داده های مربوط به این پژوهش مربوط به دوره زمانی بهار تا پاییز سال ۹۳ می باشد.
۱-۸) تعریف اصطلاحات و واژگان
۱-۸-۱) تعاریف نظری
پذیرش ارتباط با مشتری^[۱] CRM : پذیرش راهبردی است برای جمع آوری نیازها و رفتارهای تجاری مشتریان تا به ایجاد روابطی قویتر با آنها منجر شود. درنهایت رابطه قوی با مشتریان مهمترین رمز موفقیت هرکسب وکاراست ( انگوین و همکاران، ۲۰۰۷). مدیریت ارتباط با مشتری واژه ای برای مجموعه متدولوژی ها، فرایندها، نرم افزار و سیستم هایی است که به موسسات و شرکت ها در مدیریت موثر و سازمان یافته ارتباط با مشتریان کمک می کند(برنت و همکاران، ۲۰۰۲). مدیریت ارتباط با مشتری یک استراتژی جامع و فرایندی که سازمان را قادر به شناسائی، جذب، حفظ و پرورش مشتریان سودآور از طریق ایجاد و حفظ روابط بلندمدت ممکن می سازد(سین و همکاران، ۲۰۰۵). فرایند کلی ایجاد و حفظ ارتباطات سودمند با مشتری به وسیله ارائه ارزشهای مورد نظر مشتریان کلیدی و جلب رضایت آنهاست (کوتلر و همکاران، ۲۰۱۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نگرش های نوآورانه : تمرینی ساختاریافته برای برانگیختن رویکردهای خلاق به موضوعات و فرایند ها می باشد. این حیطه را می توان در زیر حیطه های مزیت های نسبی مدیریت ارتباط با مشتری، سازگاری، پیچیدگی، آزمون پذیری و قابلیت رویت پذیری نوآوری مد نظر خلاصه نمود.
عوامل سازمانی: به مجموعه عواملی تلقی می شود که به خصوصیات و ویژگی های درون سازمانی مربوط می باشد. خصوصیاتی نظیرنگرش سازمان به ایجاد تغییرات، بازارگرایی، نوآوری گرایی وفرهنگ سازمانی.
عوامل محیطی : این عوامل مجموعه ای از عوامل خارجی تاثیرگذار بر عملکرد سازمانی می باشند. عواملی همچون قابلیت دسترسی درک شده از راه حل های فن آوری اطلاعات و شدت رقابت.
استفاده از اطلاعات : امروزه با پیشرفت تکنولوژی های ثبت و فراخوانی اطلاعات، سازمان هایی در جذب و حفظ مشتریان موفق تر هستند که از این پتانسیل به درستی استفاده نمایند. اطلاعات مشتریان در شناخت تمایلات و نیازهای مشتریان بسیار سودمند می باشد.
اثرات پذیرش مدیریت ارتباط با مشتری: جنبه های مختلف نتایج پذیرش ارتباط با مشتری می باشد. این اثرات را می توان در سه زیر حیطه اثرات بر مشتریان، اثرات بر کارکنان و اثرات بر عملکرد تجاری سازمان دسته بندی نمود.
مشتریان: در فرهنگ بازار، مشترى فردى است که توانایى و استعداد خرید کالا و یا خدمتى را داشته باشد، که این توانایى و استعداد به صورت توأم در فرد بروز کرده و انتخاب و عمل خرید انجام مى پذیرد. در این فرهنگ و دیدگاه مشترى فرد هوشمند و دانایى است که درباره تأمین نیازهاى خود به خوبى مطالعه و بررسى مى کند و باارزش گذارى و درنظر گرفتن امکانات و استعداد خود به انتخاب مى پردازد. خدمت به مشتریان شامل کلیه اموری است که سازمان به منظور جلب رضایت مشتریان و کمک به آن‌ها برای دریافت بیشترین ارزش از خدماتی که خریداری کرده‌اند انجام می‌دهد. این تعریف جامع همه چیز را در بر می‌گیرد. هر چیزی که اضافه بر خدمت هسته‌ای عرضه و موجب تفکیک آن از خدمات رقبا می‌شود خدمت به مشتریان محسوب می‌گردد (ونوس و همکاران ،۱۳۸۳) . میزان اثر پذیرش مدیریت ارتباط با مشتری را بر روی مشتریان می توان با شاخص های رضایت مشتری و حفظ مشتری سنجید.
کارکنان: به ارائه دهندگان خدمات در سازمان گفته می شود که با تخصص های مختلف و در سطوح تحصیلی و پستی متفاوت مسئولیت ارائه خدمات به مشتریان را بر عهده دارند. میزان اثر را بر روی کارکنان از روی درجه رضایت شغلی و میزان تعهدی که به سازمان دارند، می توان سنجید.
عملکرد تجاری: یا عملکرد کسب و کار شامل بازخورد یا سود، حاشیه سود و بازگشت سرمایه در مقایسه با رقبا است(دیواندری و همکاران،۱۳۸۷).
۱-۸-۲) تعاریف عملیاتی
سطوح مشارکت و تعامل با CRM : در این تحقیق میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان از مقیاس اندازه گیری سطوح تعامل در سوالات ۱ تا ۱۸ بخش اول پرسشنامه کسب نموده اند.
نگرش های نوآورانه : این حیطه که شامل زیر حیطه های زیر می باشد، امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به نگرش های کلی سازمان نسبت به نوآوری داده اند.
مزیت های نسبی مدیریت ارتباط با مشتری : نخستین زیر حیطه از نگرش های می باشد که میزان آن از جمع امتیازاتی که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به گویه های ۱ تا ۵ داده اند محاسبه می گردد.
سازگاری : این حیطه به سنجش میزان سازگاری نوآوری جدید ( که همان CRM می باشد) با ارزش ها و تجربیات قبلی سازمان می پردازد. یعنی امتیازی که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به میزان سازگاری اصول مدیریت ارتباط با مشتری با اصول قبلی جاری در سازمان می دهند که توسط گویه های ۶ تا ۸ پرسشنامه سنجیده می شود.
پیچیدگی: سنجش میزان سختی فهم و بکارگیری نوآوری توسط گویه های ۹ تا ۱۱ پرسشنامه می باشد
آزمون پذیری: بنا به گفته راجرز (۱۹۶۲) آزمون پذیری یک نوآوری را می توان براساس اینکه تا چه حد قابل چک کردن و آزمون می باشد به صورت درجه بندی تعریف نمود. که در پژوهش حاضر این مولفه با دو گویه زیر سنجیده شده است.
رویت پذیری: آخرین حیطه ی زیر مجموعه از گرایش های نوآورانه مربوط به میزان رویت پذیری نوآوری می باشد. در تحقیق حاضر امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به میزان دیدن مزایای مدیریت ارتباط با مشتری در سایر شرکت ها و کمپانی های بکارگیرنده آن نوآوری داده اند.
عوامل محیطی : این حیطه که شامل زیر حیطه های زیر می باشد، امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به عوامل محیطی تاثیرگذار بر سطوح پذیرش و تعامل با CRM داده اند.
دسترسی به فن آوری اطلاعات : گویه های ۱۵ تا ۱۸ مربوط به امتیازی می باشد که نتیجه دیدگاه کارکنان به درک و قبول سودمندی تکنیک های ارتباطی و مدیریت دانش از طریق فن آوری های جدید می باشد.
شدت رقابت : با بهره گرفتن از گویه های ۱۹ تا ۲۴ نظر کارکنان نسبت به شدت رقابت بانک سنجیده شده است.
عوامل سازمانی : این حیطه که شامل زیر حیطه های زیر می باشد، امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به عوامل درون سازمانی تاثیرگذار بر سطوح پذیرش و تعامل با CRM داده اند.
نگرش نسبت به تغییر : در این پژوهش میزان نگرش سازمان نسبت به تغییرات میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان از گویه های ۲۵ تا ۲۹ کسب نموده اند.
بازارگرایی : در این تحقیق بازارگرایی عبارت است از میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری بازارگرایی در سوالات ۳۰ تا ۴۳ تخصیص داده اند..
نوآوری گرایی : در این تحقیق نوآوری گرایی عبارت است از میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری نوآوری گرایی در سوالات ۴۴ تا ۴۶ تخصیص داده اند..
فرهنگ سازمانی: در این تحقیق فرهنگ سازمانی عبارت است از میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری فرهنگ سازمانی در سوالات ۴۷ تا ۵۱ تخصیص داده اند.
استفاده از اطلاعات : در این پژوهش میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری سنجش مقدار استفاده از اطلاعات مشتریان از گویه های ۵۲ تا۵۸ کسب می نمایند.
اثرات بر مشتریان : در این پژوهش میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری سنجش اثرات پذیرش مدیریت ارتباط با مشتری بر روی مشتریان به ۳ گویه ی اول، بخش سوم پرسشنامه تخصیص داده اند.
اثرات بر کارکنان : در این پژوهش میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری سنجش اثرات پذیرش مدیریت ارتباط با مشتری بر روی کارکنان به ۴ گویه ی دوم، بخش سوم پرسشنامه تخصیص داده اند.
اثرات بر عملکرد تجاری : در این پژوهش میزان امتیازی است که کارکنان بانک حکمت ایرانیان به مقیاس اندازه گیری سنجش اثرات پذیرش مدیریت ارتباط با مشتری بر روی عملکرد تجاری بانک، به ۴ گویه آخر، بخش سوم پرسشنامه تخصیص داده اند.
۱-۹) مراحل اجرایی تحقیق
ارائه راهکارها و پیشنهادات اجرایی
تحلیل داده ها
تنظیم وتلخیص داده ها
انجام مطالعات میدانی
تعیین شیوه و ابزار
جمع آوری داده ها
انتخاب نمونه
شناسایی عوامل تاثیر گذار بر مدیریت روابط با مشتری
بررسی ادبیات موضوع
تدوین فرضیه ها، شاخصها و پرسشنامه
شکل(۱-۲) . مدل اجرایی تحقیق
فصل دوم: مروری بر ادبیات و پیشینه ی تحقیق
مطالب این فصل در سه بخش تنظیم شده است. در بخش اول ادبیات نظری تحقیق را مرور خواهیم نمود، در بخش دوم پیشینه ی داخلی و خارجی پژوهش را بیان می نماییم و در بخش سوم مدل مفهومی تحقیق را ارائه خواهیم داد.
۲-۱) بخش اول: مروری بر ادبیات تحقیق
همان گونه که در فصل اول اشاره شد CRM یک رویکرد مهم است که می تواند در یک شرکت، موسسه یا بانک مجری اهداف مهمی را در خصوص مشتریان سود آور منجر گردد و پیروزی موسسه مجری را در عرصه رقابت با رقبای تجاری خود را به ارمغان آورد.
در اصل CRM روی مشتریان سودآور و مشتریان بلند مدت برنامه ریزی می کند. نتایج حاصل از CRM هم به نفع موسسه مجری و هم به نفع این گونه مشتریان است و این موضوع نیازمند جریان ساماندهی و رایانه ای کردن دانش کارمندان درباره مشتریان است. زیرا ارتباط کارمند با مشتری به طور معمول نیازمند به یاد داشتم نیازها، رفتار، سلائق و ترجیحات ایشان در تجارت معمولشان است.

