– امان الهی فرد ، عباس ( ۱۳۸۴ ) . رابطه ویژگی های شخصیتی و عوامل فردی – خانوادگی با رضایت زناشویی در کنار اداره های دولتی اهواز ، پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی چمران اهواز .

– ایزدی ، راضیه ( ۱۳۸۸ ) مقایسه دلبستگی دانش آموزان مبتلا به اختلال رفتاری نارسا خوان و عادی ، مجله علوم رفتاری ، شماره ۸ .

– اسماعیل ، حبیب ا… ، عباسی ، حسین آبادی ، حسین ( ۱۳۸۷ ) تاثیر آموزش رفتارهای دلبستگی مادر – جنین در سلامت روان مادران سخت باردار در سه ماه سوم بارداری ، علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار شماره ۱۵ .

– ابوحمزه ، الهام و هاشمیان ، کیانوش ( ۱۳۸۱ ) . روانشناسی رشد ، تهران : انتشارات سنجش .

– اپثستاین و شلزنیگر ۱۹۹۱ ( نقل از عامری ز ۱۳۸۹ ) .

– بشارت ۱۳۸۲ . محمد علی ، گلی نژاد ، محمد ‌و احمدی ، علی اصغر ( ۱۳۸۲) .بررسی رابطه سبک های دلبستگی و مشکلات بین شخصی . مجله روانپزشکی بالینی ایران شماره ۳۲ .

– بشارت ، محمد علی ( ۱۳۸۵ ) . بررسی سبک های دلبستگی و ابعاد شخصیت مجله روانشناسی وعلوم تربیتی ، شماره ۳۶ .

– باقری ، اشرف ، ( ۱۳۸۹ ) ، رابطه بخشودگی ، کمال گرایی و صمیمیت با رضایت زناشویی در زوجین جانباز . پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی دانشگاه آزاد اسلامی اهواز .

– بک آرون ، تی ( ۱۹۸۸ ) . عشق هرگز کافی نیست . ترجمه ؛ قراچی داغی ، مهدی ( ۱۳۷۶ ) تهران ؛ انتشارات پیکان.

– برنارد ( ۱۹۸۴ ) نقل از عامری ( ۱۳۸۹ ) پایان نامه کارشناسی ارشد روان شناسی دانشگاه آزاد واحد اهواز.

– برک ، لورا ،ای ( ۲۰۰۱ ) . روان شناسی رشد . ترجمه یحیی سید محمدی ( ۱۳۸۵ ) . تهران : ارسباران

– پایالیا ( ۲۰۰۲ ) به نقل از بنی تمیم ، ز، ( ۱۳۹۰ ) .

– پور افکاری ۱۳۸۲ نقل از عامری ، ز، (۱۳۸۹ ) .

– توماس ( ۱۹۹۰ ) نقل از عامری ( ۱۳۸۹ ) پایان نامه کارشناسی ارشد روان شناسی دانشگاه آزاد واحد اهواز

– ثنایی ، باقر ( ۱۳۷۹ ). ازدواج : انگیزه ها ، پرتگاه ها و سلامت آن .مجله پژوهشی های تربیتی مؤسسه‌ پژوهشی تربیتی ، جلد ۴ ، ش۳و۴ ، ص ۲۵-۳۴ .

– جلیلی ، فریبا ( ۱۳۷۵ ) ،بررسی عوامل مؤثر بر رضایتمندی زناشویی در زنان شاغل و خانه دار .پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده ، دانشگاه علامه طباطبایی .

– حسنی ، اعظم ( ۱۳۸۴ ) . تاثیر سبک دلبستگی و احساس تنهایی بر رفتارهای ضد اجتماعی دختران شهر تهران .پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی . دانشگاه علامه طباطبایی .

– خجسته مهر ، غلامرضا ( ۱۳۸۵ ) ، ویژگی های شخصیتی، مهارت های اجتماعی ، سبک های دلبستگی و ویژگی های جمعیت شناختی به عنوان پیش‌بینی های موفقیت و شکست رابطه ی زناشویی در زوج های متقاضی طلاق و عادی اهواز . رساله دکترای روانشناسی عمومی ، دانشکده ی علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز .

– دبیلو ، جیمز رندن ، رند ( ۱۹۸۰ ) . روان شناسی رشد . ترجمه دکتر حمزه گنجی ( ۱۳۷۶ ). تهران ، انتشارات بعثت .

– دادستان ، پری رخ ( ۱۳۷۶ ) . نوجوانی و تغذیه طلبی . مجله روانشانسی شماره ۳ ، ص ۲۰۷ – ۲۲۳

– رضا زاده ، محمدرضا ( ۱۳۸۱ ) .رابطه ی سبک های دلبستگی و مهارت های ارتباطی با همسازی زناشویی در دانشجویان شهر تهران پایان نامه دکترای روانشانسی ، دانشگاه تربیت مدرس تهران .

– سید مهدی ۱۳۸۴ نقل از عامری ( ۱۳۸۹ ) .

– شمسایی ، عزیز ا… ( ۱۳۸۳ ) مقایسه عمومی و رضایت زناشویی زنان شاغل و غیر شاغل با کنترل برخی از عوامل فردی – خانوادگی .پایان نامه کارشناسی – ارشد مشاوره و خانواده دانشکده علوم تربیتی چمران اهواز .

– شریفی ، ماندانا ( ۱۳۷۹ ) بررسی رابطه سبک های دلبستگی و مکانیسم های دفاعی در دانشجویان دانشگاه تهران .پایان نامه ی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی دانشگاه تهران .

