ب – اقدامات دادسرا در خصوص دعاوی تصادفات

در تاریخ ۸/۸/۱۳۸۷ دستورالعمل تشکیل مجتمع ها و شعب تخصصی رسیدگی به جرایم و تخلفات رانندگی ابلاغ گردید ( به استناد بند ۴ سیاست‌های کلی قضایی ، ماده ۱۳۰ قانون برنامه توسعه کشور ، بند ۱ چشم انداز برنامه دوم توسعه قضایی ، بند ۳ اهداف کلان برنامه مذبور و با توجه به ماده ۴ اصلاحیه قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب )

مهمترین اهداف تشکیل این مجتمع ها به قرار زیر است :

– رسیدگی تخصصی به جرایم و تخلفات رانندگی

– سرعت توأم با دقت در رسیدگی به پرونده ها به لحاظ مسائل معیشتی و درمانی افراد زیان دیده از تصادفات

– سیاست‌گذاری و برنامه ریزی متمرکز ایجاد وحدت رویه در آرای و تصمیمات مربوط به جرایم و تخلفات رانندگی

در همین راستا به استناد بند ۳ دستورالعمل ، هر کدام از مجتمع های مذبور شعب دادیاری و باز پرسی و شعب دادگاه های عمومی جزایی دارند و وظایف دادسرا در این شعب انجام می شود ^[۱۳۳].

همان‌ طور که قبلا ذکر شد دعاوی منتهی به جرح یا فوت به واحدهای باز پرسی یا دادیاری ارجاع می‌شوند . در تصادفات منتهی به فوت یا جرح بعد از تحقیقاتی که توسط کلانتری یا به دستور دادستان صورت می‌گیرد ، چون این جرم از جرایم غیر قابل گذشت است و نیاز به شکایت شاکی ندارد ، از این رو به محض وقوع جرم ضابطان دادگستری شرحی از آنچه اتفاق افتاده به دادستان گزارش می‌دهند . برای تکمیل پرونده جسد متوفی به پزشکی قانونی فرستاده می شود تا علت مرگ مشخص گردد ، چه بسا فرد متوفی به علت دیگری غیر از تصادف مرده باشد . در تصادفات جرحی نیز فرد مجروح با دستور کتبی به پزشکی قانونی فرستاده می شود یا اگر در بیمارستان بستری شود بر طبق گزارش پزشک بیمارستان میزان صدمات وارده مشخص می‌گردد . چون این جرم از جرایم شبه عمد است حسب مورد به یکی از شعب دادیاری یا باز پرسی ارجاع می شود . معمولاً بر اساس رویه عملی محاکمه نیازی به ارجاع به شعب بازپرسی نیست هر چند که هر دو مقام مذکور صلاحیت رسیدگی را دارند ^[۱۳۴]. تفاوت در اینجا است که بر طبق قانون آ . د . ک دادستان در پرونده های ارجاعی به دادیاری حق نظارت ، ارشاد را دارد ولی ‌در مورد باز پرس به لحاظ استقلال کاری ایشان چنین مجوزی نیست . در شعبات مذکور رسیدگی ادامه پیدا می‌کند .

در ابتدا باید مشخص شود که چه کسی مقصر است برای این کار لازم است تا ابتدا علت وقوع حادثه مشخص شود . معمولاً افسردگان فنی و کارشناس در امور تصادفات با بازدید صحنه تصادف و آثار و علایم به جا مانده از آن ، نسبت به تعیین علت تامه حادثه با ترسیم کروکی اقدام می‌کند . معمولاً باور عمومی این است که نداشتن گواهینامه باعث می شود که فرد مقصر شناخته شود ولی اینگونه نیست رانندگی بدون گواهینامه جرم مستقلی است که جداگانه به آن رسیدگی می شود . مقصر بر اساس نظر کارشناس مشخص می شود . اگرهر یک از طرفین نسبت به نظر کارشناس اعتراض داشته باشند می‌توانند بر اساس ماده ۱۷۲ ق . آد . ک می‌توانند اعتراض خود به مراجع قضایی را اعلام کنند .

۱- اعتراض به نظر کارشناس

در صورت اعتراض ذی نفع به نظر کارشناس سه اقدام از سوی مقام قضایی صورت ‌می‌گیرد . لذا صرف اعتراض موجب ارجاع به هیئت نیست ^[۱۳۵].

الف- اخذ توضیح از کارشناس بدون پرداخت هزینه و با ارجاع به همان کارشناس

ب – نظریه تکمیلی با پرداخت هزینه به همان کارشناس

ج – ارجاع به هیئت چند نفره با پرداخت هزینه

اصولاً در تصادفات و در خیلی موارد که جنبه تخصصی دارد مقام قضایی موضوع را به کارشناس ارجاع می‌دهد و پاسخ کارشناس در غالب گزارش است و این گزارش طبق قانون زمانی اعتبار دارد که با اوضاع و احوال مربوط منطبق باشد و به بیان دیگر کارشناسی زمانی به عنوان دلیل از سوی دادگاه معتبر است ، منطبق با واقع باشد و برای قاضی ایجاد یقین کند . همچنین باید توجه داشت کارشناس حق اظهار نظر قضایی ندارد برای مثال در تصادفات پس از ارجاع موضوع از طرف مقام قضایی به کارشناس وظیفه او تعیین علت تامه حادثه است نه اینکه اظهار نظر کند چه کسی مقصر است . همین مطلب هم ‌در مورد پزشکی قانونی صادق است چون این مرجع هم کار کارشناسی و تخصصی انجام می‌دهد نظریه ۷ / ۹۳۲ – ۱۶/۳/۱۳۷۸ اداره حقوقی قوه قضائیه مؤید این نظر است که مقرر می‌دارد « نظر کارشناسی یکی از ادله اثبات دعوی است مگر اینکه قاضی تشخیص دهد که مطابق با واقع نیست که آن موقع در صورت لزوم از کارشناس دیگر استفاده خواهد کرد ‌بنابرین‏ در صورتی که نظریه پزشک قانونی قاضی را اقناع نکند و مرجع رسیدگی آن نظریه را مطابق با واقع تشخیص دهد بایستی مطابق آن عمل کند »

