه تعلق دارد و بین رومی ها و ایرانی ها در مورد خدایان این وجوه اختلاف است» (بیرونی، ۱۳۵۲: ۴۰۳).
تقی زاده (۱۳۱۶: ۳۳۷)، اولین پژوهشگری است که معنای dahīg را بیان کرده است. مکنزی (۱۹۶۴: ۵۱۶پ۳۳) به تبعیت از او، واژه dahīg را که یک واژه کاملاً تنجیمی است و در حوزه های دیگر بکار نمی‌رود، چنین تشریح می‌کند: این واژه به احتمال زیاد وام گرفته از واژه یونانی δεκανός است؛ در حالی که واژه «دریگان، دریجان» که معادلهای آن در فارسی نو و عربی است، وام گرفته از واژه سانسکریت dṛkāṇa- یا drekkāṇa- هستند (پانینو، ۱۹۸۷: ۱۳۱).^[۱۰] در بندهشن (۶ب: ۵)، آمده است: «تیشتر به سه تن بگشت: مردتن، اسب تن، و گاو تن. سی شبانه روز در روشنی پرواز کرد. به هرتنی ده شبانه روز باران آورد. چنان که اخترشماران نیز گویند که هر اختری سه تن دارد» (بهار، ۱۳۷۸: ۶۴). ماوندر (۱۹۱۲: ۴۴۰) این سه جلوۀ تیشتر را به decans یا دریگانهای صور فلکی مرتبط می‌داند. مکنزی (۱۹۶۴: ۵۱۶پ۳۳) نیز معتقد است که این مطلب اشاره ای غیر مستقیم به همین اصطلاح تنجیمی است. در تیشتریشت (۱۳-۲۰) نیز همین مطلب بیان شده است که نشان دهندۀ اهمیت تنجیم در اوستا و در نتیجه ایران باستان است.
ریشه شناسی: این واژه مرکب است از: dah «عدد ده» + پسوند اسم ساز -ig ؛ هند و ایرانی آغازین: مشتق از *daća- «ده» (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۳۱)؛ سانسکریت: daśín- «ده قسمتی» (مایرهوفر، ۱۹۹۲: ۷۰۸)؛ اوستایی: dasa-, dasā- (رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۳۳)؛ فارسی باستان: *daϑa- برگردان از روی وام‌واژه های ایلامی (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۳۱)؛ فارسی میانه: dahīg [dhyk] «دهیگ» (مکنزی، ۱۹۶۴: ۵۱۶)؛ فارسی میانه ترفانی: مرتبط با [dhwm] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷)؛ پازند: مرتبط با dahum (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷)؛ فارسی نو: دهگ، دهک؛ معادل انگلیسی: decan «دهگ، دریگان»، tenner «دهگان» (مکنزی، ۱۹۶۴: ۵۱۶)؛ معادل عربی: دَهَج معرب «دَهَگ» (بیرونی، ۱۳۵۲: ۴۰۳).

Dil [Paz. del | MP dyl, dl | Av. zərəd- | M dyl]
(منازل قمر)
*دل، به معنی «قلب»: خانه هجدهم ماه. از ۱۶ درجه و ۴۰ دقیقه از برج کژدم تا پایان همان برج.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بسامد و خوانش: این واژه در بندهشن یک بار آمده است، و املای آن در نسخ مختلف به شرح زیر است: در TD1 از قلم افتاده، در TD2, DH با املای پازند gēłʷ ، در K20 (gel)، در K20b (gə̄l)، در M51 (gełʷ) (پاکزاد، ۲۰۰۵: ۳۶پ۴۷). هنینگ (۱۹۴۲: ۲۴۶) و بهار (۱۳۴۵: ۴۰۱) این واژه را del می‌خوانند که تلفظ پهلوی آن Dil (پاکزاد، ۲۰۰۵: ۳۶) است. خوانش سایر پژوهشگران به شرح زیر است: بهزادی (۱۳۶۸: ۵) به صورت Gil ؛ انکلساریا (۱۹۵۶: ۳۱) Gêlû ؛ یوستی (۱۸۶۸: ۱۲۷) Gēlu به معنی «ازگیل؟».
توضیحات: معادل عربی این منزل «قلب العقرب» و نام آن در هندی Jyeṣṭha «اعلاترین» است (بهار، ۱۳۷۵: ۶۰؛ هنینگ، ۱۹۴۲: ۲۴۶). نام این منزل قمر برگرفته از ستارۀ شاخص این منزل است که در لاتین Antares (α عقرب) و در عربی «قلب العقرب» خوانده می‌شود. در نتیجه در پهلوی نیز ستاره قلب العقرب، Dil خوانده می‌شده است.
ریشه شناسی: هند و ایرانی آغازین: *j́hārd-, *j́hrd-, *j́hrdaia- (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۴۹)؛ سانسکریت: hŕ̥d- (مایرهوفر، ۱۹۹۶: ۸۱۸)؛ اوستایی: zərəd- (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۶۳)؛ فارسی میانه: dil [dyl, dl; LBBH] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۶۳؛ مکنزی، ۱۳۷۳: ۶۴)؛ Dil (هنینگ، ۱۹۴۲: ۲۴۶؛ بهار، ۱۳۴۵: ۴۰۱؛ پاکزاد، ۲۰۰۵: ۳۶)؛ فارسی میانه ترفانی: [dyl] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۶۳)؛ فارسی میانه اشکانی: [zyrd] (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۶۳)؛ پازند: dil (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۶۳)؛ فارسی نو: دل؛ انگلیسی: Heart؛ معادل عربی: قلب.

(Dit)-Gāw
(منازل قمر)
* گاوِ (دوم): خانه بیست و یکم ماه. از ۲۶ درجه و ۴۰ دقیقه قوس تا ۱۰ درجه جدی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات و ریشه شناسی: (رک. Gāw²)

Dōl
(اسامی بروج)

نتایج حاصله در رابطه با وضعیت سنی پاسخگویان نمایانگر این است که از کل نمونه آماری از مشتریان بانک ملی در شهرستان بندرعباس، ۷ درصد به مشتریان رده سنی زیر ۳۰ سال، ۵۳ درصد به مشتریان رده سنی ۳۱ تا ۴۰ سال و ۴۰ درصد نیز به مشتریان رده سنی ۴۱ سال به بالا اختصاص داده شده است.
نمودار ۴-۳- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب رده سنی
۴-۲-۴- آماره­ های توصیفی نگرش نسبت به تبلیغات
در مجموع برای ارزیابی و سنجش نگرش نسبت به تبلیغات از ابعاد باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات (سوال۱-۸)، مزایای اجتماعی نسبت به تبلیغات (سوال۹-۱۶)، باورهای اخلاقی نسبت به تبلیغات (سوال۱۷-۲۰)، باورهای قانونی نسبت به تبلیغات(سوال۲۱-۲۵) و مفید بودن شخصی تبلیغات(سوال۲۶-۳۰) استفاده شده بود، این متغیر در مجموع متشکل از ۳۰ گویه در سطح سنجش ترتیبی و در قالب طیف لیکرت و به شکل ۵ گزینه ای طراحی شده بود که بعد از جمع زدن گویه ­های رتبه ای، متغیر فاصله ای با دامنه ۷۲ نمره به دست آمد، نمره ۱۵۰ بیانگر بسیار بالا بودن نگرش نسبت به تبلیغات و نمره ۳۰ بیانگر بسیار پایین بودن نگرش مشتریان بانک ملی نسبت به تبلیغات می­باشد، با توجه به جدول (۴-۴) می توان چنین عنوان کرد که سطح نگرش نسبت به تبلیغات در جامعه مورد مطالعه، تقریباً بالاتر از متوسط نمره ها می باشد (میانگین = ۱۱۱٫۷ )
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۴-۴- آماره های توصیفی مربوط به میزان نگرش نسبت به تبلیغات

میانگین
میانه
مد
انحراف معیار
واریانس
دامنه تغییرات
حداقل آماره
حداکثر آماره
تعداد

۱۱۱٫۷
۱۰۹
۱۱۰
۶٫۸
۴۷٫۲
۷۲
۶۰
۱۳۲
۳۸۰

۴-۲-۴-۱- آماره های توصیفی میزان باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات از دیدگاه مشتریان
برای سنجش میزان باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات از دیدگاه مشتریان بانک ملی در شعبات شهرستان بندرعباس ،از ۸ گویه در سطح اندازه گیری رتبه ای به صورت طیف پنج گزینه ای استفاده شده بود که در آن نمره ۴۰ بیانگر در سطح بالا بودن باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات و نمره ۸ مبین پایین بودن باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات می­باشد.
با توجه به یافته­های تحقیق در جدول (۴-۵) میانگین بدست آمده از مجموع گویه ­ها برای افراد مورد مطالعه ۲۸٫۳ می­باشد ، با توجه به میانگین نمره ­های ۸ تا ۴۰ که نمره ۲۴ می­باشد ،پس نتیجه برآورد میانگین پاسخگویان بالاتر از حد متوسط می­باشد که بیانگر این است که از دیدگاه مشتریان باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات نزد مشتریان بانک ملی در شهرستان بندرعباس در سطح بالایی می­باشد.
جدول ۴-۵- آماره­ های توصیفی میزان باورهای اقتصادی نسبت به تبلیغات از دیدگاه مشتریان

میانگین
میانه
مد
انحراف معیار
واریانس
دامنه تغییرات
حداقل آماره
حداکثر آماره

ارتقا قابلیت ها و توانایی های دانشجویان اساسی ترین نیاز بازار کار امروز تلقی می شود و نتیجه آن که دانشجویان امروزی نمی بایست صرفا دریافت کننده اطلاعات علمی باشد، بلکه انتظار می رود تا بتواندگستره دانش خود را سمت بخشیده و از آن دانش فعالانه و تحت نظات مربیان و استادان خود استفاده نماید.