– شمسایی، عزیزا… ( ۱۳۸۳ ) . مقایسه سلامت عمومی و رضایت زناشویی زنان شاغل و غیر شاغل با کنترل برخی از عوامل فردی – خانوادگی. پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه چمران اهواز .

– شریف نیا ، فریده ( ۱۳۷۹ ) . رابطه بین رضایت ازدواج و افسردگی مادران و ارتباط این متغیرها با سازگاری فردی – اجتماعی و عملکرد تحصیلی فرزندان دفتر در دوره راهنمایی آنان در شهر اهواز پایان نامه کارشناسی .

– عبدا… زاده ، حسن ( ۱۳۸۲ ) . بررسی تاثیر صفات شخصیتی بر رضایتمندی زناشویی زوج های شهر دامغان .پایان نامه کارشناسی ارشد روان شناسی . دانشگاه تبریز .

– عباسی سر چشمه ، ابوالفضل ، ( ۱۳۸۴ ) . رابطه ساده و چندگانه نگرش های مذهبی خوش بینی و سبک های دلبستگی با رضایت زناشویی در دانشجویان مرد متاهل دانشگاه چمران اهواز پایان نامه کارشناسی ارشد روانشانسی تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز .

– عطاری ، یوسف علی ، شکر کن ، حسین ، خجسته مهر غلام رضا و شهنی ییلاق ، منیجر

( ۱۳۸۵ ) . بررسی ویژگی های شخصیتی ، مهارت‌های اجتماعی ، سبک های دلبستگی و ویژگی های جمعیت شناختی به عنوان پیش بین های موفقیت و شکست رابطه زناشویی در زوج های متقاضی طلاق عادی در اهواز : مجله علوم تربیتی ، شماره ۱۳ .

– عسکری ، منوچهر . ( ۱۳۸۶ ) اندازه گیری باورهای غیر منطقی در روابط زناشویی : استاندارد سازی پرسشنامه باورهای ارتباطی .مجله روان شناسی ایرانی شماره ۴ .

– فرهادی ، مهران ( ۱۳۸۵ ) . رابطه هوش هیجانی و سبک های دلبستگی با احساس غربت مجله تازه های علوم شناختی شماره ۸ .

– قیامی ، سید ، زهما ( ۱۳۸۴ ) بررسی سبک های دلبستگی با سبک های مقابله مذهبی مجله روان شناسی و علوم تربیتی ، شماره ۵ .

– گری ، جان ( ۱۳۷۶ ) .مردان مریخی زنان ونوسی ( ترجمه مهدی قراچی داغی ) .چاپ اول تهران ؛ انتشارات واحدی .

– معتمدین ، مختار ( ۱۳۸۳ ) . تاثیر آموزشی راهبردهای مقابله باورهای غیر منطقی بر اساس رویکرد شناختی بر این باورها و رضایت زناشویی مراجعه کنندگان به مرکز مشاوره خانواده بهزیستی اهواز – پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره ، دانشگاه شهید چمران اهواز

– مهدی زراعی ، افسانه ( ۱۳۸۶ ) . رابطه بین سبک های دلبستگی ، ویژگی های شخصیتی ، نظام های ارزشی با سلامت عمومی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز .

– مرادی ، فاطمه ( ۱۳۸۶ ) . رابطه ویژگی های شخصیتی با رضایتمندی زناشویی . پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد رودهن .

– نری مسیا ( ۱۳۸۶ ) . رابطه بین پایگاه اقتصادی اجتماعی زوجین با میزان رضایتمندی از زندگی زناشویی ، پایان نامه کارشناسی روان شناسی دانشگاه آزاد اهواز .

– واحدی ، مهرداد ( ۱۳۸۸ ) رابطه سبک های دلبستگی پدر و مادر با سازگاری هیجانی ، رفتاری و اجتماعی در دانشجویان غیر بومی سال اول ، مجله اصول بهداشت روان ، شماره ۱۱ .

1. 1. ۱-Beek ↑

1. 1. ۲-Hersfiled ↑

1. 1. ۳- Weroff .young& coomn ↑

1. 1. ۱٫ SSDS ↑

1. 1. ۲٫ SSDW ↑

مطالعات بر روی EEG و QEEG نشان داده که این دو روش با تمام استانداردهای روش علمی دابرت (۱۹۹۳) (که استانداردهای تأیید شده ای برای روایی گواه روش‌های علمی در آمریکا است) مطابقت دارد. به علاوه ابعاد علمی و تکنیکی QEEG در سنجش اختلالات روان پزشکی و عصب شناختی نیز با استانداردهای تکنیکی روش‌های علمی هماهنگی دارد (ساچر، کارل و نورس،۲۰۰۳). با مشاهده‌ این مطالعات به نظر می‌رسد، استفاده از این ابزار در شرایط تشخیصی و بالینی می‌تواند از جایگاه ویژه ای برخوردار شود، چرا که این ابزار هم از توان تشخیصی قابل قبولی برخوردار است، و هم حساسیت بالای آن می‌تواند به متخصصین در دقت تشخیص و نیز تمیز اختلالات از یکدیگر کمک کند. از سوی دیگر این ابزار به نظر تنها ابزاری است که همزمان توان تشخیص مشکلات عصب شناختی و روانشناختی را دارا بوده و ارتباط آن‌ ها را با یکدیگر مشخص می‌کند.

