d- حداقل فاصله هوائی مناسب بر حسب متر
K- ضریبی متناسب با فاصله هوائی که برای فواصل بالای ۵ متر مقدار آن ۲/۱ در نظر گرفته می‌شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

همانطور که این رابطه نشان می دهد هر چه اضافه ولتاژ ناشی از کلیدزنی بیشتر باشد برای ممانعت از بروز جرقه لازم است، فاصله هوائی بیشتر انتخاب شود. از آنجا مقدار اضافه ولتاژ کلیدزنی همواره ثابت نیست و احتمالی است، لذا معمولاً خواست طراحان این نیست که با افزایش فاصله فازها احتمال وقوع جرقه را در فاصله هوائی به صفر برسانند، بلکه تلاش این است که احتمال وقوع جرقه از عدد مشخصی بیشتر نشود. یا اینکه به طرق دیگری از جمله انتخاب تجهیزات مناسب در پستها این نوع اضافه ولتاژها کنترل شوند. چون افزایش بی‌رویه فواصل فازی سبب می شود تا بر وزن و قیمت پایه ها و فونداسیونها افزوده گردد و ممکن است طراحی خطوط انتقال را از حالت بهینه خارج سازد.
۳-۲-۲- مدل CRIEPI
بر اساس بررسیها و مطالعات انجام شده توسط مؤسسه مرکزی تحقیقات برق کشور ژاپن SRIEPI (Central Research Institute of Electric Power Industry) که در گزارشات NESC مورد استفاده قرار می‌گیرد، رابطه اضافه ولتاژ کلیدزنی در فاصله هوائی d به صورت زیر نشان داده می‌شود که این رابطه نیز بر اساس تجارب بهره برداری و اندازه گیریهای آزمایشگاهی بدست آمده است.
(۳-۳)
در این رابطه Vs ولتاژ کلیدزنی بر حسب کیلوولت و d فاصله هوائی بر حسب متر می باشد. در صورتیکه هدف تعیین حداقل فاصله هوائی بصورت تابعی از اضافه ولتاژ باشد، رابطه فوق را می توان بصورت رابطه زیر نشان داد:
(۳-۴)
به کمک این رابطه می‌توان حداقل فاصله هوائی فاز تا بدنه یا بازوی برج‌های خطوط انتقال نیرو را محاسبه نمود. البته باید به این نکته مهم توجه نمود که چون شرایط مسیر در طول خط ثابت نمی باشد، در نتیجه شکست هوا نیز تغییر خواهد کرد که بر حسب مورد باید نسبت به اصلاح اضافه ولتاژ و در نتیجه فاصله هوائی اقدام نمود.
۳-۲-۳- مدل IEEE
در یکی از مقالات منتشر شده در نشریات IEEE رابطه اضافه ولتاژ کلیدزنی بر حسب فاصله هوائی به صورت زیر نشان داده شده است:
(۳-۵)
در این رابطه Vs ولتاژ کلیدزنی بر حسب کیلوولت و d فاصله هوائی بر حسب متر می باشد. رابطه فوق را بصورت رابطه زیر می توان نشان داد:
(۳-۶)
با آگاهی از مقدار اضافه ولتاژ کلیدزنی می‌توان حداقل فاصله هوائی مناسب هادی تا برج‌های خطوط انتقال نیرو را محاسبه نمود.
جدول (۱)- رابطه اضافه ولتاژ کلیدزنی و حداقل فاصله هوائی
۳-۲-۴- مقایسه مدل ها
بررسیهای انجام شده نشان می دهد که برای مقادیر معینی از اضافه ولتاژ کلیدزنی، حداقل فاصله هوائی فازها تا بدنه بازوی برجها که از سه طریق سه روش بالا بدست می آیند تفاوت چندانی با هم ندارند. برای مقایسه سه مدل ارائه شده در بالا، مقادیر فاصله هوائی بر حسب اضافه ولتاژ کلیدزنی محاسبه گردید و نتایج در جدول (۱) نشان داده شده است.
گرچه بکارگیری مدل مناسب برای محاسبه حداقل فواصل هوائی بسیار مهم است اما مهمتر از آن انتخاب مقادیر مناسب اضافه ولتاژها می باشد. اصولاً ولتاژ شکست هوا، ضمن اینکه به چگالی و رطوبت هوا وابسته است به شکل موج نیز بستگی دارد. علاوه بر آنها برحسب اینکه مشخصات کلید چه باشد، طول خط چند کیلومتر باشد و یا اینکه عامل وقوع اضافه ولتاژ چه باشد، اضافه ولتاژ ایجاد شده می تواند مقادیر مختلفی را به خود اختصاص دهد که در جدول (۲) چند نمونه اشاره گردیده است. همانطور که از این جدول پیدا است، برحسب اینکه در مدار کلیدها،مقاومت باشد یا نباشد، اضافه ولتاژ تولید شده بین ۵/۱ تا ۵/۳ برابر کم یا زیاد می شود که نشانگر اهمیت تأثیر مشخصات تجهیزات انتخابی و شرایط طراحی پستها در وضعیت طراحی خطوط انتقال نیرو می باشد. با توجه به اینکه مقادیر اضافه ولتاژ بر حسب مورد ارقام متفاوتی را به خود اختصاص می دهد، در بیشتر موارد موجه این است که با روش های مناسب نسبت به کاهش و کنترل اضافه ولتاژها اقدام نمود.
جدول (۲)- رابطه اضافه ولتاژ و عامل مولد آن
۳-۳- حداقل فاصله هوائی از دیدگاه صاعقه
عامل دیگری که در فاصله هوائی دخالت دارد، صاعقه می باشد. موج های ناشی از صاعقه چه از نظر قدر مطلق ولتاژ و چه از نظر شکل موج بسیار متفاوت می باشند. لذا حداقل فاصله هوائی مناسب برای ممانعت از بروز جرقه در فاصله هوائی معین، حتی برای مقادیر یکسانی از اضافه ولتاژ صاعقه (از نظر قدر مطلق) ممکن است متفاوت باشند، به همین دلیل در بررسیها و تست های آزمایشگاهی از شکل موج استاندارد استفاده می شود.
تعیین حداقل فاصله هوائی مناسب برای جلوگیری از بروز جرقه در فاصله هوائی، می تواند به کمک روابط مختلفی انجام گیرد که یکی از آنها بصورت زیر می باشد:
(۳-۷)
در این رابطه d حداقل فاصله هوائی بر حسب متر و VL اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه بر حسب کیلوولت می‌باشد. با توجه به اینکه اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه متفاوت و احتمالی است، لذا قدر مطلق اضافه ولتاژ از صاعقه با درصد معینی از احتمال وقوع جرقه در فاصله هوائی بیان می گردد و در نتیجه با پذیرش ریسک بیشتر می توان فاصله هوائی را کمتر انتخاب نمود.
گرچه رابطه (۷-۳) خطی است اما بررسیها و آزمایشات انجام شده نشان می‌دهد که این رابطه برای تمام سطوح ولتاژ بخصوص سطوح ولتاژ پائین دارای دقت خوبی نیست. جدول (۳) رابطه حداقل فاصله هوائی (Air Gap) را بصورت تابعی از ولتاژ شکست هوا یا مقدار بحرانی ولتاژ موج ضربه (Impulse Flashover-Psitive critical value) در این حالت بروز جرقه نشان می دهد. در صورتیکه ارقام این جدول با رابطه (۳-۷) کنترل شود، مشاهده می شود که این رابطه ساده تنها برای چند ردیف اول ولتاژ، دارای دقت نیست اما برای سطوح بالاتری از ولتاژ ضربه، خطا کمتر از پنج درصد است.
نکته دیگری که در محاسبه فاصله هوائی حائز اهمیت است، انتخاب مقدار مناسب اضافه ولتاژهای ناشی از صاعقه می باشد. اصولاً مقدار اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه به پارامترهای بسیار متعددی بستگی دارد، که بر حسب مورد می تواند ارقام مختلفی را به خود اختصاص دهد. بعنوان مثال اگر یک خط انتقال برای مقدار مشخصی از اضافه ولتاژ صاعقه طراحی شود، این مطلب به این مفهوم نیست که احتمال وقوع اضافه ولتاژهای بیشتر صفر باشد، بلکه تنها احتمال بروز جرقه در اثر این اضافه ولتاژها محدود می گردد.بنابراین در این حالت نیز شرایط طراحی پستها و تجهیزات آن می تواند در طراحی خطوط انتقال نیرو مؤثر باشد، جدول (۴) مقادیر اضافه ولتاژ در چند سطح مختلف ولتاژ نشان داده شده است.
جدول (۳)- رابطه فاصله هوائی و موج ضربه در شرایط بروز جرقه
جدول (۴)- رابطه ولتاژ نامی خطوط و مقادیر متعارف اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه
۳-۴- حداقل طول زنجیره مقره ها
عامل مهم دیگری که در تعیین حداقل فاصله هوائی مؤثر است، طول زنجیره مقره ها است. در صورتیکه نوسانات هادیها مورد توجه قرار نگیرد، محل استقرار هادیها باید طوری تعیین شود که فاصله عمودی (فاصله هادیها تا بازوی برج) و افقی (فاصله هادیها تا بدنه برج) آنها از حداقل فاصله هوائی که از دیدگاه های اضافه ولتاژ کلیدزنی یا صاعقه بدست می آید (هر کدام بزرگتر باشند) کمتر نباشد. با توجه به شکل (۳-۱)، فاصله زمانی و عمودی هادیها در هیچ شرایط طراحی نباید از مقدار d کمتر باشند.
شکل (۳-۱)- شمای کلی یک خط انتقال نیرو
با توجه به اینکه حداقل فاصله عمودی هادیها باید از طریق نصب تعداد مناسبی از مقره‌ها حفظ گردد، لذا لازم است تعداد مقره ها با توجه به رابطه زیر محاسبه شوند:
(۳-۸)
در این رابطه d حداقل فاصله هوائی لازم و HI ارتفاع هر مقره و NI تعداد مقره ها می باشند. البته در عمل تعداد مقره هائی که از طریق رابطه (۳- ۸) محاسبه می شوند، ممکن است اعشاری بدست آیند که لازم است برحسب نیاز، مقدار آنرا گرد نمود. معمولاً برای محاسبه تعداد مقره‌ها لازم است درجه آلودگی منطقه نیز مدنظر قرار گیرد که رعایت این نکته سبب افزایش تعداد مقره‌ها و در نتیجه طول زنجیره‌ها و فاصله عمودی هادیها می‌گردد.
برای محاسبه تعداد مقره‌ها علاوه بر رابطه (۳- ۸) می‌توان از رابطه (۳- ۹) نیز استفاده نمود. معمولاً در مناطق آلوده تعداد مقره‌هائی که از رابطه (۳- ۹) بدست می آید بیش از رابطه (۳- ۸) می باشند:
(۳- ۹)
در این رابطه SF ضریب اطمینان طراحی و Vm ولتاژ فازی خط انتقال نیرو (فاز با زمین) و WSV ولتاژ تحمل هر مقره (Withstand Voltage) می باشند. بر این مبنا حداقل طول زنجیره مقره ها از رابطه زیر بدست می آید :
(۳- ۱۰)
آنچه در بالا اشاره گردید، روش محاسبه حداقل فاصله هوائی بدون در نظر گرفتن آثار سوء نوسانات هادیها می‌باشد، حال آنکه در عمل فاصله و عمودی هادیها تحت تأثیر نوسانات هادیها و زنجیره مقره‌ها کاهش می‌یابند که باید مد نظر قرار گیرند. اصولاً در صورت ورزش باد هادیها به سمت بدنه پایه پیشروی می‌کنند که همین امر سبب کاهش فاصله افقی و عمودی هادیها از بدنه و بازوی برج می‌گردد که در شکل (۳- ۲)، پیشروی زنجیره مقره‌ها و هادیها به سمت برج را نشان داده شده است. زاویه انحراف زنجیره مقره‌ها بستگی به طول اسپن، نوع هادی و سرعت باد دارد که در حالت برابری طول اسپن در دو طرف برج مورد مطالعه، مقدار آن از رابطه زیر بدست می‌آید:
(۳- ۱۱)
در این رابطه زاویه انحراف زنجیره مقره ها نسبت به حالت قائم، V سرعت باد بر حسب متر بر ثانیه و di قطر هادی بر حسب متر و w وزن یک کیلومتر از طول هادی می باشد. در مواردی که هادیها از یخ پوشیده شده باشند لازم است، قطر و وزن کلی هادی پوشیده از یخ با توجه به ضخامت یخ محاسبه و ملاک محاسبه و طراحی قرار گیرد.
شکل (۳-۲)- شمای کلی انحراف زنجیره مقره‌ها در اثر وزش باد
در حالت سکون یا پایدار فاصله عمودی و افقی هادیها تا بازو و بدنه برج ها به ترتیب و می‌باشند. که در صورت وزش باد، این فواصل به مقادیر زیر کاهش می یابند:
(۳-۱۲)
(۳- ۱۳)
برای اینکه در حالت انحراف یا پیشروی زنجیره مقره ها به سمت برج، از احتمال بروز جرقه کاسته شود، لازم است مقادیر و هیچوقت (در شرایط طراحی) از مقدار d که از رابطه (۳- ۲، ۳-۴ ، ۳- ۶، ۳ -۷) بدست می آید کمتر نباشد. لذا برای جلوگیری از بروز چنین مشکلی لازم است همواره رابطه زیر برقرار باشد:
در صورتیکه این شرایط وجود نداشته باشد لازم است فاصله عمودی هادیها از بازوی برج از طریق افزایش طول زنجیره مقره ها یا اتصالات فولادی متصل به آن تا حدی که از رابطه زیر بدست می‌آید افزایش یابد:
(۳- ۱۴)
بنابراین لازم است در طراحی خطوط انتقال نیرو بخصوص تعیین فواصل عمودی و افقی فازها تا برج ها به طول واقعی زنجیره مقره ها و اتصالات آن توجه گردد.
۳-۵- جمع بندی
با توجه به آنچه گفته شد، در جایگذاری هادیها روی برجها باید تلاش شود که فاصله هوائی هادیها در هیچ مسیر کمتر از حداقل مجاز نباشد. برای محاسبه حداقل فاصله هوائی فازها از یکدیگر و بدنه برج ها توجه به عوامل زیر ضروری است:
– کنترل فاصله هوائی از دیدگاه اضافه ولتاژ صاعقه
– کنترل فاصله هوائی از دیدگاه اضافه ولتاژ کلیدزنی
البته در خطوط توزیع نیرو معمولاً تعیین کننده فاصله هوائی، اضافه ولتاژهای صاعقه می باشند. ضمناً در مناطق آلوده کشور لازم است با افزایش تعداد مقره ها از احتمال بروز جرقه در مسیر زنجیره مقره ها جلوگیری نمود که این اقدام سبب افزایش طول زنجیره مقره ها و در نتیجه افزایش فاصله هوائی هادیها تا بازوی برج می گردد. بنابراین در محاسبه حداقل فاصله هوائی علاوه بر اضافه ولتاژها توجه به طول زنجیره مقره ها نیز مهم می باشد.
در طراحی خطوط انتقال و توزیع نیرو بخصوص برای تعیین فواصل فازی تنها توجه به دیدگاه های الکتریکی نمی تواند کافی باشد چون هادیها تحت وزش باد دچار نوسان می شوند که همین امر سبب کاهش فواصل فازی می گردد. لذا لازم است علاوه بر دیدگاه فوق، موضوع نوسانات هادیها نیز در تعیین فواصل فازی ملاک محاسبه قرار گیرد.

