شاید برایتان جالب باشد اگر یک نمونه از اسباب و اثاثیه‌ای که در سال ۱۳۳۸، برای نوعروس ترکمنی با مبلغ باشلق خریداری‌شده را بخوانید:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مبلغ باشلق: ۱۲ رأس گوسفند + ۱۵۰۰ تومان پول نقد
اسباب و اثاثیه تهیه‌شده: دوتخته پتو، سه عدد اشرفی، گردن بند از ملهو و میخک، گردن بند از منجوق عقیق و مرجان
شش عدد افسار اسب، خورجین یک عدد، طناب ۸ لایه
یک عدد نمکدان و قندان
ظرف: یک عدد کاسه بزرگ
لباس: چارقد و دستمال از هر کدام‌یک عدد.
ج: جهیزیه در قم
خانواده عروس معمولاً با توجه به وسع مالی خود، اسباب و لوازم موردنیاز دختر را تهیه می­کردند. قبل از عروسی معمولاً خانواده عروس هدایای تحت عنوان «خلعتی» برای خانواده داماد می‌فرستد؛ برای مثال لباس و لوازم شخصی داماد، کت‌وشلوار، پیراهن پدر و برادرها و شوهر خواهرها و چادر مشکی و لباس و روسری برای مادر داماد، خواهرها و جاری‌ها. بعدازآن، خانواده داماد پس از دریافت خلعتی، به‌عنوان جبران، هدایایی که معمولاً بخشی از زندگانی خود عروس بود تهیه و به خانه عروسی می‌فرستد؛ مانند فرش، پشتی، ظروف، قابلمه و دیگ، متکا، صندوق، چراغ، ظروف مسی، یکدست رختخواب، دو تا گلیم کهنه یا نو، قزقون مسی، یکدست پیش‌دستی، دو یا سه شب قبل از عروسی، مراسم جهیزیه برون انجام می‌شد؛ یعنی خانواده داماد در خانه عروس حضور می‌یافتند، بعد سیاهه جهاز تهیه می‌شد، عده‌ای از زنان، وسایل جهاز را یک‌به‌یک می‌آوردند و چند نفر آن را قیمت می‌کردند و سپس قیمت‌ها را جمع‌ آوری می‌کردند و بعد لیست اقلام تهیه‌شده را داماد و پدر داماد امضا و انگشت می‌زدند. بعد جهیزیه را به همراه چند نفر از خانواده عروس به خانه داماد برده آن‌ها را در خانه داماد و عروس می‌چیدند.
د: جهیزیه قجری
در دوران قاجاریه یعنی زمانی که قاجارها بر کشور حکومت می‌کردند و در دورانی که همه معتقدند بسیاری از آداب‌ورسوم از بین رفت، روز قبل از عروسی عده‌ای قاطر و خنچه‌ای که برای بردن جهاز لازم بود، تعیین می‌شد و از هر یک از این دو به‌اندازه تعیین‌شده با دسته موزیک نظامی یا نقاره‌چی یا هر دو از خانه داماد به خانه عروس روانه می‌کردند.
فرش و رختخواب در مفرش های قالیچه‌ای و لباس دوخته و ندوخته و طاقه‌های نبریده در یخدان‌ها با یخدان پوش ماهوت گلی و مسینه آلات از قبیل دیگ و مجموعه و بادیه و سایر اثاثیه از قبیل بلورآلات- اسباب چراغ متکاها و پشتی‌های زری و ترمه مفتول و مرواریددوزی و تزئینات در و دیوار مانند پرده و طاقچه‌پوش و سماور و اسباب چای و ظروف چینی و خلاصه یک دستگاه اسباب زندگی تمام‌عیار در خنچه‌هایی که کف آن‌ها را پارچه سفید انداخته و مقداری نقل در آن پاشیده بودند می‌گذاشتند و دسته موزیک و نقاره از جلو و خنچه‌ها از دنبال و قاطرها از عقب به راه افتاده به خانه داماد می‌آمد. همراه جهاز شخص معینی از نوکرهای خانه عروس می‌آمد و صورت جهاز را به همان ترتیبی که در خنچه‌ها چیده شده بود، همراه داشت که تحویل داده و از یکی از بستگان داماد رسید می‌گرفت، از عقب چند نفر خدمتکار با جارو و لوازم تنظیف می‌آمدند و ناحیه‌ای که در خانه داماد متعلق به عروس بود، فرش و لوازم زندگی را پهن کرده حجله عروسی را می‌آراستند. زیادی عده خنچه‌ها و قاطر و قیمتی بودن اثاثیه طرف توجه تماشاچی‌ها واقع می‌گردید، گاهی عده‌ی خنچه به صدوبیست عدد قاطرها به بیست و سی می‌رسید.
اکثریت تماشاچی‌ها جنس لطیف بودند که بعد از مراجعت از این تماشا با حافظه عجیبی تمام جزئیات جهاز را برای آن‌ها که به این قبض نرسیده و از تماشا محروم مانده بودند، نقل می‌کردند. در خانه‌ی داماد گذشته از شربت و شیرینی خلعتی به تحویل‌دهنده و انعامی به خنچه­کش­ها و قاطرچی­ها داده می‌شد، بعلاوه نقل‌ها و پارچه سفید کف هر خنچه مال حامل آن بود.
البته مرتب بودن این جهاز و جور کردن این‌همه اسباب از روی سابقه و اینکه چند دسته از آن‌ها جلوتر و کدام عقب‌تر باید راه بیفتد و در هر دسته باید به چه ترتیب در خنچه‌ها چیده شود که دخترهای دم بخت داشتند، به تماشا می‌آمدند تا در ضمن تماشا تجربه و تمرینی هم برای جهاز گیری تحصیل‌کرده باشند.
حاجت به ذکر نیست که هر یک از این جهازها که در منظر و مرآی عموم از خانه‌ای به خانه‌ای نقل می‌شد، محرک جوان‌ها و پدر و مادرها در به راه انداختن عروسی می‌گردید و پیردخترهای خانه‌مانده ترشیده را که امیدی به یافتن شوهر نداشتند، عصبانی‌تر می‌کرد.
گفتار چهارم: تهیه جهیزیه نزد ملل دیگر
تهیه جهیزیه میان اعراب بر اساس عرف رایج بر عهده شوهر است مضاف بر این، عرف، دادن هرگونه اسباب و وسایل زندگی از طرف خانواده دختر را امری ناپسند شمرده و کسر شأن دختر می­داند. در مورد سایر ملل نیز دادن جهیزیه از سوی پدر عروس، میان ملل شرقی دیده‌شده است اما کیفیت و میزان آن متفاوت است، اصولاً تدارک جهاز از سوی پدر دختر، در شرق ریشه­ تاریخی دارد و آنچه از تاریخ ملل شرق باستان، خصوصاً ایران باستان، به‌دست‌آمده است نشان می­دهد پدر عروس ضمن دریافت هبه و شیربها از خانواده­ی داماد، جهیزیه­ای نیز مطابق شئون خانوادگی و اجتماعی خویش، همراه دختر به خانه­ی داماد می­فرستد (بهزادی, ۱۳۷۹, ص. ۲۴۰).
گفتار پنجم: تهیه جهیزیه در جامعه­ هند
ازجمله جوامع درگیر با معضل جهیزیه جامعه هند می­باشد که این امر از جوانب مختلف، این جامعه را با بحران­های جدی روبه‌رو ساخته است وجود آداب‌ورسوم مربوط به جهیزیه ـ باوجود ممنوعیت قانونی آن ـ امنیت مالی را از دختر سلب می­ کند و این امکان را به وجود می ­آورد که تمام سرمایه یک خانواده که طی سالیان دراز فراهم آمده است در جریان ازدواج از بین برود یا حداقل خانواده را زیر بار سنگین قرض قرار دهد (موقر, ۱۳۷۷, ص. ۲۹). به‌طورکلی در ملل شرق و آسیا دختران در موقع ازدواج باید جهیزیه­ی قابل‌توجهی به خانه همسر ببرند. در همه این جوامع تأمین این جهیزیه برای خانواده دختر مشکل‌آفرین و در اکثر موارد تقریباً غیرممکن است (همان، ۳۰).
فصل دوممالکیت جهیزیه و چگونگی مسئولیت زوج نسبت به آن
در این فصل سه مبحث مطرح می­ شود:
مبحث اول: مالکیت زوجه و والدین وی و زوج بر جهیزیه
مبحث دوم: اباحه تصرف زوجه در جهیزیه
مبحث سوم: مسئولیت زوج در خصوص جهیزیه
مبحث اول: مالکیت زوجه و والدین وی و زوج بر جهیزیه
گفتار اول: مالکیت والدین زوجه بر جهیزیه
جهیزیه مالی است که والدین زوجه به او صلح می­ کنند تا دختر از آن وسایل در زندگی مشترک خود از آن‌ها استفاده کند و جهیزیه مالکیت و مملوکیت محسوب نمی­ شود بلکه حقوقی است که طبیعتاً دختر به خاطر ناتوان بودن پیدا می­ کند و تهیه جهیزیه سنتی است که از روزگار گذشته تاکنون در برخی از فرهنگ­ها و در میان گروهی از جوامع رایج بوده است و خانواده دختر از همان بدو تولد وی به‌تدریج اسباب و اثاث و مایحتاجی را که وی بعدها باید به خانه­ی بخت ببرد برای او مهیا می­ کنند (مطهری, ۱۳۵۷, ص. ۱۲۲۸).