طبق قانون آد . ک و آد . م بعد از اعتراض طرفین مقام رسیدگی کننده در ابتدا با اخذ توضیح از کارشناس آن در صورت مجلس درج می‌کند ( م ۱۶۳ ) و اگر بعد از توضیح گزارش کارشناس را ناقص ببیند دستور تکمیل آن را می‌دهد یا به همان کارشناس یا کارشناس دیگری و در انتها موضوع را به هیئت کارشناسان ارجاع می‌کند . چه بسا در مرحله دوم هیئت سه نفره نظری ابراز کند که مستلزم آن باشد موضوع به هیئت پنج نفره از کارشناسان ارجاع شود .

ایداع دستمزد کارشناس به عهده متقاضی است و هر گاه قرار کارشناسی به نظر دادگاه باشد و دادگاه نتواند بدون نظر کارشناس انشای رأی کند ، پرداخت دستمزد کارشناس در مرحله بدوی به عهده خواهان و در مرحله تجدید نظر به عهده تجدید نظر خواه است . حق الزحمه کارشناس می باید ظرف مدت یک هفته از تاریخ ابلاغ پرداخت گردد . و ضمانت اجرای آن در صورت عدم پرداخت باعث خواهد شد که کارشناس از اعداد دلایل خارج گردد . ولی در امور کیفری اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه شمارۀ ۷ /۴۸۳۷ – ۶/۶/۱۳۸۰ مقرر می‌دارد : « با توجه به ماده ۳۰۲ ق . آد . ک ۱۳۷۸ چنانچه دعوت کارشناسان و گواهان در امور جزایی به نظر دادگاه باشد حق الزحمه و هزینه های مربوطه به عهده قوه قضائیه می‌باشد . » در حال حاضر کارشناسی اولیه تصادفات برای تعیین علت نامه تصادف بر عهده قوه قضائیه است که از ردیف بودجه این دستگاه پرداخت می شود ولی اگر طرفین به نظر کارشناس ایراد گرفته و اعتراض داشته باشند باید برای هیئت سه نفره و بالاتر هزینه کارشناسی پرداخت کنند . ضمناً اعتراض به نظر کارشناس در تمام مراحل رسیدگی اعم از دادسرا و دادگاه امکان دارد .

۲- تعیین قیم

در مواردی اتفاق می افتد که علت تصادف بی احتیاطی در رانندگی بوده است و منجر به ایراد صدمه بدنی غیر عمدی به صغیر و فوت مقصر که پدر طفل بوده است شده . حال سؤال این است تکلیف دادسرا در این شرایط چیست آیا باید نصب قیم کند یا تکلیفی در این مورد ندارد . با توجه به ماده ۷۰ ق . آد . ک مصوب سال ۱۳۹۲ و نظریه اداره حقوقی قوه قضائیه ۷/۹۲/۴۲۹ مورخ ۷/۳/۹۲ و ۹۲ – ۱۶۸ / ۱ – ۲۲۶ که مقرر می‌دارد :

“بار- آن” (۲۰۰۰) نشان داد که افراد دارای سن و جنس متفاوت نیم‌رخ‌های بهره هیجانی متفاوتی دارند. هوش هیجانی حداقل تا سن میانسالی افزایش نشان می‌دهد. افراد در دهه ۴۰ و۵۰ بهره هیجانی بالاتری نسبت به جوان‌ترها و مسن‌ترها دارند.

حاجی‌زاده (۱۳۸۳)، به نقل از جک بلاک، زنان و مردان با هوش هیجانی بالا را چنین توصیف می‌کند:
مردان با هوش هیجانی بالا، در روابط اجتماعی؛ متعادل، شاد و سرزنده‌اند و در مقابل افکار نگران‌کننده یا ترس‌آور مقاوم‌اند. آنان ظرفیت بالایی برای تعهد و سرسپردگی برای مردم یا اهداف خود داشته، مسئولیت پذیر، دلسوز و با ملاحظه‌اند. چنین افرادی با خود، دیگران و اجتماع احساس راحتی دارند و از زندگی عاطفی غنی برخوردارند.

زنان باهوش هیجانی بالا، علاقه‌مندند که احساساتشان را مستقیما بیان کنند، راجع به خود مثبت فکر می‌کنند و مانند مردان هم گروه خود، اجتماعی و گروه‌گرا هستند. اینان شاد و آسوده خیال‌اند و به ندرت احساس نگرانی و گناه می‌کنند، زندگی برای آنان سرشار از معنا است و برای این‌که بتوانند شوخ طبع، خودانگیخته و ‌در مقابل‌ تجارب عاطفی پذیرا باشند، به قدر کافی با خود راحتند.
هوش هیجانی آگاهی از احساس و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیم‌های مناسب در زندگی و توانایی تحمل کردن ضربه‌های روحی و مهار آشفتگی‌های روحی است، توانایی پس راندن افسردگی و یاس در هنگام تفکر و امید داشتن است (گلمن به نقل از پارسا، ۱۳۸۲).