6200

16000

4200

7/4

60

نکارودعلیا

118200

81200

17000

11400

11

ـــ

شکل 3-1- نقشه منطقه مورد مطالعه و موقعیت آن در ایران و استان گلستان
داده های مورد استفاده
3-2- داده‌های ماهواره‌ای
در این تحقیق از داده‌های سنجنده OLI ماهواره لندست 8 و داده های سنجنده TM ماهواره لندست 5، به شماره گذر 163 و ردیف 34 استفاده شد. برای انجام این مطالعه تصویر فصل بهار مربوط به تاریخ 29 آوریل 2011، تصویر فصل تابستان مربوط به تاریخ 8 آگوست2013، تصویر فصل پائیز 4 نوامبر2010 و تصویر فصل زمستان به تاریخ 13 فوریه2013 تهیه گردید. در همه این سنجنده ها قدرت تفکیک مکانی باند‌های چند‌طیفی معادل 30 متر و برای باند پانکروماتیک 15 متر می‌باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

دراین تحقیق از نقشه­های توپوگرافی1:25000 سازمان نقشه برداری کشور، منحنی میزان‌های ارتفاعی منطقه مورد مطالعه استخراج و مدل رقومی زمین تهیه گردید. لایه ارتفاع از سطح دریا در محیط GIS از مدل رقومی زمین تهیه شد و لایه جاده هم از این نقشه توپوگرافی جهت ارزیابی تطابق هندسی تصاویر از طریق روی هم اندازی خطوط برداری استفاده گردید.
3-3- نرم افزارهای مورد استفاده
در این تحقیق از نرم افزار­هایENVI ، Idrisi Taiga وArc Map v10 برای پردازش تصاویر و طبقه بندی تصاویر و استخراج نقشه جاده ها و نقشه ارتفاع استفاده شده است.
3-4- تهیه نقشه واقعیت زمینی
تهیه نقشه واقعیت زمینی و جمع آوری اطلاعات به دلیل وسعت زیاد منطقه مورد بررسی به صورت نمونه ای و تصادفی انجام گرفت. پس از ثبت نقاط برداشت شده توسطGPS ، نقشه واقعیت زمینی در محیطGIS تهیه و نقشه رستری با تعیین نوع کاربری که در این‌جا دو طبقه جنگل و غیر جنگل تعریف شده است تهیه گردیده است.
3-5- پیش پردازش داده‌های ماهواره‌ای
3-5-1- بررسی کیفیت رادیومتری و هندسی داده‌ها
کیفیت داده‌های ماهواره‌ای قبل از بکارگیری در تجزیه تحلیل‌های رقومی، از نظر وجود خطاهای رادیومتری از طریق بزرگنمایی تصویر و بررسی هیستوگرام آنها، همچنین ایجاد تصویر ترکیب های رنگی مورد بررسی قرار گرفت. تصحیحات اتمسفری تصاویر به روش Band minimum انجام شده است. تصحیح هندسی تصویر و زمین مرجع نمودن آن هم قبل از انجام پردازش و استخراج اطلاعات آن کاملا ضروری می‌باشد. به منظور اطمینان از میزان تطابق تصویر، از لایه جاده و هم چنین نقاط برداشت شده توسط GPS، از صحت و دقت هندسی تصاویر با توجه به هدف تحقیق اطمینان حاصل گردید.
3- 6- پردازش تصاویر ماهواره‌ای :
به منظور استخراج هر چه بهتر اطلاعات از تصویر ماهواره ای می‌توان آنها را مورد پردازش­های مختلف قرار داد. این پردازش‌ها که جنبه آماده سازی داده‌ها برای تجزیه و تحلیل را دارند ، باید متناسب با هدف و شرایط منطقه مورد مطالعه اجرا شوند (ناصری، 1382‌). در این تحقیق پردازش‌های مانند نسبت گیری باند‌ها، تبدیل تسلدکپ، تبدیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) صورت گرفته است. این باندها به همراه باندهای اصلی در مرحله طبقه بندی نظارت شده مورد استفاده قرار گرفتند.
3-6-1- تبدیل تسلدکپ
در تبدیل تسلدکپ، مؤلفه‌های روشنایی و سبزینگی حاصل از تبدیل جهت تشخیص پوشش گیاهی مفید می‌باشند (نجفی دیسفانی، 1377). هر کدام از مؤلفه‌ها به عنوان یک باند مصنوعی در فرایند طبقه بندی مورد استفاده قرار گرفتند.
3-6-2- تجزیه و تحلیل مولفه‌های اصلی
تحلیل مولفه‌های اصلی یکی از فنون مهم بارزسازی تصاویر جهت استخراج هر چه بهتر اطلاعات مفید از ‌آنها می‌باشد. در تحلیل مولفه‌های اصلی، مولفه اول دارای بیشترین واریانس و همبستگی با مجموعه باندهاست (درویش صفت، 1377). ارزش‌های حاصل از تحلیل مولفه‌های اصلی به شدت از رطوبت خاک، زمینه خاک ومواد موجود در ساختمان خاک تاثیر می‌پذیرند. در جاهایی که پوشش گیاهی زیاد باشد مولفه دوم این تحلیل نیز حاوی اطلاعات زیادی خواهد بود (ترنر و کانگتون، 1998). در این تحقیق تجزیه و تحلیل مولفه‌های اصلی بر روی تصاویر هر چهار مقطع زمانی اجرا گردید.
3-7 – طبقه بندی تصاویر
به منظور طبقه بندی تصاویر ماهواره‌ای با توجه به اهداف تحقیق مراحل زیربه ترتیب روی تصاویر اعمال شد.
3-7-1- تعیین طبقه‌ها
در منطقه مورد مطالعه پدیده‌های مختلفی از جمله مناطق آبی، مناطق شهری، مناطق زراعی، باغات, مراتع و جنگل‌های پهن برگ و سوزنی برگ را وجود دارد. با توجه به متنوع بودن بازتاب پدیده‌‌های ذکر شده امکان قرار دادن آنها در دو طبقه جنگل و غیرجنگل میسر نبود. ابتدا طبقه بندی با انواع کاربری­ها انجام شد و سپس طبقات غیر جنگل باهم و طبقات پهن برگ و سوزنی برگ با یکدیگر ادغام گردید تا دو طبقه نهایی غیرجنگل و غیر جنگل بدست آید. لذا بنا به هدف تنها دو طبقه جنگل و غیرجنگل برای این مطالعه در نظر گرفته شد.
3-7-2- تعیین نمونه‌های تعلیمی
در طبقه بندی تصاویر ماهواره‌ای با روش‌های طبقه بندی نظارت شده انتخاب نمونه‌های تعلیمی به عنوان الگوی مشخصات طیفی طبقات مختلف باید با دقت کافی و قابل قبول انجام گردد. در این مطالعه نمونه‌های تعلیمی از بخشی از نقشه واقعیت زمینی که به صورت پیمایش زمینی از کاربری­های مختلف موجود در منطقه به تعداد کافی ( حدود200 نمونه تعلیمی و 90 نمونه ارزیابی صحت) به روش انتخابی از پدیده های مورد نظر و با پراکنش مناسب به کمک GPS ثبت گردیده بودند استفاده گردید.
3-7-3- انتخاب مناسب‌ترین الگوریتم طبقه بندی
در این تحقیق طبقه بندی‌ اولیه با الگوریتم‌های پارامتریک (حداکثر احتمال، جعبه­ای و حداقل فاصله از میانگین) و ناپارامتریک (ماشین بردار پشتیبان) انجام شد. با توجه به نتایج اولیه ارزیابی صحت مشخص گردید که آلگوریتم ماشین بردار پشتیبان بهترین نتایج را ارائه می‌دهد. بنابراین در طبقه بندی نهایی از این آلگوریتم استفاده گردید.
3-7- 4- طبقه بندی با بهره گرفتن از تصاویر تک‌زمانی فصول مختلف
پس از تعیین نمونه‌های تعلیمی مناسب، مجموعه باندی مناسب از میان باندهای اصلی و مصنوعی انتخاب گردید. تصاویر هر چهار فصل به طور جداگانه با بهره گرفتن از آلگوریتم ماشین بردار پشتیبان مورد طبقه بندی قرار گرفت و نقشه کاربری اراضی منطقه به دست آمد. سپس طبقات جنگل با هم ادغام و طبقات غیرجنگل در هم ادغام و نقشه نهایی به دو کلاسه جنگل و غیر جنگل طبقه بندی شدند.

