*کمک نمودن به سازمان‌ها در جهت فهمیدن و اندازه گیری مزیت‌های رقابتی و یا دارایی‌های نامشهود است که دارای اهمیت استراتژیک هستند

*ارزیابی قدرت‌ها و ضعف‌های نسبی دارایی‌های نامشهود با ملاحظه پتانسیل آینده

*تخصیص جریان در آمد سازمان در سر تا سر مزیت‌های رقابتی (جعفری ۱۳۸۵).

۱۴٫ نتایج امتیازی زنجیره ارزش

نتایج امتیا‌زی زنجیره ارزش یک روش تحلیل اندازه گیری دارایی‌های نامشهود است که همچنان در فاز توسعه قرار دارد.

زنجیره ارزش با کشف محصولات

خدمات و فرایندها آغاز شده

سپس به سوی فاز امکان سنجی تکنولوژی و توسعه پیش می‌رود و در نهایت فاز بازار‌یابی محصول یا خدمت انجام می‌شود.

کارت امتیازی زنجیره ارزش

ماتریسی از شاخص‌های غیرمالی است که در سه طبقه متناسب با چرخه توسعه گرد آمده است: کشف و یادگیری اجراتجاری کردن (انوار رستمی، بی‌تا‌).

-فرمول‌های محاسباتی و روش‌های کمی جهت محاسبه ارزش فکری

برای پاسخ ‌به این سؤال که چگونه می‌توان ارزش سرمایه های فکری را به صورت پولی محاسبه کرد چهار فرمول زیر آورده شده‌اند:

نتایج آزمون آماری بیانگر آن است که در سطح اطمینان ۹۵%

فرمول‌های شماره سه و چهار در سنجش ارزش سرمایه های فکری شرکت‌ها

همبستگی بالا و معناداری را (با مقادیر R بالاتر از ۹۷%) با ارزش سهام شرکت‌ها و صنایع بورس اوراق بهادار تهران نشان داده‌اند:

۱)

۲)

۳)

جدول ۲-۵- راهنمای فرمول‌های سرمایه فکری (قلیچ خانی، بی‌تا‌)

راهنمای فرمول­ها

IC

سرمایه فکری

درآمد شرکت

درآمد متوسط صنعت

WACC

متوسط موزون هزینه سرمایه شرکت

بازده متوسط شرکت طی Tدوره

بازده متوسط صنعت طی Tدوره

TA

متوسط دارایی­ های شرکت طی Tدوره

نرخ تورم در دوره t

متوسط نرخ تورم طی Tدوره

ارزش دفتری و بازار شرکت در دوره t

متوسط ارزش دفتری و بازار شرکت طی T دوره

۲-۷-۵- منافع و مزایای اندازه‌گیری سرمایه فکری

• • شناسایی و نقشه یا بی (نقشه برداری) دارایی‌های نامشهود

• • شناخت الگو‌های جریان‌های دانشی در درون سازمان

• • اولویت بندی مباحث دانشی حیاتی و سرنوشت ساز

• • تسریع و شتاب دادن به الگو‌های یاد گیری درون سازمانی

• • شناسایی بهترین عملیات و اشعاع آن در سرتاسر سازمان

• • تحت نظارت داشتن مستمر ارزش دارایی‌ها وپیدا کردن راه‌هایی برای افزایش ارزش آن‌ ها

• • درک شبکه های اجتماعی سازمان و شناسایی عاملان تغییر

• • افزایش نوآو‌ری

• • درک بیشتری از این موضوع که چگونه دانش، یک سری روابط متقابل را به وجود می‌اور د.

• • افزایش فعالیت‌های همکاری و فرهنگ تسهیم دانش در نتیجه افزایش آگاهی از منافع و مزایای مدیریت دانش

• • افزایش خود ادراکی کارکنان از سازمان و افزایش انگیزش آن ها

• ایجاد و خلق فرهنگ عملکرد (تابلی^[۲۶] ۲۰۰۵).