۴

بررسی موانع توسعه فناوری های کشاورزی در پارک های علم و فناوری دانشگاه تهران

داودی و همکاران، ۱۳۹۰

فقدان زیر ساخت های لازم به منظور توسعه فناوری، عدم آشنایی با قوانین مربوط به مالکیت فکری، عدم شناخت از پارک های با کیفیت خدمات رسانی بالا در کشورهای دیگر و عدم توجه به مقوله انتقال فناوری در بخش کشاورزی و روستایی در سیاست های کلان کشور می باشد.

۵

بررسی شاخص های فردی موثر مدیران شرکت های فناورنوپا (مطالعه موردی شرکت های مستقر در پارک علم و فناوری خراسان

ملک زاده و کیانی، ۱۳۹۰

از میان ویژگی های متعدد شخصیتی افراد، ۶ ویژگی و شاخص فردی برجسته انتخاب شد که عبارتند از: داشتن اعتماد به نفس، توانایی رهبری، خلاقیت وابتکار، مشارکت و تفویض اختیار، مهارت های روابط انسانی و کنترل درونی

۶

تعیین و اولویت بندی عوامل مؤثر بر موفقیت مدیریت دانش در پارک های علم و فناوری

سالاری، ۱۳۹۰

عوامل اصلی موثر بر موفقیت مدیریت دانش در پارک علم و فناوری به صورت: نیروی انسانی، استراتژی، مدیریت، فرهنگ سازمانی، فرایندها، ارزیابی و فناوری اطلاعات تعیین شدند.

۷

بررسی تأثیر پارکهای علم وفناوری برمیزان کارآفرینی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه

نریمانی، ۱۳۸۹

بین پارکهای علم و فناوری و جذب کارآفرینان و دانش آموختگان ارتباط معنا داری وجود دارد.

۸

شناسایی و تحلیل موانع کارآفرینی در آموزش عالی کشاورزی از دیدگاه دانشجویان کارشناسی ارشد استان تهران

حسینی، ۱۳۸۹

فقدان یا کمبود حمایت دولتی از مشاغل کشاورزی مهمترین مانع برای اشتغال فارغ التحصیلان در بخش کشاورزی است.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۹

ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪه ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﯽ در ﺑﯿﻦ ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻼن ﮐﺸﺎورزی در استان بوشهر

حجازی و شکاری، ۱۳۸۷

در ﺑﯿﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ، ﮐﻢ ﺑﻮدن روﺣﯿﻪ اﺳﺘﻘﻼلﻃﻠﺒﯽ، ﻣﺮﮐﺰ ﮐﻨﺘﺮل دروﻧﯽ و رﯾﺴﮏ ﭘﺬﯾﺮی ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪه ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ. از ﺑﯿﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﻣﺤﯿﻄﯽ، ﻣﻘﺪار و ﮐﯿﻔﯿـﺖ آﻣﻮزشﻫﺎی ﻋﻤﻠﯽ، ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﯿﺰ ﺑﻮدن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺰاری در ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی و ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎی ﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ و اداری از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ ﺑﺎزدارﻧﺪه ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ.

۱۰

عوامل موثر بر عملکرد کارآفرینانه دانش آموختگان آموزش عالی کشاورزی و منابع طبیعی ایران

اسکندری و همکاران، ۱۳۸۵

)گرایشهای کارآفرینانه کسب وکار، تمایلات کارآفرینانه اعضای اصلی کسب وکار، پویایی محیط و رقابتی بودن بازار تأثیر مثبت و معنی داری در عملکرد کارآفرینانه کسب وکار دارند؛ ۲)از دیدگاه پاسخگویان، محیط پیرامون کسب وکار حامی رفتار کارآفرینانه نبوده بلکه مانع رشد و توسعه کارآفرینی در بخش کشاورزی به حساب آمده است و ۳)درحالی که آموزش نقش مثبت و معنی داری بر عملکرد کارآفرینانه دارد.

۱۱

بررسی قابلیت های کارآفرینی دانشجویان دانشگاه اصفهان

بدری و همکاران، ۱۳۸۳

قابلیت های کارآفرینی دانشجویان در زمینه استقلال طلبی، کنترل درونی، انگیزه پیشرفت و خلاقیت بالاتر از حد میانگین بود، اما نمرات ریسک پذیری از متوسط پایین تر بود.

الف: رضایتمندی زناشویی: رضایتمندی نوعی ارزشیابی ذهنی از پاداش ها و تنبیه های نسبی است که فرد در یک رابطه تجربه میکند. آن ها تصریح میکنند که تعهد به وسیله میزان رضایتمندی ایجاد شده در رابطه تقویت میشود. برای این که افراد سطح رضایتمندی خود را تعیین کنند، هزینه ها و پاداشهای روابط شان را برآورد مینمایند. مزایا و پاداشهای بالقوه با انتظارات فرد در مورد رابطه مقایسه میشود. این استانداردهای شخصی به عنوان معیار سنجش شناخته میشوند. این سطح رضایتمندی عملکردی از سنجش سطح و نتایج رابطه کنونی است. زمانی که نتایج به دست آمده بیش از سطح معیار باشد، فرد از رابطه اش خشنود است، اما زمانی که نتایج به دست آمده پایین تر از استانداردهای درونی باشند، عدم رضایتمندی اتفاق میافتد (راسبالت و بونک، ۱۹۹۳).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