۸۶/۰

پسآزمون

اضطراب حالت

آزمایش
کنترل

۹
۹

۴۴/۷
۵۶/۱۱

۰۰/۲۲

۶۳/۱-

۱۱/.

در جدول ۴-۹ نتایج آزمون ناپارامتریک یومنویتنی برای مقایسهی اضطراب صفت در پیشآزمون و پسآزمون آورده شده است. براساس این نتایج، فرض صفر مورد تأیید قرار گرفت و نتیجه گرفته میشود که بین گروه آزمایش و کنترل در مرحلهی پسآزمون تفاوت معناداری وجود ندارد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

فصل پنجم
بحث و نتیجهگیری
۵-۱ مقدمه
از آنجا که هر پژوهشی به دنبال پاسخگویی به سوالات و فرضیه های مطرح شده در آن و مرتبط کردن نتایج بهدست آمده با نتایج تحقیقات قبلی است تا از این طریق بتواند نقشی در پیشبرد اهداف تعیین شده در آن زمینهی علمی داشته باشد در این بخش، اول به بررسی فرضیه های پژوهشی پرداخته میشود، سپس نتایج بهدست آمده در این پژوهش با نتایج تحقیقات مرتبط با موضوع این تحقیق مورد مقایسه قرار میگیرد و در پایان نیز در مورد هر فرضیه به صورت جداگانه بحث میشود. محققان در پژوهشهای مختلفی که انجام میدهند با محدودیتها و موانعی در کار خود مواجه میشوند، علاوه بر این، بر اساس پژوهش خود به یافته های جدیدی دست پیدا میکنند که میتوانند این یافتهها را به عنوان پیشنهادهای پژوهشی وکاربردی جهت استفاده پژوهشگران و مسؤولان ارائه نماید. محدودیتها و پیشنهادهای کاربردی و پژوهشی این تحقیق به ترتیب ذکر شده، بعد از بررسی نتایج آورده میشود.
۵-۲ بررسی نتایج
۵-۲-۱ بررسی فرضیه پژوهشی اول: لمسدرمانی شدت علایم بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر را کاهش میدهد.
برای بررسی و آزمون این فرضیه از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده شد. بدین منظور پس از اجرای پیشآزمون و پسآزمون در گروه های آزمایش و کنترل، دادههایی که از این دو گروه (گروه آزمایش و گروه کنترل) به دست آمد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به یافته های پژوهش که در جدول ۴-۸ آورده شده، میتوان گفت که استفاده از لمسدرمانی در کاهش علایم بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر مؤثر بوده است. بنابراین فرضیه پژوهشی اول مبنی بر اینکه لمسدرمانی شدت علایم بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر را کاهش میدهد، تأیید شد.
از آنجایی که درد، اضطراب و اسپاسم عضلانی از نشانه های اصلی سندرم رودهی تحریکپذیر است (هاریسون، ۲۰۰۸) میتوان پژوهشهای را که در ادامه ذکر میشوند به عنوان پژوهشهای همسو با این پژوهش در نظر گرفت. درد یکی از علایم کلیدی و اساسی این سندرم است، در پژوهش حاضر لمسدرمانی باعث کاهش درد به عنوان یک علامت در این بیماران شده است که با پژوهشهای ذیل که که تأثیر لمسدرمانی را بر درد مورد تأیید قرار دادهاند، همخوان است؛ کلر و بزدک، ۱۹۸۶؛ میهن،۱۹۹۰؛ بارتینگتن، ۱۹۹۴؛ (به نقل از میهن، ۱۹۹۸)، ترنر، کلارک و ویلیامز ،۱۹۹۸؛ لین، تیلور و فان، ۱۹۹۸؛ لسکوویتز^[۲۶۱]، ۲۰۰۰؛ مونرو^[۲۶۲]، ۲۰۰۷؛ هانلی، ۲۰۰۸؛ حضرتی و همکاران (۲۰۰۸)؛ مککورمک، ۲۰۰۹؛ مروستی، ۱۳۷۲؛ الوندی، ۱۳۷۴؛ عاقبتی، محمدی و پوراسمعیل، ۱۳۸۶.
یکی از موضوعاتی که در مورد نحوهی تأثیر لمس درمانی بر کاهش درد مطرح است کاهش درد از طریق کاهش دادن اضطراب این بیماران است، که از پژوهشهای تأیید کنندهی این موضوع میتوان به تحقیقات، کلر و بزدک ۱۹۸۶؛ میهن، ۱۹۹۰ و بارینگتن، ۱۹۹۴؛ اشاره کرد که در بررسیهای خود به این نتیجه رسیدند که لمسدرمانی از طریق کاهش اضطراب باعث کاهش درد آزمودنیها میشود (به نقل از میهن، ۱۹۹۸). علاوه بر کاهش درد از دلایل مهم و اساسی دیگری که که میتوان برای اثر لمسدرمانی بر کاهش درد بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر ذکر کرد ایجاد آرامش و انبساط عضلانی و عروقی است. از آنجا که یکی از دلایل مطرح شده برای ایجاد درد در بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر اسپاسم عضلانی و عروقی و نرسیدن خون و اکسیژن کافی به بافتها و اعصاب و در نتیجه ایجاد درد است، لمسدرمانی میتواند از طریق انبساط عضلانی و عروقی باعث رسیدن خون و اکسیژن کافی به اعصاب و بافتها و برداشتن فشار بافتهای جانبی از روی اعصاب و در نتیجه کاهش درد شود.
با توجه به اینکه یکی از مهمترین اثرات لمسدرمانی ایجاد آرامش و انبساط عضلانی (هانلی، ۲۰۰۸) است وکونز و کریگر (۲۰۰۴) نیز در پژوهشهای خود به این نتیجه رسیدند که بیشترین تأثیر لمسدرمانی ایجاد پاسخ سریع آرامش در ۲ تا ۵ دقیقه پس از شروع لمسدرمانی است، نتایج این مطالعه با پژوهشهای، حضرتی و همکاران، ۱۳۸۵ و صولتی و همکاران، ۱۳۸۸ نیز همسو است، زیرا این پژوهشگران در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که اجرای آرامسازی و ایجاد آرامش در بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر موجب کاهش علایم جسمی و روانشناختی آنها میشود. کاهش علایم این سندرم را در این پژوهش از طریق کاهش اضطراب آزمودنیها نیز میتوان تبیین کرد. اغلب پژوهشهایی که در زمینهی بررسی رابطه بین شدت علایم سندرم رودهی تحریکپذیر و عامل اضطراب انجام شده بیانگر این موضوع است که یک رابطه خطی و مستقیم بین علایم این سندرم و اضطراب وجود دارد. از جملهی این پژوهشها میتوان به مطالعهی جورت و همکاران (۲۰۰۵) اشاره کرد که نشان داد در ۴۰% مبتلایان به سندرم رودهی تحریکپذیر رابطه مستقیمی بین مشکلات روانی و علایم گوارشی روزانهشان وجود دارد، به گونهای که علایم گوارشی آنها بهبود نمییافت مگر آنکه عامل استرسزا برطرف میشد. همچنین نقش اضطراب و فشار روانی را در ایجاد و تشدید درد نمیتوان نادیده گرفت، اضطراب آستانه درد را پایین میآورد و بنابراین، فرد مضطرب، نسبت به فرد عادی درد بیشتری را احساس میکند (کین^[۲۶۳]، ۲۰۰۰). با توجه به مطالب بیان شده، نتایج این پژوهش با پژوهشهایی که تأثیر مثبت لمسدرمانی را بر اضطراب مورد تأیید قرار داده بودند نیز همخوان است که میتوان به پژوهشهای، کوئین، ۱۹۸۹؛ کرامر، ۱۹۹۰؛ سیگمینتون و لاینگ، ۱۹۹۳؛ جین و تای، ۱۹۹۴؛ اولسن و اسنید، ۱۹۹۵؛ جین و تای، ۱۹۹۶؛ کوکس و هایس، ۱۹۹۷؛ لین، تیلور و فان، ۱۹۹۸؛ ترنر، کلارک و ویلیامز، ۱۹۹۸؛ آیرلند، ۱۹۹۸؛ کمپر، کلی و اریکا، ۲۰۰۴؛ گومز، داسیلوا و آراجو، ۲۰۰۷؛ ذولفقاری، حضرتی و سامه، ۲۰۰۷؛ الوندی، ۱۳۷۴؛ ذولفقاری و احمدی (۱۳۸۲)؛ روانیپور، ۱۳۸۷؛ اشاره کرد.
از دلایل اساسی تأثیر مثبت لمسدرمانی بر کاهش علایم سندرم رودهی تحریکپذیر در این پژوهش میتوان به اثرگذاری این درمان بر روی تعدادی از علایم کلیدی این سندرم مانند، درد، اضطراب و تنیدگی و انقباض و اسپاسم عضلانی و تعدادی از علایم خارج از دستگاه گوارش مثل سردرد، اختلالات عضلانی- اسکلتی و کمردرد؛ اشاره کرد. همان طور که در مطالب قبلی مطرح شد درد یکی از همراههای همیشگی سندرم رودهی تحریکپذیر است که در بیشتر موارد بلافاصله بعد از خوردن غذا شروع میشود و میتواند شروع کنندهی سایر علایم همراه با این سندرم باشد. در این پژوهش قابل پیشبینی بود که کاهش درد منجر به کاهش دیگر علایم این سندرم نیز بشود. اضطراب نیز از جمله علایم روانی همراه با این سندرم است که در پژوهشهای مختلف به عنوان تشدیدکننده علایم این سندرم ذکر شده است و این موضوع نیز قابل پیشبینی و تبیین است که با کاهش اضطراب توسط لمسدرمانی ( که در پژوهشهای مختلف نیز این اثرگذاری تأیید شده ) نشانه های این سندرم نیز کاهش یابد. لمسدرمانی همچنین از طریق ایجاد آرامش و انبساط عضلانی میتواند بر روی علایم سندرم رودهی تحریکپذیر تأثیر مثبتی داشته باشد.
۵-۲-۲ بررسی فرضیه پژوهشی دوم: لمسدرمانی سطح اضطراب بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر را کاهش میدهد.
۵-۲-۲-۱ بخش اول فرضیه دوم: لمسدرمانی اضطراب حالت بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر را کاهش میدهد.
برای بررسی این فرضیه از آزمون ناپارامتریک یومنویتنی استفاده شد. بدین منظور پس از اجرای پیشآزمون و پسآزمون در گروه آزمایش و کنترل، دادههایی که از این دو گروه (گروه آزمایش و گروه کنترل) به دست آمد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به یافته های پژوهش که در جدول ۴-۹ آورده شده، میتوان گفت که لمسدرمانی در کاهش اضطراب حالت بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر مؤثر بوده است. بنابراین بخش اول این فرضیه مبنی بر اینکه لمسدرمانی اضطراب حالت آزمودنیها را کاهش میدهد، تأیید شد.