بعضی از حقوقدانان معتقدند که اختصاص دادن جهیزیه به دختر از سوی والدین در واقع نوعی تعدیل در ارث بین زن و مرد می­باشد (کاتوزیان, حقوق مدنی خانواده, ۱۳۷۱, ص. ۲۰۰) ولی نظر مشهور این است که وسایل زندگی جزو نفقه و مایحتاج محسوب می­ شود و زن دراین‌باره هیچ تکلیفی ندارد ولی قانون هم هیچ اشاره­ای به تهیه جهیزیه از سوی زوج نکرده است (موسوی خمینی, ۱۳۶۲, ص. ۵۶) و در اسلام نیز ریاست خانواده با شوهر بوده و از توابع این ریاست دادن نفقه از جانب مرد به همسرش می­باشد و این تکلیف از قانون شرع نشأت می­گیرد و ریشه­ قراردادی ندارد^[۵]، بنابراین طرفین نمی ­توانند ضمن عقد و یا بعدازآن این تکلیف را از مرد ساقط کنند در نتیجه نفقه زن ازجمله دیدن مرد به شمار می ­آید و با عنایت به ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی^[۶] می­توان گفت نفقه زن شامل تمام وسایلی است که زن با توجه به درجه تمدن و محیط زندگی و وضع جسمی و روحی خود بدان نیازمند است (کاتوزیان, حقوق مدنی خانواده, ۱۳۷۱, ص. ۱۴۲) همچنین مرد در قبال زندگی زناشویی موظف و مکلف است تمام وسایل زندگی زن را از هر حیث مهیا و فراهم سازد و برای زن از این حیث هیچ‌گونه وظیفه‌ای در شروع مقدس اسلام تعیین نگردیده است و حتی درباره اثاثیه خانه و متاع مربوط به وسایل زندگی نیز بر عهده زن چیزی مقرر نشده است (محقق, ۱۳۸۵, ص. ۳۵۸). حال اگر دختر بنا بر قوانین عرف در صورت تمکن و استطاعت مالی اثاثیه­ای را به‌عنوان جهیزیه و به‌قصد مشارکت و یاری شوهر با خود به خانه همسرش ببرد به نحوی قسمتی از نفقه به خواست دختر مهیا می­گردد که شوهر هیچ‌گونه دخالتی از لحاظ تصرف در جهیزیه مزبور جز با اجازه­ی زوجه نداشته و نخواهد داشت جهیزیه از حقوق اختصاصی زوجه می­باشد (همان، ۳۵۸).
اما اگر زوجه به هر دلیل مثلاً عدم تمکن مالی و یا عدم تمایل به اجرای این قانون عرفی نتوانست و یا نخواست وسیله­ای به‌عنوان جهیزیه به خانه شوهر ببرد جایگاه این وسایل در نفقه محفوظ است و مرد مکلف به تهیه­ آن است و میزان آن را عرف جاری تعیین می­نماید و کلیدی قوانین مربوط به نفقه در مورد جهیزیه به‌عنوان جزئی از آن جاری است یعنی همین نفقه­ی زن بر نفقه اقارب مقدم است^[۷]؛ و البته در مورد حقی که زن بر این‌گونه اشیاء پیدا می­ کند معیار اراده شوهر و حکم عرف است، خانه و اثاث منزل را مرد به زن خود نمی­بخشد بلکه فقط اجازه­ی استفاده در آن را می­دهد و نفقه ضمانت اجرای کیفری دارد و بر اساس قانون مجازات اسلامی «با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد دادگاه او را از سه ماه و یک روز تا پنج ماه حبس محکوم می­نماید^[۸]» در فقه نیز نظریاتی در مورد تهیه جهیزیه مطرح‌شده است که غالب فقهای امامیه قائل به الزامی بودن تهیه جهیزیه برای زوجه نیستند ولی فقهای مالکی معتقدند که در برابر مهری که از شوهر گرفته می­ شود تهیه جهیزیه بر زوج واجب است و اگر شوهر چیزی نگیرد و جهیزیه را شرط نکرده باشد، زوجه تکلیفی ندارد ولی فقهای حنفیه تهیه جهیزیه را بر زوج واجب می­دانند (الدردیر، ۱۴۰۱، ص ۴۵۸).
بنابراین آگاه کردن زن از این موضوع که تهیه جهیزیه در اصل بر عهده وی نیست ارتبعات منفی روانی و فشارهای وارده بر زوجه و خانواده وی می‌کاهد و در عرف زن نه به خاطر تکلیف و وظیفه بلکه به خاطر اینکه صمیمیت و علاقه خود را به شوهر نشان بدهد اثاث منزل را به تهیه می‌کند (کاتوزیان, دوره مقدماتی حقوق مدنی (خانواده), ۱۳۸۹, ص. ۱۵۱).
گفتار دوم: مالکیت زوجه بر جهیزیه
مالکیت مهم‌ترین حق عینی است و حقوقدانان و فقها تعاریف مختلفی را از مالکیت بیان کرده ­اند که به دو تعریف از آن اشاره می­کنیم به نظر دکتر کاتوزیان «مالکیت حقی است که به‌موجب آن شخص می ­تواند در حدود قوانین تصرف در مالی را که به خود اختصاص دارد از تمام منافع آن استفاده کند» (کاتوزیان, دوره مقدماتی حقوق مدنی، اموال و مالکیت, ۱۳۷۷, ص. ۱۰۶) و همچنین یکی از فقها مالکیت را چنین تعریف می­ کند «مالکیت عبارت است از اقتدار و سلطنت اعتباری که به سبب اعتبار شخص اعتباردهنده تبعیت می‌گردد و ممکن است شرعی یا عقلی باشد» (شاهرودی، ۱۴۰۹، ص ۱۹).
امروزه اکثر حقوقدانان و فقها معتقدند جهیزیه‌ای که والدین زوجه برای وی تهیه می­ کنند برحسب ظاهر، جهیزیه را به‌قصد هبه به دختر واگذار می­ کنند اگرچه با ایجاب و قبول صورت نمی­گیرد ولی صرف معاطات نیز کافی می­باشد و دادن جهیزیه از سوی والدین باعث انتقال مالکیت به دختر می­باشد (مختاری پور, ۱۳۹۰, ص. ۱۱).
دادن جهیزیه از سوی والدین دختر به وی یک موضوع صرفاً عرفی است که خانواده­ها وسایل و اقلام جهیزیه را به‌عنوان هبه و هدیه به دخترشان می­ دهند و مرسوم است که برای اثبات حق مالکیت زوجه بر جهیزیه از شوهر در ذیل سندی تصدیق و امضاء می­گیرند که علامت اقرار زوج به مالکیت زوجه می­باشد به‌عبارتی‌دیگر زوجه جزییات مربوط به جهیزیه را در سیاهه­ای یادداشت می­ کند که به این نوشته اصطلاحاً سیاهه جهیزیه گفته می­ شود که سیاهه تهیه‌شده توسط زوجه باید به امضای زوج برسد، امضای زوج به سیاهه جهیزیه اعتبار می­دهد اما درصورتی‌که اثرانگشت شوهر در ذیل سیاهه اموال زن درج شود، این موضوع اعتبار این سند عادی را بیشتر خواهد کرد در سیاهه اموال زوجه ذکر می­ شود که به‌عنوان‌مثال یخچال، ماشین لباس­شویی، اجاق‌گاز و نظایر آن به‌عنوان جهیزیه تهیه‌شده است؛ لازم به ذکر است تا زمانی که شوهر این سیاهه اموال را امضاء نکرده باشد و در ضمن دو نفر هم به‌عنوان شاهد زیر آن سیاهه اموال را امضاء نکرده باشند، چنین سیاهه جهیزیه­ای اعتبار نخواهد داشت. بهتر است تا شهود زیر- امضاء کننده ذیل اموال مربوط به جهیزیه، مذکر باشند و ترجیحاً از خویشاوندان زن نیز نباشند پس‌ازآن که شوهر و آن دو شاهد زیر سیاهه جهیزیه را امضاء کردند، این سیاهه حالت سند عادی را پیدا خواهد کرد (ظاهری, مسئولیت شوهر درباره جهیزیه همسر, ۱۳۹۱, ص. ۱۶) و به استناد ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی نیز می­توان استقلال مالی زن بر جهیزیه را اثبات کرد و ازدواج تأثیری بر مالکیت دارایی که به هر یک از زوجین واگذارشده است ندارد^[۹].
مبحث دوم: اباحه تصرف زوج در خصوص جهیزیه و جهیزیه به‌عنوان ماترک
گفتار اول: ابامه تصرف یا مالکیت زوج در خصوص جهیزیه
جهیزیه اسباب و وسایلی است که زن برای استفاده خود و همسرش به منزل زوج می­برد پس طبیعتاً زن مالک آن وسایل محسوب می­ شود و در نتیجه ازنظر حقوقی آوردن جهیزیه به خانه زوج تنها نوعی اباحه و اجازه تصرف می­باشد (جعفری لنگرودی, ۱۳۸۶, ص. ۲۰۳).
بنابراین انتقال جهیزیه به خانه مشترک زوجین به مفهوم شریک شدن مرد در مالکیت جهیزیه نیست زیرا حق مالکیت زوجه نسبت به جهیزیه همواره باقی می­باشد و زوج هیچ حق به‌منظور دخل و تصرف، انتقال به دیگری یا فروش جهیزیه را ندارد اما زن مادام که بخواهد می­توان این وسایل را به خانه پدری منتقل کند و یا آن وسایل را بفروشد و مرد حق هیچ‌گونه اعتراض را در این مورد ندارد (کاتوزیان, دوره مقدماتی حقوق مدنی (خانواده), ۱۳۸۹, ص. ۱۵۱-۱۵۲) و آوردن جهیزیه سنتی است که ناشی از توافق عرفی بین زوج و زوجه است به‌گونه‌ای که بیانگر همکاری و تعاون در زندگی مشترک است و زوجه برای تشکیل زندگی مشترک به همسر خود کمک می­ کند و در تهیه آن هیچ الزام قانونی برای زوجه وجود ندارد و می ­تواند از تدارک آن امتناع کند و در تهیه و آوردن جهیزیه از سوی زوجه به منزل مشترک به معنی شراکت زوج و زوجه در اموال جهیزیه نیست و حقی برای شوهر ایجاد نمی­کند بااین‌حال زوج می ­تواند از اموال مزبور استفاده متعارف به‌دوراز تعدی و تفریط کند و به‌نوعی تصرف در جهیزیه برای وی مباح است (محمدی, بایدها و نبایدهای استرداد جهیزیه, ۱۳۹۰).
گفتار دوم: جهیزیه به‌عنوان ماترک وارث بردن زوج از آن
شخص تا زمانی که زنده است مالک اموال خویش است ولی همین‌که شخص فوت کند اموالش به ورثه او منتقل می­ شود و جهیزیه جزو اموال زوجه است و در تملک وی می­باشد در نتیجه پس از فوت وی مانند سایر دارایی­ ها جزو ماترک محسوب و پس از ادای حقوق و دیون زوجه در صورت وجود و یا وصیت احتمالی به میزان یک‌سوم دارایی به ورثه منتقل می­ شود و طبق ماده ۸۶۴ قانون مدنی^[۱۰] «یکی از افرادی که از متوفی ارث می­برد هر یک از زوجین است که در حین فوت دیگری زنده باشد» و یکی از افرادی که از جهیزیه ارث می­برد زوج است و در صورت وجود ورثه دیگری با آن‌ها در جهیزیه شریک می­ شود سایر ورثه بنا به قرابت با متوفی و مؤنث یا مذکر بودن بر اساس قانون در جهیزیه یا زوج شریک می­شوند و پس از فوت مورث و استقرار مالکیت ورثه بر ماترک، قواعد شریک مدنی و قانون امور حسبی در باب امور راجع به ترکه بر روابط افرادی حاکم خواهند بود و مطابق ماده ۳۱۳ قانون امور حسبی^[۱۱] کلیدی کسانی که در ترکه ازجمله جهیزیه به شرکت داشته باشند به هر نحوی که بخواهند می­توانند جهیزیه را بین خود تقسیم کنند.
