هزینهیابی کیفیت به دنبال تعیین سطح بهینه کیفیت برای محصول و خدمات تولید شده در سازمان است که در این سطح هزینه های کیفیت بهینه خواهد بود. به عبارت دیگر، این سطح بهینه نمایانگر درجهای از کیفیت محصول یا خدمت است که در آن بیشترین منفعت برای تولیدکننده وجود دارد. از آنجا که افزایش کیفیت معمولا با افزایش هزینهها همراه است، بنابراین میتوان انتظار داشت که در سطحی از کیفیت، هزینهها حداقل و منافع حداکثر باشند. در سطوح پایینتر به دلیل کاهش کیفیت، منافع کاهش مییابد و در سطوح بالاتر نیز به دلیل افزایش هزینه های ناشی از کیفیت مطلوبتر، باز هم منافع کاهش خواهد یافت (رادن و دیل، ۲۰۰۰).
( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )
هزینهیابی کیفیت یکی از ابزارهای مدیریت کیفیت است که می تواند در جهت بهبود پیادهسازی مدیریت کیفیت جامع به کار گرفته شود و بنابراین به عنوان یک بازوی کیفیتی در راستای مدیریت ارتقای سازمانی عمل نماید (سوپریله و گوپتا، ۲۰۰۱).
از مهمترین مشکلاتی که در زمینه هزینهیابی کیفیت وجود دارد این است که هزینه های کیفیت به طور کامل در گزارشهای حسابداری ثبت نمیشوند و اغلب بخش قابل توجهی از آنها مغفول میماند. همچنین این هزینه ها را نباید تنها به فعالیتهای تولیدی و عملیاتی محدود نمود، بلکه باید به هزینه های صورت گرفته در حوزه بخشهای خدماتی نیز توجه کرد. به طور کلی اقدامات اولیه در جهت جمعآوری و بررسی هزینه های کیفیت توسط اداره تضمین کیفیت و گاهی نیز توسط هیئت مدیره و گروه ارشد مدیریت انجام می شود و به ندرت اتفاق میافتد که اداره حسابداری و مالی این کار را بر عهده گیرد. به نظر میرسد اقدامات انجام شده توسط حسابداران، تنها از طریق هزینه های بالای مربوط به فعالیتهای بازرسی و آزمایش و با هزینه های ضایعات که به ترتیب در بررسیهای نیروی کار یا مواد مصرفی به چشم میخورد به جریان میافتد (دیل و پلانک، ۱۳۸۱).
۲-۱۸- مدل اقتصادی هزینهیابی کیفیت
هر چه سازمان هزینه بیشتری بر روی پیشگیری و ارزیابی لحاظ نماید، مقدار شکست داخلی و خارجی آن کاهش مییابد، اما بین نحوه هزینهکردن و کاهش متقابل این هزینهها ارتباط خطی وجود ندارد و در یک نقطه این دو منحنی به نقطه بهینه خود میرسند و از آن به بعد تأثیر معکوس خواهد داشت. این روند در مورد شرکت های با فرآیندهای سنتی و شرکتهای با فرآیندهای در حال توسعه متفاوت میباشد. در زیر به توضیح این روند در دو نوع شرکت مذکور میپردازیم:
۲-۱۸-۱- شرکتهای با فرایند سنتی
در این شرکتها، امکان رسیدن به کیفیت ۱۰۰ درصد و انطباق کامل محصول با مشخصههای مورد نظر از طریق اعمال فعالیتهای ارزیابی و پیشگیرانه وجود ندارد و در هر صورت درصدی عدم انطباق برای محصول در مقایسه با آنچه باید مطابق آن باشد، وجود خواهد داشت.
نمودار ۲-۲، رابطه بین میزان هزینه های صرف شده برای هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه را با هزینه های شکست داخلی و خارجی نشان میدهد.
نمودار ۲-۲- مدل اقتصادی هزینه های کیفیت در شرکتهای با فرایند سنتی
همان طور که در نمودار ملاحظه می شود، زمانی که هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه افزایش یابد، هزینه های شکست و در نتیجه مجموع کل هزینه های کیفیت کاهش مییابند، اما این کاهش دائمی نبوده و در یک نقطه به صورت معکوس عمل می کند و باعث افزایش هزینهها میگردد و در نهایت میتوان گفت شرکتهای با فرایند سنتی نمی توانند به انطباق ۱۰۰ درصد کیفی برسند.