نتایج این پژوهش با تحقیقاتی همسو بود، از جمله آنها میتوان به؛ کوئین، ۱۹۸۴؛ اولسن و همکاران، ۱۹۹۲؛ جین و تای، ۱۹۹۴؛ اولسن و اسنید، ۱۹۹۵؛ کوکس و هایس، ۱۹۹۷؛ آیرلند، ۱۹۹۸؛ ترنر، کلارک و ویلیامز، ۱۹۹۸؛ گومز، داسیلوا و آراجو، ۲۰۰۷؛ ذولفقاری، حضرتی و سامه، ۲۰۰۷، هانلی، ۲۰۰۸؛ ظفرنیا، ۱۳۸۳؛ روانیپور، ۱۳۸۷، اشاره کرد. این پژوهشگران بر این عقیده هستند که لمسدرمانی با برطرفکردن تنش جسمانی و ایجاد حالت آرامش تأثیر قابل توجهی بر کاهش اضطراب حالت آزمودنیها دارد. همچنین کونز و کریگر (۲۰۰۴) در پژوهشهای خود به این نتیجه رسیدند که بیشترین تأثیر لمسدرمانی ایجاد پاسخ سریع آرامش در ۲ تا ۴ دقیقه پس از شروع لمسدرمانی است. بنابراین به نظر میرسد که بهترین زمان برای بررسی تأثیر لمسدرمانی بر اضطراب حالت آزمودنیها، در حین مداخله یا بلافاصله پس از اتمام مداخله باشد. در این پژوهش نیز اضطراب حالت آزمودنیها بلافاصله بعد از اجرای این روش اندازه گیری شد و تأثیر مثبت این روش بر روی اضطراب حالت تأیید شد.
نتایج این پژوهش با مطالعهی جین و تای (۱۹۹۴) نیز همسو بوده است. این پژوهشگران در مطالعهی خود به بررسی تأثیر لمسدرمانی و آرمیدگی عضلانی بر کاهش اضطراب پرداختند. نتایج این بررسی نشان داد که هر دو روش باعث کاهش اضطراب آزمودنیها شده است. آنها معتقد بودند که این روش های درمانی از طریق تأثیرگذاری بر علایم جسمانی فیزیولوژیکی اضطراب و برطرف نمودن تنشهای جسمانی، عملکرد مشابهی در کاهش اضطراب و ایجاد آرامش دارند.
همانگونه که در بخش مربوط به پیشینه و تحقیقات صورت گرفته در این زمینه نیز اشاره شد، یکی از اثرات قابل پیشبینی و تأیید شدهی لمسدرمانی کاهش ضربان نبض و بهبود جریان خونرسانی به عضلات است که همهی این عوامل میتواند به سرعت باعث ایجاد آرامش و کاهش اضطراب در فرد شوند. میهن (۱۹۹۸) نیز در پژوهشهای خود به این نتیجه رسید که لمسدرمانی با ایجاد آرامش، تنفس عمیقتر و کاهش تنش عضلانی باعث کاهش سریع اضطراب بیمار میشود (روت و کراون، ۲۰۰۰؛ به نقل از مستوفی، ۱۳۸۶). از نکات دیگری که در مورد تأثیر لمسدرمانی بر اضطراب حالت آزمودنی باید به آن توجه شود، این است که لمس درمانی در کمترین حالت اثر خود، شامل اجرای مراحل اولیه و ابتدایی آرامسازی است که تأثیر آن در پژوهشهای مختلف بر اضطراب حالت آزمودنیها مورد تأیید قرار گرفته است.
۵-۲-۲-۲ بخش دوم فرضیه دوم: لمسدرمانی اضطراب صفت بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر را کاهش میدهد.
برای بررسی و آزمون این فرضیه از آزمون ناپارامتریک یومنویتنی استفاده شد. بدین منظور پس از اجرای پیشآزمون و پسآزمون در گروه آزمایش و کنترل، دادههایی که از این دو گروه (گروه آزمایش و کنترل) به دست آمد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به یافته های پژوهش که در جدول ۴-۱۰ آورده شده، میتوان گفت که لمسدرمانی در کاهش اضطراب صفت بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیرمؤثر نبوده است. بنابراین بخش دوم فرضیه دوم، مبنی بر اینکه لمسدرمانی اضطراب صفت آزمودنیها را کاهش میدهد، تأیید نشد.
نتایج این پژوهش با تحقیقات؛ سیمینگتون و لاینگ، ۱۹۹۳؛ کوکس و هایس، ۱۹۹۷؛ آیرلند (۱۹۹۸)، لین، تیلور و فان، ۱۹۹۸ وکمپر، کلی و اریکا، ۲۰۰۴؛ همسو نبوده است. در تحقیق حاضر با توجه به رابطه مثبت بین اضطراب آزمودنیها و علایم بیماری و اینکه در نظریهها و متون مختلف اضطراب در مواردی به عنوان عامل ایجاد کننده این سندرم و گاهی به صورت حاصل و نتیجهی این سندرم مطرح شده، میتوان از دلایل عدم تأثیر لمسدرمانی بر اضطراب صفت بیمارن مبتلا به سندرم روده ی تحریکپذیر به این مورد اشاره کرد که اضطراب در این بیمارن زمینه جسمی و پایهای دارد و به راحتی در یک زمان کوتاه قابل تغییر نیست. از جمله پژوهشهای همخوان با نتایج این پژوهش میتوان به مطالعهی ذولفقاری و احمدی (۱۳۸۳) اشاره کرد. نتایج این پژوهش نشان داد که لمسدرمانی اضطراب حالت را در آزمودنیها به طور معناداری کاهشداده، اما با وجود کاهش اضطراب صفت، این کاهش معنادار نبوده است. از دلایل اینکه در این پژوهشو پژوهش حاضر لمسدرمانی بر اضطراب صفتی افراد تأثیر معناداری نداشته است، میتوان به فواصل زیاد بین جلسات لمسدرمانی و تعداد کم این جلسات اشاره کرد که در آنها چهار بار لمسدرمانی در فاصلهی هر یک هفته یک بار اجرا شد. از سوی دیگر به دلیل مدت زمان طولانی ابتلای این بیماران به سندرم رودهی تحریکپذیر، اضطراب در این افراد به صورت بخشی جداییناپذیر از زندگی آنها درآمده و قابل پیشبینی است که با کاهش علایم در این بیماران اضطراب حالت آنها نیز کاهش پیدا کند، ولی از آنجا که اضطراب صفتی تقریباً جزء ویژگیهای همیشگی همراه با این بیماران است به راحتی قابل تغییر نیست. از جمله دلایل مهم دیگری که میتوان برای عدم تأثیر لمسدرمانی بر اضطراب صفت بیمارن مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر اشاره کرد این است که زمان پیشآزمون و پسآزمون در این پژوهش کم بوده و این موضوع تا حدودی قابل پیشبینی است که در این فاصلهی زمانی امکان تغییر زیادی در اضطراب صفت به عنوان یک عامل زمینهای و نسبتاً ثابت در افراد وجود ندارد.
۵-۳ محدودیتها و موانع پژوهش
– این احتمال وجود دارد که آزمودنیهایی که در شرایط درمان قرار داشتند، نکاتی را که به هر دو گروه آزمایش و کنترل در مورد رژیم غذایی و دیگر عوامل مؤثر بر افزایش علایم سندرم رودهی تحریکپذیر گفته شده بود، بیشتر رعایت کرده باشند.
– انجام پژوهش حاضر، مستلزم حضور آزمودنیها در چندین جلسه متوالی برای انجام مصاحبه اولیه، پیشآزمون، چند جلسه لمسدرمانی برای گروهآزمایش و گرفتن پسآزمون بود، که این باعث شد تعدادی از آزمودنیها به علت لزوم حضور متوالی و صرف وقت زیاد از ادامه درمان منصرف شوند.
– یکی از محدودیتهای این پژوهش که مربوط به ماهیت ذاتی لمسدرمانی میشود، این مسأله است که این درمان قائم به درمانگر است و حالات روانی، سطح انرژی بدن، شرایط جسمانی و تسلط درمانگر به هنگام درمان بر میزان اثربخشی درمان تأثیرگذار است، بنابراین با وجود تلاش پژوهشگران به منظور کاهش این محدودیت، کیفیت درمان تابع شرایط درمانگر است و این امکان وجود دارد که این شرایط برای تمامی آزمودنیها و حتی در جلسات مختلف برای یک آزمودنی یکسان نباشد.
۵-۴ پیشنهادها
۵-۴-۱ پیشنهادهای کاربردی
– استفاده از لمسدرمانی برای درمان بیمارن مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر و اختلالات دیگری که نشانههایی مشابه به این سندرم دارند، مورد توجه قرار گیرد.
– با برگزاری دورههایی برای بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر ماهیت، علایم، پیشآگهی و روش های مقابله با آن برای بیماران تشریح شود.
– لمسدرمانی به صورت گروهی به این بیماران آموزش داده شود تا بتوانند از آن برای کاهش علایم بیماری خود استفاده کنند.
– پس از تشخیص قطعی سندرم رودهی تحریکپذیر در این بیماران، به روانپزشک یا روانشناس ارجاع داده شوند تا از نظر ویژگیهای روانشناختی نیز مورد ارزیابی قرار گیرند.
۵-۴-۲ پیشنهادهای پژوهشی
– تعداد آزمودنیها در مجموع و بویژه در گروه آزمایشی به علت افت و ریزش احتمالی در طول دوره درمان، بیشتر در نظر گرفته شوند.
– میزان اثربخشی لمسدرمانی با درمانهای دیگر مورد استفاده برای سندرم رودهی تحریکپذیر، بویژه دارودرمانی مورد بررسی و مقایسه قرار گیرد.
– تعداد جلسات لمسدرمانی بیشتر و فاصله بین جلسات کمتر باشد.
– با توجه به تأثیرلمسدرمانی بر آرامش و ایجاد انبساط عضلانی، اتربخشی این روش در بیماران مبتلا به سردردهای تنشی نیز مورد بررسی و آزمون قرار گیرد.
– برای تأیید نتایج بهدست آمده در این پژوهش، تحقیقات دیگری نیز در زمینهی تأثیر لمسدرمانی بر علایم بیماران مبتلا به سندرم رودهی تحریکپذیر انجام شود.