به علت همایندی بالای اختلال وابستگی به مواد با سایر اختلالات روانشناختی، همچنین تاثیرات منفی این اختلال بر ابعاد مختلف فیزیکی، روانی، عصب شناختی فرد امکان کاربرد روشی دقیق برای تشخیص ابعاد و مختلف این اختلال یک نیاز اساسی در موقعیت‌های بالینی مرتبط با اختلال وابستگی به مواد بوده است. لذا بد نیست استفاده از QEEG به عنوان ابزاری جهت بررسی نابهنجاری‌های عصب روانشناختی حاصل از وابستگی به مواد، جایگاهی در اقدامات بالینی در حوزه وابستگی به مواد داشته باشد.

تاثیرات مواد روی EEG به عنوان انواع تغییراتی که به شکل انحراف از حالت پایه به دست آمده از گروه نرمال، طبقه بندی می‌شود. این تغییرات در چند شکل رخ می‌دهند. از جمله ظهور یک شکل موج جدید با فرکانس غالب متفاوت از گروه کنترل؛ ظهور وقایع الکتروفیزیولوژیکی جدیدی از قبیل خیزک‌ها، فعالیت شبه حمله صرعی، یا دوک (انفجار فعالیت امواج آرام با شدت بالا). نمونه‌ این تغییرات انفجارهای امواج آرام در سوء مصرف مورفین (خازان و همکاران،۱۹۶۷؛ به نقل از کوری و لوکاس،۲۰۰۱). نوع دبگر اثر حاد مواد روی EEG گسستگی بین فعالیت EEG و رفتار (لونگو،۱۹۶۶؛ پسکیدت و همکاران،۱۹۶۳؛ به نقل از کوری و لوکاس،۲۰۰۱) و تضعیف نوسانات نرمال بین حالات مختلف بیداری (وستولا وروزن،۱۹۶۰؛ ریکونین،۱۹۶۳؛ به نقل از کوری و لوکاس،۲۰۰۱) می‌باشد.

تاثیرات داروها نیز بر EEG قابل توجه است. از جمله باربیتورات‌ها باعث افزایش میزان و فراوانی فعالیت بتا و غلبه امواج پراکنده در نواحی پیشانی می‌شود. بنزودیازپین‌ها فعالیت غالب بتا و انتشار فعالیت تتا و تضعیف ریتم غالب پس سری (PDR)، ضدافسردگی‌های سه حلقه ای افزایش بتا و تتا و کاهش PDR، داروهای ضدصرع افزایش شدت امواج آرام پراکنده تتا و فعالیت نامنظم تتا، لیتیوم غلبه اماج دلتا در نواحی پیشانی و پس سری و کوکائین افزایش فرکانس‌های بالا را به همراه دارند (دموس،۲۰۰۵؛ روان و تولوسکی،۲۰۰۳).

اولین بار مطالعه ولکو در دهه ۱۹۸۰ با بهره گرفتن از تکنیک PET^[133] به بررسی روند اثرگذاری کوکائین در مغز انسان پرداخت. این مطالعه نقطه حساس تحول شناخت تعاملات مغز- دارو- رفتار در انسان‌ها بود. بعد از آن تحقیقات بیشتر روی تاثیرات دارو بر ساختار و کارکرد مغز انسان پی گیری شد و منجر به شناخت بهتر سیستم‌های مغزی شد. تصویرنگاری مغزی از جمله تکنیک‌هایی است که امکان ارزیابی آناتومی ‌ساختاری و عملکردی، زیست شناختی و شیمی مغز در سوء مصرف کنندگان مواد را فراهم آورد. با بهره گرفتن از این تکنیک‌ها امکان بررسی ارتباط تغییرات فرایندهای مغزی وابسته به مصرف مواد با حالات روانی رفتاری پیچیده نیز فراهم آمده است. به علت ماهیت تکنیکی و هزینه بالای اغلب این روش‌ها، دستیابی و کاربرد عملی آن ها در مطالعه سو مصرف مواد محدود بوده است (کافمن، ۲۰۰۱).

روش تصویر نگاری مغزی با موفقیت در ارزیابی اثرات مواد بر مغز و رفتار مورد استفاده قرار گرفته است (مارتین وکای، ۱۹۷۷؛ پورجز و بگلیتر، ۱۹۸۵؛ لوکاس و همکاران، ۱۹۹۳؛ به نقل از کوری و لوکاس، ۲۰۰۱). امروزه این روش در اشکال مختلف کاربرد پیدا ‌کرده‌است. QEEG از اشکال متنوع تصویرنگاری مغزی است.

از جمله خصیصه‌های مهمی که در حوزه مصرف مواد همواره بر آن تأکید شده است، مزمن و پایدار بودن مشکلات ناشی از دلبستگی به مواد است. این مسئله در بعد عصب شناسی هم مورد بررسی قرار گرفته است. آلپرو همکاران (۱۹۹۸) وجود نابهنجاری‌های QEEO و تداوم و عدم تغییر این نابهنجاری‌ها را در بیماران سوء مصرف کننده کراک، کوکائین تحت ترک طی شش ماه نشان دادند. این مطالعه تداوم نابهنجاری QEEG در این بیماران را حاکی از تغییرات عصب شیمیایی عمقی ناشی از مواجهه مزمن با مواد مخدر می‌داند. مطالعه نیوتن و همکاران (۲۰۰۳) نیز همین نتایج را در بیماران وابسته به متا آمفتامین نشان داد. در این مطالعه به ویژه وجود نابهنجاری‌هایی به شکل افزایشی فرکانس‌های دلتا و تتا و اختلال در نسبت امواج آلفا- تتا مشاهده شد. به علاوه نتایج جانبی این مطالعه ارتباط قوی تغییرات قوی منفی امواج مغزی این بیماران را با گسترده ای از نابهنجاری‌های روان پزشکی و شناختی نشان داده است. این مطالعه می‌تواند به متخصصان در تبیین عوامل مزمن شدن اختلال وابستگی به مواد و عدم موفقیت درمان‌های کوتاه مدت و محدود در درمان این اختلال کمک کند. براین اساس می‌توان علت بیماری از عودهای مکرر بیماران این گروه را همین ثبات نابهنجاری‌ها به ویژه در ابعاد عصب شناسی بیان نمود.