بدیهی است این درخواست در قالب دادخواست و به طرفیت سایر ورثه به‌عنوان خوانده طرح می­ شود به‌بیان‌دیگر با در قید حیات بودن زوج و عدم توافق وی با سایر ورثه در مورد تقسیم جهیزیه، سایر ورثه می­توانند دعوای تقسیم ترکه را به طرفیت زوج در دادگاه اقامه کنند و دادگاه بنا به مورد و بر اساس قانون حکم به تقسیم، تعدیل یا فروش جهیزیه را صادر می­ کند (بنی اسد, ۱۳۹۳) سؤال دیگری که مطرح می­ شود این است که آیا می­توان به دلیل اینکه هزینه جهیزیه زیاد است والدین او را از ارث محروم کنند؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت جهیزیه­ای که والدین برای دختر تهیه‌کرده‌اند در زمان حیات آن‌ها بوده و مطابق قانون مدنی ارث به موت حقیقی محروم کرد^[۱۲] و چنانچه گفته شد جهیزیه به‌عنوان ماترک زوجه محسوب می­ شود به‌عنوان زیورآلات که شوهر در زمان حیات برای او خریده و جهیزیه باقی‌مانده، حال نحوه تقسیم ­بندی و یا بخشیدن او مشکوک باشد جزو اموال زن به‌حساب نمی­آید وگرنه در صورت هبه مرد، جزو اموال مرد محسوب می­ شود و در مورد جهیزیه چون زوجه مالک آن وسایل بوده پس ماترک او محسوب می­ شود و همه اموال به نسبت وراث تقسیم می­ شود یعنی اینکه سهم‌الارث زوج و بقیه ماترک برای فرزند دختر می­باشد (ظاهری, باید و نباید های استرداد جهیزیه, ۱۳۸۹, ص. ۱۸).
مبحث سوم: مسئولیت زوج در خصوص جهیزیه
گفتار اول: آیا شوهر امانت دار جهیزیه است؟
این موضوع را از دو منظر می­توان مورد برسی قرار داد که یک منظر از لحاظ عرفی است. از خصوصیات زندگی زناشویی اشتراک در امور است؛ بر این اساس جهیزیه­ای که از طرف زن آورده می­ شود برای سهولت زندگی مشترک مورداستفاده زن و شوهر قرار می­گیرد در این فرض بر اساس قالب­های «قانون مدنی» می­توان احکام شرکت در امور مدنی را بر این مورد بار کرد که بر اساس این شراکت بر اساس اختیار زوجین بوده است و مطابق ماده ۵۸۴ قانون مدنی «شریکی که مال­الشراکه در ید اوست در حکم امین است و ضامن تلف و نقص آن نمی­ شود، مگر در صورت تعدی و تفریط» بنابراین اگر به‌صورت اتفاقی زوج به جهیزیه صدمه و نقصانی وارد کند ضامن این تلف نیست؛ ولی در صورت تعدی و تفریطی که در دادگاه ثابت شود؛ زوجه می ­تواند خسارت واردشده را از زوج دریافت کند. منظر دیگر برسی موضوع از لحاظ حقوقی است. در تعریف جهیزیه در ترمینولوژی حقوق گفته‌شده است که جهیزیه مالی است که زن علی­الرسم (برحسب مرسوم) در موقع ازدواج به منزل شوهر می­برد و علاوه بر استفاده خود شوهر نیز اباحه انتقال آن را می­یابد این مال در مالکیت زن خواهد بود و شوهر مالک آن نمی­ شود بر این مبنا به همان قاعده بالا می­توان استناد کرد که در این امر زوج جز در موارد تعدی و تفریط مسئولیتی برای جبران ندارد و در دادگاه­ها اصل بر عدم تعدی و تفریط است؛ بنابراین تعدی و تفریط باید به اثبات برسد. اگر به هر یک از دو نظری که گفته شد استفاده شود زوج امین یا در حکم امین است و می­توان عیب یا نقصی را که به وسایل جهیزیه وارد می ­آورد صرفاً با احراز شرایط تعدی از او مطالبه کرد (قوه قضاییه, ۱۳۹۰, ص. ۱۴).
گفتار دوم: مسئولیت مدنی زوج
هدف از مسئولیت مدنی آن است که هیچ خسارتی نباید بدون جبران و در روابط زوجین مواردی وجود دارد که از اقدام یکی از زوجین خسارتی ناروا به‌طرف دیگر وارد می­ شود و مسئولیت مدنی ابراز مناسبی است که می ­تواند حمایتی مناسب از خانواده و خصوصاً از زنان را تضمین نماید و در مورد جهیزیه سؤالی که مطرح می­ شود این است که آیا زوج ضامن جهیزیه زوجه می­باشد؟
در پاسخ باید گفت که اگر خود زوجه جهیزیه را برای استفاده آورده و از بین رفته باشد ضامن برای کسی نمی­آورد و هرکسی با رضایت صاحبش مالی در اختیارش باشد ضامن نیست اگر زوج از جهیزیه استیفای منفعت کرده یا عین آن‌ها را در مورد مصرف قرار داده باشد چون این استیفای در زمانی حاصل‌شده که زوج مأذون بوده است، لذا مسئولیتی در برابر زوجه نخواهد داشت چنان زوج پس از به هم خوردن عقد نکاح از استرداد عین جهیزیه که موجود است و یا قیمت هدایایی که به علت تقصیر او تلف‌شده است همچنان به استیغاء منفعت از آن ادامه دهد در این صورت زوجه متضرر شده می ­تواند بر مبنای قاعده اتلاف یا تسبیب الزام طرف مقابل را به استرداد عین وسایل یا قیمت آن‌ها در صورت تلف بخواهد همچنین منافع حاصله از آن اثاث البیت از زمان امتناع از استرداد قابل مطالبه می­باشد (کاتوزیان, حقوق مدنی خانواده, ۱۳۷۱, ص. ۲۰۴-۲۰۵).
حال اگر پس از مدتی از زندگانی مشترک زوجین جهیزیه به زن بنا بر دلایلی دچار عیب یا تلف شود در این شرایط تکلیف چیست؟ و آیا به‌صرفه اینکه امضاء زوج در صورت جهیزیه ملاحظه شد باید شوهر را ملزم کرد عین و در صورت تلف عین، رد مثل یا قیمت آن‌ها را نمود یا اینکه ارائه چنین رسیدی از صورت جهیزیه تنها در این حد معتبر است که در صورت بقای جهیزیه زوج نمی‌تواند در مقابل این رسید ادعای مالکیت آن‌ها را بنماید و امضاء زوج کافی برای محکوم کردن وی به رد مثل یا قیمت در صورت تلف شدن نیست؟
در بدو امر چنین به نظر می­رسد که شوهر با امضاء صورت جهیزیه خود را امین در نگهداری از اموال نموده و طبق مواد ۶۱۹ و ۶۲۲ قانون مدنی^[۱۳] امین باید مالی را که به وی سپرده‌شده در صورت مطالبه مالک مسترد نماید و در موردی هم که نسبت به تلف یا بقای این اموال تردید شد چون اصل بقاء آن‌هاست باید شوهر را مدنی را مدعی شمرد و وی اگر نتواند تلف جهیزیه را ثابت کند محکوم‌به رد آن می­ شود ولیکن واقعیت این است که دیدگاه چندان صحیح نیست چراکه جهیزیه تحت سلطه مشترک زوجین است و مرد تصرف یک‌جانبه در آن ندارد و زن حق اتلاف یا انتقال آن را به دیگری خواهد داشت و ظاهراً زوج با ارائه رسید نیز نسبت به حفظ چنین اموالی امین نخواهد بود و از طرفی جهیزیه زن مورداستفاده اختصاصی زوج نیست بلکه تمامی اعضاء خانواده از آن جهاز بهره می‌گردند، بنابراین در مورد عیب براثر استهلاک اموال ناشی از مرور زمان نمی­ توان برای زن حقی قائل شد مگر در صورت استفاده اختصاصی زوج از جهاز و مطلب دیگر این است که اگر زوج در مورد جهیزیه مرتکب تقصیری شده باشد مسئولیت او قراردادی است یا مسئولیت غیر قراردادی؟
عده­ای از حقوقدانان قائل به مسئولیت غیر قراردادی هستند چون اصل بر عدم تقصیری زوج است و اثبات تقصیر عهد زوج می­باشد و زوجه است که باید ثابت کند که تلف شدن جهیزیه براثر تقصیر زوج می­باشد ولی از آنجائی که تصرفات زوجه مالکانه بوده، در نتیجه اثبات و احراز تقصیر زوج کاری دشوار است ولی به نظر می­رسد زوجه در صورت به هم خوردن رابطه زوجین بتوان اثاث و جهیزیه خود را مطالبه کند و لذا مالکیتی برای زوج حاصل نخواهد گردید و درصورتی‌که براثر تقصیر زوج جهیزیه تلف‌شده باشد زوج از شرط ضمنی نگهداری جهیزیه در زمان زوجیت تخلف کرده و لذا باید قیمت آن وسایل را در صورت مطالبه پرداخت نماید و در مورد اجرت‌المثل این وسایل نیز اگر زوجه اجازه انتفاع از آن‌ها را مجانی به زوج داده باشد وی نمی­تواند اجرت‌المثل آنچه را که زوج استفاده می­ کند را از او بخواهد، مگر آنکه زوجین در این امر توافق یا شرط نمایند یا زوجه به‌صراحت شوهر را منع نماید (صفایی & امامی, ۱۳۸۶, ص. ۳۷).
گفتار سوم: مسئولیت کیفری زوج
در زندگی مشترک زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است و خریدوفروش وسایل و اموال زندگی غالباً بر عهده زوج می­باشد، حال اگر زوج اقدام به فروش جهیزیه زوجه کند تکلیف چیست؟