نرم افزارهای کامپیوتری

۸۶%

۶

گردشگری

۸۹%

همان­طور که ملاحضه می­ شود برای متغیرهای تبلیغات اینترنتی، وب­سایت­های اینترنتی، تبلیغاتی صدا و سیما، برنامه ­های تبلیغاتی ماهواره، نرم­افزارهای کامپیوتری و گردشگری آلفاهایی به ترتیب برابر ۸۷/۰، ۸۳/۰، ۸۵/۰، ۸۱/، ۸۶%۰ و ۸۹% به‌دست آمده است. این میزان آلفاهایی به‌دست آمده نشان دهنده آن است که پرسشنامه‌های مورد استفاده، از قابلیت اعتماد و یا به عبارت دیگر از پایایی لازم برخوردار می‌باشند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۵-۲-بررسی روایی ابزار اندازه ­گیری

منظور از روایی یک مقیاس یا یک ابزار اندازه ­گیری، پاسخ به این سؤال است که ابزار اندازه ­گیری چه چیزی را می­سنجد و تا چه اندازه موضوع موفق بوده و کارایی لازم را دارد. به عبارتی، روایی به معنای میزان انطباق بین تعریف مفهومی متغیر با تعریف عملیاتی آن است. برای بررسی روایی ابزار
اندازه ­گیری تحلیل محتوای صوری استفاده شده است. بدین ترتیب که برای اطمینان از به­ کارگیری جملات مناسب جهت سنجش صفات بایسته رهبری، پرسشنامه تهیه شده به همراه منابع مورد استفاده، جهت نظرخواهی به قضاوت تعدادی از اساتید گذاشته شد و پس از اصلاحات لازم، اعتبار علمی پرسشنامه مورد تایید قرار گرفت.

۳-۶٫ جامعه و نمونه آماری

جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه گردشگرانی می­باشد که در تیرماه سال ۱۳۹۳ که از طریق خطوط هوایی به شهر شیراز مسافرت کرده ­اند.

۳-۶-۱٫ حجم نمونه

تعداد حدود ۳۲۰ نفر از طریق محاسبه با فرمول کوکران از گردشگرانی که در تیر ماه به شیراز از طریق خطوط هوایی سفر نموده ­اند مورد سوال و بررسی قرار خواهد گرفت.

۳-۶-۲٫ روش نمونه گیری

در این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفی ساده در گزینش آزمودنی­ها استفاده شده است. در این پژوهش برای انتخاب حجم نمونه گردشگران از فرمول «کوکران» استفاده شده است. بنابراین از فرمول زیر برای تعیین حجم نمونه استفاده می­ شود:
n=
که در آن:
=n حجم نمونه
N = جامعه آماری
=p نسبت موفقیت در جامعه آماری
=q نسبت عدم موفقیت در جامعه آماری
Ɛ = دقت برآورد
توزیع جامعه نرمال
در این تحقیق تعداد اعضای جامعه آماری را ۲۰۰۰ نفر از گردشگران شهر شیراز تشکیل می­ دهند و چون میزان را در جامعه گردشگران در دست نداریم p و q را ۵/۰ در نظر گرفته تا n حداکثر مقدار ممکن خود را پیدا کند. این امر سبب می­ شود که نمونه به حد کافی بزرگ باشد.
در این صورت خواهیم داشت:
از طرفی از آن­جا که میزان خطای مجاز در تحقیقات پیمایشی بین ۰۱/۰ تا ۱/۰ می­باشد، در این پژوهش Ɛ= ۰٫ ۰۶ در نظر گرفته شد. همچنین مقدار خطا α=۰٫ ۰۵ می­باشد.
n=

۳-۷٫ روش تجزیه و تحلیل داده ­ها

برای نیل به اهداف پژوهش و پاسخ به سوالات آن و همچنین بررسی نقش رسانه­های الکترونیکی در جذب گردشگران داخلی، هم از آمار توصیفی و هم از آمار استنباطی استفاده شده است.
الف) آمار توصیفی: در بخش آمار توصیفی با توجه به اهداف پژوهش ابتدا جداول فراوانی، درصدی، فراوانی تجمعی، میانگین­ها و انحراف استاندارد متغیرهای مورد مطالعه، تهیه و سپس از نمودارهای توصیفی نیز استفاده می­ شود.
ب) آمار استنباطی: در این مرحله با بهره گرفتن از همبستگی به بررسی نقش رسانه­های الکترونیکی در جذب گردشگران داخلی پرداخته شده و در آخر بر اساس آزمون ضریب همبستگی پیرسون به بررسی نقش رسانه­های الکترونیکی در جذب گردشگران داخلی پرداخته می­ شود، تمام مراحل یاد شده با بهره گرفتن از برنامه آماری Spss انجام می­ شود.

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل داده‌های تحقیق

۴-۱ مقدمه

در این فصل، داده ­های خام بدست آمده از جامعه آماری با بهره گرفتن از روش­های آماری مناسب و نرم افزار Spss مورد تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند. در این پژوهش ابتدا از شاخص­ های آمار توصیفی، شامل جداول توصیفی و نمودارهای فراوانی جهت توصیف داده ­ها استفاده شده است. سپس از رابطه همبستگی پیرسون به منظور پاسخ به سوالات تحقیق استفاده می­ شود.

۴-۲ آمار توصیفی

در جداول ذیل شاخص­ های توصیفی (میانگین، انحراف معیار) متغیرها جهت بررسی پراکندگی مناسب و نرمال بودن توزیع داده ­ها ارائه شده است.

۴-۲-۱ وضعیت جنسیتی پاسخ دهندگان

جدول شماره ۴-۱ و نمودار شماره ۴-۱ وضعیت جنسیتی پاسخ دهندگان را نشان می­ دهند.