مدیریت عاطفی^[۱۲۸] (هیجانی) شامل حفظ و تغییر عواطف در خود و سایرین است (تقویت عواطف مثبت یا کاهش عواطف منفی در صورت نیاز( مایر و سالووی، ۱۹۹۷،۶). توانایی تغییر پتانسیلهای عاطفی می‌تواند مزایایی در ارتباط با تنش بویژه در مراحل آخر تنش ارائه دهد .عواطف بخشی ذاتی از فرایند تنش هستند. در حالی که تمام توانایی‌های هوش هیجانی می‌توانند از پاسخ به تنش نفع ببرند، حوزه استراتژیک ) درک عاطفی و مدیریت عاطفی )می‌تواند از همه مفیدتر باشد. طی یک تنش، درک عاطفی (هیجانی) می‌تواند شناسایی سریعتر منشأ پاسخ ها به تنش (شامل عاطفه) را تسهیل کند که می‌تواند سبب دور شدن توجه از آشفتگی و هدایت آن به سمت تاب آوری می شود. افرادی که می‌توانند عواطفشان را مدیریت کنند ممکن است قادر به تغییر یا حفظ عواطفشان به صورت متناسب به منظور تسهیل پاسخ های سازگار کننده به تنش باشند(لیونزواشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

چندین مطالعه تنش و هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی را بررسی کرده‌اند. هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی با تاب آوری فعال و آشفتگی کمتر در مدیران در ارتباط است(اسلاسکی و کارت رایت ،۶۴،۲۰۰۲). تحقیقی ‌در مورد تنش و هوش هیجانی مبتنی بر توانایی موجود نیست. اما تحقیقات نشان می‌دهند که هوش هیجانی مبتنی بر توانایی (شامل درک عاطفی و مدیریت عاطفی ) الگوهای چالش پاسخ های عاطفی و فیزیولوژیکی به تنش را تقویت می‌کند (اشنایدر ،۷۸۶،۲۰۰۴)

تحقیقات نشان داده‌اند که هوش هیجانی مبتنی بر ویژگی عملکرد در مصاحبه، مدیریت، امور تحصیلی ،تیمها و وظایف شناختی و عملکرد متنی را تقویت می‌کند. اما تحقیقات کمتری عملکرد و هوش هیجانی مبتنی بر توانایی را بررسی کرده‌اند(لیونزواشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

دی^[۱۲۹] و کارول (۲۰۰۴) رابطه میان وجوه مختلف هوش هیجانی مبتنی بر توانایی عملکرد را بر یک وظیفه تصمیم گیری بررسی کرده‌اند. آن ها دریافتند که هوش ادراکی به تنهایی با عملکرد بهتر در ارتباط است (دی و کارول، ۲۰۰۴،۱۴۴۳).

سایر تحقیقات دریافتند در زمانی که بیان عاطفی (یک بعد ادراک عاطفی ) افراد سخنران منطبق با ظرفیت عاطفی پیام انتقال یافته است مثبت تر ارزیابی می این مطالعات می‌گویند که ادراک عاطفی باید انجام

وظیفه را تسهیل کند شوند (نیوکامب^[۱۳۰] و اشکنازی،،۶۰۱،۲۰۰۳).

عواطف می‌توانند با تقویت استراتژی های مختلف پردازش اطلاعات بر فرایندهای فکری تاثیر بگذارند ،مثلاً عواطف مثبت معمولاً پردازش یافتاری را تقویت می‌کنند و می‌توانند برای وظایف خلاق و وظایف حافظه کوتاه مدتمفید باشند. در حالی که عواطف منفی پردازش عمیق تر و انجام وظیفه مکانی بهتر را تقویت می‌کنند. عاطفه و شناخت می‌توانند تلفیق شوند تا روی انجام وظایف مختلفی تاثیر بگذارند. در نتیجه افرادی که شناخت تسهیل کننده بالایی دارند ممکن است در رابطه با وظایف گوناگون عملکرد بهتری داشته باشند حوزه تجربی که شامل ادراک عاطفیوشناخت تسهیل کنندهاست می‌تواند تاثیر قوی تری بر عملکرد نسبت به حوزه استراتژیک داشته باشد(لیونز^[۱۳۱]واشنایدر،۶۹۵،۲۰۰۵).

۲-۲-۱۵- هوش هیجانی و توانمند سازی

مطالعات نزدیک به ۵۰۰ سازمان در سرتاسر جهان که توسط گولمن مرور شده اند نشان می دهدکه افرادی که بالاترین امتیاز را در رابطه با شاخص های اندازه گیری EQ دارد به رأس شرکت‌ها ارتقا می‌یابند مثلا کارکنان ستاره دارای مهارت‌های بین فردی و اعتماد به نفس یبیشتر نسبت به کارکنان عادی هستند که عملکردشان ضعیف تر ارزیابی می شود(کومار^[۱۳۲] وروپاری،۳،۲۰۰۹).