انگیزه مسافرت ورزشی یکی دیگر از حیطه­هایی است که پژوهشگران رابطه آن را با نوستالژی سنجیده­اند. در این زمینه فایرلی و کلت^[۸۲] ۲۰۰۷، انگیزه­ های داوطلبان برای مسافرت به بازی های المپیک آتن را بررسی کردند. آنها به این نتیجه رسیدند که چهار انگیزه اصلی رفتن داوطلبان به المپیک عبارت بودند از: نوستالژی، رفاقت و دوستی، ارتباط (مانند خرده فرهنگ) و اشتراک گذاری و شناسایی تخصص. پس می­توان گفت که یادآوری خاطرات گذشته نوعی برانگیختگی در فرد ایجاد می­ کند که باعث می­ شود تمایل به سفر فرد افزایش یابد (۱۳۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یکی از دغدغه­ های مدیران باشگاه­های حرفه­ای وفاداری هواداران می­باشد زیرا مبنای وجودی سازمان­ها هواداران می­باشند (۳۰). در این خصوص ولکوو، سامرز و مورگان^[۸۳] با انجام پژوهشی در سال ۲۰۰۸ نشان دادند که نوستالژی شخصی و نیابتی باعث جذب، وابستگی و وفاداری هواداران به تیم ورزشی می شوند (۱۱۵). همچنین سیفرد و مییر^[۸۴] در سال ۲۰۱۰ در پژوهشی جنبه های نوستالژی مرتبط با امکانات ورزشی را بررسی کردند، آنها استراتژی­ های لیگ بزرگ بیسبال و لیگ ملی فوتبال برای برانگیختن گذشته را مطالعه کردند. داده ­های مرتبط با عناصر تحریک کننده نوستالژی با بهره گرفتن از مشاهده و بازدید از اماکن، بازسازی اسناد/ الگوها و اطلاعیه­ها، داده ­های آرشیوی، وب­سایت­های منتشر شده و مصاحبه با کارکنان جمع­آوری شده بود. تحلیل داده ­ها نشان داد که تیم­های MLB و NFL می­توانند از راهبردها و تاکتیک­های خاص در امکانات خود برای ایجاد و برانگیختن نوستالژی استفاده کنند. علاوه بر این، فرصت­هایی برای هر سازمان وجود دارد تا هواداران پنهان و نقاط دوردست خود را پیدا و جذب کنند و با سازمان­های تبلیغاتی قرارداد ببندند و از طریق روش­هایی که بر افزایش تجربه نوستالژیکی منجر می­شوند در بین هواداران خود محبوب شوند (۹۸). وانگ، لی، چو و هوانگ^[۸۵] در سال ۲۰۱۴ پژوهشی را با هدف کشف روابط علت و معلولی میان نوستالژی، ارزش ادراک شده، رضایت­مندی و وفاداری در صنعت راه آهن انجام دادند. نتایج نشان داد که رضایت­مندی می ­تواند وفاداری مشتریان را افزایش دهد، نوستالژی اثر مثبت بر ارزش درک شده مسافران از تور مسافرتی دارد و همچنین نتایج نشان داد که ارزش درک شده دارای یک ساختار چند بعدی است که بر رضایت مندی و وفاداری نیز تاثیر می گذارد (۱۳۷).
ارزیابی تبلیغات مبتنی بر نوستالژی با بهره گرفتن از مقیاس چند بعدی ممکن است بازاریابان را با بینش راهبردی برای توسعه و تبلیغات ریزه کاری با هدف تعمیم نوستالژی در میان مصرف کنندگان را فراهم می کند. در حوزه تبلیغات پاسکال، اسپروت و مولینگ^[۸۶] در سال ۲۰۰۲ به “بررسی تاثیر نوستالژی برانگیخته بر عکس العمل مشتریان به تبلیغات” پرداختند، نمونه مورد مطالعه آنها ۱۴۷ دانشجو (۹۳ مرد، ۵۴ زن) با میانگین سنی ۲/۲۲ سال بود. نتایج آنها بیانگر این بود که ارتباط معناداری بین نوستالژی برانگیخته و نگرش نسبت به تبلیغات کوداک و توشیا وجود دارد. همچنین نوستالژی برانگیخته تاثیر مثبت و معناداری بر احتمال خرید کوداک فیلم و دی وی دی پلیر توشیا دارد (۱۸). نتایج حاصل از پژوهش مولینگ و اسپروت^[۸۷] (۲۰۰۴)، نشان داد که وجود علائم نوستالژی در تبلیغات در طول پخش آگهی بر طرز تفکر مصرف کنندگان تاثیر می­ گذارد. و این روند فکری بر نگرش نسبت به تبلیغات و نام تجاری تاثیر می گذارد (۲۰). در راستای این تحقیقات ریسنویتز، اییر و کاتلر در سال ۲۰۰۴ پژوهشی را با عنوان ” تبلیغات نوستالژی و اثرات تاثیرپذیری از نوستالژی” انجام دادند، نتایج نشان داد که ارتباط مثبت و معناداری بین تاثیرپذیری نوستالژی و شدت برانگیختن حس نوستالژی برای تبلیغات و برند وجود دارد (۲۴). رابطه بین سن و نوستالژی نیز در تبلیغات نوستالژیکی بررسی شده که می­توان به پژوهش کیوسومی، ماتسودا و سوگیموری^[۸۸] در سال ۲۰۱۰ با عنوان “اثر افزایش سن بر نوستالژی در فرایند تبلیغات” اشاره کرد. نتایج مطالعه آنها نشان داد که مشتریان مسن­تر نسبت به محرک­های نوستالژیکی حساس­تر هستند و زودتر برانگیخته می­شوند. همچنین آنها به این نتیجه رسیدند که افرادی که بیشتر با عامل نوستالژیکی آشنا هستند و نگرش مثبتی دارند تمایل به خرید بیشتری نیز از خود نشان می­ دهند (۱۲۰). در همین زمینه لفی و قربی^[۸۹] نیز در سال ۲۰۱۱ پژوهشی را با عنوان “نوستالژی و وابستگی به برند: چهارچوب نظری و کاربردی در مطالعه موردی تبلیغات تونس” انجام دادند. آنها چهار نمونه تبلیغی را به ۳۰ نفر نشان دادند، ۳۰ نفر را به سه گروه سنی ۲۹-۲۰، ۵۹-۳۰ و ۶۰ سال به بالا تقسیم ­بندی کرده بودند. نتایج نشان داد که بین گروه های سنی مختلف و بازخوانی خاطرات تفاوت معناداری وجود نداشت. همچنین افرادی که در رده سنی ۴۰ تا ۶۰ سال به بالا بودند برای گذشته افسوس می­خوردند در حالی که افراد جوانتر این حس را نداشتند. بررسی نتایج نشان داد که بین جنسیت و تاثیرپذیری از نوستالژی تفاوت معناداری وجود نداشت. همچنین بین تاثیرپذیری از نوستالژی و وابستگی به برند ارتباط مثبت و معناداری وجود داشت (۱۰۸). همچنین مرچانت، لاتور، فورد و لاتور^[۹۰] در سال ۲۰۱۳ پژوهشی را با عنوان “چگونه گذشته تو را به سمت خود می کشند؟” انجام دادند. آنها میزان برانگیختگی نوستالژی شخصی از طریق تبلیغات را در بین مشتریان مرد و زن ۶۵-۲۰ ساله اندازه گیری کردند. نتایج پژوهش نشان داد که پاسخ های فیزیولوژیکی بر پایه برانگیختن خاطرات با تبلیغات به عنوان فاکتور جدید و مهم در ارزیابی نوستالژی شخصی است (۹۲).
یکی از عوامل تاثیرگذار که در هنگام خرید بر خریدار تاثیر می­ گذارد حالت روانی و احساساتی وی می­باشد که می ­تواند تاثیر مثبت و یا منفی بر نحوه خرید داشته باشد و طبیعتا تفاوت­های فردی نیز در این امر دخیل می­باشد، به این معنی که نگرش­ها و حالت احساسی از فردی به فردی دیگر متغیر می­باشد (۹). در این راستا سیرا و مک کویتی^[۹۱] در سال ۲۰۰۷ پژوهشی را با عنوان “نگرش و احساسات به عنوان عامل تعیین کننده خریدهای نوستالژی: بر اساس نظریه تئوری اجتماعی” انجام دادند. نتایج مدل معاملات ساختاری نشان داد که تمایل مصرف کنندگان برای خرید محصولات نوستالژیکی به طور همزمان از اشتیاق و نگرش نسبت به گذشته تأثیر می پذیرد (۱۹). همچنین مارچگیانی و فائو^[۹۲] در سال ۲۰۰۹، شدت­های متفاوت نوستالژی شخصی بر احساسات را ارزیابی کردند. روش کار انها بدین صورت بود که در ابتدا از پرسشنامه نوستالژی شخصی استفاده کردند و ۵۱۴ آزمودنی را به سه گروه سطح پایین (۱۲۸ نفر)، سطح متوسط (۲۵۸ نفر) و سطح بالای نوستالژی شخصی (۱۲۸ نفر) تقسیم ­بندی