• • اطمینان خاطر و آرامش روحی از اینکه خیر و مصلحتی برای همه امور وجود دارد

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• یاری خداوند و رحمت و کفایت الهی

• گشایش و فرج در امور پس از سختی­ها توسط خداوند

۲-۱-۲-۱۱-۷-الگوی روان تنی
در بررسی علت اختلال­های روانی فیزیولوژیکی سه پرسش مطرح می شود:

• چرا استرس فقط در بعضی افراد تولید بیماری­های روانی فیزیولوژیکی می­ کند؟

• چرا گاهی اوقات استرس سبب بیماری و اختلال روان شناختی می­ شود؟

• با توجه به اینکه استرس موجب بروز اختلال­های روانی فیزیولوژیکی می­ شود، چه چیزی مشخص می­ کند که آن اختلال کدام­یک از اختلال­های متعدد و در کدا م ناحیه بدن خواهد بود؟

پاسخ به پرسش­های مذکور مورد توجه فیزیولوژیست­ها و روانشناسان مختلف قرار گرفته است. رویکردهای فیزیولوژیکی، برخی از اختلال­های روانی – فیزیولوژیکی را به ضعف خاص یا به فعالیت بیش از حد سیستم عضوی شخص در واکنش به استرس نسبت داده­ا­ند. نظریه­ های روان­شناختی هم حالت­های هیجانی و عاطفی مخصوصی را برای اختلال­های ویژه در نظر گرفته­اند.
فرض اساسی الگوی روان تنی این است که اگر ارگانیسم تحت فشار قرار گیرد، ممکن است در قسمتی از بدن شرایط بیماری زا ایجاد شود (گلدبری^[۴۶]، ۱۹۸۱ ). ارائه دهندگان این الگو، معتقدند وجود تعارض­ها و فشارهایی که ارگانیسم را در ارائه پاسخ مناسب ناتوان می­سازند، فرایندهای فیزیولوژیک بدن را تحت تأثیر قرار می­ دهند. البته فشارها و تعارض­هایی که راه­حلی برای آنها پیدا شود، به تغییرات ارگانیک منجر نمی‌شوند.
برخی از پژوهشگران فرض کرده ­اند که واپس زدن حالات هیجانی برای مدت زمان طولانی ممکن است به اختلالات جسمی آشکاری بینجامد. برای مثال، واپس زدن دائمی خشم به ایجاد بیماری میگرن کمک می­ کند و با زخم­های گوارش رابطه دارد. بازگشت حالت خشم موجب بروز تنش­های زیادی می­ شود (ادر و فریدمن، ۱۹۶۹)
۲-۱-۲-۱۱-۸-الگوی واکنش حفاظتی
در این الگو باور بر این است که هرگاه بدن تهدید می­ شود، برای حفاظت از خود و رفع مانع، واکنشی را شکل می­دهد. برای مثال، وقتی مواد سمی و مضری توسط بینی استنشاق می­ شود (تهدید بدنی)، مخاط بینی شروع به ترشح کرده و چشم اشک تولید می­ کند (واکنش حفاظتی)؛ بدین وسیله عوامل مضر از بدن خارج می­شوند (رفع خطر). وقتی بدن تهدید می­ شود، ممکن است واکنش جسمانی یا نمادین نشان دهد یا به واکنش یا واکنش­هایی مشابه روی آورد.
این الگو با الگوی روان­تنی تفاوت­هایی دارد. به نظر می­رسد که تفاوت­ها به مجموعه ­ای از واکنش­ها مربوط باشند. حالت­های هیجانی به تغییرات جسمانی منجر شده و این تغییرات گاهی موجب بروز اختلال در کارکردهای جسمانی می­شوند. در الگوی واکنش حفاظتی یا حالت­های هیجانی، تغییرات جسمانی و الگوهای رفتاری مدنظرند. (راسموسن، اسپیسر و مارش^[۴۷]، ۱۹۶۳)
یکی از انتقادهایی که به این الگو وارد شده، این است که تعریف استرس در آن مبهم است و این ابهام در تفسیر یافته­های حاصل از پژوهش تأثیر واقعی دارد. برای مثال، در این الگو استرس هم محرک (علت ) و هم پاسخ (معلول) تلقی شده است. (باسوویتس و همکاران ۹۵۵ ؛ به نقل از راسموسن، اسپیسر و مارش، ۱۹۶۳) به این تناقض در تعریف استرس اشاره کرده و گفته­اند ساختار شخصیتی قبل از بروز نشانگان استرس بر عامل آن تأثیر دارد که اغلب نادیده انگاشته می­ شود. به نظر پژوهشگران محدودیت مهم الگوی واکنش حفاظتی این است که نمی­تواند تبیین کند که چرا مردم به رویدادهای تنش­زا به گونه­ های متفاوتی پاسخ می­ دهند. این الگو نشان نمی­دهد که چرا بعضی از مردم هنگام واکنش به عوامل مضری که استنشاق می­ کنند، دچار تغییرات قلبی می‌شوند، بعضی دچار ترشح مخاط های بینی و ریزش اشک از چشم می­شوند و گروهی اصلاً به آن واکنش نشان نمی­دهند.
۲-۱-۲-۱۱-۹-الگوی پاسخ فیزیولوژیکی
مبدع این الگو جانیس ( ۱۹۸۸) است. این الگو دارای سه بعد یا جنبه اساسی است :
الف . رویداد یا عامل تنش­زا (تروماتیک)
ب . پاسخ­های فیزیولوژیک اشخاص به عامل تنش زا
ج . تعیین کننده­ های موقعیتی پاسخ­ها
بنابر الگوی جانیس رویدادهای مهم می توانند دارای سه مرحله متوالی باشند
تهدید: اشخاص به خطری تهدیدکننده نزدیک شده یا از آن مطلع می­شوند؛ البته هنوز خطری وجود ندارد.
تماس با خطر: در این مرحله اشخاص با خطر به طور واقعی روبه رو می­شوند.
خطر قربانی شدن: این امر وقتی رخ می­دهد که درجه خطر بسیار بالاست؛ افراد در این مرحله به پنج واکنش مختلف اشاره دارند:
– اجتناب و ترس: شخص با بهره گرفتن از مکانیسم انکار، از لحاظ روان شناختی خود را از عامل تنش­زا رها می‌سازد.
– بی­حرکتی آمیخته با حیرت: بیشتر افراد توانایی انجام فعالیت­­های جسمانی و ذهنی را ندارند.
– بی علاقگی و افسردگی: به نظر می­رسد که حادثه یا عامل تنش­زا روی شخص بی­تأثیر است .
– وابستگی مطیعانه: شخص، رفتاری شایسته از خود نشان نمی­دهد و به­ شدت مطیع است .
– تحریک پذیری توأم با پرخاشگری: در این واکنش فرد به عامل خطر یا تنش حمله می­ کند.
هریک از این واکنش­ها کارایی جسمانی و ذهنی افراد را کاهش می­ دهند.
۲-۱-۲-۱۱-۱۰-الگوی بیوشیمی
سلیه پزشک و متخصص غدد درون­ریز است و برداشت او از استرس بیشتر مفهوم فیزیولوژیکی و ریشه در جریان‌های بیولوژیک معروف است. این الگو در سال ۱۹۳۶ ارائه شد. او در زمان نشانگان سازگاری کلی ارگانیسم دارد. الگوی ارائه شده وی به دانشجویی، با بیمارانی مواجه شد که از علائم و نشانگان مشابهی همچون کاهش وزن، بی­اشتهایی، کم شدن نیروی عضلات و فقدان امید و آرزو رنج می‌بردند. او مشاهده کرد که در برخورد با بیماری و حملات آن علائمی چون بزرگ شدن غدد، زخم­های معده و روده­ای به وجود می ­آید که این‌ها علائم ثابت و پایداری بودند. این تغییرات نشانگان عینی استرس شناخته شدند و پایه­هایی­ را برای رشد کامل مفهوم استرس فراهم آوردند.
همان­گونه که قبلاً نیز اشار ه شد، نظریه سلیه تحول پیدا کرد و نشانگان سازگاری کلی با سه مرحله مطرح شد که تظاهر بالینی وضعیت استرس است :