جدول ۴-۱ ۵وضعیت جنسیتی پاسخ دهندگان

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

درصد تجمعی

۱۳

سرمایه فکری
سرمایه انسانی
سرمایه ساختاری
سرمایه ارتباطی

۷۴۱٫
۷۲۹٫
۷۲۸٫
۸۹۰٫
۷۶۵٫
۸۷۹٫

۲۴
۵
۵
۵
۴
۵

مدیریت دانش
خلق دانش
کسب دانش
انتشار دانش
کاربرد دانش
ثبت دانش

از آن جایی که مقدار آلفای کرونباخ کل پرسشنامه (۹۰۷٫) و هرکدام ازشاخص‌های مورد بررسی بزرگتر از ۷/. است، لذا آزمون از پایایی قابل قبولی برخوردار می‌باشد.
۴-۳-۲تعیین اعتبار (روایی) پرسشنامه
مفهوم اعتبار به این پرسش پاسخ می‌دهد که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می‌سنجد بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه‌گیری نمی‌توان به دقت داده‌های حاصل از آن اطمینان داشت.
برای تعیین اعتبار پرسشنامه روش های متعددی وجود دارد که یکی از این روش ها اعتبار محتوا می‌باشد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اعتبار محتوا نوعی اعتبار است که برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه‌گیری به کار برده می‌شود. اعتبار محتوا یک ابزار اندازه‌گیری به سوال های تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سوال های پرسشنامه معرف ویژگی‌ها و مهارت های ویژه‌ای باشد که محقق قصد اندازه‌گیری آنها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. برای اطمینان از اعتبار محتوا، باید در موقع ساختن ابزار چنان عمل کرد که سوال های تشکیل دهنده ابزار اندازه‌گیری معرف قسمت های محتوای انتخاب شده باشد.
بنابراین اعتبار محتوا، ویژگی ساختاری ابزار اندازه‌گیری است که همزمان با تدوین آزمون در آن تنیده می‌شود. اعتبار محتوا یک آزمون معمولاً توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می‌شود. در این مرحله با انجام مصاحبه های مختلف و کسب نظرات متخصصین امر از جمله اساتید راهنما و مشاور، اصلاحات لازم بعمل آمده و بدین ترتیب اطمینان حاصل گردید که پرسشنامه همان خصیصه مورد نظر محققین را می سنجد.
۳-۵ جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری: جامعه مورد نظر در تحقیق حاضر اعضای شورای شهر یزد در چهار دوره متوالی است.
قلمرو مکانی تحقیق: قلمرو مکانی این تحقیق شورای شهر یزد می‌باشد.
قلمرو زمانی : قلمرو زمانی این پژوهش پاییز ۱۳۹۲ تا زمستان ۱۳۹۲ می باشد.
قلمرو موضوعی تحقیق : به لحاظ موضوعی این تحقیق در حوزه مدیریت منابع انسانی قلمداد می شود.
نمونه آماری و روش محاسبه حجم نمونه: در این تحقیق جامعه مورد نظر حاضر اعضای شورای شهر یزد در چهار دوره متوالی می باشد. تعداد جامعه آماری ۵۰ نفر بودند که حجم نمونه آماری ، ۵۰ نفر و به صورت همه شماری انجام شد.
۳-۶ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
در این تحقیق، برای تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده از نمونه‌ها هم از روش های آمار توصیفی و هم از روش های آمار استنباطی استفاده شده است. در واقع ابتدا متغیرهای تحقیق را به کمک روش های آمار توصیفی مورد آزمون قرار داده‌ایم. روش های آماری مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از :
آزمون کولموگروف اسمیرنوف: جهت بررسی نرمال یا غیر نرمال بودن داده های تحقیق از این آزمون استفاده شده است. اگر داده های تحقیق نرمال باشد از آزمون های پارامتریک جهت تحلیل داده ها استفاده می شود در غیر این صورت از آزمون های ناپارامتریک استفاده می شود.
ضریب همبستگی: ضریب همبستگی، شدت و نوع رابطه (مستقیم یا معکوس) بین دو متغیر را نشان می دهد. از آنجا که داده های تحقیق، از نوع کمی هستند، از ضریب همبستگی پیرسون برای آزمون ارتباط بین آنها استفاده شده است. فرمول ضریب همبستگی پیرسون در رابطه زیر نشان داده شده است.

در این رابطه:
: Xمتغیر مستقل

طبق مقایسه نتایج ضد میکروبی در این پژوهش گزارش می­ شود که عصاره­های متانولی گیاهان بادام کوهی، بومادران، کلپوره، گلپر و مریم گلی و عصاره ترکیبی (بادام کوهی+بومادران) پتانسیل مهارکنندگی بیشتری نسبت به باکتری­ های گرم مثبت باسیلوس سرئوس و استافیلوکوکوس اورئوس داشتند. زیرا تفاوت­هایی که در پوشش سلولی باکتری­ های گرم مثبت و منفی وجود دارد، انتظار می­رود که پاسخ این دو به حلال­های آلی یکسان نباشد [۱۰۲].
مقاومت باکتری­ های گرم منفی نسبت به عصاره­های متانولی حاضر، مطابق با پژوهش­های محققین دیگر می­باشد. در مطالعات مربوط به میکروارگانیسم­های مقاوم دو مکانیسم اصلی برای توضیح مقاومت در باکتری­ ها به خصوص باکتری اشرشیا کلی، سودوموناس و سالمونلا وجود دارد. مکانیسم اول شامل تغییر در ترکیب غشای سلولی به منظور کاهش نفوذ حلال و مکانیسم دوم از طریق انتقال مولکول­های حلال به بیرون دو لایه لیپیدی که باعث کاهش تجمع حلال آلی در غشای داخلی می­ شود [۱۰۳]. هم­چنین گزارش شده است که باکتری­ های گرم منفی در پاسخ به حلال­های آلی و سایر استرس­های محیطی، مرفولوژی و شکل کلی سلول را تغییر می­ دهند [۱۰۴]. به هم ریختن مرفولوژی سلول نشان­دهنده تغییرات بزرگ در متابولیسم و ترکیب غشایی سلول باکتری می­باشد [۱۰۵، ۱۰۶].