“بار- آن” هوش هیجانی را مشتمل بر۵ مؤلفه‌ می‌داند که با بهره گرفتن از پرسشنامه بهره هیجانی “بار- آن” سنجیده می‌شود و این ۵ مؤلفه‌ دارای ۱۵ خرده مقیاس است.

۲-۱۰ تعریف عملیاتی طلاق

« طلاق » اسمی برای تطلیق است یعنی از بین بردن قید و اصطلاح شرعی به معنای از بین بردن قید نکاح است . درکتب لغت ، برای واژه طلاق معنای گوناگونی گفته شده است مانند : رهایی ، آزاد کردن ، ترک کردن ، مثلاً گفته می شود : « طلقت القوم . قوم را ترک کردم » طلاق در اصطلاح شرعی عبارت است از « ازله قید النکاح بصیغه مخصوصه » طلاق ، گسستن و از بین بردن قید ازدواج با لفظ مخصوص است . ( صفایی ، ۱۳۶۰ )

بعضی از استادان حقوق فرانسه طلاق را این چنین تعریف کرده‌اند : طلاق قطع رابطه زناشویی به حکم دادگاه در زمان حیات زوجین ، به درخواست یکی از آن ها یا هر دو است . در حقوق امروز ایران طلاق ممکن است به حکم دادگاه یا بدون آن واقع شود و در تعریف آن می توان گفت ، طلاق عبارت است از انحلال نکاح دائم با شرایط خاص از جانب مرد یا نماینده او . ‌بنابرین‏ طلاق ویژه نکاح دائم است و انحلال نکاح منقطع از طریق بذل یا انقضا مدت صورت می‌گیرد . ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی در این باره می‌گوید : طلاق مخصوص عقد دائم است و زن ‌منقطع با انقضا مدت یا بذل آن از طرف شوهر از زوجیت خارج می شود .

از نظر ماهیت حقوقی ، در فقه اسلامی و قانون مدنی ، طلاق ایقاعی است که از سوی مرد یا نماینده او صادر می شود حتی در موردی که طلاق بر اساس قوانین زوجین که شرط یا انگیزه طلاق می‌باشد غیر از خود آن است و طلاق ، یعنی آخرین عملی که با اجرای صیغه تحقق می پذیرد و رابطه نکاح را منحل می‌کند ، در هر حال ، یک عمل حقوقی یک جانبه ( ایقاع ) است و ناشی از ارادۀ طرفین نمی باشد . ( همان )

۲-۱۱نظریات مرتبط با موضوع:

۲-۱۱-۱ نظریه های روان شناختی :

سه مکتب عمده نظریه روانشناختی – روانکاوی ، رفتاری ، وجودی ( existential ) نظریه های مهمی ‌در مورد علل اضطراب بیان کردند که هر یک از آن ها از نظر مفهومی و علمی در درمان بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی مزایایی دارند ( پورافکاری ۱۳۷۵ ) .

۲-۱۱-۲ نظریه های روانکاوی :

فروید اضطراب را هشداری برای الگو معرفی می‌کند که از فشار یک سائق نامقبول برای تظاهر اگاهانه و تخلیه خبر می‌دهد . اضطراب به عنوان یک هشدار ego را برای اقدامات دفاعی در مقابل فشارهای درونی تحریک می‌کند . اگر سطح اضطراب بالاتر از آنچه به عنوان هشدار لازم است برود ممکن است با شدت یک حمله هراس خودنمایی نماید ( پورافکاری ۱۳۷۵ )

فروید در نوشته ای خود بین سه نوع اضطراب تفاوت قائل شد :

۱- اضطراب عینی یا راحتی که هرکس بدان دچار می شود و مراد از آن توانایی پاسخدهی در برابر خطر واقعی در دنیای بیرونی است از نظر فروید این اضطراب هم منطقی است و هم با محرک ترس آور تناسب دارد . دوگونه دیگر اضطراب که مشکلات روانشناختی پدید می آورند با عناوین اضطراب اخلاقی و اضطراب روان رنجوری ( نوروتیک ) شناختی می‌شوند .

۲- اضطراب اخلاقی : مراد از اضطراب اخلاقی ، ترس از تنبیه است که از جانب فرا خود به خاطر ناتوانی در فرمانبرداری از معیارهای رایج و پیروی از رفتارهایی که به فرمان نهاد هستند اعمال می شود .

۳- اضطراب روان رنجوری : در اثر خطر تسلط نهاد بر خود ایجاد می شود که در نتیجه آن رفتارهای ناپسند اجتماعی تجلی می‌یابند . ( پژوهان ۱۳۷۸ ) .

آدلر نیز معتقد است که اضطراب ناشی از احساس حقارت است ، از نظر وی هر اختلال نوروزی از جمله اضطراب به منزله کوششی است برای رها کردن فرد از احساس حقارت نیل به احساس تفوق و برتری که در مواردی به حالت‌های جبرانی نامطلوب منتهی می شود . ( آتش پور و شفتی ۱۳۷۷ )

هورنای نیز معتقد است که اضطراب احساس تنهایی و در ماندگی کردن در دنیای خصومت آمیز است نوفرویدی ها عقیده دارند در اضطراب اولیه به هنگام تولد ، بلکه بعد ها در هنگامی که کودک متوجه وابستگی خود به والدینش می شود به وجود می‌آید . ناکامی بالقوه یا واقعی در ازای نیازهای وابستگی موجب اضطراب می شود . (( پژوهان ۱۳۷۸ ) .