• مرحله هشدار: در این مرحله ارگانیسم به سوی دسته­ای از محرک­هایی که فرد به طور ناگهانی در معرض آنها قرار می­گیرد و با آنها سازگار نیست، واکنش نشان می­دهد و خود دارای دو زیر مرحله است :

الف . مرحله شوک: واکنش اولیه و بی­درنگ به عامل تنش­زا که موجب بروز علائمی چون تپش قلب ، فقدان آهنگ ماهیچه ها، کاهش حرارت بدن و فشار خون می­ شود.
ب. مرحله ضدشوک: واکنشی است که نیروهای دفاعی بدن را به کار می­ اندازد. در این مرحله غده فوِق کلیوی فعالیت می­ کند و ترشح هورمون­های کورتیکوئید افزایش می­یابد. این هورمون­ها در واقع ضد هیجان­اند. سلیه و همکاران ( ۱۹۳۶) این مواد را عامل سازگارکننده می­دانند، زیرا وجودشان به ارگانیسم امکان می­دهد تا تأثیر مخرب محرک­های گوناگون داخلی و خارجی را خنثی کنند.

• مرحله پایداری: در این مرحله ارگانیسم کاملاً با عوامل تنش­زا سازگار شده، در نتیجه، موجب کاهش و رفع علائم استرس می­ شود.

• مرحله فرسودگی: چون قدرت سازگاری ارگانیسم محدود است، عوامل تنش­زای شدید، طولانی و سخت موجب فرسودگی می شوند. درصورتی که علائم ظاهرشده ناشی از عوامل تنش­زا یا نشانگان استرس ادامه یابند، منجر به ایجاد آسیب در ارگانیسم می­شوند.

همان طورکه مشاهده می­ شود، ارگانیسم نمی­تواند در مرحله اول (هشدار) باقی بماند و ضرورت دارد که از آن وضع خارج شود، چون این مرحله موجب اتلاف نیروهای زیادی می­ شود و صرف انرژی نمی­تواند برای مدت زیادی ادامه یابد، چرا که انرژی سازگاری فرد انرژی محدودی است . آزمایش روی حیوانات نشان می­دهد ظهور و وجود عوامل تنش­زا برای مدت مشخصی قابل تحمل است. بعد از خستگی و فرسودگی ناشی از عوامل تنش‌زای سخت، فقط خواب و استراحت است که می ­تواند پایداری موجود زنده را حفظ کند و اغلب سازگاری را به سطوح قبلی برساند. به هر حال، ارگانیسم در اثر مصرف انرژی زیاد، بتدریج فرسوده خواهد شد. انرژی سازگاری به دو نوع تقسیم می شود که عبارتند از:

• انرژی سازگاری سطحی که بی درنگ مورد استفاد ه واقع می­ شود.

• انرژی سازگاری عمیق که برای مقابله با عوامل تنش زا صرف می­ شود.

نتایج عددی وبحث

در این بخش نتایج عددی به دست آمده از روش حل تحلیلی برای بررسی کمانش، ارتعاشات و انتشار موج نانو تیر پیچیده شده بر بستر الاستیک پاسترناک ارائه می­ شود.مشخصات مکانیکی نانو تیر پیچیده شده در جدول (۳-۱) آمده است[۶]:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۳-۱- مشخصات مکانیکی نانو تیر پیچیده شده

ارتفاع نانو تیر پیچیده شده ( )در محدوده قرار دارد. همچنین عرض( )و طولنانو تیر ( ) به ترتیب برابر و در نظر گرفته می­شوند. مود اول به عنوان مبنا در بررسی پارامترها قرار داده شده است.

تحلیل انتشار موج نانو تیر پیچیده شده

سرعت فاز

در شکل­های (۳-۱) تا (۳-۴) سرعت فاز در نانو تیر پیچیده شده مورد بررسی قرار گرفته است. سرعت فاز به اختصار با نشان داده می­ شود و از رابطه به دست می ­آید. فرکانس انتشار موج و عدد موج بوده که با طول موج رابطه عکس دارد. سرعت فاز در واقع سرعت انتشار موج در محیط می­باشد.
نمودار شکل­های (۳-۱) و (۳-۲)به ترتیب تغییرات نسبت سرعت فاز(تغییرات سرعت فاز در زوایه­های پیچش مختلف نسبت به سرعت فاز در زاویه پیچش صفر) بر حسب فرکانس انتشار موج در زاویه­ های پیچش مختلف بر اساس تئوریهای گرادیان کرنشی و غیر محلی ارینگن را نشان
می­دهد. همان­طور که نمودارها نشان می­دهد سرعت فاز در نانو تیر پیچیده شده با افزایش زاویه پیچش افزایش می­یابد.همچنین با افزایش فرکانس انتشار موج، نسبت سرعت فاز کاهش می­یابد و بعد از فرکانس ۶/۰ مگاهرتز تقریبا ثابت باقی می­ماند.

شکل ‏۳‑۱: تغییرات نسبت سرعت فاز بر حسب فرکانس انتشار در زوایای پیچش مختلف (تئوری گرادیان کرنشی)

شکل ‏۳‑۲: تغییرات نسبت سرعت فاز بر حسب فرکانس انتشار در زوایای پیچش مختلف (تئوری غیر محلی ارینگن)
در شکل­های (۳-۳)و (۳-۴) به ترتیب سرعت فاز بر حسب فرکانس انتشار موج برای تئوری­های گرادیان کرنشی و غیر محلی ارینگن نشان داده شده است.افزایش فرکانس انتشار موج در نانو تیر پیچیده شده باعث افزایش سرعت فاز می­ شود ولی با افزایش فرکانس، سرعت فاز افزایش می­یابد.

شکل ‏۳‑۳:تغییرات سرعت فاز بر حسب فرکانس انتشار موج (تئوری گرادیان کرنشی)

شکل ‏۳‑۴: تغییرات سرعت فاز بر حسب فرکانس انتشار موج (تئوری غیر محلی ارینگن)
شکل (۳-۵)، اثرات مقیاس کوچک طول بر سرعت فاز را با مقایسه سه تئوری کلاسیک، تنش کوپل اصلاح شده و گرادیان کرنشی نشان می­دهد. همان­طور که گفته شد، سرعت فاز نشان­دهنده سرعت انتشار موج می­باشد، بنابراین با اعمال اثر مقیاس طول و سفت­تر شدن نانو تیر پیچیده شده، انتظار افزایش سرعت فاز می­رود که این امردر شکل (۳-۵) نشان داده شده است. در این شکل می­توان دریافت سرعت فاز که با بهره گرفتن از تئوری گرادیان کرنشی بدست می ­آید بسیار بیشتر از تئوری تنش کوپل اصلاح شده و کلاسیک می­باشد. ولی نتایج بدست آمده با بهره گرفتن از تئوری کلاسیک و تنش کوپل اصلاح شده[۳۴] به یکدیگر نزدیک می­باشد.

شکل ‏۳‑۵: اثر تئوریهای مختلف مقیاس طول بر روی سرعت فاز

سرعت گروه

سرعت گروه، سرعتی است که بسته موج با آن سرعت در محیط منتشر می­ شود. غالبا می­توان سرعت گروه را سرعت انرژی یا اطلاعات همراه موج تصور کرد. سرعت گروه از به دست
می ­آید که فرکانس انتشار و عدد موج می­باشند.شکل­های (۳-۶) تا (۳-۷) اثر ضخامت بر سرعت گروه برای دو تئوری گرادیان کرنشی و غیر محلی ارینگن را نشان می­ دهند. در هر دو شکل با افزایش ضخامت، سرعت گروه در نانو تیر پیچیده شده افزایش یافته است. به عبارت دیگر افزایش ضخامت، باعث افزایش سرعت انتقال انرژی توسط موج می­ شود.