ب: کیفیت جایگزینها: دومین عامل مؤثر بر تعهد، خصوصیات جایگزینهاست، که به ارزیابی ذهنی فرد از پاداشها و هزینههایی اشاره دارد که فرد جدا از رابطه کنونی به دست میآورد، مانند گذراندن وقت با دوستان و خانواده یا گذراندن وقت در خلوت و تنهایی. اساساً خصوصیت جایگزینها با احساس شادمانی بالقوه خارج از رابطه زناشویی رابطه دارد. متعاقباً، داشتن جایگزین های جذاب نیروی بالقوه برای کاهش تعهد زناشویی است (راسبالت و بونک، ۱۹۹۳).
ج: سرمایه گذاریها: شکل سوم تعهد، دربردارنده سرمایه گذاری ارتباطی است. سرمایه گذاریها منابع بدست آمده ملموس یا واقعی هستند که احتمال زوال رابطه را به شدت کاهش میدهد. نمونههایی از سرمایهگذاری های ارتباطی شامل وقت گذاشته شده، دلبستگی عاطفی، دوستان دو طرفه و مالکیتهای مادی است. بر طبق این مدل همه سرمایه های با ارزش در نیرومند کردن تعهد سهیم هستند. راتیگان و آکسون (۲۰۰۶) در مطالعهای نشان دادند که هر سه عامل رضایت، سرمایه گذاری و جایگزینها، در تعهد زنان نقش دارند (راسبالت و بونک، ۱۹۹۳).
۲-۱-۱-۴-۳ موانع تعهد زناشویی
تعهد زناشویی نه فقط به عنوان وضعیتی ارزشمند بلکه به عنوان وضعیتی در نظر گرفته میشود که باید عملی گردد. اگر چه به ندرت به عنوان عملی ساده در نظر گرفته میشود. انجام پذیری به میزان قابلیت دستیابی به تعهد زناشویی اشاره دارد. تعهد حاصل دو فرایند ذهنی اساسی است: موانع دستیابی به تعهد زناشویی و احتمالات غلبه بر این موانع. این مفاهیم با ایدههای مربوط به تعهد بازدارنده و تعهد ساختاری ارتباط دارد و توجه شخص را به نقش موانع معطوف میکند اما یک تفاوت مهم هم دارد. همان گونه که لوینگر (۱۹۷۹) توضیح میدهد نیروهای بازدارنده حاصل از موانع موجود بین افراد آن ها را از هم جدا میکند و موانع پیرامون ارتباط افراد را به هم نزدیک میسازد (ناصر، ۱۳۹۰).
موانع پیش روی تعهد ممکن است بیرونی یا درونی، واقعی یا خیالی باشند. توجه به دیدگاه های درونی به معنای تمرکز بر تصورات شخصی از موانع تعهد زناشویی است که ممکن است از نظر محققان عوامل مهمی باشد. البته عکس آن هم ممکن است روی دهد (پرویتی و آماتور، ۲۰۰۳؛ به نقل از رضایی، ۱۳۸۹). موانع تعهد شامل چهار دسته موانع مادی، اجتماعی، روانی- عاطفی و جسمی میباشد.
موانع مادی عبارتند از نگرانی در مورد عدم ثبات شغلی و اجتماعی و هم چنین کمبود امکانات مادی از قبیل خانه و ماشین. تعداد زیادی از مردان (۸۵ درصد) به عوامل مادی اشاره می کنند اما بیشتر از نیمی از زنان (۵۳ درصد) این مانع را در اظهاراتشان پیرامون موانع ازدواج خود ودیگران بر میشمارند. موانع اجتماعی یکی دیگر از موانع تعهد زناشویی است. این مانع به دو دسته تقسیم می شود. دسته اول شامل، جنس (مردان به سختی محبت خود را نشان می دهند)، تمایلات جنسی، سن (هر چه سن افراد بالاتر می رود سخت تر به ازدواج و تعهد تن می دهند)، مذهب، طبقه اجتماعی، نژاد و قومیت است. دومین مانع اجتماعی به ارتباط با دیگران، فشارهای اجتماعی، الگوهای مخالف ازدواج، تصور عدم حمایت از سوی افراد مهم خانواده و تاریخچه خانوادگی و به خصوص طلاق مربوط است. هم چنین بالای ۹۰ درصد از افراد موانع تعهد را روانی- عاطفی ذکر کرده اند. این عوامل شامل عاطفه و شخصیت (کمبود عاطفه و عدم آمادگی روانشناختی) میشود ( شریعتی، ۱۳۹۰).
۲-۱-۲ صمیمیت زناشویی
۲-۱-۲-۱ ماهیت و مفهوم صمیمیت زناشویی
امروزه دلایل اصلی ازدواج و انتظارات همسران از یکدیگر به طور چشمگیری تغییر یافته است. نیاز به عشق و صمیمیت و ایجاد رابطه صمیمانه با همسر و ارضای نیازهای عاطفی و روانی از جمله دلایل اصلی زوجین امروزی برای ازدواج است (اعتمادی، ۱۳۸۹). در رابطه زوجی، هر یک از دو زوج میتوانند عمیق ترین احساسات صمیمیت را تجربه کنند. این رابطه در عین حال که میتواند صمیمانهترین و راحتترین رابطه ممکن باشد، میتواند شدیدترین صدمات ممکن را نیز به اعضاء وارد کند. در صورتی که ازدواج ناموفق باشد میتواند به توقف رشد شخصی و سرگردانی منجر گردد. شکست در این رابطه میتواند به صدمهها و جراحتهایی منجر گردد که التیام آنها به وقت زیادی نیاز دارد (نظری، ۱۳۸۶). اکثر افراد ازدواج را به عنوان صمیمانه ترین رابطهای که در دوران بزرگسالی تجربه کرده اند، میدانند؛ رابطه ای که به عنوان منبع اصلی و اساسی عاطفه و حمایت برای آنها در نظر گرفته میشود. عمق صمیمیتی که افراد در رابطه خود ایجاد میکنند به میزان زیادی بستگی به توانایی های آنها برای ارتباط دقیق، مؤثر و روشن با افکار، احساسات، نیازها، خواسته ها و تمایلاتشان دارد (لوینگر و هاستون^[۶۵]، ۱۹۹۰؛ به نقل از اسدپور و همکاران، ۱۳۸۹). صمیمیت به شیوه های مختلفی مطرح میشود؛ برای برخی از افراد صمیمیت زمانی به اوج خود میرسد که نسبت به دیگری دارای احساسات صمیمی خودافشاگری باشند، برای برخی دیگر نیز صمیمیت هنگامی است که تجربیات مثبت مشترک دارند و برای عده ای نیز صمیمیت به معنای داشتن رابطه جنسی میباشد (کاظمیان، زاده باقری، بهمنی، خلیلی و ابوالفتحی، ۱۳۹۲). صمیمیت اغلب به عنوان یک فرایند پویا توصیف میشود (اعتمادی، ۱۳۸۹). وابسته به اینکه شخص به چه میزان رابطه نزدیکی با والدینش داشته باشد، انواع متفاوتی از صمیمیت را تجربه میکند (اسدپور و همکاران، ۱۳۸۹). صمیمیت یک نزدیکی، تشابه و روابط شخصی عاشقانه یا هیجانی با شخص دیگر است که مستلزم شناخت و درک عمیق از فرد دیگر و همینطور بیان افکار و احساساتی است که نشانه تشابه با یکدیگر است. صمیمیت یک فرایند تعاملی است. محور این فرایند شناخت، درک، پذیرش، همدلی با احساسات فرد دیگر، قدردانی یا پذیرش دیدگاه منحصر به فرد، فرد دیگر از دنیا است. صمیمیت یک نیاز اساسی و واقعی انسان است و تنها یک تمایل یا آرزو نیست. پدیده های مهم که در تعریف صمیمیت در ادبیات تعریف میشوند عمدتاً شامل تشابه، پذیرش، خودافشایی، رابطه جنسی، استقلال، تطابق، نزدیکی هیجانی _ بدنی و عقلی هستند (باگاروزی^[۶۶]، ۲۰۰۱). به نظر استرنبرگ (۱۹۸۷) صمیمیت احساساتی است که نزدیکی، تعلق و تماس را ایجاد میکند (اسدپور و همکاران، ۱۳۸۹). اسکنارچ^[۶۷] (۱۹۹۱) صمیمیت را فرایند در تماس بودن، درک خود و افشای خود در حضور همسر مفهوم سازی میکند (حسینیان و همکاران، ۱۳۹۰). صمیمیت مفهوم وسیعی است که میتواند از بحث درباره جزئیات زندگی تا افشای خصوصیترین احساسات جنبی را که به راحتی با کسی در میان گذارده نمیشود را در برگیرد. به گونه ای که شاید بتوان گفت صمیمیت محصول فردی توجه کردن، پذیرفتن، حساست به خرج دادن و درک کردن است (بک^[۶۸]، ۱۹۹۸؛ ترجمه قراچه داغی، ۱۳۸۶).
اشنایدر^[۶۹] (۱۹۸۹) معتقد است که تشابه زوجین به آنها کمک میکنند احساس کنند به وسیله همسرشان درک و فهمیده میشوند. تشابه بین همسران هم چنین مربوط به بافت روابط صمیمانه است. وقتی همسران در نیازهایشان به میزان صمیمیت و نوع خاصی از صمیمیت مشابه باشند، احساسات صمیمانه ایجاد میشود (اعتمادی، ۱۳۸۹).
وین^[۷۰] (۱۹۸۶) صمیمیت را به عنوان یک تجربه و ارتباط ذهنی تعریف میکند که پدیده اصلی آن خودافشایی، پاسخ امن و همدلی است. هم چنین اشاره میکند که تعامل صمیمانه شامل مشارکت و تجربه درک احساسات است. این تجربه ارتباطی به درک متقابل و اطمینان بستگی دارد. خودافشایی نیز برای صمیمیت زناشویی ضروری است، زیرا افراد را به طور ذاتی در درک متقابل و اطمینان درگیر میکند (اعتمادی، ۱۳۸۹). علاوه بر این سطح تمایز و استقلال نیز با صمیمیت ارتباط دارد. به نظر بوئن افراد تمایل دارند افرادی با سطح تمایز مشابه انتخاب کنند (گلدنبرگ و گلدنبرگ^[۷۱]، ۱۹۳۴؛ ترجمه حسین شاهی، ۱۳۹۲).
اسکنارچ (۱۹۹۱) تمایز پایین در همسران را با صمیمیت ارزیابی شده توسط دیگری همراه میداند که در آن خودافشایی به رفتار همسر با پویایی رابطه بستگی دارد. زوجین با سطح تمایز پایین تحمل سطوح بالای صمیمیت را ندارند. همسران با سطح تمایز بالا و استقلال، تحمل بیشتری برای صمیمیت دارند و خودافشایی آنها به رفتار همسر و پویایی های رابطه بستگی ندارد (حسینیان و همکاران، ۱۳۹۰). اولسون^[۷۲] (۲۰۰۴) درباره صمیمیت، به مفهوم عدم تملک دوجانبه بین همسران اشاره میکند. روبین^[۷۳] (۱۹۸۲) بیان میدارد که صمیمیت برخی از انواع ابراز دوجانبه احساسات و افکار به دور از ترس یا نیاز به وابستگی است و تمایل برای درک دنیای درونی دیگری و توانایی در میان گذاشتن خود با دیگری است (کاظمیان و همکاران، ۱۳۹۱). صمیمیت در حد قابل قبول و انتظار، موجب تحکیم روابط محبتآمیز بین آنان میشود، تا آنجا که میتوان گفت اصل اساسی در ازدواج موفق، ایجاد صمیمیت بین زوجین است. صمیمیت یک نیاز اساسی و واقعی در انسان است، افراد با توجه به تفاوتهای فردی در شدت و نوع صمیمیت با یکدیگر متفاوتند. این مفهوم یک نیاز واقعی است که ریشه درونی داشته و از نیاز بسیار اساسی برای دلبستگی نشأت میگیرد. اما در آن روی سکه یعنی در یک ازدواج ناموفق و از هم گسسته، عدم وجود صمیمیت، خواه ناخواه یک رابطه را به پایان خود نزدیک میکند (باگاروزی، ۲۰۰۱). ایجاد و حفظ روابط صمیمانه و ارضای نیازهای عاطفی و روانی در جریان ازدواج یک مهارت و هنر است که علاوه بر سلامت روانی و تجارب سالم اولیه نیازمند داشتن نگرشهای منطقی و کسب مهارت ها و انجام وظایف خاص است (اعتمادی، ۱۳۸۹). صمیمیت در ازدواج باارزش است زیرا تعهد زوجین به ثبات رابطه را محکم میکند و به طور مثبتی با سازگاری و رضایت زناشویی همراه است (شهرستانی، دوستکام، رهباردار و مشهدی، ۱۳۹۱). در واقع تعهد زناشویی و صمیمیت در ازدواج بخش حیاتی یک ازدواج موفق میباشند. بدین معنا که زوجین برای خلق آینده ای مشترک تلاش میکنند و به وقت بحران و تعارض در کنار هم باقی میمانند (حسینی، ۱۳۹۰).