هوش هیجانی یک پیش‌بینی کننده مهم پیامدهای سازمانی از جمله توانمندسازی کارکنان و رضایت شغلی می‌باشد طبق تئوری هوش هیجانی فردی که قادر به درک است ازاحساسات خودش آگاه است و تنش،عواطف منفی واحساس آشفتگی ‌را کنترل می‌کند،مطمئناً می‌تواند روابط بهتری با همکاران و سرپرستان داشته باشدکه این منتهی به افزایشعملکردشغلی وتوانمندسازی کارکنان می شود (اقدسی و همکاران،۱۹۶۸،۲۰۱۱).

مشاغل مختلف همچنین نیازمند انواع مختلف هوش هیجانی هستند مقلا موفقیت در فروش توانایی همدلی برای سنجش خلق مشتری مهارت بین فردی برای تصمیم گیری ‌در مورد اینکه چه موقع یک محصول را تبلیغ کنید و چه زمانی ساکت بمانید. مسائل شخصی تان را به محل کار نیاورید یک نوع استدلال است که می‌گوید هیجانات در محل کار نامناسب هستند و ‌بنابرین‏ استدلال می‌کند که تصمیمات تجاری باید بر اساس اطلاعات منطق و عقل محض باشند و عواطف باید در میزان حداقل نگه داشته شوند اما واقع‌گرایانه نیست که فرض کنیم عواطف می‌توانند در کنار درب ورودی در زمانی که به کارتان می رسید بازرسی شوند ممکن است بعضی افراد به دلایل گوناگون فکر کنند بی تفاوتی عاطفی یک ایده آل است و سعی کنند احساساتشان را مخفی نگه دارند چنین افرادی به شیوه خاصی کار و رفتار می‌کنند، معمولا خشک منزوی یا هراسان هستند و به طور کامل در زندگی در محل کار شرکت نمی کنند این در بعضی شرایط لزوماً بد نیست اما برای یک سازمان معمولاً خوب نیست که چنین افرادی وارد نقشهای مدیریت شوند(کومار وروپاری،۴،۲۰۰۹)

کافتسیوس^[۱۳۳] و زامپاتاکیس (۲۰۰۸) تحقیقات خود نشان داد که هوش عاطفی تأثیر مستقیم معناداری روی توانمندسازی دارد(P < 0/01 , B=0/14) به علاوه پیوندهای ضعیفی میان بعضی عوامل هوش عاطفی و توانمندسازی کارکنان وجود داشت. نتیجه سایر مطالعات نشان می‌دهد که هوش هیجانی تأثیر مثبت و قوی روی رضایت شغلی وعملکردکارکنان دارد(کافتسیوس و زامپاتاکیس،۷۱۲،۲۰۰۸).

۲-۲-۱۶- هوش هیجانی و تعهد سازمانی

هوش هیجانی رابطه معناداری با پیامدهای شغلی مثل رضایت شغلی و تعهد سازمانی دارد،یعنی کارکنانی که نمی توانند عواطفشان را ارزیابی و تنظیم کنند تعهد سازمانی کمتری دارند .همان‌ طور که آبراهام ^[۱۳۴](۱۹۹۹) نیز ‌به این مطلب اشاره ‌کرده‌است. همچنین افراد دارای هوش هیجانی بالا به ‌سازمان‌هایشان متعهدترند و عملکرد بالاتری در کارشان دارند (اقدسی^[۱۳۵] و همکاران،۱۹۶۷،۲۰۱۱).

نیکولائو^[۱۳۶] و تسائوسیس (۲۰۰۲) درتحقیق خود نشان داده‌اند ،یک رابطه قوی میان بعضی مؤلفه های هوش هیجانی و تعهد سازمانی نشان داد. نتایج نشان دادند که استفاده از عواطف در هوش هیجانی علی‌رغم پیوندهای ضعیف و متوسط بین کنترل عواطف و درک عواطف با تعهد سازمانی، پیوندهایی قوی با تعهد سازمانی داشت. به طور کلی همبستگی های مثبتی میان هوش هیجانی و تعهد سازمانی یافت شد. همچنین تحقیقات بیان داشتند که هوش هیجانی عاملی کلیدی در افزایش تعهد سازمانی است) نیکولائو و تسائوسیس،۳۲۸،۲۰۰۲).

خرده فرهنگ هایی نیز مصرف مواد را برای رفع نیازهای فردی و اجتماعی مجاز می شمرند.در هند مصرف ماری جوانا و بنگ در طبقات خاصی کاملا عادی تلقی شده و حتی در برخی مجالس عروسی،نوشیدنی مهمانان ترکیبی از ماری جوانا،شیره و آب میوه است.در چنین جشن هایی تمامی مهمانان و حتی افراد مذهبی کام خود را با این نوشیدنی شیرین می‌کنند و اعتیاد به آن نیز به قیمت از دست رفتن جاه و جلالشان تمام نمی شود.چرا که این کار از نظر پیروانشان منعی ندارد و اعتیاد افراد مذهبی تنفر مردم را بر نمی انگیزد.

این نظریه برخلاف نظریات بی هنجاری،انزواطلبی و حتی برچسب زنی،حضور ارزش‌ها،هنجارها و بینش های خاصی را حاصل گرایش به مصرف مواد مخدر می‌داند و معتقد است که گروه هایی از مردم به خاطر اشتراکاتی که دارند اعم از مذهب،نژاد،نوع خاص گرایش اجتماعی،گروه سنی،گروه اجتماعی و …، اولا خود را از بقیه متمایز می شمارند و ثانیاً برای توسعه این اشتراکات تلاش می‌کنند که این خود منجر به شکل گیری مجموعه ای از باورها،ارزش‌ها،هنجارها،رفتارها و در مجموع برداشت خاصی از زندگی می شود،که از آن به خرده فرهنگ تعبیر می شود.در نتیجه،بنابر آنچه که این نظریه مطرح می کند،گرایش به مواد مخدر در شرایطی صورت می‌گیرد که انتقال فرهنگی صورت گرفته و فرد به خرده فرهنگ مورد نظر خود گرایش پیدا کرده باشد.مثلا اکثر کسانی که به هروئین معتاد می‌شوند در شبکه ای از افراد واقع می‌شوند که هروئین مصرف کرده و یا حداقل استفاده از آن بدون هیچ گونه اعتراض و محکوم کردنی،تحمل می نمایند.