۲-۷-۶- اهداف اندازه گیری سرمایه فکری

• • برای کمک به سازمان‌ها در جهت فرموله کردن استراتژ‌ی‌های‌شان؛

• • برای ارزیابی نحوه اجرای استراتژی‌ها

• • کمک به گسترش و تنوع تصمیم گیری‌های شرکت

• • ارزیابی‌های غیرمالی سرمایه فکری می‌تواند به طرحهای باز پرداخت و پاداش‌های مدیران

• • ارتباط داده شود

• جهت ایجاد رابطه با سهام‌داران خارج از شرکت که سرمایه فکری را در اختیار دارند.

سه هدف اول از این مجموعه به تصمیم‌گیر‌ی‌های داخلی مربوط می‌شوند و هدف از آن ها حداکثر کردن عملکرد عملیاتی شرکت‌ها برای ایجاد درآمد از طریق حداقل هزینه و بهبود مستمر در روابط با مشتریان و تأمی نکنندگان و سهم بازار است مورد چهارم به ایجاد انگیزه های اجرایی مربوط می‌شود و هدف پنجم به ایجاد انگیزه برای سهام‌داران خارج از سازمان اشاره می‌کند (توبین ۱۹۷۸).

۲-۷-۷- حسابداری مدیریت و سرمایه فکری

با پیاده‌سازی تکیه در حسابداری مدیریت در سازمان از نظر سوددهی، برنامه‌ریزی، بودجه و…ساماندهی می‌شوند و این امرباعت می‌شود که اوضاع منابع انسانی، بهبود پیدا کند که خود تقویت سرمایه فکری را در پی دارد. یا به عبارتی حسابداری مدیریت می ­تواند به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت با تسهیلِ تحلیل، پیش‌بینی، گزارشگری و در نهایت تصمیم‌گیری، نقشی اساسی در بهبود فرصت‌های موجود، توسعه امکانات بالقوه و برقراری سرمایه فکری ایفا کند.

‌بنابرین‏ مدیریت سرمایه فکری ضرورت سازمان­ های امروزی محسوب شده، زیرا از طریق سازمان­ها می ­توانند علاوه بر تدوین، اجرا و ارزیابی استراتژی­ های مرتبط با سرمایه فکری، یک نوع هماهنگی بین استراتژی­ های سرمایه فکری و استراتژی­ های کلان سازمانی با هدف کسب مزیت رقابتی در بازارهای به شدت رقابتی امروزی ایجاد نمایند (نظری‌پور و پرویزی ۱۳۸۹).

مدیریت استراتژیک سرمایه همانند سایر دارایی­ ها نیازمند اندازه گیری و گزارشگری بوده و لذا طراحی یک سیستم اندازه گیری و گزارشگری و حسابداری مدیریت مناسب برای سرمایه فکری از ضرورت‌های مهم حرفه حسابداری به حساب می‌آید (زاهدی ۱۳۸۶).

امروزه تداوم فعالیت هر سازمانی نیازمند تدوین و اجرای استراتژی­ های مناسب ‌می‌باشد. طبق دیدگاه حسابداری مدیریت، سرمایه فکری می ­تواند در اجرای استراتژی سازمانی نقش کلیدی ایفا کند سیستم‌های حسابداری مدیریت نتایج اندازه‌‌گیری‌های مالی و غیرمالی فعالیت‌های عملیاتی را گزارش می‌کنند. این سیستم‌ها کمک می‌کند و همچنین پروژه ها و طرح‌های عملیات آینده نیز می‌دهد یکی از نمونه های اطلاعاتی که مدیران به آن نیازمندند، بهای تمام‌شده محصول و اندازه‌گیری تولیدات بموقع است (کاپلان و نورتون^[۲۷] ۱۹۹۴).