کردند. نتایج آنها نشان داد که بین هر سه سطح نوستالژی شخصی با حالت منفی (ناراحتی و تهییج) و کم رمقی (افسوس) ارتباط معناداری وجود ندارد. همچنین بین سطح پایین و متوسط نوستالژی شخصی با حالت تشویش ارتباط معناداری وجود ندارد. اما در طرف مقابل نتایج آنها نشان داد که بین هر سه سطح نوستالژی شخصی با حالت خوش بینی، آرامش و محبت ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد. و در اخر نیز بین سطح بالای نوستالژی شخصی با حالت تشویش ارتباط معنادار وجود نداشت (۱۳۶). روزرفورد و شاو^[۹۳] نیز در سال ۲۰۱۱ پژوهشی را با عنوان “گذشته را چگونه زنده کنیم: سابقه نوستالژی به عنوان انگیزه خرید در رفتار مصرف کننده” انجام دادند. آنها در مطالعه خود به بررسی ریشه و مفهوم نوستالژی پرداختند، از زمانی که نوستالژی را به عنوان یک بیماری می­شناختند تا زمانی که از آن به عنوان انگیزه خرید مصرف کننده تلقی می­کردند (معاصر). نتایج پژوهش آنها نشان داد که نوستالژی حس منفی یا مثبت قوی ایجاد می­ کند و به این نتیجه رسیدند که نوستالژی یکی از دلایل قوی انگیزه خرید مصرف کنندگان می باشد (۱۰۷).
جمع­بندی پیشینه
در این فصل که تحت عنوان پیشینه پژوهش در حوزه هوادارن و مشتریان ورزشی و غیر ورزشی مطرح است سعی شد تا خلاصه­ای از مهمترین نتایج پژوهش­های حوزه بازاریابی مورد بررسی قرار گیرد.
مرور نتایج نشان می­دهد موضوع گردشگران، انگیزه، رفتار مصرفی، حضور مجدد و جذب آنها از جمله موضوعاتی است که در پژوهش­های بازاریابی ورزشی پژوهشگران زیادی به آن پرداخته­اند، و پژوهشگران حوزه ورزش بیشتر بر روی روابط نوستالژی و گردشگری ورزشی کار کرده ­اند و مطالعه رفتار مصرفی کمتر مشاهده شد. همچنین در پژوهش­های غیر ورزشی اغلب پژوهشگران در حوزه تبلیغات کار کرده ­اند. در واقع از سال ۱۸۶۰ تاکنون این مطالعات به طور مداوم در حال انجام بوده ­اند و کاربرد نوستالژی از پزشکی به یک روش تبلیغی و فروش تبدیل شده است. مطالعات این حوزه را می­توان در کشورهای مختلف جهان اعم از کشورهای آمریکایی، اروپایی، آفریقایی، اسیایی و استرالیا مشاهده کرد، اما در ایران جستجوهای محقق برای یافتن مطالعه­ ای مشابه نتیجه نداد.
فصل سوم
روش­شناسی پژوهش
آنچه در یک تحقیق عملی مورد توجه دیگران و محقق قرار می­گیرد موضوعی است که کشف شده است. اما اغلب روش­های کشف، اصلی­ترین نقش را که در یک پژوهش علمی دارد نادیده انگاشته می­ شود از این رو در این فصل با بهره گرفتن از روش علمی به بررسی روش تحقیق، جامعه آماری، نمونه‌ تحقیق، متغیرهای تحقیق، ابزار اندازه ­گیری، روایی و پایایی پرسشنامه ­ها، نحوه امتیاز گذاری پرسشنامه ­ها ،روش جمع­آوری اطلاعات و روش­های تحلیل آماری پرداخته می­ شود.
روش پژوهش
با توجه به اینکه هدف اصلی پژوهش حاضر تعیین تاثیر نوستالژی بر تمایل خرید هوادران فوتبال می­باشد لذا روش تحقیق از نوع همبستگی است. که در آن با بهره گرفتن از روش­های تعیین همبستگی و نیز پیش ­بینی (رگرسیون) هدف مذکور محقق شد. در دسته­بندی تحقیقات بر حسب هدف این تحقیق در دسته­ی تحقیقات کاربردی جای می­گیرد. همچنین برای تعیین تاثیر متغیرهای پیش­بین بر متغییرهای ملاک از روش معادلات ساختاری استفاده شد. مدل معادلات ساختاری یک تکنیک تحلیل چند متغیری بسیار کلی و نیرومند از خانواده رگرسیون چند متغیری است که به پژوهشگر امکان می دهد مجموعه ­ای از معادلات رگرسیون را هم­زمان مورد آزمون قرار دهد. مدل معادلات ساختاری یکی از روش­های تجزیه و تحلیل ساختار داده ­های پیچیده و یکی از روش­های نو برای بررسی روابط علت و معلولی است و به معنی تحلیل متغیرهای مختلفی است که در یک ساختار مبتنی بر تئوری، تاثیرات همزمان متغیرها را به هم نشان می­دهد. از طریق این روش می­توان قابل قبول بودن مدل­های نظری را در جامعه­های خاص با بهره گرفتن از داده ­های همبستگی، غیرآزمایشی و آزمایشی آزمود (۱۳۸).
جامعه، نمونه و روش تعیین حجم نمونه
در این تحقیق از دانشجویان دانشگاه خوارزمی به عنوان جامعه آماری استفاده شد. دلیل انتخاب این افراد به عنوان جامعه آماری عبارتست از: ۱- بیشتر تماشاگران و طرفداران ورزش جوان می­باشند. ۲- دانشجویان نسبت به قشرهای دیگر جامعه بیشتر پیگیر رخدادهای ورزشی می­باشند. ۳- افراد در سن دانشجویی نسبت به افراد دیگر بیشتر از محصولات ورزشی استفاده می­ کنند. ۴- همکاری نمونه­های آماری دانشجویان به دلیل دانشجو بودن شخص محقق بیشتر از سایرین بود. همچنین در تحقیقی این نتیجه به دست آمده که حداکثر حس نوستالژی افراد در طول دوران دانشجویی است و سپس کاهش میابد (۱۱۸). نمونه آماری به صورت غیرتصادفی و به روش هدفدار از بین دانشجویان دانشگاه خوارزمی تهران که هوادار علی کریمی بودند انتخاب شد. با توجه به نامشخص بودن تعداد دقیق حجم جامعه دانشجویان هوادار علی کریمی، با در نظر گرفتن میزان ریزش پرسش­نامه­ ها تعداد ۳۵۰ پرسش­نامه توزیع و جمع­آوری شد. کرجسی و مورگان^[۹۴] تعداد نمونه ۳۵۰ نفر را برای یک جامعه ۴۰۰۰ نفری پیشنهاد کرده ­اند (۱۳۹). همچنین برای استفاده از روش آماری مدلسازی معادلات ساختاری حداقل نمونه باید بین ۵ تا ۱۰ برابر تعداد سوالات باشد (۱۴۰).
برای جمع­آوری داده ­ها در این پژوهش از روش­های کتابخانه­ای و میدانی استفاده شد. بنابراین ابزار گردآوری داده ­ها در این پژوهش، پرسشنامه بوده است. از بین ۳۵۰ پرسشنامه توزیع شده، ۴۰ پرسشنامه به دلیل نقص اطلاعات کنار گذاشته شد و تعداد ۳۱۰ پرسشنامه مورد تحلیل قرار گرفت.
تعریف عملیاتی متغیرها
نوستالژی: در این پژوهش نوستالژی به عنوان متغیر پیش بین تمایل به خرید در نظر گرفته شده­است و شامل سه مولفه نوستالژی برانگیخته، آشنایی با شخصیت نوستالژیکی و تاثیرپذیری نوستالژیکی است؛ که به ترتیب با بهره گرفتن از پرسش­نامه شش سوالی پاسکال و سپروت (۲۰۰۲) در قالب طیف هفت ارزشی لیکرت، پرسش­نامه چهار سوالی کاترین مییر (۲۰۱۰) در قالب طیف نه ارزشی لیکرت و پرسش­نامه هشت سوالی روتلج و همکاران (۲۰۰۸) در قالب طیف هفت ارزشی لیکرت سنجیده شدند.
تمایل به خرید: منظور از تمایل به خرید در این پژوهش واکنش و شوقی بود که افراد به محض دیدن مقوله­ های نوستالژیکی مرتبط با علی کریمی از خود نشان می­داد و علاقه آنها برای خرید افزایش می­یافت و با بهره گرفتن از پرسش­نامه ۱۰ سوالی کاترین مییر (۲۰۱۰) درقالب طیف نه ارزشی لیکرت سنجیده شد. هوادار ورزشی: در این پژوهش منظور از هوادار ورزشی فردی بود که به محض دیدن کالا، مکان، فیلم یا وسیله­ای مرتبط با علی کریمی برانگیخته می­شد و همچنین عوامل ذکر شده برای او یادآور خاطره­ای شیرین یا تلخ از گذشته بود.
متغیرهای جمعیت­شناختی