نظریه انتقال فرهنگی،در مجموع تاثیرات عوامل فرهنگی در اعتیاد را مورد تأکید قرار داده و در مواردی مستندات قوی عرضه می‌کند.شاید بتوان ادعا نمود که این نظریه،بخشی از دلایل گرایش به مصرف همه مواد مخدر و یا اغلب توضیحات گرایش به مصرف بعضی از آن ها،چون ماری جوانا را ارائه می‌دهد.

به طور کلی نظریات فوق و دیگر نظریات نزدیک به آن ها،عمدتاً به اعتیاد و گرایش به مصرف مواد مخدر به عنوان یک واکنش می نگرند تا کنش.هیچ یک از آن ها به درک چنین رفتاری به عنوان عمل تعمدی و حساب شده از طرف مصرف کنندگان چندانی بهائی نمی دهند.در نتیجه اغلب چنین رفتاری را نتیجه و تاثیر عوامل خارجی تلقی کرده تا اموری که افراد فعالانه بدان می پردازند و در حالی بدان دست می یازند که مید دانند خطر دارد،ولی در عین حال معتقدند ارزش ریسک و خطری را که می طلبد دارد.به عبارت دیگر،اینگونه نظریات به مصرف کنندگان مواد مخدر و معتادان به عنوان عناصر آگاه اجتماعی که حتی می‌توانند به خاطر منافع خود،درک خاصی از زندگی،وابستگی به یک گروه اجتماعی و غیره،آگاهانه دروغ بگویند،نگاه نمی کنند. بلکه آن ها را موجودات اجتماعی ای تلقی می‌کنند که در انتخاب سرنوشت خویش نقش اساسی نداشته و بیشتر تحت تاثیر محیط زندگی خود عکس العمل و واکنش نشان می‌دهند.

۵-نظریه تفسیر انتخاب عقلایی

این نظریه چنین مطرح می‌کند که افراد به سوی چنین فعلیت هایی رانده نمی شوند،بلکه فعالانه دست ‌به این اعمال می‌زنند و فکر می‌کنند که ارزش خطر کردن را دارد.در پرتو چنین نظریه ای می توان به بعضی از علل فردی گرایش به اعتیاد نیز پی برد.مثلا کنجکاوی یکی از عواملی است که باعث می شود تا فرد به وِیژه در نوجوانی و جوانی،گام به درون اسرار آمیز ناشناخته ها بگذارد و در چنین مواردی اگر چنین فردی در جمعی از همسالان خود قرار بگیرد که دستی در مواد مخدر و اعتیاد دارند،تحت تاثیر تبلیغات مستقیم و یا غیر مستقیم آن ها و فقط ‌بر اساس کنجکاوی خود شروع به مصرف مواد خواهد نمود.

جست و جوی لذات،مخالفت با اصول حاکم بر روابط خانوادگی،اعتراض به هنجار های جامعه،آرزوی رهایی،گاه خود کشی نیز مبنای تجربه مواد مخدر توسط جوانان می شود.کنجکاوی و تجربه،در صورتی سریعتر به انگیزه شروع مصرف مواد مخدر تبدیل می‌شوند که با تبلیغات نیز همراه باشند.تبلیغات حالات لذت بخش،تجربه رهایی،غلو درباره جنبه نئشگی مواد و غیره،باعث دامن زدن به تمایل جوانان و نوجوانان بخصوص به حشیش و ماریجوانا می شود.به همین دلیل شاید تبلیغات درباره جنبه ظلمانی اعتیاد و عوافب ذلت بار آن عاملی در روی گرداندن آنان از مواد مخدر باشد.

گاه ممکن است شرط ورود به گروه همسالان،مصرف نوعی از مواد باشد.در این صورت مواد خود یکی از عوامل و منشأ انسجام گروه است که قبلا از آن صحبت شد.اما در اینجا تأکید روی انتخاب عقلایی فردی است که می‌خواهد پای به درون چنین گروه هایی بگذارد. نمونه هایی از این مواد در ایران را می توان در کسانی که به ‌گروه‌های رپ و هوی متال امروزی،علی‌رغم فشار جامعه در طرد چنین گروه هایی می پیوندند،مشاهده کرد.

متغیرهای علت شناختی سوء مصرف مواد

در تلاش برای فهم علل استفاده از مواد و اختلالات وابستگی،محققان به طور کلی متغیر هایی را مشخص کرده‌اند که شخص را برای آغاز استفاده از مواد،سپس استفاده بیشتر آن و سر انجام سوء مصرف آن با وابسته بودن به آن سوق می‌دهند.عقیده کلی بر این است که برای اینکه سوء مصرف مواد یا وابستگی به آن ایجاد شود، باید ابتدا یک دوره استفاده سنگینی وجود داشته باشد.بعد از استفاده سنگین و طولانی مدت شخص به دام فرایند های زیست شناختی تحمل و ترک مواد گرفتار می‌آید.