۲-۱-۲-۲ نظریه ها و رویکردهای مربوط به صمیمیت
۲-۱-۲-۲-۱ مدل ترکیبی وارینگ
وارینگ^[۷۴] (۱۹۸۳) صمیمیت همسران را به عنوان ترکیبی از هفت عنصر زیر تعریف میکند:
۱) محبت یا هیجان: میزانی که احساسات نزدیک هیجانی به وسیله همسر بیان میشود. وقتی احساسات نزدیک هیجانی و محبت بین همسران ابراز میشود، صمیمیت ایجاد میشود.
۲) بیانگر بودن و خودافشایی: میزانی که افکار، عقاید، گرایشات و احساسات در دورن رابطه بیان میشود. خودافشایی با صمیمیت، ارتباط مثبت دارد وقتی خودافشایی در رابطه زناشویی تسهیل میشود، صمیمیت افزایش مییابد.
۳) تطابق: میزانی که همسران میتوانند با یکدیگر به صورت راحت کار و تفریح داشته باشند. تطابق، صمیمیت را به وسیله افزایش زمان با هم بودن در فعالیت های مشترک ایجاد میکند.
۴) همبستگی: میزان وفادار ماندن همسران به رابطه است. همبستگی شرط ضروری برای سایر ابعاد صمیمیت است، زیرا اعتماد و اطمینان در رابطه را تسریع میکند.
۵) روابط جنسی: میزانی که نیازهای جنسی مبادله و ارضاء میشوند. ارضاء جنسی منعکس کننده بیشتر با هم بودن های شدید است که یک زوج تجربه میکنند.
۶) تعارض: میزان آسانی حل عقاید متفاوت بین همسران است. مهارت های حل تعارض به عنوان یک پیشبینی کننده سطح نهایی صمیمیت در نظر گرفته میشود.
۷) اختیار: میزان روابط مثبت همسران با خانواده و دوستان است. اختیار مربوط به استقلال از روابط هیجانی قوی با افراد دیگر مانند خانواده اصلی است که به زوج اجازه یک فضای هیجانی که برای رشد صمیمیت نیاز است، را میدهد (یانگ و لانگ^[۷۵]، ۱۹۹۸؛ به نقل از رضایی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۲-۲-۲ دیدگاه رشدی فارمن^[۷۶]
توانایی برای صمیمیت از طریق یک فرایند مطالبه کردن انجام میشود. انتظارات مربوط به خود و رابطه و الگوهای ویژه روابط اولیه منجر به شکل خاصی از درگیر شدن با افراد و اشیاء میشود. توانایی برای صمیمیت یک پدیده رشدی است. در هر مرحله زندگی کودکی، تجربه با والدین و همسالان ساختارهای زیر بنایی که توانایی رفتار صمیمیانه با بزرگسالان است را شکل میدهد. خودافشایی و صمیمیت در بزرگسالی نتایج کیفی دوران کودکی هستند. هیچ چیز در کودکی به طور مستقیم این توانایی را ایجاد نمیکند، اما رویکرد رشدی به ما اجازه میدهد بین کودکی یا تجارب اولیه با همسالان و محبت بزرگسالی ارتباط برقرار کنیم. یک دیدگاه رشدی همچنین جنبه های پیچیده صمیمیت رفتاری، هیجانی و انگیزش را در نظر میگیرد. برای کسب صمیمیت یک فرد ابتدا باید به سمت نزدیکی برود و آن را جستجو کند و سپس بتواند صمیمیت را تحمل کند. همچنین فرد باید بتواند هیجانات شدید که بخش غیرقابل تفکیک یک رابطه نزدیک است را آزادانه در میان بگذارد. سرانجام فرد باید توانایی خودافشایی، تقابل بالغانه، حساسیت نسبت به احساسات دیگران و علاقه به خوب بودن دیگران را داشته باشد. هریک از این تجربه های صمیمیت از ترکیب تجارب خانوادگی و همسالان در مراحل اولیه رشد ناشی میشود. کودک باید نزدیکی، تقابل و حل تعارض بین گروه های همسال را نیز تمرین کند. دیدگاه رشد از دو بعد توانایی صمیمیت را بررسی میکند (فارمن، ۱۹۹۹؛ به نقل از اعتمادی، ۱۳۸۹):
الف) روابط اولیه و توانایی برای نزدیکی: از لحاظ نظری روابط در کودکی با سه جزء نزدیکی و نهایتا محبت ارتباط دارد.
اول: رابطه با مراقبین اولیه که تاریخچه پاسخدهی و در دسترس بودن منجر به انتظارات مثبت درباره تعاملات با دیگران میشود. دوم: این روابط زمینه ای برای یادگیری تعامل با همسر را آماده میکند. سوم: از طریق یک تاریخچه مراقبت مسؤلانه و حمایت برای استقلال کودک یک حس خود ارزشی را رشد میدهد. این ویژگیها احتمالا زیربنای رفتارهایی است که احتمالا با الگوهای بعدی مثل خود اطمینانی ارتباط دارد. این تجارب همچنین کودک را به پذیرش و انتظار انواع خاصی از واکنش ها از سوی دیگران هدایت میکند (فارمن^[۷۷]، ۱۹۹۹؛ به نقل از اعتمادی، ۱۳۸۹).
ب) حساسیت نسبت به طرد و روابط رومانتیک: شواهد تجربی نیز ارتباط این رشد دلبستگی و نزدیکی را نشان میدهد. آنچه افراد از روابط قبلی میآورند ممکن است روابط رمانتیک را تحت تأثیر قرار دهد. بر اساس رویکردهای بین فردی کلاسیک (بالبی، اریکسون، هورنای و سالیوان) یک راه کلیدی برای بررسی تأثیر روابط گذشته بر روابط رمانتیک بررسی اثر این روابط روی انتظارات دریافت پذیرش و پرهیز از طرد است. بزرگسالی که انتظارات دفاعی طرد را به عنوان نتیجه طرد از والدین یا همسالان رشد داده، نسبت به طرد همسرش حساس خواهد بود. حساسیت نسبت به طرد یک فرایند شناختی – هیجانی است که از تجربه طرد ناشی میشود. این حساسیت در موقعیتهای اجتماعی که احتمال طرد وجود دارد، فعال میشود. به طور خلاصه حساسیت نسبت به طرد این موضوع را مطرح میکند که افراد چگونه فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن ر رابطه رومانتیک و تصمیمگیری برای تداوم رابطه رومانتیک یا پایان آن بر اساس تجارب اولیه انتخاب میکنند. یکی از مسائل مهم در روابط بین فردی حفظ استقلال و فردیت در عین نزدیکی، قرابت و دلبستگی است که تجارب اولیه دوران کودکی و نوجوانی در رشد این توانایی میتواند نقش اساسی داشته باشد (فارمن، ۱۹۹۹؛ به نقل از اعتمادی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۲-۲-۳ رویکرد تعاملی باگاروزی
صمیمیت یک فرایند تعاملی است که شامل تعدادی از ابعاد مرتبط میباشد. صمیمیت یک نیاز واقعی انسان است که ریشه دارد و در یک چارچوب نیاز بقا برای دلبستگی رشد می کند. آشفتگیهای شدید در مرز دلبستگی مادر _ کودک یا شکست دلبستگی کودکی پیامدهایی برای رشد صمیمیت واقعی در زندگی بعدی دارد. نیاز به صیمیت به عنوان رشد، تمایز یافتگی و تظاهر پیشرفته نیاز جهانی بیولوژیکی برای نزدیکی بدنی، ارتباط و تماس با انسانهای دیگر مفهوم سازی میشود (باگاروزی، ۲۰۰۱).
باگاروزی (۲۰۰۱) صمیمیت را شامل نه بعد صمیمیت عاطفی، روانشناختی، عقلانی، جنسی، جسمانی، معنوی، زیبایی شناختی، اجتماعی _ تفریحی و کلی میداند. شدت کلی نیاز به صمیمیت و ابعاد نه گانه آن برای هر فرد متفاوت است. افراد با توجه به تفاوتهای فردی در شدت و نوع صمیمیت با یکدیگر متفاوتند. با در نظر گرفتن این تفاوتها بین افراد، میتوان درک کرد که چگونه یک زن و شوهری که نیاز کلیشان برای صمیمیت از نظر شدت نیاز مشابه است، هنوز ممکن است از در میان گذاشتن تجربه صمیمیت در رابطهشان ناراضی باشند. متأسفانه بسیاری از همسران این تفاوتها را خوب یا بد، سالم یا ناسالم، خواستنی یا غیرقابل قبول تعبیر و تفسیر میکنند. یکی از وظایف اولیه درمانگران کمک به زوجین برای درک و پذیرش تفاوت در شدت نیازها است. زوجهایی که به خاطر عدم رضایت از نیازهای صمیمیت وارد درمان میشوند، به تدریج یاد میگیرند که تفاوتشان در شدت نیازهای کلی و شدت ابعاد نیازها یک موضوع ساده مربوط به تفاوت هاست (باگاروزی، ۲۰۰۱).
در ارتباط با ابعاد صمیمیت، باگاروزی به دو محور صمیمیت قابل قبول و قابل پذیرش اشاره میکند:
صمیمیت قابل قبول و متقابل: صمیمیت یک فرایند پویا و تعاملی است که بر اساس اطمینان و احترام متقابل شکل میگیرد. بنابراین هر همسر باید اطمینان کامل برای در میان گذاشتن عمیق ترین افکار و احساساتش بدون ترس از قضاوت و ارزیابی داشته باشد. علاوه بر این برای درک اینکه همسر کاملاً آنچه را که مطرح میشود میپذیرد، یک فرد باید احساس کند که همسرش متقابلاً پذیرفته میشود و سطوح عمیق خودافشایی وجود دارد. این پذیرش قابل قبول و متقابل است که به رابطه اجازه میدهد به سمت سطوح عمیق اطمینان و عشق حرکت کند.
رضایت قابل پذیرش و متقابل: ممکن است از بحث قبلی اینطور استنباط شود که اگر دو همسر در شدت نیازها در یک بعد متفاوت باشند، احساس عدم رضایت در آن بعد میکنند. اما اطلاعات بالینی از این بعد حمایت نمیکند و وجود اختلاف در ابعاد صمیمیت لزوماً به معنای عدم رضایت نیست و ممکن است علیرغم اختلاف در این زمینه باز هم رابطه رضایت بخش باشد. رضایت از صمیمیت یک موضوع کاملاً شخصی و ذهنی است. این فرایند ارزیابی ذهنی با در نظر گرفتن دو فرایند رضایت قابلقبول و رضایت متقابل قابل درک است. رضایت قابلقبول یک رضایت درونی است که یک فرد با میزان و کیفیت پذیرش نسبت به همدلی و درکی که همسر در پاسخ به خود افشایی صمیمانه و ابراز یک نیاز احساس شده نشان میدهد، تجربه میکنند. رضایت متقابل یک رضایت درونی است که یک شخص با عمق، میزان، کیفیت خود افشایی همسر و بیان نیاز احساس شده برای ابعاد صمیمیت مشترک تجربه میکند (باگاروزی، ۲۰۰۱).