۲-۱۸-۲- شرکتهای با فرایند در حال توسعه
در این شرکتها، رسیدن به کیفیت ۱۰۰ درصد مطابق با آنچه مورد نیاز است، امکان پذیر میباشد. اگر چه در قسمت های انتهایی نمودار، روند افزایش هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه نسبت به ابتدای آن بسیار سریعتر است، اما نهایتا منجر به رسیدن به کیفیت انطباق صد در صد شده و هزینه های شکست داخلی و خارجی به صفر می رسند که در نتیجه آن مجموع کل هزینه های کیفیت در نقطه بهینه، معادل هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه خواهد بود. نمودار ۲-۳، رابطه بین هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه را با هزینه های شکست داخلی و خارجی نشان میدهد:
نمودار ۲-۳- مدل اقتصادی هزینه های کیفیت در شرکتهای با فرایند در حال توسعه
همان طور که در نمودار مشاهده می شود، افزایش در هزینه های ارزیابی و پیشگیرانه سبب کاهش در هزینه های شکست داخلی و خارجی شده و نهایتا منجر به صفر شدن آنها در نقطه بهینه گشته است. بنابراین در شرکتهای با فرایند در حال توسعه جدید میتوان به انطباق کیفیت صد درصد دست یافت (زنجیردار و دیگران، ۱۳۸۸).
در برخی شرکتها حسابداران چنین وانمود می کنند که تضمین و بهبود کیفیت، زیانی اجتنابناپذیر هستند و در نتیجه برای کاهش هزینه و پس اندازهای واقعی با بهره گرفتن از طرحها و فعالیتهای پیشبردی تلاش می کنند. از طرف دیگر، مهندسان و متخصصین تضمین کیفیت هم در اجرای عملیات سادهای که به نظر حسابداران بسیار فنی، مشکل و پیچیده است دخالت دارند. اینها عوامل مهمی هستند که مانع جمعآوری و استفاده از اطلاعات کیفی میشوند. همه کسانی که به بررسی هزینهها میپردازند نا امیدی ناشی از موانع ارتباطی را که حسابداران مدیریت حرفهای را از غیر حسابداران متمایز می کند، تجربه می کنند. مشکل دیگر آن است که همه حسابداران مدیریت از مفهوم هزینهیابی کیفیت مطلع نبوده و اطلاعات کسانی هم که با آن آشنا هستند کم است.
یک رکن اساسی در وصول هزینه های مربوط به امور کیفی آگاهی شرکت از تاریخ، فرهنگ، مردم، فرآیندها و تولیدات است. این امر در ابتدا برای شرکتی که به فعالیتهای هزینهیابی کیفیت می پردازد تصوری غیر ضروری نخواهد بود. فعالیتهای هزینهیابی کیفیت مستلزم دانش کیفی، فنی و حسابداری است، اما معدود افرادی در سازمانها از این دانش لازم برخوردارند.
بنابراین فعالیتهای هزینهیابی باید به شکل مشترک انجام گیرند. اگر حسابداران بخواهند آن را به تنهایی انجام دهند، بسیاری از جزئیات کار را از دست داده و یا توسط افراد، گمراه میشوند. حسابداران معمولا از کارکنان تضمین کیفیت برای ارزیابیهای خود راهنمایی میخواهند. از طرف دیگر اگر متخصصین فنی و تضمین کیفیت به تنهایی اقدام به این کار نمایند، ممکن است به عنوان مثال به کشف هزینههایی که حسابداران خبره از دید آنان مخفی نگه داشته اند نائل نشده و در نتیجه هزینه های جمعآوری و ارائه شده از اعتبار برخوردار نباشند. علاوه بر این ممکن است آنان از مفهوم حقیقی و یا حساسیت نسبی برخی اطلاعات هزینهیابی آگاهی نداشته باشند. همچنین ممکن است در تعبیر و تفسیر اطلاعات هزینهیابی موجود در سیستم هزینهیابی و مفهوم حقیقی آن نیز مشکل داشته باشند. با این وجود باید به خاطر داشت حسابداران مدیریت همیشه برای ایجاد همه انواع هزینهها تحت فشار بوده و اگر هزینهیابی کیفیت در شرکتها کنار گذاشته شود آنان باید بپذیرند که انجام این فعالیتها ارزش تلاش را دارد. یکی از عوامل مثبت درگیر کردن ادارات حسابداری در این امر آنست که محاسبات انجام شده توسط آنان معمولا در جلب توجه مدیران به معیارها موثر است. در آینده مدیران مالی شرکت باید بیش از پیش در جمعآوری هزینه های کیفیت فعال باشند تا اعتماد مدیران ارشد را نسبت به اعتبار اطلاعات هزینهیابی کیفیت به عنوان ارزیابی عملکرد کاری افزایش دهند (دیل و پلانک، ۱۳۸۱).