سطح تحمل ذاتی هر میکروارگانیسم برای یک حلال آلی خاص به طور ژنتیکی تعیین می­ شود و می ­تواند تحت تاثیر فاکتورهای محیطی نیز قرار بگیرد. بنابراین عقیده بر این است که تحمل حلال آلی یک ویژگی خاص هر سویه است [۱۰۷].
پژوهش ضد میکروبی حاضر نوعی تست غربالگری است که اثرات مهاری ۵ عصاره مورد بررسی به همراه عصاره ترکیبی بر روی باکتری­ های گرم مثبت و منفی انتخابی بررسی شد. در این مطالعه، اثرات ضد میکروبی به ۲ روش دیسک دیفیوژن و رقت در آگار بررسی شد. در روش دیسک دیفیوژن از غلظت­های ۱۰۰۰، ۷۵۰، ۵۰۰، ۲۵۰ و ۱۲۵ میلی­گرم بر میلی­لیتر که مقدار استفاده شده در هر دیسک ۲۰ میکرولیتر عصاره بود، استفاده شد و اثرات آن­ها با ۷ آنتی­بیوتیک استاندارد (کنترل مثبت) و نیز حلال DMSO (کنترل منفی) مقایسه شد. نتایج حاصل نشان می­دهد که کلیه عصاره­ها بر روی باکتری­ های گرم مثبت تحقیق اثر مهاری دارند و به جز عصاره گیاه کلپوره، سایر عصاره­ها نیز مانع رشد باکتری­ های گرم منفی شدند. نتایج آنالیز واریانس حاکی از آن بود که سویه­های باکتریایی از نظر حساسیت در برابر اثر بازدارندگی عصاره­ها دارای اختلاف معنی­داری می­باشند. نمودارهای مربوط به اثرات ضد میکروبی در فصل سوم قدرت ضد باکتریایی عصاره­های متانولی بادام کوهی، بومادران، کلپوره، گلپر، مریم گلی و عصاره متانولی ترکیبی را علیه باکتری­ ها در غلظت­های مشخص نشان می­دهد. نتایج آماری حاصل از مقایسه غربالگری ضد باکتریایی عصاره­ها نشان داد که بیشترین قطر هاله عدم رشد باکتری به ترتیب مربوط به باسیلوس سرئوس و استافیلوکوکوس اورئوس، و کمترین قطر هاله مربوط به سالمونلا انتریتیدیس می­باشد. در تمامی رقت­ها قطر هاله عدم رشد در عصاره­ها دارای اختلاف معنی­داری با سایر رقت­ها دارد. حلال مورد استفاده برای آماده ­سازی عصاره­ها که به عنوان کنترل منفی مورد آزمون قرار گرفت، هیچ فعالیتی از خود نشان نداد.
این تحقیق نشان داد که عصاره کلپوره تنها در برابر باسیلوس و استافیلوکوکوس اثر مهارکنندگی از خود نشان داد و عصاره بومادران هیچ­گونه فعالیتی در مهارکنندگی میکروارگانیسم سالمونلا انتریتیدیس نداشت. می­توان این­گونه نتیجه را حاصل مکانیسم­های مقاومتی باکتری سالمونلا انتریتیدیس دانست.
عصاره متانولی ترکیبی و پس از آن عصاره بادام کوهی در مقایسه با سایر عصاره­ها بر علیه باکتری­ ها به طور قابل توجهی فعالیت ضد باکتریایی بالاتری نشان دادند. اثر مهارکنندگی عصاره­های بومادران و گلپر علیه باکتری­ های گرم مثبت و باکتری اشرشیا کلی در غلظت­های مشخص تفاوت معنی­داری ندارند اما نسبت به فعالیت ضد باکتریایی عصاره بادام کوهی به میزان قابل توجهی پائین­تر می­باشند (P<0.05). نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، عصاره­ها به صورت قابل توجهی روی باکتری­ های گرم مثبت اثر مهاری دارند که احتمالا حساسیت میکروارگانیسم­های گوناگون به مواد ضد میکروبی به علت ساختار متفاوت میکروارگانیسم­ها می­باشد.
علت حساسیت بیشتر باکتری­ های گرم مثبت به عصاره­های متانولی مورد مطالعه را می­توان به تفاوت در ساختار دیواره باکتری­ ها ارتباط داد زیرا مشخص شده است که زیاد بودن لایه­ های پپتید و گلیکان در دیواره گرم مثبت­ها، آن­ها را، نسبت به داروها و مواد میکروب­کش حساس­تر از باکتری­ های گرم منفی نموده است. باکتری­ های گرم منفی به علت پیچیدگی ساختار دیواره سلولی و به ویژه وجود غشای خارجی و فضای پری­پلاسمیک، عموما در برابر مواد و عوامل میکروب­کش مقاومت بالایی دارند که نتایج این مطالعه نیز آن را تایید می­ کند [۱۰۸].
افزایش قطر هاله عدم رشد با افزایش غلظت عصاره­های متانولی گیاهان انتخابی در این مطالعه، رابطه مستقیم داشت و نشان از تاثیر غلظت­های مختلف عصاره در اثر ضد میکروبی دارد. در مطالعات متعددی [۱۰۹، ۱۱۰] با تغییر میزان غلظت عصاره، اثرات ضد میکروبی گیاهان تغییر کرده است. غلظت، ویژگی­های ساختاری ترکیبات فنلی از جمله نوع، تعداد و موقعیت گروه ­های استخلافی در حلقه بنزن، نوع و مکانیسم عمل این ترکیبات در عصاره­های گیاهی از عوامل مؤثر در ایجاد اختلاف در فعالیت ضد میکروبی عصاره­ها می­باشند [۱۱۱]. محققین اظهار داشتند که وجود زنجیره پروپنوئیک (-CH=CH-COOH) در مشتقات هیدروکسی سینامیک اسید باعث کاهش قطبیت این ترکیبات نسبت به مشتقات هیدروکسی بنزوئیک اسید و در نهایت ورود راحت­تر این ترکیبات به سلول می­گردد. از سوی دیگر این زنجیره با زوائد لیپیدی موجود در سطح غشاء واکنش داده و باعث خنثی­سازی پتانسیل غشا و ورود راحت­تر سایر مواد به سلول می­گردد [۱۱۲].
محققین پژوهش­های فراوانی را در زمینه تعیین فعالیت ضد میکروبی عصاره­های فنلی استخراج­شده از منابع گیاهی مختلف انجام داده­اند. نتایج به­دست آمده از این پژوهش­ها حاکی از آن است که اثرات ضد میکروبی عصاره­های گیاهی عمدتا مربوط به حضور ترکیبات فنلی می­باشد. مکانیسم­های مختلفی برای توجیه رفتار ضد میکروبی ترکیبات فنلی بیان شده است. ترکیبات فنلی ضمن تداخل با غشای فسفولیپیدی دو لایه‌ای، نفوذپذیری غشای سلول­های میکروبی را تحت تاثیر قرار داده و موجب خروج ترکیبات درون سلولی می­گردند [۱۱۳]. علاوه بر این، این ترکیبات منجر به تغییر در عملکرد غشاء جهت انتقال الکترون و یا دریافت نوترینت­ها و اختلال در سنتز پروتئین و فعالیت آنزیم­­ها می­شوند [۱۱۴].
اثر ضد باکتریایی بالای عصاره ترکیبی حاوی عصاره­های متانولی بادام کوهی و بومادران علیه باکتری­ های مورد مطالعه حکایت از پتانسیل بالای این عصاره برای کنترل میکروب­های مقاوم به دارو دارد. آنالیز فعالیت­های مهاری عصاره بادام کوهی نشانگر آن است که میزان مهار، وابسته به میزان ترکیبات فنلی آن است و در ترکیب با عصاره بومادران اثرات سینرژیک افزایش می­یابد.
بررسی­ها نشان داده­اند که پدیده افزایش یا اثرهای توام فعالیت ضد میکروبی ترکیبات شیمیایی موجود در عصاره­های گیاهی دارای اهمیت است و در برخی موارد تفکیک ترکیبات، سبب از دست­دادن فعالیت آن­ها می­ شود. هم­چنین ایجاد مقاومت باکتریایی در برابر داروهای ترکیبی مانند عصاره­های گیاهی در مقایسه با داروهایی که از یک ترکیب ساخته شده ­اند، آهسته­تر است [۱۱۸-۱۱۵].
در بررسی دیگری مشخص شد، عصاره ارگانو و کران بری اثر ضد میکروب (H. pylori) دارند. مشاهدات نشانگر آن بود که فعالیت ضد میکروبی در مخلوط عصاره­ها بیش از عصاره هر ادویه به تنهایی بود. هم­چنین احتمالا به دلیل سینرژیستی فنل­های ارگانو و کران بری، مخلوط آن­ها مهار بیشتری نسبت به ترکیبات خالص هر ادویه ایجاد نمود. این پژوهشگران پیشنهاد کردند که ممکن است مکانیزم این اثر به دلیل مهار آنزیم اوره­آز و مختل نمودن تولید انرژی در باکتری باشد [۱۱۹].
اثر ضد باکتریایی گیاهان مورد مطالعه با مطالعات گذشته مطابقت دارد. تعدادی از مطالعات محققین به شرح ذیل است.
گیاه بادام کوهی روی میکروب­های استافیلوکوکوس اورئوس، اشرشیا کلی، سودوموناس آئروژینوزا و باسیلوس سابتیلیس مؤثر است. بیشترین اثر مهارکنندگی این گیاه مربوط به اثر آن روی استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس بود [۱۱]. اثرات سیتوتوکسیک بومادران به تری ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی و فلاونوئیدهای موجود در آن به خصوص کوئرستین و روتنوئید نسبت داده می­ شود. محققین اظهار داشتند که عصاره کلروفرمی بومادران دارای بیشترین توکسیسیتی بود که می ­تواند دارای بیشترین فعالیت بیولوژیکی باشد و از آن می­توان جهت استخراج ترکیبات سمی با خاصیت بیولوژیک بهره جست [۱۲۰]. با توجه به مطالعات انجام گرفته بر روی گونه­ های متفاوت گیاه بومادران و شناسایی مواد مؤثر آن و نوع اثرات این مواد [۱۲۳-۱۲۱] می­توان تصور کرد که اثر کشندگی دوزهای اسانس و عصاره گل بومادران به دلیل فعالیت ترکیب کومارین موجود می­باشد. محققان روی اثر ضد باکتریایی گیاه T. Polium مطالعاتی انجام داده و آزمایش­هایی به منظور بررسی اثر ضد میکروبی اسانس و عصاره گیاه فوق روی چند میکروارگانیسم انجام شد و به ماهیت ضد میکروبی گیاه پی بردند. Samec و همکاران در سال ۲۰۱۰ نشان دادند که اسانس گیاه T. Arduini روی باکتری­ های گرم مثبت مثل استافیلوکوکوس اورئوس بیشترین تأثیر مهارکنندگی داشته در صورتی که دارای هیچ گونه اثر بازدارندگی روی باکتری­ های گرم منفی نظیر E. coli نمی ­باشد [۲۲]. عصاره گیاه کلپوره روی باکتری­ های گرم مثبت نظیر استافیلوکوکوس اورئوس و باسیلوس سوبتیلیس اثر قابل ملاحظه­ای داشته و روی اشرشیا کلی (گرم منفی) اثری نداشت [۱۰]. این نتایج با نتایج تحقیق حاضر کاملا مطابقت دارد.