۲-۱-۲-۲-۴ دیدگاه ترکیبی جسلسن^[۷۸]
جسلسن به ۸ مقوله یا بعد صمیمیت همراه با آسیب شناسی آن اشاره میکند (رضایی، ۱۳۸۹):
۱)علاقه یا نگاهداری: اولین تجربه میان فردی ما به عنوان یک انسان، نگاه داشته شدن است. نظریه های رشدی و روابط شیء متناسب با این بعد از صمیمیت است. دنیل استرن^[۷۹] (۱۹۹۰) بیان میدارد که صمیمیت و همدلی از گهواره آغاز میشود. مشاهدات استرن از کنش های متقابل والدین و کودک نتایجی را برای نزدیکی بزرگسالی ارائه میکند. اگر صمیمیت و همدلی اولین یادگرفته ها در تجربه درونی کودک هستند و حتی بیشتر، اگر صمیمیت و همدلی واقعیت کودک را میسازند، پس باید در تصور درونی والدین پیگیری شود تا واقعیت طفولیت را شکل دهد. پس در بزرگسالی نیز صمیمیت در تجربه ارتباط با دیگران ایجاد میشود. سولومن^[۸۰] (۱۹۸۹) نیز معتقد است که ازدواج در بهشت یا آسمان ایجاد نمیشود، بلکه در تعاملات پویای اولیه بین کودک و والدین ساخته میشود که مکرراً در بزرگسالی فعال میشود. از دیدگاه جسلسن اگرچه نگاه داشتن به عنوان پیش مرحله ای برای وظایف توسعه یافته بعدی و موفقیت در صمیمیت بزرگسالی است، اما افراد میتوانند مسؤلیت روابطشان در زمان حال را به عهده بگیرند (رضایی، ۱۳۸۹).
۲)دلبستگی: در این مرحله کودک بین مادر و سایر افراد تمایز قائل میشود. در این مرحله کودک میتواند به مادرش علاقه داشته باشد. رفتار دلبستگی کودک در طول زندگی ادامه مییابد. افراد دلبستگی به افراد و اشیاء را در طول زندگی در تلاش برای رهایی از درد و تنهایی جستجو میکنند. از این طریق کودک روابط اجتماعی را مطابق با انتظار پاسخ دهی و در دسترس بودن دیگران در کودکی شکل میدهد. همین اصل در بزرگسالی نیز ادامه مییابد. شیوه دلبستگی افراد ریشه در تجربه آنان با دلبستگی اولیهشان دارد و این انتظارات روی چگونگی انتظارات افراد از روابط اثر میگذارد. لاکار^[۸۱] (۱۹۹۲) دو نوع انتقال انحرافی و سالم را مطرح میکند. حرکت انتقالی انحرافی پیچیده است و انتقال سالم را محدود میکند؛ در حالی که انتقال سالم، رشد ارتباط افراد را تسهیل میکند. انتقال میتواند صمیمیت رابطه و درک را افزایش دهد یا مانع آن شود (رضایی، ۱۳۸۹).
۳)هیجان یا شهوت: سومین بعد صمیمیت، تجربه هیجان یا شهوت است. در حالی که علاقه و دلبستگی آرام و درونی است، تجربه هیجانی پرسر و صدا و توجه برانگیز است. جسلسن (۲۰۰۳) بیان میدارد که غریزه جستجوی لذت ما را برای غلبه بر فضای بین ما از طریق رابطه جنسی یا لمس تحریک میکند. این تجربه هیجانی بر فضای بین مردم فائق میآید. موضوع دیگر در ارتباطات تجربه هیجانی به عنوان کاهش دهنده تنش است. جسلسن بیان میدارد که ما از کودکی به دنبال کامروایی بودهایم و ارضاء میتواند به عنوان کاهش تنش تلقی شود. به هر حال تجربه هیجانی سهم مهمی در هماهنگی صمیمیت و جدایی دارد (رضایی، ۱۳۸۹).
۴)تصدیق: تصدیق یا انعکاس تجربه درونی مطابق با فلسفه من – تو مارتین بوبر^[۸۲] است. تجربه تماس جنسی یا ارتباط چشمی برای غلبه بر فضای بین افراد صورت می گیرد. در رابطه چشمی صمیمیتی وجود دارد که می توانیم بر اساس آن نتیجه بگیریم که ما در حضور دیگری و به خاطر وجود دیگری با ارزشیم. این بعد صمیمیت مطابق با روانشناسی خود کوهات نیز هست. کوهات از آینه یا انعکاس برای برای توصیف اینکه کودک یاد می گیرد تا آنچه می خواهد را بفهمد، وقتی شخص دیگر در دسترس باشد، استفاده می کند. انعکاس یا همدلی یک ابزار ضروری برای رشد مفهوم خود سالم است. در کودکی ما آگاه می شویم که پدر و مادر، اشخاص جدای از ما هستند. بنابراین انعکاس در چشم های مادر، یعنی آن چیزی که مرکز حس کودک از خود می شود در بزرگسالی نیز ادامه خواهد یافت (رضایی، ۱۳۸۹).
۵)هویت یابی و کمال طلبی: همانطور که کودک رشد می کند، می فهمد که دیگران به ویژه بزرگسالان قوی تر و بزرگتر از او هستند. هویت یابی و کمال طلبی فرد را به این افراد قدرتمند مرتبط می کند و به فرد کمک می کند بیشتر شبیه این افراد بشود. در نیاز ما به شبیه شدن به یک فرد یا حتی کنترل روی دیگران، ما به شکلی عمل می کنیم تا بر فضای بین خودمان غلبه کنیم. ما نردبانی را برای ارتقاء جستجو می کنیم تا برروی آن بایستیم یا با کفش های دیگران و در جای دیگران راه می رویم (رضایی، ۱۳۸۹).
۶)تقابل یا تشدید: تقابل تصویر دو انسان که در کنار یکدیگر با تعادل راه می روند را نشان می دهد. این مرحله مشابه مرحله صمیمیت در مقابل انزوای اریکسون است و به معنای تناسب با دیگران است (رضایی، ۱۳۸۹).
۷)احاطه شدن: احاطه شدن به معنای تعلق به گروه، شغل، مذهب و یا خانواده است. مردان به طور سنتی توسط شغل و زنان توسط خانواده یا کودکشان احاطه می شوند. هر فرد محیطی را جستجو می کندتا فرصت پیدا کند نیازهایش را از دیگران بگیرد. تجربه احاطه شدن یک پیش درخواست تکامل از بعد ارتباطی است (رضایی، ۱۳۸۹).
۸)مراقبت: در طول رشد شخص یاد می گیرد که دیگران نیازهایی دارند و ما می توانیم به وسیله توجه به نیازهای دیگران بر فضای بین خودمان فائق آییم و نیازهای دیگران را به نیازهای خودمان ترجیح دهیم. مراقبت به عنوان منبعی از آرزوها است، یعنی ما از دیگران مراقبت می کنیم، خودمان را در ارتباط با دیگران کامل می بینیم و در بعد عمیق انسان بودن حرکت می کنیم (رضایی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۲-۲-۵ نظریه دلبستگی جانسون و ویفن
جانسون و ویفن^[۸۳] (۲۰۰۳) معتقدند مسأله اساسی در زوج های آشفته دلبستگی ناایمن^[۸۴] است و نحوه ایجاد این ناایمنی و تداوم آن سبک دلبستگی زوجین را تبیین می کند. این رویکرد به درمانگر برای درک و تغییر روابط زناشویی که منبع درد است اما می تواند منبع لذت و رضایت شود، کمک می کند. این دیدگاه معتقد است بسیاری از مشکلات و علائم مراجعین انعکاس مشکلات ناشی از دلبستگی ناایمن است. زیرا ناایمنی روابط را تخریب می کند و آشفتگی هیجانی ایجاد می کند. دلبستگی ناایمن وقتی رشد می کند که یک مظهر دلبستگی مانند مادر یا همسر از نظر هیجانی غیرقابل دسترس باشد. عدم دسترسی به مظهر دلبستگی به دلایل مختلف می تواند بروز کند. اول به خاطر اینکه مظهر دلبستگی خودش دلبستگی ناایمن دارد و از نزدیکی در رابطه اجتناب می کند. افرادی که از نزدیکی اجتناب می کنند، برای صمیمی بودن با دیگران احساس عدم صلاحیت می کنند و وقتی دیگران نیاز به دلبستگی به آنان دارند، تمایل به طرد دیگران دارند. غیرقابل دسترس بودن به ویژه در لحظات بحرانی می تواند یک دلبستگی آسیب زا ایجاد کند. غیرقابل دسترس بودن در لحظات نیاز شدید این پیام را ایجاد می کند که نیازمند بودن شرم آور است و احتمالاً پرهیز از تماس با دیگران را تسریع می کند. غیرقابل دسترس بودن هم چنین وقتی اتفاق می افتد که مظهر دلبستگی در هیجانات منفی مانند مانند احساس خشم و افسردگی غوطه ور باشد. این هیجانات منفی بر توانایی فرد برای در دسترس بودن هیجانی اثر می گذارد، زیرا درگیری عاطفی باعث می شود فرد در تشخیص و درک نیازهای هیجانی فرد دیگر مشکل داشته باشد. این افراد هم چنین ممکن است در پاسخ به نیازهای دیگران حتی وقتی نیازهای دیگران را تشخیص می دهند، صلاحیت نداشته باشند. نیازهای دلبستگی در روابط بزرگسالی مانند روابط والدین و فرزندان در کودکی است و مسائلی مانند نیاز به دانستن اینکه همسر دوست داشتنی، در دسترس، حمایتگر و ثابت است را شامل می شود. بنابراین احساس امنیت به حس اطمینان با توجه به در دسترس بودن و پاسخگو بودن مظهر دلبستگی و احساس خودارزشی و عدم طرد و غفلت اشاره می کند. طرحواره های مربوط به دلبستگی نوعاً مربوط به ترس از طرد به وسیله همسر و آرزو برای نزدیکی یا صمیمیت بیشتر با همسر است، و ترس از اینکه همسر وقتی به حمایت نیازمند است، غیرقابل اعتماد و غیرقابل دسترس باشد. در روابط زناشویی غیرقابل دسترس بودن هیجانی همسر، دلبستگی ناایمن را ایجاد می کند و دلبستگی ناایمن منجر به افسردگی و خشم می شود. همینطور دلبستگی ایمن^[۸۵] سازگاری را تسهیل می کند و آشفتگی هیجانی را کاهش می دهد. در حالی که دلبستگی ناایمن هم آشفتگی هیجانی ایجاد می کند و هم روی توانایی فرد برای برای سازگاری در رابطه اثر می گذارد. به منظور اطمینان از اینکه نیاز به دلبستگی ارضا می شود، بزرگسالان در دسترس بودن همسر و توانایی او برای ارضاء نیازها را بازنگری می کنند. شواهد دال بر غیرقابل دسترس بودن همسر، فقدان حمایت، فقدان عشق و صمیمیت یا طرد منجر به آشفتگی و رشد مشکلات ارتباطی می شود. بنابراین اگرچه مشکل ظاهراً ناشی از مشکلات ارتباطی است اما مشکل زیربنایی، تهدید دلبستگی ایمن است. دلبستگی ایمن فراتر از فقدان ناامنی و ترس از طرد است و شامل یک باور مطمئن نیز می شود که مظهر دلبستگی هم می تواند از نظر هیجانی در دسترس و پاسخگو خواهد بود (جانسون و ویفن، ۲۰۰۳؛ به نقل از حسینی، ۱۳۹۰).
۲-۱-۲-۲-۶ نظریه درک برابری والستر^[۸۶]