1. 1. سن: سن تقویمی افراد بر حسب سال که با مقیاس اسمی و با یک سوال باز اندازه ­گیری شد.

1. 1. جنسیت: جنسیت دانشجویان را با یک سوال باز می­سنجید.

1. 1. رشته تحصیلی: رشته تحصیلی افراد را با یک سوال باز می­سنجید.

1. 1. مدت زمان هواداری از علی کریمی: در مقیاس اسمی و با یک سوال باز سنجیده شد.

نحوه جمع­آوری داده ­ها
به منظور اندازه ­گیری نوستالژی برانگیخته با بهره گرفتن از فیلمی حس نوستالژیکی شرکت­ کنندگان برانگیخته شد. لذا با بهره گرفتن از نظرات متخصصان فوتبال به تدوین فیلمی مختصر از زندگی ورزشی علی کریمی به عنوان شخصیت نوستالژیک در این تحقیق پرداخته شد. فیلم تدوین شده شامل بخش­هایی از زندگی شخصی، کارهای خیریه و زندگی ورزشی علی کریمی بود. برای تعیین روایی فیلم پرسشنامه تعیین روایی فیلم تدوین شد که شامل سوالاتی از قبیل زمان فیلم، کیفیت فیلم، مناسب بودن مجتوای فیلم و آهنگ استفاده شده بود. سپس فیلم و پرسشنامه ­ها را برای تعیین روایی و اعتباریابی به متخصصین مدیریت ورزشی، بالاخص بازاریابی ورزشی، دادیم و نظرات آنها را در فیلم و پرسشنامه ­ها دخیل دادیم. پس از نهایی شدن تدوین فیلم کل شرکت­ کنندگان در سالنی مجهز به به نمایش فیلم با صوت وتصویر باکیفیت جمع و فیلم مذکور برای آنها نمایش داده شد سپس پرسش­نامه نوستالژی برانگیخته، میزان آشنایی با شخصیت نوستالژیک، تاثیرپذیری نوستالژیکی و تمایل به خرید در بین شرکت­ کنندگان پخش و جمع­آوری شد.
ابزار اندازه ­گیری
در این پژوهش از پرسش­نامه­ های نوستالژی و تمایل به خرید استفاده شد؛ که به شرح زیر می­باشند:

1. 1. برای تعیین میزان نوستالژی برانگیخته از پرسشنامه نوستالژی پاسکال و سپروت (۲۰۰۲) استفاده شد (۱۸)، که شامل ۶ سوال با مقیاس هفت گزینه­ای لیکرت (۱ =کاملا مخالفم و ۷ =کاملا موافقم) می­باشد و به تشخیص اساتید به شش سوال تقلیل یافت.