مطالعات فراوانی نشان از اثرات ضد باکتریایی عصاره گلپر علیه تعدادی از باکتری­ های بیماری­زا دارد [۱۲۴، ۱۲۵].
اسانس گیاه مریم گلی که در حد فراوان ۱ و ۸-سینئول و آلفا-پینن دارد، علیه ۶ سوش میکروبی معمول و ۳ سوش قارچ بیماری­زا اثرات ضد میکروبی قابل توجّهی نشان داده است [۱۲۶]. در مطالعه­ ای دیگر اثر ضد باکتریال اسانس و عصاره متانولی گیاه S. Muticaulis و هم­چنین S. Cryptantha بررسی شده که نتایج حکایت از اثر ضد باکتریایی زیاد اسانس در کلونی باکتری­ های استافیلوکوکوس اورئوس و استرپتوکوکوس پنومونیه موجود در فرآورده ­های غذایی دارد [۱۲۷]. هم­چنین خواصّ ضدّ باکتریایی S. Scalared علیه باکتری استافیلوکوکوس اورئوس به اثبات رسیده است [۱۲۸].
۴-۱-۲ فعالیت ضد میکروبی حاصل از تست آنتی­بیوگرام
افزایش روزافزون مقاومت باکتری­ ها به آنتی­بیوتیک­هایی مانند اریترومایسین و تتراسایکلین سبب شده تا تلاش مستمری برای یافتن داروهای جدید ضد میکروبی صورت گیرد. از آن جا که ترکیبات موجود در گیاهان در مقابله با بیماری­ها به بشر یاری رسانده است، شاید برای غلبه بر بیماری­های باکتریایی یکی از طرق درمان می ­تواند روی آوردن مجدد به گیاهان باشد [۴۵]. نتایج به دست آمده از عصاره خام قابل مقایسه با آنتی­بیوتیک­های استاندارد انتخابی در نمودارهای (شکل ۳-۷، ۳-۸، ۳-۹ و ۳-۱۰) نشان داده شده است. در این مطالعه حساس­ترین باکتری گرم مثبت، باکتری استافیلوکوکوس اورئوس و حساس­ترین باکتری گرم منفی، باکتری اشرشیا کلی می­باشد. علت حساس بودن باکتری استافیلوکوکوس اورئوس احتمالا به دلیل وجود ترکیب موکوپپتید در ساختمان دیواره سلولی می­باشد اما دیواره باکتری­ های گرم منفی فقط لایه نازک موکوپپتید را دارند و قسمت اعظم ساختمان دیواره سلولی آن­ها لیپوپروتئین و لیپوپلی­ساکارید است به همین علت در مقابل مواد ضد باکتریایی مقاوم­ترند.
به طور کلی، عصاره­های متانولی بادام کوهی و ترکیبی در مقایسه با سایر عصاره­ها علیه تمامی گونه­ های باکتریایی مورد آزمایش بسیار فعال می­باشند. علت تفاوت در تأثیر آنتی­بیوتیکی، جنس و گونه­ های مختلف گیاهی و نحوه عصاره­گیری می­باشد [۱۳۳-۱۲۹].
تأثیر نداشتن آنتی­بیوتیک­های SXT، TMP و P علیه باکتری­ های باسیلوس سرئوس و اشرشیا کلی و آنتی­بیوتیک TMP و P علیه سالمونلا می ­تواند مؤید مقاوم شدن سویه­های باکتری نامبرده باشد در صورتی که عصاره­های متانولی ترکیبی، بادام کوهی، بومادران، گلپر و مریم گلی اثرات ضد میکروبی قوی روی این باکتری­ ها دارند که می­توانند جایگزین مناسب آنتی­بیوتیک­های مذکور با منشاء گیاهی شوند. امروزه به دلیل تغییر فرم مقاومتی باکتری­ ها و مقاوم شدن آن­ها به آنتی­بیوتیک­های معمول گرایش به جایگزینی آن­ها با آنتی­بیوتیک­های نوین می­باشد و از بین آن­ها اخیرا فرآورده ­هایی با منشا گیاهی که فعالیت ضد میکروبی از خود نشان می­ دهند جایگاه ویژه پیدا کرده است [۱۳۴، ۱۳۵].
با توجه به این نتایج به نظر می­رسد اثرات ضد باکتریایی گیاهان فوق مربوط به مواد مؤثره­ای مانند آلکالوئید، ساپونین و تانن موجود در عصاره متانولی گیاهان مورد مطالعه باشد. وجود آنتوسیانین فراوان و تانن در عصاره متانولی بادام کوهی و آلکالوئید و تانن در عصاره متانولی بومادران دلیلی بر فعالیت ضد میکروبی این گیاهان می ­تواند باشد.
۴-۱-۳ حداقل غلظت مهارکنندگی (MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC)
حداقل غلظت بازدارندگی از رشد میکروارگانیسم­های زنده (MIC)، کمترین غلظتی است که در آن کاهش در میزان زنده­مانی باکتری­ های تلقیح­شده در مقایسه با میزان تلقیح اوّلیّه مشاهده می­گردد [۱۳۶]. نتایج حاصل از این تجزیه و تحلیل در جدول ۳-۲ نشان داده شده است.
حداقل غلظت کشندگی از رشد میکروارگانیسم­های زنده (MBC)، کمترین غلظتی است که هیچ­گونه رشدی بعد از کشت مجدد در محیط مایع نداشته و یا غلظتی که ۹/۹۹% از حجم تلقیح اولیه کشته شوند [۱۳۶]. نتایج حاصل از این تجزیه و تحلیل در جدول ۳-۳ نشان داده شده است.
فعالیت ضد میکروبی عصاره­های فنلی مورد مطالعه به روش انتشار در آگار مورد ارزیابی قرار گرفت. این روش کاربرد گسترده­ای در تعیین فعالیت ضد میکروبی عصاره­های گیاهی دارد. بر اساس نتیجه­های به­دست آمده، عصاره­های الکلی به همراه عصاره ترکیبی اثر بازدارندگی قابل توجّهی بر رشد تعدادی از باکتری­ های گرم مثبت و گرم منفی در این پژوهش دارند. اثر ضدّ میکروبی هر عصاره بسته به نوع باکتری و غلظت عصاره متفاوت می­باشد.
کم­ترین مقادیر MIC و MBC متعلق به عصاره­های متانولی ترکیبی و بادام کوهی علیه ۴ سویه باکتری مورد مطالعه می­باشد. یکسان بودن میزان MIC و MBC در عصاره­های ترکیبی و بادام کوهی علیه استافیلوکوکوس اورئوس (۸/۷ میلی­گرم بر میلی­لیتر)، عصاره مریم گلی علیه استافیلوکوکوس اورئوس (۵/۶۲ میلی­گرم بر میلی­لیتر)، عصاره بومادران علیه سالمونلا انتریتیدیس (۵/۶۲ میلی­گرم بر میلی­لیتر) و عصاره گلپر علیه سالمونلا انتریتیدیس (۱۲۵ میلی­گرم بر میلی­لیتر) نشان­دهنده قدرت باکتریسیدال عصاره­ها در رقت­های پائین می­باشد به طوری که همان غلظتی که باعث ممانعت از رشد باکتری­ ها می­ شود سبب کشته­شدن آن­ها نیز می­ شود.
اثر کشندگی عصاره متانولی ترکیبی و بادام کوهی علیه باکتری­ های مورد مطالعه نشان می­دهد که در واقع عصاره بادام کوهی با دارا بودن مقادیر قابل توجهی از ترکیبات فنلی و هم­چنین خاصیت آنتی­اکسیدانی و ضد میکروبی بالا، می ­تواند پتانسیل بالایی جهت کنترل میکروب­های مقاوم به دارو و استفاده در صنعت داروسازی به عنوان جای­گزین افزودنی­های سنتزی داشته باشد.
در تحقیق حاضر، عصاره­های متانولی علیه باکتری باسیلوس سرئوس اثر ممانعت کنندگی از رشد را نشان دادند اما در آزمایش حداقل غلظت کشندگی به استثناء عصاره­های متانولی ترکیبی و بادام کوهی، نتیجه­ای حاصل نشد که می ­تواند به دلیل کمتر بودن میزان دوز عصاره­های تعیین شده از طریق روش رقت در آگار بر میکروارگانیسم باشد. شایان ذکر است که پس از تاثیر عصاره­های متانولی بومادران، کلپوره و گلپر علیه باسیلوس سرئوس اگرچه باکتری کشته نشده است ولی تعداد تک کلونی­های باکتری به میزان قابل توجهی کاهش یافته است (حدودا ۵۰% کمتر شده است). این بدان معناست که اگر چه رشد باکتری باسیلوس سرئوس بیش­تر از سایر باکتری­ های مورد بررسی در غلظت­های پائین مهار می­گردد، اما جهت اعمال اثر کشندگی به غلظت­های بیش­تری از عصاره­ها نیاز است.
مطالعات نشان داده­اند که ویژگی­های آب­دوستی و آب­گریزی ترکیبات مؤثره در عصاره­های گیاهی نقش بسیار مهمی در تعیین فعالیت ضد میکروبی عصاره­ها دارد. برقراری تعادل در ویژگی­های آب­دوستی و آب­گریزی ترکیبات ضد میکروبی جهت عملکرد مناسب آن­ها در ممانعت از رشد میکروارگانیسم­ها ضروری می­باشد. ویژگی­های آب­دوستی، در حلالیت ترکیبات ضد میکروبی در آب به عنوان محیطی برای رشد میکروارگانیسم­ها و ویژگی­های آب­گریزی در نفوذ این ترکیبات به درون غشای میکروبی و برهم کنش آن­ها با غشا مؤثر می­باشد [۱۳۷].
اثر ضد میکروبی عصاره­های استخراج­شده از چای سبز، زیتون و قهوه توسط لوپز- مالو و همکاران (۲۰۰۵) گزارش شد. این محققان اظهار داشتند، ترکیبات فنلی ضمن برهم کنش با ترکیبات لیپیدی غشای سلول­های میکروبی، منجر به تغییر در نفوذپذیری غشاء و در نهایت خروج ترکیبات درون سلولی می­گردند [۱۳۸].
محققین معتقدند که برقراری پیوند هیدروژنی میان گروه ­های هیدروکسیل در ترکیبات فنلی و اسیدهای نوکلئیک در سلول­های میکروبی می ­تواند در غیرفعال شدن مولکول­های DNA مؤثر باشد [۱۳۹].
وجود مقادیر زیادی از ترکیبات فنلی در عصاره­های متانولی مورد مطالعه بی­شک محکم­ترین دلیل برای اثر ضد میکروبی این عصاره­ها بر روی میکروارگانیسم­های عامل بیماری می­باشند.
وونگ و کیتس (۲۰۰۶)، حضور ترکیبات فنولیک را در عصاره برگ جعفری عامل اصلی فعالیت ضد باکتریایی عصاره در برابر باکتری­ های گرم مثبت (گونه­ های لیستریا و میکروکوکوس) و گرم منفی (گونه­ های اشرشیا و اروینیا) دانستند. آن­ها اظهار داشتند این ترکیبات با تاثیر بر مولکول­های DNA و تغییر در ساختار آن­ها، مانع از رشد باکتری­ ها می­گردند. این پژوهشگران، توانایی ترکیبات فنلی در شلاته­کردن فلزات انتقالی و کاهش قابلیت دسترسی زیستی به یون­های فلزی ضمن تشکیل کمپلکس با آن­ها را از دیگر دلایل در توجیه اثر ضد باکتریایی عصاره­های حاصل از دو گیاه جعفری و گشنیز دانستند. علاوه بر این، به عقیده آن­ها ظرفیت احیاکنندگی عصاره­های گیاهی می ­تواند منجر به کاهش پتانسیل اکسایش-کاهش محیط رشد میکروارگانیسم­ها و جلوگیری از رشد باکتری باسیلوس سابتیلوس گردد [۱۴۰].