یکی از بحث برانگیزترین مسائل مربوط به خشونت علیه زنان، جواز خشونت فیزیکی علیه زنان برای شوهر در شرایط خاص می باشد که برخی از معاندان و اسلام ستیزان، آیه سی و چهارم سوره نساء را شاهد بر آن می آورند و این شبهه را بسیار مطرح کرده و می‌کنند، که در آیه ۳۴ سوره نساء خداوند این اجازه را به مرد می دهد تا زن را مورد ضرب قرار دهد واین خلاف حس انسان دوستی است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

چنین طرحی درعصر حاضر، ازسوی برخی منتقدان، خلاف حقوق بشر و در تضاد با آزادی زنان شناخته شده است. گروهی سعی کرده اند که با بزرگ نمایی این طرح، ازآن ادعا نامه ای علیه اسلام بسازند، جمعی تلاش داشته اند تا با تکیه بر این فهم از آیه، روش های نادرست و ناعادلانه را در مورد زن جایز شمارند، برخی نیز اهتمام داشته اند تا با توجیهات علمی، ساحت دین را از هرگونه برنامه ی ناعادلانه منزه شمارند و جلوی سوء استفاده ها را بگیرند.^[۱۶۰]
آیه‌ی مربوطه و ترجمه آن به شرح ذیل است:
(الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ وَ اللاَّتی‏ تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَیْهِنَّ سَبیلاً إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیًّا کَبیراً)؛ « مردان به واسطه آن چه که خدا بعضى را بر بعضى دیگر فضیلت داده و به جهت آن چه از اموال خود که به مصرف می‌رسانند سرپرست زنانند. پس زنان شایسته فرمان‌بردار و فروتن و خویشتن را به وسیله آن چه که خدا در نهان نگاه داشته، محافظت می‌کنند. و آن گروهى از زنان را که از سرکشى ایشان خوف دارید اولاً پند و اندرز دهید، و ثانیاً از بسترهاى آنان دورى گزینید، و ثالثا ایشان را بزنید. پس اگر از شما اطاعت نمودند از هیچ طریقى بر آنان ستم نکنید! زیرا خدا حتماً برتر و بزرگوار است‏.»
این آیه مبارکه شبهات و سئوالات بسیاری را در زمینه تجویز خشونت مردان علیه زنان در خانواده برانگیخته است. منتقدان، کلمه « واضربوهن » در این آیه را مبین مجوز خشونت علیه زنان در دین اسلام بیان کرده اند. در حالی که چنین برداشتی از آیه با مبانی اسلامی نظیر تکریم انسان^[۱۶۱] ، احیای مقام زن با توجه به وضع قوانین مهریه^[۱۶۲] و نفقه^[۱۶۳] و … و مبارزه تاریخی اسلام با شکستن حرمت زنان و زنده به گور کردن دختران^[۱۶۴] منافات دارد.
آنچه درباره زدن زن در قرآن کریم آمده است با آنچه در اذهان خطور می کند و یا توسط بعضی از مسلمانان اعمال می شود، منطبق نیست، بلکه مطلبی است بسیار دقیق و منطقی که در روابط اجتماعی توسل به قوه قهریه گاهی اجتناب ناپذیر است و اسلام آن را ابداع نکرده و آنچه اسلام در اینجا آورده است مشروعیت بخشیدن به یک امر طبیعی و درونی بشر می باشد و سرّ تشریع آن محدود نمودن آن بوده است. به دیگر سخن از آنجا که توسل به قوه قهریه امری طبیعی و معمولی است عده ای شاید افراط کنند، از این رو، اسلام ضمن صحه گذاشتن بر این اصل طبیعی، آن را تحت قانون در آورده است تا قابل تعریف باشد.
در ادامه ضمن بررسی و بیان نظرات مفسران و فقیهان در مورد این آیه سعی خواهیم نمود تا شبهه ای را که برخی از منتقدان در زمینه خشونت علیه زنان مطرح نموده اند را پاسخ گوییم.