1. 1. برای تعیین میزان تمایل به خرید از پرسش­نامه کاترین مییر (۲۰۱۰) استفاده شد (۶)، که شامل ۱۰ سوال با مقیاس نه گزینه­ای لیکرت (۱ = به احتمال کم و ۹ = به احتمال زیاد) می­باشد.

1. 1. برای تعیین میزان آشنایی با شخصیت نوستالژیکی از پرسش­نامه کاترین مییر (۲۰۱۰) استفاده شد (۶)، که شامل ۴ سوال با مقیاس نه گزینه­ای لیکرت (۱ = اصلا آگاهی ندارم و ۹ = کاملا آگاهم) بود، که به تشخیص اساتید به چهار سوال افزایش یافت.

1. 1. برای تعیین میزان تاثیرپذیری نوستالژیکی از پرسش­نامه روتلج و همکاران (۲۰۰۸) استفاده شد (۱۲۷)، که شامل ۸ سوال با مقیاس هفت گزینه­ای لیکرت (۱ = عدم هم­خوانی با شخصیت من و ۷ = کاملا هم­خوان با شخصیت من) می­باشد.

1. 1. در راستای دستیابی به اهداف تعیین­شده، فرم محقق ساخته­ای برای جمع­آوری اطلاعات فردی تهیه شد که متغیرهای سن، جنسیت، رشته تحصیلی، مدت زمان هواداری از علی کریمی را در بر می­گرفت.

استفاده از پرسش­نامه­ ها پس از اخذ مجوز از صاحبان آنها به روش سه مرحله­ ای به ترجمه آنها پرداخته شد. ابتدا روایی محتوایی این پرسشنامه ­ها با توجه به نظر متخصصین حوزه بازاریابی ورزش تعیین شد. پس از آن تعداد مکفی از پرسشنامه ­ها برای مطالعه­ مقدماتی در بین نمونه تحقیق پخش شد و پس از تعیین پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ نسخه­ نهایی پرسشنامه تهیه شد. همچنین روایی سازه پرسش­نامه­ ها با بهره گرفتن از تحلیل عاملی تاییدی تعیین شد، برای این کار از نرم­افزار لیزرل استفاده شد.
ابزار اندازه ­گیری پایایی^[۹۵] (قابلیت اعتماد)
در این مطالعه برای بررسی قابلیت اعتماد ابزار سنجش (طیف­ها) مورد استفاده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است.
این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند به کار می‌رود. برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیرمجموعه سوال‌های پرسشنامه و ورایانس کل را محاسبه کرد. سپس با بهره گرفتن از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا را محاسبه می‌شود.
نتایج حاصل از ضریب آلفای کرونباخ هر یک از شاخص های تحقیق به شرح جدول زیر است.
جدول (۳-۱): میزان آلفای بدست آمده برای هر یک از شاخص‌های پژوهش

شاخص
ضریب آلفای کرونباخ
شاخص
ضریب آلفای کرونباخ
نوستالژی برانگیخته
۸۷۵/۰
تمایل به خرید
۹۵۰/۰