اضطراب در روانکاوی ، بسته به ماهیت نتایج ترسناک به ۴ طبقه تقسیم می‌شوند :

اضطراب سوپر ایگو اضطراب اختگی ، اضطراب جدایی و اضطراب ایدیا تکانه ، چنین فرض می شود که به ناراحتی ابتدایی و نشر نوزاد به هنگام مغلوب شدن در مقابل نیازها و محرک هایی که خود هیچ کنترل بر آن ها ندارد پدید می اید . اضطراب جدایی به مرحله ای کمی دیرتر اما هنوز قبل از دوره ادیپال مربوط می‌گردد که در آن کودک از اینکه نتواند تکانه های خود را کنترل نموده و با معیارها و تقاضاهای والدین هماهنگ سازد نگران بوده و می ترسد که محبت آن ها را از دست بدهد یا از جانب آن ها رد می شود اضطراب سوپر ایگو نتیجه مستقیم رشد انتهایی سوپرایگو است که سپری شدن عقیده ادیپ و ظهور دوره پیش از بلوغ نهفتگی را خبر می‌دهد ( پورافکاری ، ۱۳۷۵ ) .

۲-۱۱-۳ نظریه های رفتاری:

۳- سرمایه ی فرهنگی^[۱۶]

یکی دیگر از مفاهیم نزدیک به سرمایه ی اجتماعی، سرمایه ی فرهنگی است. به تعبیر پیتربوردیو وقتی از سرمایه ی فرهنگی سخن می‌گوییم مجموعه‌ای از دانش‌ها و توانایی‌‌های شناختی را مد نظر قرار می‌دهیم که در شکل کالاها و ابزارهای فرهنگی متجلی می‌شود. در این معنا که بی شباهت به مفهوم سرمایه ی انسانی در نزد کلمن نیست. سرمایه ی فرهنگی تمام آن چیزی است که امروزه ما به ‌عنوان کالاهای فرهنگی می‌شناسیم. این کالاها صورتی از سرمایه ی فرهنگی هستند که بر روابط اجتماعی و ساختی شبکه پویا و کارآمد اجتماعی تاثیر می‌گذارند. صورت دیگر سرمایه ی فرهنگی خود را بیشتر در عادات و نگرش های افراد جامعه نمایان می‌سازد. در این معنا سرمایه ی فرهنگی، تمایلات، عادات و نگرش هایی را در بر می‌گیرد که استعداد استفاده از شرایط و توانایی‌های بالقوه را به افراد می‌دهد تا بر وجوه شناختی و معرفتی خود بیفزایند. تمام مهارت ها و آمادگی‌هایی را که می‌توان در محیط خانه و مدرسه به کودکان آموخت. مثل احساس مفید بودن، توانایی ابراز وجود و اظهار نظر و مهارت های دیگر از این دسته‌اند. ‌به این ترتیب در می‌یابیم که سرمایه اجتماعی کمک می‌کند تا پتانسیل‌ها و استعدادهایی که پراکنده و به صورت فردی در اختیار افراد جامعه است (یعنی همان سرمایه انسانی و فرهنگی) به شکل جمعی برای رفع مشکلات و معضلات موجود در مناسبات بین فردی به کار گرفته شود.(همان :۲۶).

دو تفاوت مهم سرمایه با دیگر سرمایه ها مانند سرمایه مادی و فیزیکی این است که این مشکل از سرمایه حاصل روابط و تعاملات اجتماعی مبتنی بر اعتماد و مشارکت اعضای ‌گروه‌های اجتماعی است و به شکل عینی و فیزیکی وجود ندارد و تفاوت دیگر اینکه از نظر کلمن سرمایه اجتماعی هر چه بیشتر مصرف شود افزایش خواهد یافت و درصورت عدم مصرف رو به کاهش و نابودی خواهد گذارد.(همان :۲۶).

۴-سرمایه اجتماعی^[۱۷]

– حاصل انباشت منابع بالقوه و یا بالفعلی(مانند تخصص ها و مهارت ها) است که مربوط به مالکیت یک شبکه با دوام از روابط کم و بیش نهادینه شده در بین افرادی است که با عضویت در یک گروه ایجاد می‌شود.

– «سرمایه اجتماعی در روابط میان افراد تجسم می‌یابد و موقعی سرمایه اجتماعی به وجود می‌آید که روابط میان افراد به شیوه‌ای دگرگون شود که کنش را تسهیل کند.» (کلمن ،۱۹۹۸)

– سرمایه اجتماعی در جریان اصلی جامعه‎شناسی آمریکایی بویژه در روایت کارکردگرایانه آن عبارت است از روابط دوجانبه، تعاملات و شبکه‎هایی که در میان ‌گروه‌های انسانی پدیدار می‎گردند و سطح اعتمادی که در میان گروه و جماعت خاصی به عنوان پیامد تعهدات و هنجارهایی پیوسته با ساختار اجتماعی یافت می‎شود.

– سرمایه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستم های اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه گردیده و موجب پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات می‌گردد یعنی فوکویاما سرمایه اجتماعی را به عنوان توانایی افراد برای کار با یکدیگر در جهت اهداف عمومی در گروه ها و سازمان‌آموزش‌ها تعریف می‎کند. (فوکویاما، ۱۹۹۹).