نشوز در لغت و اصطلاح

ابتدا برای فهم بیشتر آیه ببینیم که نشوز چیست؟ نشوز در لغت به معنای بلندی و ارتفاع است و زن ناشزه در اصطلاح به زنی گفته می شود که خود را در برابر همسرش در موضع بالا ببیند و تن به اطاعت او ندهد.
عالمان لغت اصل در این واژه را ارتفاع و علو دانسته اند .^[۱۶۵]
راغب می گوید: « نشوز المرأه بغضها لزوجها و رفع نفسها من طاعته و عینها عنه الی غیره» .^[۱۶۶]نشوز زن عبارت است از کینه و نفرت او نبست به شوهرش و سرتافتن از اطاعت او و چشم داشتن بجز او.
در قاموس قرآن نشوز این گونه معنی شده است : « برتری و عصیان کردن مرد است بر زن و زن است بر مرد». ^[۱۶۷] در مجمع البیان در توضیح کلمه نشوز آمده است : زنانى که از عصیان آنها مى‏ترسید و بیم دارید که در صدد تسلط بر شما برآیند و با شما بمخالفت پردازند. ^[۱۶۸]
علامه طباطبایی در معنای نشوز آورده است : کلمه «نشوز» به معناى عصیان و استکبار از اطاعت است، و مراد از خوف نشوز این است که علائم آن به تدریج پیدا شود، و معلوم گردد که خانم مى‏خواهد ناسازگارى کند. ^[۱۶۹]
چنان که دیده می شود نشوز زن عصیان و سرباز زدن او از اطاعت شوهر تعریف شده است. بنابراین تحقق و عدم تحقق نشوز، بستگی به فهم حدود و گستره اطاعت همسر دارد؛ زیرا هرچه دایره اطاعت گسترده تر باشد، زمینه نشوز بیشتر مهیاست و بعکس هرچه دایره اطاعت شوهر تنگتر و محدودتر باشد، زمینه تحقق نشوز کمتر فراهم می شود. اکنون باید دید محدوده اطاعت زن از همسر تا کجاست؟

نشوز از دیدگاه مفسران و فقیهان

اینکه نشوز در خانواده چه مصادیقی را شامل می شود و عالمان آن را در چه دامنه و گستره ای دیده اند نیازمند مروری سریع بر ایات نشوز و نیز بررسی و تحلیل آراء عالمان در عرصه فقه و تفسیر است. از تعبیرهایی که مفسران و فقیهان در این باره داشته اند، می توان سه دیدگاه را نتیجه گرفت:
۱ – گستره اطاعت شوهر به اندازه گستره اوامر و نواهی اوست یعنی هر دستوری که شوهر می دهد زن باید اطاعت کند، چه مربوط به زندگی خانوادگی باشد چه نباشد و چه درباره حق بهره وری جنسی باشد چه نباشد.
نویسنده تفسیر المنار در این زمینه آورده است: بیشتر فقیهان، نشوز شرعی را که مجوز زدن به هنگام نیاز است به چند مورد خاص محدود ساخته اند؛ مثل سرباز زدن از خواسته مرد در بستر، بیرون رفتن از منزل بدون ضرورت و برخی آرایش نکردن زن را از مصادیق نشوز شمرده اند. همچنین گفته اند مرد حق دارد زن را به خاطر ترک تکالیف دینی مثل غسل و نماز بزند. اما نشوز معنایی گسترده تر از اینها دارد و هرگونه عصیان و سرکشی از سوی زن را که انگیزه اش تکبر و خودکامگی باشد شامل می شود. و آیه شریفه نیز که می فرماید: «پس اگر از شما اطاعت کردند، دیگر راهی برایشان مجویید» همین را می رساند. ^[۱۷۰]
بر اساس این دیدگاه، نشوز زن در دایره حقوق همسری محدود نشده است، بلکه هرگونه سرفرازی و اطاعت نکردن از دستور و خواست شوهر، نشوز به شمار می آید؛ چه آن دستور مربوط به حقوق همسری باشد چه نباشد.
۲ – اطاعت شوهر تنها در حدود حقوق است و نه بیشتر؛ بنابراین نشوز زن آنگاه تحقق می یابد که این حقوق رعایت نشود.
حضرت امام خمینی می نویسد: نشوز در مورد زن عبارت است از اطاعت نکردن از همسر در جایی که واجب است بر او؛ مثل تمکین نکردن، نپیراستن خود از چیزهایی که تنفرآمیز است و با بهره وری و لذت بردن از او ناسازگار می باشد، نیز نظافت نکردن و آرایش نکردن در صورتی که شوهر خواستار آن باشد و همچنین بیرون رفتن از منزل او بدون اجازه شوهر و مانند اینها. اما با اطاعت نکردن تنها، در صورتی که واجب نباشد نشوز تحقق پیدا نمی کند، بنابراین اگر از انجام دادن کارهای خانه سرباز زند یا نیازهای مرد را که ارتباطی با بهره گیری جنسی ندارد مثل جاروکردن، خیاطی، آشپزی و … برآورده نسازد، نشوز صدق نمی کند.^[۱۷۱]
صاحب جواهر نیز می نویسد: ظاهر این است که نشوز، با بیرون رفتن هر یک از زن و شوهر از وظایف واجب بر یکدیگر تحقق می یابد.^[۱۷۲]
۳ – فرمانبری از شوهر تنها در استمتاع جنسی است و نه بیشتر. بر اساس این نظریه نشوز ضد تمکین است.
صاحب جواهر در تعریف تمکین می نویسد: تمکین کامل، عبارت است از خود را در اختیار شوهر قرار دادن به گونه ای که عدم نشوز تحقق یابد؛ آن عدم نشوزی که به اتفاق شرط وجوب نفقه است، بلکه مسئله اجماعی است. بنابراین اگر زن به گونه ای که گفته شد تمکین کرد، به گونه ای که محل خاص یا دقت خاصی را از جایها و زمان های مناسب بهره گیری جنسی تعیین نکند، بر مرد انفاق واجب است وگرنه واجب نیست.^[۱۷۳]
بنابراین نشوز وقتی صورت می گیرد که زن تمکین نکند و تن به تمتعات مرد ندهد؛ اما اگر تمکین کرد در این صورت ناشزه شمرده نمی شود، اگرچه از جهات دیگر مقصر باشد.
این نظریه راجع به نشوز که با مبانی فقهی نیز سازگارتر به نظر می رسد، از یکسو زمینه نشوز را بشدت محدود می کند، زیرا تنها سرباز زدن از حق جنسی مرد را نشوز می داند و نه مخالفت با هرگونه خواسته های حق و ناحق او را، ولی از سوی دیگر، دامنه آن را توسعه می دهد به هر گونه رفتار و گفتاری که باعث بی میلی مرد نسبت به زن شود و در نتیجه به محرومیت از استمتاع بیانجامد.