همه این مراحل با کاهش پاسخدهی به تحریکات حسی در مقایسه با حالت بیداری طبیعی است. زمانیکه حیوان مرحله ۵ تشنج را نشان می دهد حیوان کاملأ کیندل شده نامیده می شود و پس از رسیدن به این مرحله این اثر برای مدت طولانی شاید برای تمام طول زندگی حیوان ثابت می ماند که نشان دهنده تغییرات پایدار در عمل مغز است (ماسوکاوا و همکاران^[۶۷]،۱۹۸۹ ؛مارتین و همکاران^[۶۸]،۱۹۹۲).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یکی از نواحی مغزی که نقش مهمی در ایجاد صرع در انسان دارد و در نتیجه در مدل کیندلینگ هم بسیار مورد مطالعه قرار می گیرد، ناحیه هیپوکمپ است.در بیشتر بیماران مبتلا به صرع لوب گیجگاهی، ساختارهای لوب گیجگاهی میانی از جمله تشکیلات هیپوکمپ ناحیه تولید کننده تشنجات می باشد )نامارا و همکاران،۱۹۸۰).
۲-۳- تشکیلات هیپوکمپ
هیپوکمپ داخلی ترین بخش کورتکس لوب گیجگاهی است که به سمت پایین مغز و سپس به سمت سطح زیرین بطن های طرفی امتداد می یابد(شکل۲-۱). تشکیلات هیپوکمپ شامل سه بخش است: ژیروس پاراهیپوکمپ^[۶۹]، ژیروس دندانه دار^[۷۰] و هیپوکمپ^[۷۱]. بخش قشری ژیروس پاراهیپوکمپ به دلیل قرار گرفتن در شیار ناحیه بویایی^[۷۲]، قشر انتورینال^[۷۳] نامیده می شود. قشر انتورینال مانند سایر نواحی قشرِ نو مغز ساختمانی ۶ لایه ای دارد که در لایه ۲ آن تراکم زیادی از سلول های هرمی^[۷۴] وجود دارد. هیپوکمپ در برش کرونال به ۳ ناحیه تقسیم می شود: CA1، CA2 و .CA3لایه باریک ماده سفید در سطح بطنی هیپوکمپ را آلونوس^[۷۵] می نامند که محل عبور فیبرهای خروجی از هیپوکمپ است. هیپوکمپ در ادامه انحنای خود ژیروس دندانه دار را می سازد. علت این نامگذاری به دلیل سطح دندانه دار آن می باشد. ژیروس دندانه دار هم سه لایه ای است، ولی به جای سلول های هرمی، سلول های کوچک دانه دار^[۷۶] جایگزین شده است(مودی^[۷۷]،۱۹۹۳).
هیپوکمپ یکی از نواحی مهم در ایجاد صرع های موضعی پیچیده در انسان شناخته شده است. برخی از ویژگی های هیپوکمپ آن را برای ایجاد صرع مناسب ساخته است که از آن جمله ارتباطات نورونی و آناتومیکی آن می باشد.
مطالعات آناتومیک نشان داده است که در صرع لوب گیجگاهی تغییرات مورفولوژیک قابل توجهی در هیپوکمپ ایجاد می شود. بیشترین تغییرات به وجود آمده شامل از دست رفتن نورون ها در شکنج دندانه دار و لایه هرمی CA1 و CA3 و جوانه زدن فیبرهای خزه ای است. در صرع لوب گیجگاهی الگوی خاصی از مرگ سلولی به ویژه در شکنج دندانه دار دیده می شود(کورسلیس^[۷۸]،۱۹۸۳). علی رغم اینکه مرگ سلولی در اینترنورون ها ایجاد می شود، مطالعات الکتروفیزیولوژیک نشان می دهد که مهار در سلول های گرانولی شکنج دندانه دار حتی افزایش نیز می یابد. علاوه بر تغییراتی که در تارهای عصبی ایجاد می شود، بیان و عملکرد گیرنده های نوروترانسمیترها نیز دچار تغییراتی می شود. به طور مثال، تغییرات برجسته ای در عملکرد گیرنده های GABA_A سلول های گرانولی شکنج دندانه دار به وجود می آید و دامنه جریان های پس سیناپسی مهاری در سلول های گرانولی شکنج دندانه دار در حیوانات صرعی افزایش می یابد.
شکل۲-۱: جایگاه هیپوکمپ در مغز انسان
۲-۳-۱-نقش هیپوکمپ در تشنج
تشنج اگرچه می تواند از هر ناحیه مغز شروع شود، ولی بطور عمده از هیپوکمپ و نواحی مجاور آن در لوب تمپورال منشأ می گیرد. تمایل هیپوکمپ به شروع تشنج به دلیل توانایی آن در ایجاد تقویت سیناپسی طولانی مدت (LTP) می باشد. وجود یک مدار داخلی یک طرفه تحریکی و معدود بودن نورون های مهاری در هیپوکمپ، این ناحیه را مستعد تولید فعالیت تشنجی کرده است(مودی،۱۹۹۳). مطالعات in vitro نشان داده است که این مدار برای حفظ فعالیت های تشنجی مداوم، لازم و کافی می باشد(شکل۲-۲). هیپوکمپ با هسته های اطراف خود دارای ارتباطات نورونی فراوانی است. در این ارتباطات مدارهای ارتباطی خود تحریکی در ناحیه CA3 و ژیروس دندانه دار دیده می شود که این خاصیت باعث تقویت امواج تشنجی در این مناطق شده است. از طرف دیگر ارتباطات دو طرفه ای بین قشر انتورینال و ژیروس دندانه دار وجود دارد و این حلقه ارتباطی نیز یکی از مسیرهایی است که می تواند باعث ایجاد و تقویت تشنج شود (اوموری،۱۹۹۹).
۲-۳-۱-۱-ارتباطات شکنج دندانه دار
این ناحیه از تشکیلات هیپوکمپ دارای دسته ای از تارهای آوران می باشد که از مسیر پرفورنت به هیپوکمپ وارد می شود. خروجی اصلی شکنج دندانه دار در فیبرهای خزه ای هستند که به سلول های هرمی ناحیه CA3 هیپوکمپ وارد می شود(شکل۲-۲).
ورودی قشر انتورینال به شکنج دندانه دار و سپس CA3 و از آنجا به CA1 و بعد از آن دوباره به قشر انتورینال برمی گردد. این حلقه ارتباطی یکی از مسیرهایی است که می تواند باعث ایجاد تشنج و یا تقویت آن گردد.
شکل۲-۲: نمایی از ورودی و خروجی های شکنج دندانه دار. EC=قشر انتورینال، DG =ژیروس دندانه دار، Sub=سوبیکولوم (آوانزینی و فرانسسکتی^[۷۹]،۲۰۰۳،ص ۳۳-۴۲)
۲-۳-۱-۲-شکنج دندانه دار و کیندلینگ
شکنج دندانه دار نقش مهمی در صرع لوب گیجگاهی دارد و یکی از نواحی حساس برای ایجاد کیندلینگ است(انج و همکاران،۲۰۰۶). کیندلینگ باعث تقویت مدارهای مهاری و تحریکی در شکنج دندانه دار می شود(ادامک و همکاران،۱۹۸۱؛ دیجنگ و راسین،۱۹۸۷؛ مارو و گودارد،۱۹۸۷؛ گیلبرت،۱۹۹۱). به طور مثال نشان داده شده است که کیندلینگ شیب پتانسیل های پس سیناپسی میدانی و دامنه اسپایک های دسته جمعی را افزایش می دهد(رابینسون و همکاران،۱۹۹۱؛ روتریچ و همکاران،۲۰۰۱). علاوه بر این، کیندلینگ در ناحیه شکنج دندانه دار تضعیف اولیه زوج پالس (۵۰-۱۰ میلی ثانیه) و تضعیف تأخیری زوج پالس (۱۰۰۰-۱۵۰) را تقویت می کند، که ممکن است ناشی از تقویت در انتقال سیناپسی نورون های مهاری باشد. کیندلینگ تسهیل زوج پالس(۱۰۰-۷۰ میلی ثانیه) را نیز در این ناحیه کاهش می دهد(گیلبرت،۱۹۹۸).
۲-۴-نقش نوروترانسمیترها در صرع
۲-۴-۱- استیل کولین
استیل کولین اولین ترکیبی بود که از طریق فارماکولوژی به عنوان واسطه عصبی مراکز اعصاب شناخته شد و یک واسطه عصبی قوی تحریکی در مغز پستانداران می باشد. تعدادی از مسیرهای عصبی را حاوی استیل کولین دانسته اند که عبارتند از: نورون های موجود در نئواستریاتوم^[۸۰]، هسته سپتال میانی^[۸۱] و تشکیلات شبکه ای^[۸۲]. به نظر می رسد که اکثر ورودی های کولینرژیک به هیپوکمپ، آمیگدال و قشر مغز از نورون هایی سرچشمه می گیرد که اجسام سلولی آن در magnocellular nuclei و Ventral forebrain قرار دارند(طاهیر و همکاران^[۸۳]،۱۹۹۰).
شواهد فارماکولوژیک نشان می دهد که افزایش میزان استیل کولین در مجاورت گیرنده های موسکارینی مغز می تواند موجب ایجاد تشنج شود. افزایش محتوای استیل کولینی در طول تشنج در مایع مغزی- نخاعی بیماران مبتلا به صرع گزارش شده است. تجویز استیل کولین به طور مستقیم بر روی قشر مغز پستانداران می تواند منجر به تخلیه های صرع گونه^[۸۴] گردد. این اثر با آنتاگونیست های موسکارینی از قبیل آتروپین ممانعت می شود(طاهیر و همکاران،۱۹۹۰؛ نامارا و همکاران،۱۹۸۰؛ مرکییر^[۸۵]،۱۹۷۳،ص۴۲۷-۴۶۸).
آگونیست های مستقیم کولینرژیک همانند پیلوکارپین و مهارکنندگان کولین استراز از جمله ارگانوفسفات ها نظیر سومان و مالوکسان تشنج زاهای قوی می باشند(نامارا و همکاران،۱۹۸۰؛ مرکییر،۱۹۷۳،ص۴۲۷-۴۶۸). دوزهای سمی مهارکنندگان کولین استراز از قبیل ادروفونیوم و نئوستیگمین منجر به تجمع استیل کولین و ایجاد تخلیه های صرع گونه در انسان می شود. آنتاگونیست های موسکارینی همانند آتروپین حتی قادرند در حضور میزان افزایش یافته استیل کولین در مغز، از تشنجات ناشی از مهارکنندگان استراز جلوگیری کنند و این اثر احتمالا از طریق اشغال گیرنده های موسکارینی اعمال می شود(طاهیر و همکاران،۱۹۹۰؛ نامارا و همکاران،۱۹۸۰).
آگونیست های مستقیم و غیر مستقیم کولینرژیک از طریق تحریک گیرنده های موسکارینی مغز که توسط پروتئین های G به سیگنال اینوزیتول فسفات جفت شده اند، باعث افزایش تحریکات نورونی می گردند. در موش های صحرایی قبل و در حین تشنجات ناشی از مواد کولینرژیک، اینوزیتول مغز کاهش یافته و اینوزیتول مونوفسفات های مغز (متابولیت های حاصل از turn over فسفو اینوزیتاید که به صورت غیر مستقیم فعالیت این سیستم را منعکس می کنند) افزایش می یابند. تشنجات مداوم ایجاد شده باعث جراحت نورونی به خصوص در هیپوکمپ و قشر مغز و همچنین موجب افزایش در غلظت سدیم مغز می شود. بنابراین افزایش در فعالیت فسفو اینوزیتاید و غلظت کلسیم آزاد داخل سلولی ممکن است نقش مهمی در این پدیده ها ایفا نماید. افزایش سن و جنس ماده نیز اثرات تحریکی کولینرژیک مغزی و تشنجات را وسعت می بخشد (مرکییر،۱۹۷۳،ص۴۲۷-۴۶۸).