– از نظر رابرت پاتنام منظور از سرمایه اجتماعی، وجوه گوناگون سازمان‎های اجتماعی نظیر اعتماد، هنجار و شبکه‌آموزش‌ها ست که می‎توانند با ایجاد و تسهیل امکانات هماهنگ، کارایی جامعه را بهتر کنند.(ازکیا و غفاری، ۲۷۸:۱۳۸۷).

– بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را پدیده ای می‌داند که حاصل تاثیر نهادهای اجتماعی ، روابط انسانی و هنجارها بر روی کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است ‌و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تاثیر قابل توجهی براقتصاد و توسعه کشورهای مختلف دارد(شیخی، ۱۳۹۰).

سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی مفهومی است که تقریباً از دهه ۸۰ میلادی وارد متون توسعه اقتصادی، جامعه‎شناسی و سیاسی شده و یک مفهوم بین رشته‎ای است که در چند حوزه نظریه‎پردازان برجسته روی آن کار می‎کنند که از آن جمله می‎توان به کارهای افرادی چون جیمز کلمن، پیربوردیو، رابرت پاتنام و فرانسیس فوکویاما اشاره کرد.

تعاریف سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی واژه ای است که در سال‌های اخیر وارد حوزه علوم اجتماعی و اقتصاد گردیده و از این منظر دریچه تازه ای را در تحلیل و علت یابی مسائل اجتماعی و اقتصاد گشوده است. در این زمینه مطالعات وسیعی توسط صاحب نظران و دانشمندان این علوم صورت گرفته و نظریه پردازانی همچون بوردیو ، پاتنام ، کلمن، فوکویاما، لین، جاکوب، گلن لوری، بن پرات و بیکر تعاریف متعددی از سرمایه اجتماعی ارائه کرده‌اند که در ادامه به تفصیل شرح خواهیم داد(اندیشمند، ۱۳۸۸).

سرمایه اجتماعی از دیدگاه پیر بوردیو

بوردیو سه نوع سرمایه را شناسایی نمود؛ این اشکال سرمایه عبارت از شکل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بودند.شکل اقتصادی سرمایه بلافاصله قابل تبدیل به پول است مانند دارایی های منقول و ثابت یک سازمان. سرمایه فرهنگی، نوع دیگر سرمایه است که در یک سازمان وجود دارد مانند تحصیلات عالیه اعضای سازمان که این نوع سرمایه نیز در برخی موارد و تحت شرایطی قابل تبدیل به سرمایه اقتصادی است و سرانجام شکل دیگر سرمایه، سرمایه اجتماعی است که به ارتباطات و مشارکت اعضای یک سازمان توجه دارد و می‌تواند به عنوان ابزاری برای رسیدن به سرمایه های اقتصادی باشد (وینتر، ۲۰۰۰ به نقل از الوانی، ۱۳۸۵).

سرمایه اجتماعی از نظر بوردیو بر تعهدات و ارتباطات اجتماعی مبتنی است و خود او آن را چنین تعریف می‌کند: سرمایه اجتماعی انباشت منابع بالفعل و بالقوه ای است که مربوط به داشتن شبکه ای نسبتأ پایدار از روابط کم و بیش نهادی شده از آشنایی و شناخت متقابل است یا به عبارتی دیگر عضویت در یک گروه برای هر یک از اعضایش از طریق حمایت یک سرمایه جمعی، صلاحیتی فراهم می کندکه آنان را مستحق اعتبار به معانی مختلف کلمه می‌کند.( بوردیو، ۱۹۹۷، ص۵۱ ).

شاخصی که بوردیو برای سرمایه اجتماعی در نظرمی گیرد عضویت افراد در کلوپ ها است ‌بنابرین‏ از نظر بوردیو ایجاد و اثربخشی سرمایه اجتماعی بستگی به عضویت در یک گروه اجتماعی دارد که اعضای آن، مرزهای گروه را از طریق مبادله اشیاء و نهادها بنیان نهاده اند. این روابط ممکن است از طریق کاربرد یک نام مشترک( خانواده،ملت،انجمن،حزب) و مجموعه ای کانل از کنش ها برای نهادینه کردن، نظیر مبادلات مادی و نمادی تضمین شود. لازم به ذکر است که بوردیو سرمایه اجتماعی را ویژگی انحصاری نخبگان می‌داند که برای تامین موقعیت نسبی شان طراحی شده است و لذا او بر این باور بود که سرمایه اجتماعی فقط برای افراد مرفه مفید است(فیلد، ۲۰۰۱، ترجمه غفاری، ۱۳۸۸، ص۱۴).

از نظر بوردیو مقدار سرمایه اجتماعی در تملک هر عامل اجتماعی به دو امر وابسته است :

اول) اندازه شبکه ارتباطی که عامل اجتماعی به خوبی بتواند آن ها را بسیج نماید.

روش تحلیل آماری

در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار SPSS استفاده شد. داده ها در سطح آمار استنباطی بررسی شد و با بهره گرفتن از شیوه تحلیل مسیر به روش رگرسیون سلسله مراتبی به آزمودن مدل‌های مفروض پرداخته شد.