۴-۲ خواص فیتوشیمیایی عصاره­های مورد بررسی
۴-۲-۱ فیتوشیمیایی کمی
متابولیت­های ثانویه از بیوسنتز متابولیت­های اولیه به دست می­آیند و به عنوان ترکیبات فرعی و انتهایی متابولیسم اولیه در نظر گرفته می­شوند. مهم­ترین متابولیت­های ثانویه آلکالوئیدها، روغن­های ضروری، استروئیدها، لیگنین­ها، تانن­ها، فلاونوئیدها و فنل­ها می­باشند [۱۴۱]. ترکیبات فنلی گروه بزرگی از مواد طبیعی گیاهی شامل تانن­ها، آنتوسیانین­ها و غیره می­باشند که معمولا در میوه­ ها، سبزیجات، آجیل­ها، برگ­ها، دانه­ها، ریشه و سایر قسمت­ های گیاه دیده می­شوند. این مواد منافع قابل توجهی در زمینه مواد غذایی، شیمی، داروسازی و پزشکی با توجه به طیف گسترده­ای از اثرات مطلوب زیستی از جمله خواص آنتی­اکسیدانی دارند [۱۴۲]. اگر چه غالب گیاهان از منابع مهم آنتی­اکسیدان­ها هستند، ولی سمّیّت بسیاری از گیاهان به خاطر وجود ترکیبات فیتوشیمیایی گزارش شده است [۱۴۳].
نتایج غربالگری آزمایش­های فیتوشیمیایی حاصل از ارزیابی آلکالوئید، آنتوسیانین، تانن و ساپونین به ترتیب در جدول­های ۳-۴، ۳-۵، ۳-۶ و ۳-۷ برای عصاره­های متانولی مورد مطالعه نشان داده شده است. با توجه به نتایج این تحقیق، گیاهانی که دارای توانایی آنتی­اکسیدانی بالایی هستند پتانسیل خنثی­کردن رادیکال­های آزاد موجود در بدن را دارند که در این پژوهش، بیشترین خاصیت ضد رادیکالی و ضد اکسیدانی به­ترتیب ناشی از عصاره بادام کوهی و بومادران می­باشد.
تاکنون تحقیقی در ارتباط با مطالعات فیتوشیمیایی اجزاء تشکیل­دهنده عصاره بادام کوهی صورت نگرفته است اما مطالعات فیتوشیمیایی عصاره­های گونه­ های دیگر گیاهان مورد مطالعه به شرح ذیل می­باشد.
بومادران حاوی ترکیبات آلکالوئیدی، فلاونوئیدی، استرول، تانن، روتئین و غیره می­باشد [۱۴۴]. در بررسی ­های انجام شده روی گیاه کلپوره مشخص شده که این گیاه حاوی مقادیری تانن، ترپنوئیدها، ساپونین، استرول، فلاونوئیدها، گلیکوزید، آلفا و بتا پینن و لوکوآنتوسیانین است [۲۲، ۱۴۵]. وجود فلاونوئید به­همراه مقداری از تانن و ساپونین در بررسی فیتوشیمیایی گلپر نیز به اثبات رسیده است [۱۴۶]. نتایج محققین با نتایج حاصل از آزمایشات حاضر ارتباط دارد.
۴-۲-۲ ارزیابی محتوی فنل
در سال­های اخیر ثابت شده است که رادیکال­های آزاد مهم­ترین عوامل اکسیدکننده مواد غذایی (که با روند تخریبی باعث از بین­رفتن ارزش غذایی و تغییر در ترکیب شیمیایی آن­ها می­گردد) می­باشند [۱۴۷، ۱۴۸]. به ­طوری که علاوه بر اثرات نامطلوب ارگانولپتیک در محصولات غذایی، با از بین­رفتن ویتامین­ها و اسیدهای چرب ضروری بدن و ایجاد ترکیبات سمی می­توانند منجر به اثرات نامطلوب از قبیل بیماری­های التهابی، دیابت ملیتوس، ایسکمی قلبی و مغزی، سرطان، نقص ایمنی و پیری در بدن انسان بشوند [۱۵۲-۱۴۸].
از بین ترکیبات گیاهی که دارای خواص آنتی­اکسیدانی می­باشند، ترکیبات فنلی توزیع گسترده­ای در بسیاری گیاهان دارند. پلی­فنل­ها ساختار شیمیایی مناسبی برای فعالیت پالایشی رادیکال­های آزاد دارند. خصوصیات آنتی­اکسیدانی فنل­ها، ناشی از فعالیت بالای این ترکیبات به عنوان دهنده الکترون یا هیدروژن و توانایی آن­ها در پایداری، نامتمرکز کردن الکترون­های جفت نشده و نیز شلات یون­های فلزی می­باشد. ترکیبات فنلی از طریق اهدا الکترون به رادیکال­های آزاد واکنش­های اکسیداسیون چربی را مهار می­ کنند [۱۵۳].
در این مطالعه، میزان ترکیبات فنلی عصاره­های استخراج­شده مورد مطالعه به روش فولین سیوکالتیو اندازه ­گیری شد. اساس این روش، احیای معرف فولین سیوکالتیو توسط ترکیبات فنلی در محیط قلیایی می­باشد که در نهایت منجر به تشکیل کمپلکس­های آبی­رنگ با حداکثر جذب در طول موج ۷۶۰ نانومتر می­گردد [۱۵۴]. معرف فولین سیوکالتیو به صورت غیر اختصاصی با ترکیبات فنلی واکنش می­دهد. علاوه بر این، به جز ترکیبات فنلی، سایر ترکیبات موجود در عصاره­ها نظیر قندها، آمینواسیدها، ویتامین­ها، اسیدهای آلی، آمین­های اکروماتیک و ویتامین­ها نیز قادر به احیاء این معرف می­باشند [۱۵۵].
نتایج آنالیز واریانس نشان داد غلظت حلال مورد استفاده جهت استخراج تاثیر معنی­داری (P<0.05) بر میزان ترکیبات فنلی عصاره­ها دارد. این نتایج نشان می­دهد میانگین ترکیب فنلی در غلظت ۵۰۰ میلی­گرم بر میلی­لیتر عصاره متانولی بادام کوهی، بومادران، کلپوره، گلپر، مریم گلی و آنتی­اکسیدان سنتزی اسید گالیک به ترتیب ۰۴۸/۰±۸۹۱/۶، ۰۷۳/۰±۸۴۱/۵، ۰۴۷/۰±۱۹۵/۳، ۰۴۱/۰±۴۳۷/۴، ۰۴۲/۰±۹۸۵/۲ و ۰۸۵/۰±۰۰۳/۷ میلی­گرم اسید گالیک در گرم عصاره می­باشد. حضور میزان زیاد ترکیبات فنولیک در عصاره­های بادام کوهی و بومادران دلیلی بر سطوح بالای فعالیت آنتی­اکسیدانی آن­ها می­باشد. در این پژوهش، اختلاف معنی­داری در میانگین ترکیبات فنلی میان عصاره متانولی بادام کوهی و آنتی­اکسیدان سنتزی اسید گالیک در غلظت ۵۰۰ میلی­گرم بر میلی­لیتر مشاهده نشد که این نتیجه حاکی از آن است که برای رسیدن به قدرت آنتی­اکسیدانی، میزان فنل در غلظت ۵۰۰ میلی­گرم بر میلی­لیتر از عصاره متانولی بادام کوهی معادل همان غلظت از اسید گالیک می­باشد. احتمال می­رود تفاوت در میزان ترکیبات فنلی عصاره­ها، به دلیل تفاوت در حلالیت ترکیبات فنلی گونه­ های گیاهی در حلال مورد استفاده و غلظت حلال باشد. تاکنون تحقیقی در ارتباط با استخراج ترکیبات فنلی و فعالیت آنتی­اکسیدانی گیاه بادام کوهی با حلال­های مختلف انجام نشده است اما تحقیقات زیادی در زمینه استخراج این ترکیبات با سامانه­های مختلف حلال از سایر گیاهان مورد مطالعه در این پژوهش صورت گرفته است. محققین حضور ترکیبات فنلی را در گیاه بومادران [۱۵۶]، کلپوره [۲۲، ۱۴۵]، گلپر [۱۴۶] و مریم گلی [۱۰۴] به اثبات رسانیده­اند.
پژوهش­ها نشان داده­اند که روش استخراج، اندازه ذرات ماده، مدت زمان، شرایط نگهداری گیاه، ویژگی­های شیمیایی و ساختاری ترکیبات فنلی، روش و استاندارد مورد استفاده در اندازه ­گیری ترکیبات فنلی، وجود ناخالصی­هایی مانند موم­ها، ترکیبات لیپیدی، کلروفیل­ها، ترپن­ها و نوع حلال مورد استفاده در عصاره­های گیاهی از عوامل مؤثر در تعیین مقدار ترکیبات فنلی عصاره­ها می­باشند [۱۵۷].
متانول حلال مؤثرتری برای تخریب دیواره سلولی و آزادسازی ترکیبات فنلی از سلول­ها می­باشد و آنزیم پلی­فنل اکسیداز مخرب پلی­فنل­ها، در این محیط خنثی می­گردد؛ لذا عصاره متانولی گیاهان بیشترین پتانسیل آنتی­اکسیدانی را در مقایسه با بسیاری از حلال­ها داراست [۱۵۸]. فعالیت آنزیم پلی­فنول اکسیداز در عصاره­های آبی استخراج شده در دمای محیط، می ­تواند دلیل دیگری برای پائین­بودن محتوی ترکیبات فنلی عصاره­ها باشد در حالی که این آنزیم در حلال­های الکلی غیرفعال است [۱۵۹].
در گیاهان، فعالیت آنتی­اکسیدانی با میزان ترکیبات فنلی رابطه مستقیم دارد [۱۶۰]. مشخص شده است که مصرف روزانه ۱ گرم از یک رژیم غذایی غنی از میوه­ ها و سبزیجات که حاوی ترکیبات پلی فنلی است دارای اثرات بازدارنده بر جهش­زایی و سرطان­زایی در انسان می­باشد [۱۶۱]. در غلظت­های بالاتر ترکیبات فنلی به دلیل افزایش تعداد گروه ­های هیدروکسیل موجود در محیط واکنش، احتمال اهداء هیدروژن به رادیکال آزاد و به دنبال آن قدرت آنتی­اکسیدانی عصاره افزایش می­یابد [۱۶۲]. ترکیبات فنلی در غلظت­های خاص، به طور قابل توجهی میزان تشکیل دی­ان­های کونژوگه را کاهش می­دهد. اهمیت ترکیبات فنلی در صنعت مواد غذایی در حال افزایش است زیرا آن­ها موجب تاثیر تخریب اکسیداتیو چربی و در نتیجه بهبود کیفیت و ارزش تغذیه­ای مواد غذایی می­گردند [۱۶۳].
۴-۲-۳ ارزیابی فعالیت آنتی­اکسیدانی
آنتی­اکسیدان­ها بر اساس عملکردشان، به دو گروه اصلی تقسیم می­شوند: آنتی­اکسیدان­های اولیه و آنتی­اکسیدان­های ثانویه [۱۶۴]. آنتی­اکسیدان­های اولیه الکترون یا هیدروژن خود را به رادیکال­های آزاد می­ دهند در حالی که آنتی­اکسیدان­های ثانویه به عنوان همیار عمل می­ کند، یعنی از طریق دادن هیدروژن و بازیابی آنتی­اکسیدان اولیه یا جاروب­کننده­ های اکسیژن و عوامل کلاته­کننده نقش خود را ایفا می­ کنند [۱۶۵].
در سال­های گذشته نیز، تحقیقات زیادی در زمینه خواص آنتی­اکسیدانی و آنتی­رادیکالی گیاهان صورت گرفته است [۱۶۶]. به علت پیچیدگی ترکیب­های موجود در گیاهان، ایجاد یک رابطه بین فعالیت آنتی­اکسیدانی و ترکیب­های گیاهی خاص دشوار است [۱۶۷].