۲-۱۹- تشریح عناصر هزینه های کیفیت
در این بخش به تشریح تفضیلی عناصر هزینه های کیفیت پرداخته می شود و انواع هزینه های کیفیت در موسسات صنعتی و خدماتی مورد بحث قرار میگیرد.
-
- هزینه های پیشگیری
هزینه تمامی فعالیتهایی که مشخصا برای جلوگیری از بروز کیفیت ضعیف در محصولات و خدمات صرف می شود.
۱-۱٫ بازاریابی/ مشتری/ استفاده کننده
هزینههایی که برای ارزیابی مداوم تصورات و نیازهای کیفی مشتریان (شامل بازخورهایی که درباره قابلیت اطمینان و عملکرد محصول گرفته می شود) صرف می شود و این مشخصهها با توجه به محصولات و خدمات شرکت بر رضایت مشتری تاثیر میگذارند.
۱-۱-۱٫ تحقیقات بازاریابی
بخشی از هزینه های تحقیقات بازاریابی که صرف شناسایی و تعیین نیازهای کیفی مشتریان و استفاده کنندگان می شود. شامل شناسایی و تعیین مشخصههایی از محصول یا خدمات که سطح بالایی از رضایتمندی را در مشتری فراهم می کند.
۱-۱-۲٫ مشتری/ بررسی تصورات استفاده کننده
هزینه برنامههایی که برای ارتباط برقرار کردن با مشتریان/ استفادهکنندگان برای نیل به اهدافی که از قبل عنوان شده، شامل شناسایی و تامین تصورات آنها از کیفیت محصول یا خدمات در هنگام استفاده یا تحویل صرف می شود.
۱-۱-۳٫ بازنگری اسناد/ قرارداد
هزینههایی که صرف بازنگری و ارزیابی قراردادهای مشتری یا سایر اسناد و مدارکی می شود که بر نیازمندی ها و مشخصات محصول یا خدمات تاثیرگذار است (از جمله استانداردهای کاربردی صنعت، قوانین و مقررات دولتی یا مشخصات داخلی مشتری) برای تعیین قابلیت و توانایی سازمان در برآوردن نیازمندیهای عنوان شده، قبل از پذیرش خواسته های مشتری.
۱-۲٫ توسعه محصول/ خدمات/ طراحی
شامل هزینه های صرف شده برای ترجمه نیازها و خواسته های مشتری و استفاده کننده به نیازمندیها و استانداردهای قابل اطمینان کیفی و مدیریت توسعه محصول/ خدمات جدید، قبل از اینکه مدارک طراحی مربوطه جهت شروع تولید صادر شود. این هزینهها معمولا برنامه ریزی و بودجه بندی میشوند و در مورد تغییرات عمده طراحی نیز به کار برده میشوند.
۱-۲-۱٫ بازنگری پیشرفت کیفیت طراحی
کل هزینههایی که شامل برنامه ریزیهای نهایی و موقتی بازنگریهای پیشرفت طراحی جهت حداکثر کردن تطابق طراحی محصول یا خدمات با نیازها و خواسته های مشتری یا استفاده کننده با توجه به عملکرد، پیکره بندی، قابلیت اطمینان، ایمنی، قابلیت ساخت، هزینه واحد محصول و در صورت کاربرد، قابلیت تعمیر داشتن، قابلیت تعویض و جایگزینی و قابلیت نگهداری. این بازنگریهای رسمی قبل از صدور مدارک طراحی جهت ساخت نمونههای اولیه یا شروع تولید آزمایشی انجام میگیرد.
۱-۲-۲٫ فعالیتهای پشتیبان طراحی
کلیه هزینههایی که مشخصا برای ایجاد پشتیبانیهای محسوس از کیفیت، در مرحله طراحی و توسعه محصول/ خدمات صرف میشوند. در صورت کاربرد فعالیتهای پشتیبان طراحی شامل کنترل اسناد و مدارک طراحی، برای اطمینان از انطباق با استانداردهای داخلی، انتخاب و ارزیابی شرایط اجزا و قطعات و یا مواد مورد نیاز که در محصول/ خدمات نهایی استفاده میشوند، تحلیل ریسک برای استفاده ایمن از محصول/ خدمات نهایی، بررسی قابلیت تولید برای اطمینان از اقتصادی بودن تولید محصول، تحلیلهای نگهداری و تعمیرات، فعالیتهای تضمین قابلیت اطمینان مانند استفاده از روش تجزیه و تحلیل خطا و بررسی اثرات آن، تحلیل استفادههای نادرست مشتری از محصول به صورت بالقوه و تهیه یک طرح مدیریت کیفیت کلی می شود.