ملاحظات اخلاقی

بدیهی و کاملاً پذیرفتنی است که اخلاق حرفه ایی حکم می‌کند تا اطلاعات به دست آمده از این پژوهش در تمام مراحل آن محرمانه و محفوظ بماند. ‌به این منظور به دانش آموزان اطمینان داده شد که از اطلاعات فقط به منظور تحقیق و پژوهش استفاده می شود و اطلاعات آن ها کاملاً محرمانه می ماند در نهایت دانش آموزان با رضایت کامل حاضر به ‌پاسخ‌گویی‌ به سوالات شدند .

فصل چهارم

یافته های تحقیق

پس از جمع‌ آوری داده های خام پژوهش از طریق ارائه سه مقیاس اندازه گیری به آزمودنی‌ها در نمونه مورد مطالعه، در این فصل به تجزیه و تحلیل و بررسی اطلاعات به دست آمده می پردازیم. اطلاعات در دو سطح آماری توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در سطح توصیفی به گزارش میانگین، انحراف معیار متغیرهای مورد مطالعه و در سطح استنباطی به ماتریس همبستگی و آزمون مدل های مفروض با بهره گرفتن از آزمون آماری تحلیل مسیر پرداخته شد.

الف) داده های توصیفی

جدول ۴-۱ : میانگین و انحراف معیار متغیر بخشش و مؤلفه های آن ، الگوهای ارتباطی خانواده و عاطفه مثبت و منفی

انحراف معیار
میانگین
متغییرها

۷۶/۶

۳۱/۳۸

ارتباط مجدد و کنترل انتقام جویی

۰۴/۴

۵۰/۲۱

کنترل رنجش

۹۵/۳

۹۷/۱۹

درک واقع بینانه

۸۹/۱۰

۷۹/۷۹

بخشش

۲۳/۱۲

۸۱/۵۰

گفت و شنود

۹۳/۹

۵۷/۳۴

همنوایی

۶۱/۵

۷۳/۳۸

عاطفه مثبت

۵۲/۸

۸۲/۲۸

عاطفه منفی

ب- یافته های استنباطی

جدول ۴-۲ : ماتریس همبستگی بین عواطف و بخشش

متغیرها
۱
۲
۳
۴
۵
۶

۱- ارتباط مجدد

۱

۲- کنترل رنجش

^**۳۷/۰

۱

۳- درک واقع بینانه

^**۳۳/۰

۰۸/۰

۱

۴- بخشش

^**۸۸/۰

^**۶۳/۰

^**۶۰/۰

۱

۵- عاطفه مثبت

۰۱/-

۰۲/-

^*۱۳/۰

۰۳/۰

۱

۶-عاطفه منفی

^**۲۹/-

^**۴۶/-

^*۱۳/-

^**۴۰/-

۰۶/-

۱

۰۱/۰P≥** ۰۵/۰P≥ *

با توجه به ماتریس همبستگی ملاحظه می شود که :

مؤلفه‌ ی عاطفه مثبت با مؤلفه‌ ی درک واقع بینانه رابطه مثبت و معنادار و با مؤلفه های ارتباط مجدد، کنترل رنجش و متغیر بخشش رابطه ی معناداری مشاهده نشد.

مؤلفه ی عاطفی منفی با بخشش و مؤلفه های آن ( درک واقع بینانه، ارتباط مجدد، کنترل رنجش) رابطه منفی و معنادار دارد.