بررسی آیه ۳۴ سوره نساء

با مشخص شدن معنای نشوز و تأمل در مفهوم آیه و برخی از روایات می توان به نتایجی رسید:
۱ـ تنبیه بدنی در قرآن، اختصاص به « نشوز» دارد و نشوز حالت طغیان و سرکشی است و مقصود از آن وضعی است که زن به وظایف خود در برابر همسر عمل نمی کند؛ از این رو در توقعات فراتری که شوهر دارد، نه اطاعت لازم است، و نه در صورت مخالفت، نشوز تحقق می یابد. زن با عقد ازدواج می پذیرد که به درخواست های جنسی همسر پاسخ دهد، و در صورتی که مانعی برای این کار وجود نداشته باشد، برای تخلف عذری ندارد.البته در دیگر مسائل زندگی مشترک، تصمیم گیری به خودِ او مربوط است و نظر زوج، تعیین کننده نیست.
۲ـ تنبیه در قرآن، ماهیت «تأدیبی» دارد و صرفا به انگیزه «اصلاح روحیه طغیان» و تغییر یک رویه غلط انجام می شود. چنین اقدامی هرگز نمی تواند جنبه «عقده گشایی» داشته و یا از سرِ کینه توزی، و یا به هدف انتقام جویی انجام شود. بلکه نوعی هشدار یا اعلام تنفر از رفتار زن می باشد، بدون آنکه قصد انتقام یا تحقیر در میان باشد . در فقه گفته شده است: شوهر حق ندارد به قصد تشفّی و انتقام تنبیه کند، و اگر هر قصد و انگیزه ای، غیر از اصلاح داشته باشد، مرتکب حرام شده است.
شهید ثانی می نویسد: زدن زن به قصد اشباع ، انتقام جویی و خودخواهی و دل خنک کردن که هیچ نقش اصلاحی برای دو طرف ندارد، حرام است.^[۱۷۴]
۳ـ تنبیه بدنی در قرآن، «آخرین مرحله» اقدام است، و قبل از آن باید اصلاح از طریق «گفتگوی مشفقانه» انجام شود: «فَعِظُوهُنَّ»، و در صورتی که این شیوه به نتیجه نرسد، باید از روش های منفی استفاده کرد مثلاً شوهر می تواند در بستر خواب، از همسر خود روی برگرداند: «و اهْجُروهُنّ فی المضاجع». اگر این رفتار عاطفی در جلوگیری از تعدی و سرپیچی اثری نداشته باشد، نوبت به تنبیه بدنی می رسد. مفسرانی مانند علامه طباطبایی توضیح داده اند که تا وقتی امکان تأثیرگذاری از دو شیوه پیش وجود داشته باشد، تنبیه جایز نیست. « دلیل بر این که رعایت تدریج و ترتیب لازم است این است که ترتیب نامبرده به حسب طبع نیز وسایل گوناگونى از کیفر دادن است، هر کس بخواهد کسى را کیفر کند طبیعتا اول از درجه ضعیف آن شروع مى‏کند، و سپس به تدریج کیفر را شدید و شدیدتر مى‏سازد». ^[۱۷۵]
۴ـ تنبیه بدنی مشروع، تنبیهی است که هیچ آسیبی وارد نکند اما در صورتی که آسیبی به بدن زن برسد، شوهر مسئول بوده و مورد مؤاخذه قرار می گیرد. او در این صورت موظف به «پرداخت غرامت» است و حتی «قصاص» می شود. درباره چگونگی زدن زن با توجه به روایات فراوانی که در این زمینه رسیده است همه مفسران و فقیهان بر این مطلب توافق و تأکید دارند که زدن باید «غیرمبرّح» باشد؛ یعنی آسیب و آزار جسمی نرساند و گرنه موجب دیه خواهد بود. بر همین اساس گفته اند: اولاً، در هنگام زدن باید از مواضع حساس مثل صورت، چشم و … پرهیز شود. ثانیاً، زدن در یک موضع نباشد بلکه باید پخش شود.
طبرسی در تفسیر مجمع البیان از ابن عباس نقل کرده است که زن را به کتاب خدا موعظه کنید و به او بگویید که از خدا بترسد و از شما اطاعت کند اگر قبول نکرد با او درشتی کنید وگرنه طوری او را بزنید که بدنش زخم نشود و استخوانش شکسته نشود.^[۱۷۶]
در تفسیر المیزان و نمونه نیز آمده است: شایسته است که هنگام زدن از مواضع حساس مانند صورت، پهلو و شکم دوری کند و همچنین از زدن یک موضع بپرهیزد، بلکه بر مواضع مختلف پراکنده شود… ^[۱۷۷]
زدن در آیه به گونه غیرمبرّح تفسیر شده؛ یعنی زدنی که سخت دردآور نباشد که درواقع زدن نیست، بلکه دست کشیدنی است با ظرافت ویژه. و از همین رو مقید شده که با تازیانه و چوب و وسیله دیگر نباشد، مگر چوب نازک مسواک که انسان با آن مسواک می زند. ^[۱۷۸]
حضرت امام خمینی درباره مرحله ضرب زنان می فرمایند : «اگر زوجه باز هم از ایفای وظایف خاص زوجیت یعنی تمکین در امور زناشویی امتناع ورزد، نشوز محقق شده و زوج می تواند با وارد کردن ضربه هایی که موجب تغییر رنگ پوست بدن نشود زوجه را به انجام وظایفش وادار سازد و لازم است این کار به قصد اصلاح باشد نه انتقام».^[۱۷۹]
۵ـ تنبیه بدنی از نظر اسلام، اختصاص به«زنان متخلف» ندارد، بلکه اگر مردان هم از وظایف خود سرپیچی کنند، به عنوان «نشوز» ، زن حق مطالبه حقوق خویش را دارد و در این مسیر با موعظه مرد، و پند و اندرز وی و گفتگویی صمیمانه، مرد را با انجام وظایفش ترغیب می‌کند و اگر به سرکشی خود ادامه داد، زن با مراجعه به حاکم شرع و دستگاه قضایی، مرد را به وظایفش آشنا می‌کند. حاکم نیز مرد را ملزم به پذیرش حقوق زن و انجام تکالیفش می کند و در این مسیر، می‌تواند تا تعزیز – به هر شکلی که تشخیص داد- پیش رود و حتی می‌تواند برخی از دارایی‌های مرد را برای تأدیه حقوق زن بفروشد^[۱۸۰].
اگر مرد مشکل‏ساز و ناشز شد، نباید زن بسوزد و بسازد. وی می‏تواند به حاکم شرع رجوع کند. حاکم عادل، مرد را موعظه یا به انجام وظیفه وادار می‏کند و اگر زندگی تحمّل‏ناپذیر گردد و زن تقاضای طلاق کند و مرد موذیانه خودداری کند، حاکم شرع آن زن را طلاق می‏دهد. فقها بر پایه روایات مربوط به این مباحث، فروع پرشماری را مطرح کرده‏اند.
چنانچه زنی بخواهد با ناداری شوهر بسازد، زهی فضیلت و صفاست؛ ولی اگر نخواست بسازد، نباید او را وادار کنند که با شقاق مستمر، دست به گریبان باشد و پیامدهای دشواری بدتر از طلاق داشته باشد، چون شوهر را می‏توان به طلاق واداشت، وگرنه ـ به عللی مانند عدم دسترسی به او ـ امام مسلمین می‏تواند طلاق را بر عهده بگیرد، زیرا حاکم شرع در طلاق دادن زنی که گرفتار چنین شوهری شده باشد، نایب امام معصوم(علیه‌السلام) است. این در فرضی است که مشکل تنها اقتصادی باشد؛ ولی اگر افزون بر فقر خانوادگی، جوانی زن و زمینه آلودگی به فساد هم فراهم باشد، یقیناً طلاقش جایز است، بلکه باید او را آزاد کنند تا همسر دیگری برگزیند. در صورتی که شوهر هزینه‏ های متعارف زندگی همسرش را تأمین نکند، قیّم بودن او نسبت به زن با مشکل روبه‏رو می‏شود، و اگر زن با چنان وضعی نساخت و شکایت کرد، حاکم شرع، شوهر را به پرداخت هزینه‏ ها و نهایتاً به طلاق وامی‏دارد.^[۱۸۱]
۶ـ تنبیه بدنی زن، بر خلاف حدود و تعزیرات، یک «حکم شرعی» نیست و امر «اضربوهن» دلالت بر «وجوب» یا «استحباب» نمی کند، بلکه این اقدام فقط یک «حق» است و مرد برای تنبیه«مجاز» است^[۱۸۲]. اسلام هیچ گونه تشویقی برای مبادرت مردان به استفاده از این حق ندارد، بلکه دستورهایی که در زمینه عفو و گذشت وجود دارد، آنان را از چنین رفتاری باز می دارد.
از آنچه گفته شد به دست مى آید که وعظ و هجر و ضرب, نه حکم واجب است و نه حقى براى مرد. و هجر و ضرب, نه کیفر و عقوبتى براى زن خواهد بود و نه مرحله اى از مراحل نهى از منکر, بلکه راه حلى است براى مشکله اى بر سر راه خانواده که بنیاد آن را تهدید کرده خطر فروریزى آن با طلاق را گوشزد مى کند و این راه حل بى هیچ الزامى به گونه ارشاد و رهنمود از سوى خداوند ارائه شده است.
۷ـ بالاخره نباید فراموش کنیم که این روش، یک شیوه «پسندیده» نیست؛ حتی وقتی پس از مرحله نصیحت و روی گردانی، نوبت به زدن می رسد، باز از نظر «اخلاقی»، یک کار «ناپسند»است. در روایاتی که از پیامبر(ص) در این باره نقل شده، به این زشتی، تصریح گردیده است. حضرت پس از اجازه ضرب در مورد نشوز، فرمود: «ولی«بدترین شما»، چنین کاری انجام می دهد.»^[۱۸۳]
۸ – نکته دیگری که از آیه شریفه به دست می‏آید، این است که دستور فوق جنبه موقت و گذرا دارد و نباید به آن مداومت بخشید؛ زیرا به دنبال این عمل اگر زن به حقوق مرد وفادار شود، در این صورت قرآن می‏فرماید: (فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَیْهِنَّ سَبِیلا)^[۱۸۴]؛ «اگر به اطاعت درآمدند بر آن‏ها ستم روا مدارید»؛ یعنی، اگر زن در برابر حقوقی که بر آن پیمان بسته است، تسلیم شد دیگر مقابله زدن او، ظلم و تجاوز است.
در پایان شایان ذکر است که دیدگاه کلی شارع نسبت به زدن همسر، نگرشی منفی است و نصوص زیادی در نهی از این عمل وارد شده است. این روایات همه در زمانی بیان شده که خشونت علیه زنان از توهین و فحاشی گرفته تا ضرب و جرح و حتی قتل رواج داشت و اسلام آنها را تحریم و مستوجب مجازات فقهی و قضایی در دنیا و عذاب آخرت دانست. برخی از این روایات عبارتند از:
۱ – پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «من در شگفتم از کسی که زن خود را می‏زند، در حالی که خودش برای کتک خوردن، سزاوارتر است. زنانتان را مزنید که قصاص دارد». «اِنّی‏ اَتَعَجَّبُ مِمَّنْ یَضْرِبُه اِمْرَأَتَهُ وَ هُوَ بِالضَّرْبِ اُولی‏ مِنْها لا تَضْرِبُوا نِساءَکُمْ بالاخَشَبِ فَاِنَّ فیه القَصاصِ»^[۱۸۵].
۲ – از امام صادق‏علیه السلام از پدرش روایت شده که گفت: «وقتی با زنی ازدواج می‏کنید، احترامش کنید. زن مایه آرامش شما است. زنان را آزار ندهید و حقوق آنان را ضایع نکنید».« مَنْ اِتَّخَذَ اِمْرَأهً فَلْیَکْرِمْها فَاِنَّما اِمْرَأهُ اَحَدِکُمْ لُعْبَهٌ فَمَنْ اتَّخَذَها فَلا یُضَیِّعْها».^[۱۸۶]