شکل ‏۳‑۶: اثر ضخامت بر روی سرعت گروه با بهره گرفتن از تئوری گرادیان کرنشی

شکل ‏۳‑۷: اثر ضخامت بر روی سرعت گروه با بهره گرفتن از تئوری غیر محلی ارینگن
شکل­های (۳-۸) تا (۳-۹) تغییرات سرعت گروه بر اثر نرخ زاویه پیچش مختلف برای دو تئوری گرادیان کرنشی و غیر محلی ارینگن نشان داده شده است. اثر تغییرات نرخ زاویه پیچش بر سرعت گروه در فرکانس­های کم محسوس بوده، ولی با افزایش فرکانس انتشار، نمودارها همگرا
می­شوند.

ه) راحتي و آسايش زندگي خانوادگي كه ممكن است با تغيير شغل فعلي از بين برود.
به عبارتي مي توان گفت نظريه مزيت هاي جانبي بيكر بيان كننده نوعي تعهد حسابگرانه (تعهد مستمر) مي باشد(بيكر ، 1996).
2 – 3 – 7 – 3 ) نظريه يا الگوي تعهد سازماني ماتيو و زاجاك
ماتيو زاجاك^[92] (1990) در الگويشان به بررسي متغييرهاي موثر بر تعهد سازماني و متغيرهاي متأثر از تعهد سازماني و همچنين به بررسي روابط متقابل متغيرهاي سازماني با برخي از متغيرهاي ديگر پرداخته اند. به عبارت ديگر ، اين الگو بيان مي دارد كه متغيرهايي مانند خصوصيات شخصي ، ويژگي هاي شغلي ، خصوصيات رهبر گروه ، خصوصيات سازمان و حالات نقش به عنوان متغيرهاي مستقل ممكن است بر تعهد سازماني به عنوان متغير وابسته اثر داشته باشند. به علاوه ، تعهد سازماني به عنوان متغير مستقل بر نتايجي مانند عملكرد شغلي ، شقوق ادراك شده ، تمايل به خشنودي شغلي ، تمايل به ترك شغل ، حضور ، دير آمدن و ترك شغل به عنوان متغير وابسته اثر داشته باشد. شرح اين الگو در شكل زير نمايش داده شده است.
(شکل 2 – 5) «الگوي تعهد سازماني ماتيو و زاجاك»
2 – 3 – 8 )ديدگاه هايي در مورد كانون هاي تعهد سازماني
1 – ديدگاه ريچرز^[93] ،‌«ريچرز» يكي از اولين محققان درباره كانون تعهد ،‌اعتقاد دارد كه مفاهيم عمومي تعهد سازماني ممكن است زماني بهتر درك شوند كه آنها را مجموعه اي از تعهدات در نظر گرفت. به اعتقاد او كاركنان مي توانند تعهدات مختلفي را به اهداف و ارزش هاي گروه هاي گوناگون در درون سازمان تجربه كنند. بنابراين در درون سازمان تنها يك درك تعهد سازماني مهم نيست بلكه توجه به كانونهاي تعهد نيز الزامي است.ريچرزكانونهاي تعهد كاركنان را شامل تعهد به مديريت عالي ،‌ سرپرستان ،‌گروه كار ، همكاران و مشتريان سازمان دانسته و معتقد است كه كاركنان مي توانند به اين كانون ها با توجه به درجه انطباق اهداف و ارزشهاي با آنها به طور متفاوتي متعهد شوند.(شيان ،‌ريلي ، 2003‌، 313).
2- براي طبقه بندي كانون ها تعهد بيكر و بلينگس^[94] بين كساني كه متعهد به سطوح پايين سازمان همگون گروه كاري و سرپرست مستقيم هستند و كساني كه عمدتاً متعهد به سطوح بالاي سازمان مثل مديريت ارشد و سازمان در كل بودند تمائز قائل شدند. با تركيب هركدام از اين سطوح بالا و پايين آنها چهار ديدگاه متمايز را مطرح كرده ند. ابتدا افرادي كه تعهد كمي به گروه كاري و سرپرستان و هم مديريت ارشد و سازمان دارند كه به آنها عنوان بي تعهد دادند. برعكس افرادي كه به هر دو كانون تعهد بالايي نشان دادند،‌متعهد ناميده شدند. در بين اين دو گروه افرادي هستند كه به سرپرست و گروه كاريشان كاملا ‌متعهد اما به مديريت عالي و سازمان متعهد نيستند كه به عنوان افراد متعهد جزئي (محلي ) در نظر گرفته مي شوند و كساني كه به مديريت ارشد و سازمان كاملاً‌ متعهد ولي به سرپرست و گروه كاريشان متعهد نيستند كه به انها افراد متعهد كلي (جهاني ) مي گويند.
بيكر و بلينگس در مطالعه يك سازمان عرضه كننده لوازم نظامي بزرگ دريافتند كه نگرش هاي كاركنان مرتبط با رفتارهايشان بود. براي مثال افراد بي تعهد(بر پايه پاسخ هايشان به سئوالات مختلف) علاقه بيشتري به ترك شغل و علاقه كمتري براي كمك به ديگران داشتند. در عوض افرادي كه در طبقه متعهد قرار گرفتند ، اين چنين نبودند. آنها كه بطور كلي (جهاني) و بطور جزئي (محلي ) متعهد بودند ، بين اين دو گروه نهايي قرار گرفتند. در نتيجه اگر چه اين روش متمايز بين كانون هاي مختلف تعهد هنوز جديد است ،‌ولي جاي اميدواري است كه بتوان از آن به عنوان ابزاري براي درك كليه ابعاد تعهد سازماني استفاده كرد.(گرينبرگ و بارون^[95] ، 1977 ، 190 ، به نقل از فرهنگي و حسين زاده ، 1384)
2 – 3 – 9 ) مدل سه بخشي تعهد سازماني آلن و ماير
آلن و ماير (1991) مدل سه بخشي تعهد سازماني را معرفي كرده اند . در اين مدل تعهد سازماني از سه خرده مقياس تعهد عاطفي ، تعهد مستمر و تعهد هنجاري تشكيل شده است.
تعهد عاطفی^[96]‌: بعد عاطفی به دلبستگی عاطفی کارکنان و تعیین هویت شدن و مشارکت در سازمان اشاره می کند.و بیشتر تحقیقات انجام شده در بخش تعهد سازمانی روی تعهد عاطفی متمرکز هستند.(یانگ^[97] ، 2009 ، ص 56-57) مایر و دیگران (1990) معتقدند که تعهد عاطفی می تواند تجارب مثبت و برخورد های درون سازمان را توسعه دهد، تجاربی که با کارمندانی که سازمان رفتار آنها را پشتیبانی می کند ارتباط برقرار می کند.علاوه بر این کارمندان می توانند مفهومی از توانایی شخصی و خود ارزشی را توسعه دهند .مولر(1992) معتقد است تعهد عاطفی با احساس تعلق ،دلبستگی و وفاداری کارمندان به سازمان مرتبط است.(مایکل^[98]،2009،ص 269-270) پيش شرطهاي تعهد عاطفي مطرح شده در اين مدل شامل چهار دسته مي باشد : ويژگي هاي شخصي ، ويژگي هاي شغلي ، تجربيات كاري و ويژگي هاي فردي.
تعهد مستمر^[99]: تعهد مستمر مربوط به تمایل به باقی ماندن در سازمان به خاطر هزینه های ترک سازمان یا پاداشهای ناشی از ماندن در سازمان می شود.تعهد مستمر درک هزینه را توسعه می دهد (سود در مقابل ضرر)،و مستلزم آن است که کارکنان از این سودها و ضررها آگاه باشند ،بنابراین کارکنان متفاوت که با شرایط یکسان روبرو می شوند ممکن است سطوح مختلف تعهد مستمر را تجربه کنند.(مایکل،2009،ص267-270) همچنين جز مستمر تعهد سازماني بر اساس دو عامل حجم و اندازه سرمايه گذاري فوري و نيز درك فقدان فرصت هاي شغلي در خارج سازمان ، ايجاد مي شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تعهد هنجاری^[100] :نهایتا بعد سوم تعهد سازمانی بعد هنجاری است که یک نوع احساس وظیفه برای ادامه کار در سازمان را منعکس می کند . و کارکنان با سطح بالای تعهد هنجاری احساس می کنند که آنها باید با سازمان باقی بمانند. (آلن،1997،ص12)آلن و مایر(1997) معتقدند تعهد هنجاری منجر به باقی ماندن کارکنان در سازمان به علت احساس وفاداری یا وظیفه می شود،به خاطر اینکه آنها احساس کنند این کار صحیحی برای انجام دادن است.علاوه بر این روسو(1995) معتقد است تعهد هنجاری بر مبنای قرارداد روانی بین سازمان و کارمند ، مستقر در باور هر دو طرف بر مبنای تعهدات متقابل آنها ایجاد می شود.(مایکل،2009،ص 267-270)
2 – 3 – 10 ) عوامل موثر بر تعهد سازماني
ماتيو و زاجاك (1990) با تجزيه و تحليل يافته هاي بيش از دويست تحقيق مقدمات ايجاد تعهد را به پنج دسته تقسيم كرده اند:
الف ) ويژگي هاي شخصي موثر بر تعهد سازماني
سن : تعهد سازماني با سن فرد داراي همبستگي نسبي و مثبت است. اغلب محققان بر اين باورند كه سن با تعهد حسابگرانه ارتباط بيشتري پيدا مي كند و دليل آن فرصت كمتر در خارج از شغل فعلي و هزينه هاي از دست رفته در سنين بالا مي دانند. ماير و آلن اظهار مي دارند كه كارگران مسن تر به دليل رضايت بيشتر از شغل خود تعهد بيشتري پيدا مي كنند.
جنسيت : زن ها نسبت به مردها تعهد بيشتري به سازمان دارند ، اگر چه اين تفاوت جزيي است. دليل اين امر آن است كه زن ها براي عضويت در سازمان مي بايست موانع بيشتري را پشت سر بگذارند. تحصيلات : رابطه تعهد سازماني با تحصيلات ضعيف و منفي است. اين رابطه بيش تر مبتني بر تعهد نگرشي است و ارتباطي با تعهد حسابگرانه ندارد. دليل اين رابطه منفي ، انتظارات بيشتر افراد تحصيل كرده و فرصت هاي بيشتر شغل آنها است.