اگرچه قطعا حقایقی برای این الگو وجود دارد،اما نمی تواند همه موارد را تبیین کند.برای مثال مواردی از استفاده سنگین تنباکو و هروئین وجود داشته اند که منجر به اعتیاد نشده اند.مع هذا اغلب تحقیقاتی که به وسیله همین الگو هدایت شده اند،متغیر هایی را که مربوط به استفاده آغازین و افزایش بعدی آن می‌باشند مورد آزمون قرار داده و بر همین اساس ما عوامل روان شناختی،زیست شناختی و اجتماعی-فرهنگی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.باید متذکر شد که این متغیر ها در موارد مختلف نقش متفاوتی دارند.برای مثال عامل ژنتیک در الکیسم ایفای نقش می‌کند ولی در استفاده از کرک نقشی ندارد.

متغیر های روان شناختی

به طور کلی در اینجا و نوع متغیر روان شناختی را مورد بحث قرار می‌دهیم.اولی عبارت است از تاثیر مواد بر خلق و دیگری در برگیرنده خصوصیات شخصیتی است که ممکن است سبب شود برخی افراد به مصرف مواد روی آورند.باید این نکته را در نظر بگیریم که متغیر های روان شناختی فقط در این دو نوع خلاصه نمی شود و در امتداد بحث از دیگر متغیر های مرتبط صحبت خواهد شد.

الف)تغییرات خلقی

برخی مطالعات نشان می‌دهند که دلیل اصلی استفاده از مواد تغییر دادن خلق است.

گر تو قرآن بدین نمط خوانی ببری رونق مسلمانی^[۲۳]

و گویا خطاب حافظ به ما میراث داران چنین مخزن ناب اسرار چنین است:

ای دل به کوی عشق گذاری نمی کنی اسباب جمع داری و کاری نمی کنی

پس به جاست در مشاغل حساس و خطیر چون مدیریت و به ویژه مدیریت آموزشی جایگاه اخلاق حرفه ای به درستی بازشناسی گردد و مدیران ما با توجه به صبغه دینی و ملی خویش بیش از پیش آراسته به فضائل اخلاقی و مجری اخلاق حرفه ای در مسئولیت های خویش گردند.

این فصل در شش بخش تنظیم شده است:

در بخش اول به کلیات مفهوم اخلاق پرداخته می شود و مباحثی چون معنای اخلاق، اقسام اخلاق، تئوری های اخلاقی، شیوه تبیین نظام اخلاقی، تفاوت اخلاق و قانون و ارتباط دین و اخلاق مطرح می‌گردد. سپس از آن جا که رویکرد پژوهش، اسلامی است، ضرورت دارد مبانی اخلاق اسلامی هم چون انسان شناسی، ارزش شناسی و معیار فعل اخلاقی بررسی گردد. در بخش سوم، تاریخچه اخلاق حرفه ای در حیطه های ایران باستان، دوران اسلام و غرب و نظریه های اخلاق حرفه ای مورد بررسی قرار می‌گیرد. در بخش چهارم به شفاف سازی مفهوم اخلاق حرفه ای و تفکیک آن از سایر حوزه های مشابه مانند اخلاق سازمانی، اخلاق مدیریت و اخلاق شغلی پرداخته می شود و نقش راهبردی اخلاق حرفه ای در سازمان و ضرورت اخلاق حرفه ای مدیران، بستر و اصول اخلاق حرفه ای مدیران و برخی اشارات اخلاقی مدیریتی سعدی، تبیین می‌گردد. در بخش پنجم مدل های موجود در حوزه ی مطالعات اخلاق مدیریت معرفی و تحلیل می‌گردد و در بخش ششم به پیشینه تحقیقات داخلی و بین‌المللی اشاره می‌گردد. درنهایت چهارچوب نظری و جمع بندی فصل دوم ارائه خواهد شد.

بخش اول:مفهوم شناسی اخلاق

۲-۱- معنای اخلاق

در فرهنگ معین (۱۳۷۱)، اخلاق به معنی خلق و خوی‌ها، طبیعت باطنی، سرشت درونی و نیز به عنوان یکی از شعب حکمت عملی خوانده شده و افزوده است: اخلاق دانش بد و نیک و خوی‌ها و تدبیر انسان است برای نفس خود یا یک تن خاص. اخلاق در اصطلاح، تعاریف و کاربردهای مختلفی دارد که توسط دانشمندان حوزه اخلاق ارائه شده است.

ابن مسکویه، ترجمه زنجانی (۱۳۷۵) ، در تعریف خلق می‌گوید:«خلق همان حالت نفسانی است که انسان را به انجام کارهایی دعوت می‌کند، بی آن که نیاز به تفکر و اندیشه داشته باشد » همین معنی را فیض کاشانی، (۱۳۸۸) آورده است: بدان که خوی عبارت است از هیئتی استوار با نفس که افعال به آسانی و بدون نیاز به فکر و اندیشه از آن صادر می‌شود. برخی نیز اخلاق را تنها بر فضایل اخلاقی اطلاق می‌کنند و آن را در مقابل ضد اخلاق به کار می‌برند(فرانکینا،۱۳۷۶). ملاصدرا اخلاقیات را این گونه تعریف می‌کند: اخلاق جمع خلق و به معنای مجموعه ای از صفات راسخ نفسانی تعریف می‌شود و صفات پایداری هستند که سبب می‌شوند تا انسان، کارهای متناسب با این صفات را بدون تفکر و تأمل و به راحتی انجام دهد (ریسمانباف، ۱۳۸۸). می‌توان اخلاق را در اصطلاح عالمان دین اسلام، این گونه جمع‌بندی کرد که «اخلاق کیفیتی برای نفس آدمی است که رفتارهایی متناسب با آن از انسان بروز می‌کند» یعنی اگر کیفیت نفس خوب باشد، کارهای خوب و اگر بد باشد کارهای بد صورت می‌گیرد؛ پس اخلاق به اخلاق حسنه و خوب و اخلاق رذیله و بد تقسیم می‌گردد. این کیفیت نفسانی ممکن است به صورت غیر راسخ و یا به شکل ملکه در آید (مصباح،۱۳۸۸).