۱-۲-۳٫ آزمون واجد شرایط بودن طراحی محصول
کلیه هزینه های صرف شده برای طرحریزی و هدایت آزمون واجد شرایط بودن محصولات جدید و تغییرات عمده در محصولات موجود. شامل هزینه های بازرسی و آزمون تعدادی از محصولات تولید شده، در شرایط ایده آل و شرایط بسیار بد محیطی. بازرسی و آزمون واجد شرایط بودن، برای تصدیق تامین کلیه نیازها و خواسته های طراحی در محصول نهایی است تا هنگامی که خطایی رخ میدهد به روشنی مشخص باشد که کدام قسمت از محصول به طراحی مجدد نیاز دارد. آزمون واجد شرایط بودن محصول بر روی نمونههای اولیه، تولید آزمایشی یا بر روی نمونه ای از اولین سریهای تولیدی انجام می شود (بعضی از این منابع، این ردیف را جزو هزینه های بازرسی و آزمایش محسوب مینمایند).
۱-۲-۴٫ طراحی خدمات/ تعیین صلاحیت
هزینه های صرف شده برای فرایند تعیین صلاحیت یا محک زدن نحوه ارائه خدمت جدید یا تغییرات اساسی در نحوه ارائه خدمت برای خدمات موجود، شامل هزینه های برنامه ریزی و اجرای آزمایشی با بهره گرفتن از نمونه سازی، در صورت نیاز یا تامین برای اولین تولید است. شامل هزینه های اندازه گیری یا بازبینی هر کدام از ابعاد ارائه خدمت در شرایط معمولی و شرایط کاملا نامطلوب برای تعداد مناسبی از محصولات یا در طی دوره زمانی مناسب به منظور تطابق یکنواخت با نیازمندیها یا به منظور تعیین اینکه در کجاها نیاز به طراحی مجدد هست (برخی منابع این دسته را یک هزینه ارزیابی در نظر میگیرند).
۱-۲-۵٫ شرایط آزمایشی
هزینه های صرف شده برای ارزیابی و مشاهدات برنامه ریزی شده از عملکرد محصول در شرایط آزمایشی، معمولا با همکاری نزدیک مشتریان صادق و با وفا انجام می شود. البته فروش محصول در بازارهای آزمایشی نیز جزو این دسته است. شرکت در این مرحله از زندگی محصول/ خدمات بایستی اطلاعاتی بسیار بیشتر از پاسخ به سوالات زیر کسب کند. آیا محصول جواب داد؟ یا آیا فروش رفت؟ (بعضی منابع این ردیف را جزو هزینه های بازرسی و آزمون محسوب مینمایند).
۱-۳٫ هزینه های پیشگیرانه خرید
هزینه های صرف شده برای تعیین تطابق با نیازمندیهای تامینکنندگان قطعات، مواد یا فرآیندها و حداقل کردن تاثیر عدم انطباقهای تامینکننده بر روی کیفیت محصولات/ خدمات نهایی. شامل فعالیتهایی که قبل و بعد از سفارش خرید انجام می شود.
۱-۳-۱٫ بازنگری تامینکنندگان
کل هزینه های بررسی برای ارزیابی و بازنگری قابلیت تامینکنندگان در تامین خواسته های کیفی شرکت. معمولا این کار توسط تیمی مجرب از نمایندگان بخشهای ذیربط شرکت انجام می شود که می تواند به صورت دورهای در یک بازه زمانی طولانی انجام شود.
۱-۳-۲٫ رتبه بندی تامینکنندگان
در صورت کاربرد، هزینه های مربوط به ایجاد و برقراری یک سیستم، جهت تعیین تداوم قابل پذیرش بودن هر تامینکننده برای کسب و کار آینده. این سیستم بر اساس عملکرد واقعی هر تامین کننده در قبال نیازمندی های مشخص شده، تحلیلهای دورهای و امتیازبندی کیفی و کمی که انجام می شود، بنا نهاده شده است.
۱-۳-۳٫ بازنگری داده های فنی سفارش خرید
شامل هزینه های بازنگری داده های فنی سفارش خرید (که معمولا توسط همکارانی به جز همکاران بخش خرید انجام می شود) جهت حصول اطمینان از اینکه این داده ها، نیازمندیهای کیفی و فنی را به نحو مناسبی در اختیار تامین کننده قرار می دهند.
۱-۳-۴٫ طرحریزی کیفیت تامینکننده
مجموع کل هزینه های برنامه ریزی برای بازرسی و آزمون محصولات ورودی و منابع و برنامه ریزی آزمونهای مورد نیاز برای تعیین پذیرش محصولات تامین کننده. شامل تدارک مدارک ضروری و هزینههایی که برای تامین تجهیزات جدید بازرسی و آزمون مورد نیاز است.