ازدواج : اين متغير با تعهد سازماني همبستگي ضعيفي دارد . اما چنين به نظر مي رسد كه ازدواج به دليل مسائل مالي با تعهد حسابگرانه ارتباط پيدا مي كند.
سابقه در سازمان در سمت سازماني : به دليل سرمايه گذاي هاي فرد در سازمان سابقه بيشتر در مقام يا سازمان باعث تعهد بيشتري مي شود اما اين رابطه ضعيف است.
استنباط از شايستگي شخصي : افراد تا حدي به سازمان تعهد پيدا مي كنند كه زمينه تأمين نيازهاي رشد و كاميابي آنها فراهم مي شود. بنابراين كساني كه استنباط شايستگي شخصي بالايي دارند انتظارات بيشتري خواهند داشت. رابطه اين دو متغير مثبت و قوي است.
توانائي ها : افراد با مهارت هاي بالا ، براي سازمان ارزشمند هستند. اين امر پاداش سازمان را به آنها افزايش مي دهد در نتيجه موجب تعهد حسابگرانه مي شود.
حقوق و دستمزد : حقوق و دستمزد موجب عزت نفس براي فرد مي شود. و بدين ترتيب تعهد نگرشي را افزايش مي دهد. ضمناً‌حقوق و دستمزد نوعي فرصت در سازمان محسوب مي شود كه در اثر ترك سازمان از دست خواهد رفت. نتايج تحقيقات متعدد نشان مي دهد كه همبستگي مثبت اما ضعيفي بين اين دو متغير وجود دارد.
سطح شغلي : سطح شغلي با تعهد سازماني ارتباط مثبت اما ضعيفي دارد.
ب) خصوصيات شغلي و تعهد سازماني :
اغلب مطالعاتي كه در بحث عملكرد انجام شده ، نتايج تحقيقات ماتيو و زاجاك را تأييد مي كند. از جمله اينكه مشاغل غني شده موجب تعهد سازماني بيشتر مي شود. خصوصيات بدست آمده از تحقيقات شامل مهارت ،‌استقلال ، چالش و دامنه شغلي است. تنوع مهارت با تعهد سازماني داراي همبستگي مثبت است. استقلال و تعهد سازماني رابطه مثبت و بسيار ضعيفي دارند مشاغل چالش انگيز با تعهد سازماني به خصوص در مورد كساني كه به رشد شديد نيازمند است رابطه مثبت و قابل توجهي داشته است.
ج) روابط گروهي و روابط با رهبر و تعهد سازماني
در رابطه با تأثير روابط گروهي و رابطه با رهبر به موارد زير اشاره شده است :
انسجام گروهي: مطالعات نشان مي دهند همبستگي بين تعهد سازماني وانسجام گروهي مثبت وضعيف است.
وابستگي متقابل وظايف : در اغلب مطالعات رابطه وابستگي وظايف با تعهد ، مثبت و متوسط گزارش شده است. استيرز بيان مي دارد كه وقتي كاركنان در شرايط وابستگي شديد وظايف باشند از كمك خود به سازمان و گروههاي مرتبط آگاهي خواهند يافت و اين خود به نگرش سازمان منجر مي شود.
ارتباط با رهبر: چگونگي ارتباط با رهبر با كاركنان در ميزان تعهد سازماني زير دستان ، همبستگي قوي مثبت دارد. مديراني كه ارتباط به موقع و صميمي ايجاد مي كنند موجب تقويت محيط كار و تعهد بيشتر كاركنان مي شود.
د) ويژگي هاي سازماني و تعهد سازماني
در تعدادي از مطالعات بين اندازه سازمان و ميزان تعهد سازماني ، همبستگي معني داري ملاحظه شده است. چرا كه در سازمان هاي بزرگ امكانات بزرگ ترفيع بيشتر است و اين امر به افزايش ميزان تعهد سازماني مي انجامد. اين مسأله توسط تجزيه و تحليل متا تأييد شده است. تجزيه و تحليل متا اخيراً به عنوان وسيله اي براي تعيين سازگاري نتايج مطالعات مورد استفاده قرار گرفته است. اين تجريه و تحليل نه تنها براي آزمون فرضيه در روابط متغيرهاي متفاوت استفاده مي شود بلكه وسيله اي براي خلاصه كردن نتايج نيز مي باشد. استيرز چنين اظهار مي دارد كه استنباط كارمند از عدم تمركز با ميزان مشاركت واقعي رابطه داشته و بوسيله درگير شدن در سازمان تعهد بيشتري نسبت به سازمان پيدا مي كنند. اما اين ادعا نيز توسط تجزيه و تحليل متا مورد تأييد قرار نگرفته است.
ح ) وضعيت نقش و تعهد سازماني
در تحقيقات انجام شده وضعيت نقش را از طريق «تضاد نقش ، ابهام نقش و تعدد نقش» اندازه گيري كرده اند. بر اساس مطالعات لي و مودي^[101] (1987) وضعيت نقش يكي از مقدمات ايجاد تعهد است. تحقيقات ماتيو و زاجاك نيز اين مسأله را تاييد مي كند. يكي از فرضيه ها در اين مورد اين است كه وضعيت نقش ناشي از ادراك حاصل از محيط كاري است. اما مسأله اي كه روشن نيست اين است كه آيا رابطه بين وضعيت نقش و تعهد سازماني مستقيم است و يا توسط متغيرهاي ديگر از جمله رضايت شغلي و فشار شغلي تحت تأثير قرار مي گيرد.
2 – 3 – 11 ) شيوه هاي تقويت تعهد كاركنان در سازمان
حال با توضيحاتي كه داده شد به نظر مي رسد تعهد سازماني به عنوان يك مقوله مهم بايد در سازمان ها گسترش يابد و به آنها توجه بيشتري شود. در ادامه تعدادي از راهكارهاي مهم براي ارتقاء تعهد سازمانها عنوان شده است. اميد است شركت هاي و سازمان ها با به كار بستن اين عناوين زمينه را براي توسعه همه جانبه خود مهيا كنند.
1 – خلق ايدئولوژي و آرمان مشترك : آرمان در واقع چيستي را دنبال مي كند. تصويري از آينده به دست مي دهد كه ما به دنبال ساختن آن هستيم و ايدئولوژي چهارچوب هاي دروني رفتار كاركنان را مشخص مي كند.
2 – استخدام مبتني بر ارزش ها: در بسياري از سازمان ها فرآيند اجتماعي شدن سازماني حتي قبل از استخدام از طريق استخدام مبتي بر ارزش سازماني آغاز مي شود. بر اين اساس آنهايي كه مناسب و سازگار با ارزشهاي سازماني هستند جذب و عده زيادي از آنها باز گرداننده مي شوند.
3 – جهت گيري آموزشي و ارزشي : سوق دادن كاركنان در جهت ارزش ها و فرهنگ سازماني نيز از اهميت زيادي برخوردار است.
4 – انتخاب رهبر مناسب: رهبري اثر بخش آموزشي به كاركنان الهام و انگيزه مي بخشد و همكاران را با علاقه و اشتياق به تلاش در راستاي اهداف مشترك ترغيب مي كند(شكر زاده،1381).
5 – مشاركت : منظور از مشارمت دخالت و شركت كاركنان در فعاليت ها و تصميم گيريهاي سازمان است مشاركت كاركنان در جلسات تصميم گيري و بكارگيري نظرات آنها در عمل باعث افزايش حس مسئوليت پذيري و تعهد در قبال تصميمات متخذه مي شود
6 – حمايت مديريت: حمايت مديريت به ميزان ارتباط مديران با زيردستان و حمايت كاركنان اشاره دارد. مديران بايد به مسأله و مشكلات كاركنان توجه نموده و نسبت به آماده سازي تسهيلات و امكانات براي آنان همت گمارند. البته ارتباط و حمايت مديريت از كاركنان بايد با اصول عدالت و پرهيز از روابط ناعادلانه باشد.
7 – وضوح اهداف سازماني: كه عبارتست از ميزاني كه سازمان اهداف و انتظارات عملكرد را به صورت واضح و روشن بيان مي دارد. در سازمان بايد اهداف فردي و سازماني روشن باشد به نحوي كه كاركنان هيچ گونه ابهامي در اين خصوص نداشته باشند. همچنين بايد شرح وظايف كاركنان . اينكه هر كسي چه كاري بايد انجام دهد را صريحاً مشخص نمود تا با درك درست و به موقع آن در جهت تحقق اهداف و رسالت هاي سازمان تلاش و جديت نمايد(اله دادي ، 1382 ، 25).
2 – 4 ) بخش سوم : رابطه اعتماد و تعهد سازمانی
2 – 4 – 1 ) جایگاه اعتماد به مثابه حوزه ای میان رشته ای
تأثیر اعتماد در سازمان ها در قلمروهای متعدد مدیریتی توسط صاحبنظران تبین شده است. اعتماد باعث تقسیم اطلاعات در سازمان و سهیم شدن همه افراد از اطلاعات سازمانی ، تعهد سازمانی ، تعهد به انجام تصمیم ، رفتار شهروندی سازمانی ، رضایت شغلی ، رضایت مدیریت ، مبادلات رهبر – عضو و توجه به ماندن در سازمان خواهد شد.
به طور وسیعی تایید شده است که اعتماد به عنوان یک عامل تسهیل کننده در تعاملات اقتصادی عمل می کند ، به وسیله هموار کردن روابط بین عاملان اعتماد و کاهش هزینه تعاملات که با کنترل در ارتباط هستند(بیجیلسم و کوپ من^[102] ، 2003).
در این قسمت رابطه میان برخی زمینه های مدیریتی و اعتماد مورد بررسی قرار گرفته است :