۲-۱-۲- طبقه‌بندی علم اخلاق

علومی که اخلاق را مورد بررسی قرار می‌دهند مختلف هستند و هر یک از جهت خاصی به موضوعات و امور اخلاقی می پردازند که ازجمله می‌توان به علم اخلاق، اخلاق توصیفی، اخلاق هنجاری، فرا اخلاق و فلسفه اخلاق اشاره کرد.

۲-۱-۲-۱- علم اخلاق

مرحوم نراقی(۱۳۸۳) در جامع السعادات، علم اخلاق را چنین بیان ‌کرده‌است: «علم اخلاق دانش صفات مُهلِکه و مُنجِیه و چگونگی موصوف شدن و متخلق گردیدن به صفات نجات بخش و رها شدن از صفات هلاک کننده می‌باشد». در تعریف دیگر علم اخلاق، علمی است که از ملکات انسانی که مربوط به قوای نباتی و حیوانی و انسانی اوست صحبت می‌کند و او را به فضایل و رذایل اخلاقی آشنا می‌سازد تا بتواند صفات فاضله را کسب کرده و از رذایل پرهیز نماید (علامه طباطبایی، ۱۳۶۴). و یا اینکه علم اخلاق، علمی است که از انواع صفات خوب و بد، صفاتی که ارتباط با افعال اختیاری انسان دارد و از کیفیت اکتساب این صفات و یا دور کردن صفات رذیله بحث می‌کند (مصباح یزدی، ۱۳۷۶).

۲-۱-۲-۱-۱- تفاوت علم اخلاق از دیدگاه اندیشمندان اسلامی و غربی

عالمان اسلامی و غربی تعریف‌هایی برای علم اخلاق ارائه کرده‌اند که به بعضی از آن‌ ها اشاره می‌کنیم: خواجه نصیرالدین طوسی (۱۳۶۰)، علم اخلاق را علم چگونگی اکتساب اخلاق نیکو دانسته است که ‌بر اساس آن افعال و احوال شخص نیکو می‌شود.برخی نیز آن را علم چگونه زیستن خوانده اند(مطهری، ۱۳۸۶). با توجه به کتاب‌های اخلاقی چون جامع السعادات و معراج السعاده، می‌توان گفت که علم اخلاق از دیدگاه عالمان مسلمان علمی است که از انواع صفات خوب و بد بحث کرده، آن‌ ها را مورد شناسایی و تعریف و تبیین قرار داده، کیفیت اکتساب صفات خوب و فضایل را و نیز چگونگی زدودن صفات رذیله را بیان ‌کرده‌است (مجتبوی، ۱۳۸۸). در میان عالمان مغرب زمین برخی علم اخلاق را به رفتار آدمی(نه به صفات و ملکات و سجایای انسانی) مربوط می دانند؛ مثلاً ژکس (۱۳۶۲)، می‌گوید: علم اخلاق عبارت است از تحقیق در رفتار آدمی بدان گونه که باید باشد. فیشر(۲۰۰۷) معتقد است واژه اخلاق با استانداردهای مربوط به درست و غلط بودن رفتارها سر و کار دارد.به طورکلی واژه علم اخلاق، در تفکر غرب، به سه معنای جدای از یکدیگر، اما هماهنگ و مربوط به رفتار انسان، به کار می رود: الف- روش عام، یا راه زیستن. ب-مجموع قواعد رفتار یا قانون‌های اخلاق. ج-تحقیق ‌در مورد راه‌های زیستن و قواعد رفتار (صانعی دره بیدی، ۱۳۷۸). خلاصه آنکه، تفاوت آنچه در تعریف علم اخلاق علمای اسلامی ذکر کرده‌اند، با آنچه در منابع غربی آمده، در این است که دانشمندان اسلامی، بیشتر به تعدیل غرایز و تهذیب نفس و خوی‌ها توجه دارند و دانشمندان غربی، بیشتر به رفتار و منافع آدمی نظر دارند که برخاسته از خویهای اوست.

۲-۱-۲-۲- اقسام اخلاق

اخلاق را می‌توان ‌بر اساس حوزه های مختلف پژوهشی به سه دسته اخلاق توصیفی ، اخلاق هنجاری و فرا اخلاق تقسیم کرد که به اجمال مورد بررسی قرار می‌گیرد:

۲-۱-۲-۲-۱- اخلاق توصیفی

در این حوزه، اخلاقیات افرد، جوامع، ادیان و مکاتب خاص تنها توصیف و گزارش می‌شود. اخلاق توصیفی چیزی است که جامعه شناسان، روان شناسان، مورخان و انسان شناسان به آن می پردازند، در این جا تنها به گزارش، توصیف و تبیین پرداخته می‌شود و از هر گونه توصیه یا امر و نهی پرهیز می‌گردد. در اخلاق توصیفی به اخلاق ملت‌ها و اقوام مختلف توجه می‌شود و مسایل و نظام‌های پذیرفته شده از سوی آن‌ ها، توصیف و تبیین می‌گردد(غرویان، ۱۳۸۶).

۲-۱-۲-۲-۲- اخلاق هنجاری