1. 1. -Argyle ↑

1. 1. Gordon- ↑

1. 1. ۱- Mccollough ↑

1. 1. ۲-Bradfild,Aquino ↑

1. 1. -Hargrave ↑

1. 1. -Boszormeny, Nagy,Krasner ↑

1. 1. – Shame/Rage ↑

1. 1. -Chacos ↑

1. 1. -Inmacy -Empathy ↑

1. 1. -Rumination ↑

1. 1. -Vengeance ↑

1. 1. Park ↑

1. 1. -Watson , Tellegen ↑

1. 1. -Billings ↑

1. 1. – Conversation , Conformity ↑

1. 1. ۱- Raye ↑

1. 1. ۲- Thompson ↑

1. 1. ۳-Doorn ↑

1. 1. – Baharodin ↑

1. 1. ۲-Dibalsio ↑

1. 1. ۳-Trainer ↑

1. 1. ۴-Hoyt , Larson , Koenigh , Thoresen ↑

1. 1. Positive & Negative Affect ↑

1. 1. Watson ,Clark,Tellegen ↑

1. 1. ۳-Family communicati on patterns ↑

1. 1. Ego ↑

1. 1. -Horwitz ↑

1. 1. -Denton,Martin ↑

1. 1. Ripley ↑

1. 1. – Recall of hurt۶-Empathy۷-Humility

      ۸-Act,Maintenance

      ۹-Brandsma ↑

1. 1. ۱- Baumeister,Summer,Ashlyn ↑

1. 1. ۲-Sapolsky ↑

1. 1. ۳-Waal ↑

1. 1. ۱-Rosbalt,Hanoon,Stoler,Finkl ↑

1. 1. ۱-Gordon , Bacum, Snyder ↑

1. 1. ۲-Mccollough,Fincham,Tsang ↑

1. 1. ۱-Malcolm , Greenberg ↑

1. 1. ۱-Wade ↑

1. 1. -Decision ↑

1. 1. – Work ↑

1. 1. – Deeping ↑

1. 1. – Dean Ornish ↑

1. 1. – Reed- ↑

1. 1. – Wad ↑

1. 1. – Rye ↑

1. 1. -Louskin ↑

1. 1. -Joanna North ↑

1. 1. – Wisconsin Modison ↑

1. 1. – Pietrini,Guazzelli.Basso,Jaf f &Grafman ↑

1. 1. -Seybold ,Hill , Neumann & Chi ↑

1. 1. Seligman ↑

1. 1. – Wertz, Chiu , Diener, Oishi ↑

1. 1. – Brummet ↑

1. 1. -Mineka ↑

1. 1. -Fowls ↑

1. 1. -Gray ↑

1. 1. -Wise , Ashby , lsen&Turken ↑

1. 1. – Bauman ↑

1. 1. – Assimilation ↑

1. 1. – Accommodation ↑

1. 1. Dorkhim- ↑

1. 1. ۱-Consensual ↑

1. 1. ۲-Pluralisic ↑

1. 1. ۳-Protective ↑

1. 1. ۴-Laisses-Faire ↑

1. 1. – Law, Chapman ↑

1. 1. – Kelly ↑

1. 1. Park ↑

1. 1. -Burnete ↑

1. 1. -Lavler ↑

1. 1. -Malcoim , Greenberg ↑

1. 1. Hoyt ↑

1. 1. – Ong.Orccut ↑

1. 1. – Lawter ., Piferi ↑

1. 1. – Hammond , Banks , Mattis ↑

1. 1. Mauger .perry ↑

1. 1. – Tangney ↑

1. 1. – Freedman , Enright ↑

1. 1. – Witvliet , Vanderlaan ↑

1. 1. Subkoviak ↑

1. 1. – Fitzgibons , Hunter ↑

1. 1. Kaufman ↑

1. 1. Forgiveness counseling ↑

1. 1. – Thompson ↑

1. 1. Bugay , Demir ↑

1. 1. – Ransely ↑

1. 1. -Dibalsiue ↑

1. 1. – Pargament ↑

1. 1. -Benke , Macdermid ↑

1. 1. Toussaint , Webb- ↑

1. 1. -Huang ↑

1. 1. -Koermer , Maki ↑

1. 1. – Gudykusnst , Nshide ↑

1. 1. – Sarason ↑

1. 1. – Zhang ↑

1. 1. – Howells -ROsenbaum ↑

۱-۹) تعاریف نظری و عملی واژه ها

نشانه های خطر (Danger Signs )

تعریف نظری: علایمی در کودک که بیان کننده احتمال وجود عفونت باکتریال (مشکل جدی) در وی می‌باشد که شامل تنفس تند، تشنج،استفراغ مکرر و غیره می‌باشد(۲).

تعریف عملی: علایمی در کودک که نشانه هشدار به حساب می‌آیند مثل تنفس تند، سیانوز، رنگ پریدگی و غیره.

تنفس تند (Fast breathing)

تعریف نظری: اگر تعداد تنفس کودک کمتر از دو ماه۶۰ بار و بیشتر در دقیقه، کودک دو ماهه تا دوازده ماهه ۵۰ بار و بیشتر،کودک دوازده ماهه تا پنج ساله۴۰ بار و بیشتر باشد نشان دهنده تنفس تند می‌باشد(۲).

تعریف عملی: تعداد تنفس کودک در دقیقه بیش از حد معمول.

عفونت های حادتنفسی (Acute Respiratory Infection)

تعریف نظری : عفونت‌های که باعث آماس در هر جای دستگاه تنفس از بینی تا حبابچه‌های ریه می‌شوند و بسته به محل عفونت، عفونت‌های حاد تنفسی فوقانی و تحتانی را شامل می‌شود(۶).

تعریف عملی: بیماری‌هایی که دستگاه تنفسی از بینی تا ریه ها را درگیر می‌کنند و با علایمی مثل سرفه، تنفس صدادار و غیره در کودک ایجاد می‌کند .

اسهال Diarrhea) (

تعریف نظری : به دفع سه بار یا بیشتر مدفوع آبکی و یا شل در۲۴ساعت گفته می شود(۱۰).

تعریف عملی: مدفوع شل و آبکی که در صورت تداوم کودک را دچارکم آبی کند.

تب Fever) (

تعریف نظری : اگر درجه حرارت زیر بغلی فرد بیش از ۳۷درجه سانتیگراد باشد تب محسوب می‌شود(۲).

تعریف عملی: احساس داغی یا درجه حرارت بیش از ۳۷درجه زیر بغل در کودک.

تشنج (Convulsion)

تعریف نظری : تخلیه الکتریکی زیاد و غیر طبیعی در ناحیه‌ای از مغز را تشنج گویند(۸).

تعریف عملی: در این پژوهش منظور از تشنج ایجاد هر یک از علایم مانند حرکات پرشی اندام‌ها و یا عدم هوشیاری در کودک، بالارفتن چشم ها وکبودی صورت مورد نظر می‌باشد.

مانا

مخفف مراقبت‌های ادغام یافته ناخوشی‌های اطفال می‌باشد(۲).

مدل اعتقاد بهداشتی ( Health Belief Model)

مدل اعتقاد بهداشتی مدل رفتاری –بهداشتی جامعی است که بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ میلادی به وسیله گروهی از روانشناسان اجتماعی به دلیل عدم پذیرش مسایل بهداشتی توسط مردم وبرای رسیدن به هدف آموزش بهداشت یعنی تغییر رفتار طراحی وارائه گردیده است (۲۷). این مدل برای تنظیم چهارچوب کلی موضوع مورد مطالعه است که بررسی را در جهت جواب به سوالات آن هدایت می‌کند و زمینه مداخله‌های رفتاری را در بررسی برای جستجوی اطلاعات ، علاقه مند شدن و انگیزش به سمت تصمیم گیری جهت اتخاذ رفتارهای پیشگیری کننده فراهم می‌کند (۲۹،۲۸).