« ودر آن وقت سلطان برکیارق بن ملکشاه امیر خراسان داد بک حبشی بن التونتاق را در ممالک خویش نیابت مطلق فرموده بود.»(عطاملک: ج۲ ، ۲)
« کتبی که از آن حسن قطّان در مرو ضایع شده بود و تصوّر آن داشت که وطواط تصرّف کرده است این مکتوب ثبت افتاد»(عطاملک: ج۲ ، ۶)
« همانچه به اول وهلت به ادا رسانیده بود واز مضمون سیرت ایشان بازنموده باز می گردانید ، آن کلمات در سمع خان جای نمی گرفت وبدان التفات نمی رفت وکشک همان مبالغت می نمود واضطراب وقلقی درنهاد او مشاهده می رفت وسکون خان بر قرار می بود.»(عطاملک: ج۲ ، ۴۲)
« و چون صنایع الهی نهال پادشاهی را در جویبار و جعلناکم ….. ثابت اصل و سامی فرع گردانیده بود با تو چنانک رسم مغولان باشد برخاست وتمامت پادشاه زادگان ونوینان بر موافقت او چوک زدند.»
(عطاملک: ج۳ ، ۲۱)
۵-۱-۱-۶- ماضی التزامی
ماضی التزامی آن است که شک و تردیدوخواهش و دودلی و مانند آن را برساند ؛ مانند : باید رفته باشد، شاید شنیده باشید.(پنج استاد:۱۶۰)
گذشته التزامی ازصفت مفعولی وحال التزامی (باشیدن) ساخته می شود.
۵-۱-۱-۶- ۱-مهمترین موارد استعمال ماضی التزامی
۱- بیان وقوع فعل درگذشته همراه با شک وتردید
« وتوالد اولاد آروغ چنگز خان آن چه در نعیم ملک ونعمت اند از بیست هزار گذشته باشد .»
(جوینی: ج۳ ، ۶۸)
گذشته باشد= بیش تر است
۲- بیان فعل همراه با شرط
« و بعد ازآن در کار تفویض خانیّت به کسی که اهلیّت داشته باشد ونیک وبد وخیر وشر کار دیده وحلو ومرّ روزگار چشیده ولشکرها با قاضی وادانی کشیده ودر بزم نامدار ودر روز کامگار آمده کنکاج کردند.»
(جوینی: ج۳ ، ۱۷)
«و نقض میثاق ونقص وفاق تا در اثنای طوی وجشنی که بر سبیل مبارک باد خواهند ساخت چون عقال عقول گسسته شده باشد وشیوخ وکهول از سر مستی دست بسته شده پای از حریم حرمت بیرون نهند و…»(عطاملک: ج۲ ،۴۰)
« اگر اندیشه روی نماید تتّبع حزم واحتیاط فرو نگذارد وکار دشمن هرجند ضعیف باشد وخوار نشمرد تا اگر گمان برد او حقیقت شود از معّرت وغایله آن ایمن تواند بود واگر اصلی نداشته باشد هیچ مضرّت ومفسدت صورت نبندد.»(عطاملک: ج۳ ، ۴۲)
« و نقض میثاق و نقص وفاق تا در اثنای طوی وجشنی که بر سبیل مبارک باد خواهند ساخت جون عقال عقول گسسته شده باشد پای از حریم حرمت بیرون نهند .»(عطاملک: ج۳ ، ۴۰)
« و بعد از این پادشاه زادگان در کاری که تعلّق به مصالح ولایات داشته باشد بی اصطلاح و استدلال نوّاب حضرت مثال ندهند وایلچیان بزرگ تر زیادت از چهارده سر اولاغ ننشینند واز یام به یام روند ودر هیچ دیه وشهر که در آن جا به تعیّن مصلحتی نداشته باشند.»(عطاملک: ج۳ ، ۷۶)
۳- بیان فعل در مقام لزوم یا صواب
« وامثال این کمتر آورده باشند این هر دو مروارید را بحضرت او می برد .»(همان:۱/ ۱۶۸)
« و از مضایق و مداخل و مخارج تفصّی تواند نمود که یاسای چنگز خانی و رسوم قاآنی دانسته و دیده باشد.»(عطاملک: ج۳ ، ۱۹)
« و برادر زادگان باتو جمعیّتی بزرگ ساختند و روزها طوی کردند و بعد از آن درکار تفویض خانیت به کسی که اهلیّت آن داشته باشد.»(عطاملک: ج۳ ، ۱۷)
« و از این اصناف که تقریر رفت جماعتی که سنّ ایشان بالا گرفته باشد و از کسب وکار عاجز شده یهود این حکم بشنید.»(عطاملک: ج۳ ، ۷۸)
۵-۱-۲- مضارع
صیغه مضارع درفارسی برای بیان انجام یافتن فعلی یا وجود داشتن حالتی درزمان حال یا آینده به کار می رود و نشان مى دهد که آغاز تحقّق معناى فعل، در زمان حال یا آینده است. برای زمان حال در فارسی صیغه‌ی مخصوصی ندارد و فعل مضارع گاهی به زمان حال و گاهی به آینده دلالت می‌کند.

موارد استعمال آن چنین است:
۱- فعلی که درزمان گفتار درجریان وقوع است.
۲- فعلی که برحسب عادت انجام می گیرد.
۳- قضایای عقلی یا علمی
۴- امور طبیعی دائمی که درهر زمان گفته شود درحکم حال است.
۵- معانی کلی که متضمن حکمت واندرز یا مثل است.
۶- فعلی که درزمان گذشته آن جا گرفته اما اثر آن تازمان گفتار وهمیشه باقی است. این شیوه استعمال بیشتر در ذکر اوامر الهی ،نقل آیات قرآن ،احادیث پیغمبر ، اقوال ائمه وبزرگان تصوف وعلمای بزرگ به کار می رود. فعل هایی که در این مورد معمول است :گفتن، فرمودن، نوشتن ، آوردن، و…
۷- فعلی که درزمان آینده روی می دهد یا انتظار روی دادن آن هست .(خانلری،۱۳۸۲ :۲۷۱)
۵-۱-۲-۱- مضارع ساده
« دیگر شخصی او را پیالۀ حلبی آورد جماعتی که در بارگاه نشسته بودندد بستدند وبی آنکه آرنده را در بارگاه آرند بخدمت او نمودند .»(جوینی: ۱/ ۱۷۷)
« و نزدیک سلطان پیغام و رسول متواتر کرد تا سلطان پیشتربه هرات گرایدو ملک آن را با ملک دیگر مضاف گرداند.»(عطاملک: ج۲ ، ۶۲)
« لشکر سلطان پیش از ان که بر خود بجنبند چون شیر که در سر شکار نشیندوباز که بر کبک دری حمله کند»(عطاملک: ج۲ ، ۶۲)
« و چون صنایع الهی نهال پادشاهی را در جویبار وجعلناکم ….. ثابت اصل و سامی فرع گردانیده بود باتو چنانک رسم مغولان باشد برخاست وتمامت پادشاه زادگان ونوینان بر موافقت او چوک زدند.»
(عطاملک: ج۳ ، ۲۱)
« واگر به سزا درین کار بنظر فکر وعاقبت اندیشی تأملی وتأنفّی کنند معلوم شود که رعایت جانب پسران ونوادگان قاآن رفته است»(عطاملک: ج۳ ، ۲۲)
« تا به حدّی که امثال خیرات او بر آنچه اسم شی بر آن واقع بود ازحیوانات غیر عقلا و جمادات فایض گرداند.»(عطاملک: ۲/۳۳)
« به طالعی که سعود فلک خوشه چینان آن سعادت باشند ومشتری مشتری آثار او وناهید مستضئ انوار او گردند»(عطاملک: ۲/۲۹)
« نسیم شمال که ازخوابگاه وَرد وزد به نگاه ریحان جنبان گردد دروزیدن و حرکت آمد و بِرکه های دست تنگ که پای دام سرمای دی بودند ومانند بهمن در بند بهمن مانده به سعی باد صبا دل فراخ وعنان گشاده گشت.» (عطاملک:۲/۲۵)
« وتفصیل آن شمّه هم در اثنا ءذکر جلوس مبارک او داخل شده امّا تأکید را یک حکایت که مستجمع داد وجود است اثبات می رود.تا جهانیان را معلوم ومحقق گردد.»(عطاملک:ج۳، ۸۳)
« و چون صنایع بدایع الهی نهال پادشاهی را در جویبار وجعلناکم ملوکاً ثابت اصل وسامی فرع گردانیده بود با تو چنان که رسم مغولان باشد.» (عطاملک: ج۳ ، ۲۱)
« روز نهم ربیع الاخر سنه ی تسع و اربعین وستمأیه را اختیار کردند به طالعی که صعود فلک خوشه چینان آن سعادت باشند.»(عطاملک: ج۳ ، ۲۹)