۲-۴-۲-نوراپی نفرین
نوراپی نفرین یک واسطه عصبی شناخته شده با اثرات عمدتا مهاری در مغز پستانداران است. مصرف نوراپی نفرین درin vitro بر نورون ها باعث وقفه ملایم فعالیت خود بخود نورون و هیپرپولاریزاسیون آن ها می شود. شواهد مختلف نشان می دهند نوراپی نفرین در موش های صحرایی بالغ اثرات مهاری قوی بر علیه گسترش حملات تشنجی اعمال می کند به طوری که تخلیه نوراپی نفرین در مغز قدامی باعث تسهیل گسترش حملات می گردد(ساولینن و هیرونن^[۸۶]،۱۹۹۲).
در مدل های حیوانی با بهره گرفتن از ماده ۶-هیدروکسی دوپامین یا سایر تخلیه کننده های نوراپی نفرین در لوکوس سرولئوس حیوان، می توان ایجاد حملات تشنجی کرد. از طرفی کاربامازپین شلیک عصبی نورون های نورآدرنژیک را در لوکوس سرولئوس موش صحرایی را افزایش داده و دارای اثرات ضد صرعی می باشد. داروهای تخلیه کننده نوراپی نفرین در مغز و نیز کلونیدین (آگونیست گیرنده a²-آدرنژیک) اثرات ضد تشنجی آن را از بین می برند. آنتاگونیست های a-آدرنژیک از قبیل فنتولامین نیز باعث کاهش آستانه تشنج ناشی از الکتروشوک می شوند(موشه^[۸۷]،۱۹۹۰،ص۱۷-۳۰).
۲-۴-۳-گابا(GABA)
گابا یکی از اسیدهای آمینه خنثی با اثرات مهاری در مغز پستانداران می باشد. اختلال در مکانیسم های مهاری، مدت طولانی است که به عنوان توجیهی برای آغاز حملات صرعی شناخته شده است. نورون های گابائرژیک بخش زیادی از ارتباط بین نورونی را در هیپوکمپ و قشر مغز تشکیل می دهد(کیلیان و فرگ^[۸۸]،۱۹۷۳،ص۶۸۱-۶۹۲).
مطالعات متعدد نشان داده اند داروهایی که غلظت گابا را کاهش داده و یا گیرنده های گابا را مسدود می نمایند، باعث ایجاد تشنج در گونه های مختلف آزمایشگاهی می شوند، در حالی که داروهایی که میزان گابا را افزایش داده و یا انتقال گابا را بهبود می بخشند دارای اثرات ضد تشنجی می باشند(ملدروم^[۸۹]،۱۹۸۹،ص۱-۱۱).
۲-۴-۴- اسیدهای آمینه تحریکی
اسیدهای آمینه L-گلوتامیک اسید و L-آسپارتیک اسید به عنوان واسطه های عصبی قوی تحریکی در CNS مطرح هستند. این اسیدهای آمینه قدرت دپلاریزاسیون سریع و تحریک نورون های مرکزی را دارا می باشند(نامارا و همکاران،۱۹۸۰؛ مرکییر۱۹۷۳،ص۴۲۷-۴۶۸).
در اوایل سال ۱۹۵۰ برای اولین بار مشاهده شد که اعمال گلوتامات به کورتکس حرکتی منجر به بروز تشنج تونیک می شود. وجود چنین مشاهداتی منجر به این عقیده شد که آمینواسیدها نیز می توانند به عنوان واسطه های شیمیایی عصبی عمل کنند. گلوتامات با دپلاریزه شدن غشای پس سیناپسی طی یک فرایند وابسته به کلسیم آزاد می شود و با فعال کردن گیرنده های خود روی سلول های عصبی و گلیالی نقش خود را ایفا می کند.
مشاهدات بیوشیمیایی مبنی بر اختلال متابولیسم گلوتامات و آسپارتات در کانون های صرع زا در قشر مغز دیده شده است. افزایش حساسیت ارثی یا اکتسابی سیستم اسیدهای آمینه تحریکی می تواند پایه ای برای صرع کانونی می باشد(کیلیان و فرگ،۱۹۷۳،ص۶۸۱-۶۹۲).
۲-۴-۵- آدنوزین
آدنوزین یکی از نوکلئوتیدهای پورینی است که در تمامی سلول های زنده وجود دارد و یک تنظیم کننده عصبی با اثرات مهاری قوی می باشد(بارن و همکاران^[۹۰]،۱۹۹۱،ص۱۵۷-۱۶۲).
اولین مطالعات در ارتباط با اثرات ضد تشنجی آدنوزین در سال ۱۹۷۴ انجام شد و طی آن مشخص شد که تزریق سیستمیک این ماده موجب محافظت موش ها در مقابل تشنج های ایجاد شده به روش اودیوژنیک می شود.
غلظت های افزایش یافته آدنوزین پس از فعالیت تشنجی دیده شده است و ممکن است آدنوزین آزاد شده در طول تشنج به عنوان یک ضد تشنج درونی عمل کند، به طوریکه آدنوزین و آنالوگ های آن روی تعدادی از مدل های صرعی اثر محافظتی نشان داده اند.
متیل گزانتیل ها (آنتاگونیست گیرنده های آدنوزینی) در دوزهای بالاتر قادر به ایجاد حملات کانونی و عمومیت یابنده می باشند. کاربامازپین احتمالا قسمتی از اثرات ضد تشنجی خود را از طریق تأثیر بر سیستم آدنوزینی و افزایش اثر مهاری آن اعمال می کند(جانوس و کلینورک^[۹۱]،۱۹۸۹،ص۱۴۴-۱۵۳).
۲-۴-۶- دوپامین
دوپامین یک واسطه عصبی با نقش عمدتا مهاری در مغز پستانداران می باشد. دوپامین ظاهرا یک اثر وقفه ای کند روی نورون های مراکز اعصاب اعمال می کند که با فعال کردن گیرنده های D₂ موجب باز شدن کانال های پتاسیم می شود. تحقیقات متعدد نشان داده اند که مقدار زیاد دوپامین در مغز می تواند گونه های مختلف حیوانات را در برابر انواع حملات تشنجی محافظت کند. از طرفی کاهش غلظت دوپامین در مجاورت کانون صرع زا و نیز مایع مغزی- نخاعی افراد مبتلا به صرع گزارش شده است. بنابراین در کل به نظر می رسد که مقاومت حیوان در مقابل تحریکات مولد تشنج به توازن فعالیت سیستم دوپامینرژیک در مغز مرتبط است (دراگونو^[۹۲]،۱۹۸۵،ص۴۸۰-۴۸۷).
۲-۴-۷- سروتونین
سروتونین^[۹۳]‏ یا هیدروکسی‌تریپتامین یکی از انتقال‌دهنده‌های عصبی منوآمینی است که توسط نورون‌های دستگاه گوارشی و دستگاه عصبی مرکزی ترشح می‌شود(شکل۲-۳). سروتونین نوروترانسمیتر تعدیلی در مغز است که در اعمال مهی مانند خواب، تنظیم دما، تغذیه و حالت رفتاری نقش دارد(جوادیان،۲۰۰۴،ص۱۸۹-۲۰۰). در مغز پستانداران سروتونین توسط نورونهای واقع در هسته رافه موجود در ساقه مغز تولید می شوند که فیبرهای این هسته به نواحی زیادی از مغز بویژه پیاز بویایی تالاموس، هیپوتالاموس، استریاتوم، قشر و هیپوکمپ گسیل می شوند(لوسچر،۱۹۹۷). در هیپوکمپ شکنج دندانه دار بویژه لایه مولکولی، ناحیه زیر دندانه ای^[۹۴] و ناحیه هیلوس تراکم بسیار زیادی از گیرنده های سروتونینی را دارد(ماسوکاوا و همکاران^[۹۵]،۱۹۸۹).
شکل۲-۳: ساختار شیمیایی شماتیک سروتونین
۲-۵- سیستم سروتونرژیک و صرع
گیرنده های سروتونین، همچنین به عنوان گیرنده های ۵- هیدروکسی تریپتامین^[۹۶]و یا گیرنده های ۵-HT شناخته می شوند؛ که هم نقش مهاری هم نقش تحریکی دارند. گیرنده ۵-HT1A یک زیر گروه از گیرنده های ۵-HT است، این گیرنده در سیستم اعصاب مرکزی، قشر مخ، هیپوکامپ، سپتوم، بادامه مغز، و هسته رافه در تراکم های بالا، در حالی که مقدار کمی نیز در گانگلیون بازال و تالاموس وجود دارد. فعال سازی گیرنده ۵-HT1A باعث آزادی یا مهار نوراپی نفرین از لوکوس سرولئوس می شود که بسته به نوع آنتاگونیست آن متفاوت است.
نورون های سیستم سروتونرژیک به صورت دسته های بزرگی در پل مغزی، قسمت فوقانی بصل النخاع و نزدیک به هسته رافه^[۹۷] قرار دارند. در اکثر مناطق مغزی سروتونین دارای اثر مهاری قوی می باشد. این اثر با هیپرپولاریزاسیون غشاء همراه است(ملدروم،۱۹۸۹،ص۱-۱۱؛دراگونو،۱۹۸۵،ص۴۸۰-۴۸۷).
مطالعات بسیاری مبنی بر افزایش سروتونین و متابولیت آن پس از مصرف داروهای ضد تشنج انجام شده است، مشخص شده است روش هایی که سبب افزایش سروتونین می شوند، در مدل های حیوانی صرع اثر محافظت کننده نشان می دهند (ملدروم،۱۹۸۹،ص۱-۱۱). به عبارت دیگر سیستم سرتونرژیک و تحریک گیرنده های سروتونینی شدت حملات تشنجی را کاهش می دهد و شروع تشنجها را به تأخیر می اندازد(بارن و همکاران،۱۹۹۱،ص۱۵۷-۱۶۲؛ دراگونو،۱۹۸۵،ص۴۸۰-۴۸۷). تزریق داخل هیپوکمپی آگونیست سروتونین (گیرنده ۵-HT1A) مدت زمان امواج تخلیه متعاقب را کاهش داد و آستانه این امواج را افزایش داد (جانوس و کلینورک،۱۹۸۹،ص۱۴۴-۱۵۳). در مطالعه ای که در مورد اثر آنتاگونیست گیرنده های سروتونینی صورت گرفت نشان داده شد که آنتاگونیست گیرنده های ۵-HT_2A, 5-HT₃ , ۵-HT_2B,C آستانه تشنجات ناشی از کیندلینگ شکنج دندانه دار را تغییر نمی دهند؛ اما آنتاگونیست گیرنده ۵-HT1A شدت تشنجات را افزایش می دهد. در مدل تشنجی پیلوکارپین تزریق آگونیست گیرنده ۵-HT1A آستانه تشنج را در موشها افزایش داد و پیش درمانی با آنتاگونیست این گیرنده ها (WAY-100635) اثر مهاری آگونیست گیرنده ۵-HT1A را بر تشنجهای ناشی از پیلوکارپین مهار کرد(وادا و همکاران^[۹۸]،۱۹۹۳).
با توجه به نقش گیرنده سروتونینی ۵-HT1A در فعالیت سیناپسی و در نتیجه اهمیتی که در مدل های تشنجی دارد، از طرفی با توجه به تشابه مکانیسم های در گیر در ایجاد حملات تشنجی و تقویت طولانی مدت (Long Term Potentiation; LTP) هدف از مطالعه حاضر بررسی نقش این گیرنده در تقویت سیناپسی ناشی از پنتیلن تترازول (Pentylenetetrazol; PTZ) است.
فصل سوم

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)