حساسیت درک شده ( Perceived Susceptibility)

تعریف نظری: درک فرد از احتمال تجربه وضعیتی که ممکن است سلامتیش را تحت تاثیر قرار دهد و او را مستعد بیماری سازد(۲۹،۲۸).

تعریف عملی: درک مادر در خصوص نشانه های خطر و احتمال بروز نشانه های خطر درکودک خود.

شدت درک شده ( Perceived Severity)

تعریف نظری: اعتقاداتی که فرد اثرات یک بیماری یا وضعیت بغرنج را بر خود و امور مربوط به خود احساس می‌کند(۲۹،۲۸).

تعریف عملی: درک مادر از عوارض ناشی از عدم مراقبت از نشانه های خطر در کودک .

منافع درک شده (Perceived Benefit)

تعریف نظری : اعتقاد و درک درباره مفید بودن اقدام جهت کاهش خطر بیماری یا درک فواید حاصل از انجام یک اقدام بهداشتی(۲۹،۲۸).

تعریف عملی: تجزیه و تحلیل فواید حاصل از مراقبت از نشانه های خطر در کودک از طریق بالا رفتن میزان آگاهی و تهدید درک شده نسبت به مشکل مورد نظر.

موانع درک شده ( Perceived Barrier)

تعریف نظری: عواملی که مانع از انجام رفتار بهداشتی می‌شوند به گونه‌ای که علی رغم آن که فرد معتقد است با انجام رفتارهای بهداشتی مزایای مفیدی به دست می آورد ممکن است عمل اتخاذ نشود که این به خاطر موانع بالقوه منفی می‌باشد(۲۹،۲۸).

تعریف عملی: آنچه که مانع انجام مراقبت از نشانه های خطر درکودک توسط مادر می‌شود.

راهنماهای عمل ( Cues to action)

تعریف نظری: محرک­هایی که از درون یا بیرون بر فرد اثر گذاشته و سبب می‌شوند تا فرد با توجه به سطوح حساسیت، شدت، منافع و موانع درک شده رفتارهای پیشگیری کننده مطلوب را اتخاذ نمایند(۲۹،۲۸).

تعریف عملی: در این مطالعه منظور از راهنماهای عمل خارجی شامل دوستان و آشنایان، افراد خانواده، پزشک، پرسنل بهداشتی و درمانی ،کتاب و مجله، رسانه های جمعی و غیره می‌باشد و منظور از راهنماهای عمل داخلی شامل ترس از عوارض ناشی از عدم مراقبت از نشانه های خطر، آرامش درونی ناشی از اقدامات مناسب در خصوص نشانه های خطر و غیره می‌باشد.

خودکارآمدی (Self Efficacy)

تعریف نظری : اطمینان فرد به توانایی خود در پیگیری یک رفتار(۲۲).

تعریف عملی : باور مادر از توانایی خود در خصوص مراقبت ازن شانه های خطر در کودک.

آگاهی ( Knowledge)

تعریف نظری: تحصیل و جمع‌ آوری اطلاعات در مغز به منظور استفاده از آن ها و یا ضبط این اطلاعات آگاهی نامیده می شود(۲۹).

تعریف عملی : میزان اطلاع و دانش مادر در خصوص نشانه های خطر در کودک و مراقبت از آن ها که با توجه به پاسخ سوالات پرسشنامه مورد سنجش قرار می‌گیرد.

آموزش بهداشت ( Health Education)

تعریف نظری : تلفیق انواع تجربه های یادگیری طرح شده که اجرای داوطلبانه رفتار منجر به سلامتی را تسهیل می‌کند (۲۸).

تعریف عملی: افزایش سطح آگاهی و نگرش مادران جهت عملکرد مناسب در خصوص مراقبت از نشانه های خطر در کودک.

رفتار مادر در خصوص نشانه های خطر در کودک

تعریف نظری: مادر کودک دارای نشانه خطر را در زمان مناسب نزد پرسنل آموزش دیده ببرد(۲).

تعریف عملی: مادر بتواند نشانه های خطر در کودک را تشخیص داده و او را به موقع نزد پزشک (مراکز بهداشتی و درمانی) برده و طبق دستور آنان عمل نماید(مراقبت).

فصل دوم

مروری

بر

تحقیقات گذشته

۲-۱) مطالعات انجام گرفته داخلی

شهرکی واحد و همکاران(۱۳۸۶)پژوهشی با عنوان” علل مرگ و میرکودکان ۵۹-۱ ماهه شهرستان زابل” به صورت توصیفی- تحلیلی و گذشته نگر بر روی ۹۳ کودک ۵۹- ۱ماهه به روش سرشماری انجام دادند، ابزار مورد استفاده در این مطالعه چک لیست‌های مرگ و میرکودکان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی بود، نتایج این پژوهش نشان داد که مرگ ناشی از بیماری‌های تنفسی۳/۱۸ درصد و بیماری‌های دستگاه گوارش ۲/۱۵ درصد بود و ۷۶ درصد علل عدم بهبود کودک نیز به دلیل حساس نبودن والدین به نشانه های خطر بیماری‌ها و تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی بوده است(۱).