بندر “ایل” (Eyle) که منطقه اصلی زندگی دزدان دریایی است در طول سال ۲۰۰۸ میلادی از روستایی کثیف به یکی از لوکس ترین نقاط سومالی تبدیل شد. قسمتی از درآمد دزدی دریایی صرف ساخت ویلاهای لوکس و خرید خودروهای لند کروز در این منطقه شده است. علاوه بر این، در این منطقه رستوران های مخصوص گروگان ها نیز ساخته شده است.(همان منبع،۱۳۰)

۲- عوامل خارجی :

دزدی دریایی در آب های ساحلی کشور سومالی به شیوه ای کاملاً نوین صورت می‌گیرد و نشان از این مسئله دارد که دزدان دریایی سومالی تبهکارانی کاملاً سازمان یافته هستند. (همان منبع،۱۳۲)

دزدان دریایی سومالی از تجهیزات دریایی بسیار پیچیده ای و تسلیحات پیشرفته بهره می گیرند و قادرند به آسانی کشتی های تجاری را به دام بیندازند. از طرف دیگر پنج گروه فعال دزدان دریایی سومالیایی از شبکه اطلاع رسانی بسیار خوبی در زمینه نوع کشتی های تجاری و میزان ارزش محموله، موقعیت ترددی آن ها و تحولات موجود در منطقه در ارتباط با دزدی ها برخوردار می‌باشند که این امر، حضور و کمک عوامل خارجی را بیش از پیش تقویت می کند.(همان منبع،۱۳۳)

عواملی مانند ماهی گیری غیر قانونی کشور های مختلف در آب های سومالی و دفع زباله های سمی از نوع شیمیایی مانند رادیواکتیو، فلزات سنگین، زباله های بیمارستانی و موارد مشابه و حتی از نوع هسته ای آن در این مناطق سال هاست که انجام می شود.( نظافت ،۲۶۹،۱۳۸۸)

همچنین در نتیجه ۱۷ سال جنگ داخلی، مردم سومالی در بدترین و بحرانی ترین وضعیت ممکن به سر می‌برند و گزارش های مختلف و معتبر بین‌المللی حتی گزارش سازمان ملل بارها نسبت به اوضاع بد انسانی در این کشور هشدار داده و مجامع جهانی را به کمک فرا خوانده است.سقوط دولت سومالی از سال ۱۹۹۱ بر وخامت اوضاع افزوده و بحران در آب های این کشور را هم دامن زده است.( نظافت ،۲۶۹،۱۳۸۸)

ورود کشورهای مختلف ولو تحت عنوان کمک به مردم سومالی نه تنها از بحران نکاسته که در مواردی بر دامنه آن افزوده است و شاید بتوان گفت بحران راهزنی دریایی و دزدی مسلحانه معلول چنین دخالت هایی بوده است.( نظافت ،۲۶۹،۱۳۸۸)

از دیگر مناطق آفریقا که مورد حمله دزدان دریایی قرار گرفته می توان در ساحل عاج در منطقه آبیجان و در مصر منطقه کانال سوئز را نام برد .ICC IMB,2013,21-23))

۲-۵-۵-۳ مرکز و جنوب آمریکا و آب های جزایر کارائیب :

در این منطقه در اکوادر می توان از منطقه گوآیاکویل نام برد که بیشتر حملات در این منطقه اتفاق می افتد .ICC IMB ,2013,21-23))

۲-۵-۵-۴ بقیه مناطق جهان :

۲-۵-۵-۴-۱ دریای عرب / کناره سواحل عمان / دریای عمان :

آخرین حمله گزارش شده از کناره سواحل عمان ، دریای عمان و دریای عرب مربوط به تعدادی از کشتی های مورد حمله ، ربایش و دزدی دریایی توسط دزدان دریایی می‌باشد . محتمل است دزدی دریایی در این مسیر های تردد توسط دزدان دریایی سومالی صورت پذیرفته باشد که محدوده حمله خود را گسترش داده‌اند . و به کشتی های حامل کالا ی در حال عبور از این مناطق نیز حمله نموده و عملیات دزدی دریایی را انجام می‌دهند . در سال های اخیر تعداد حملات به شدت کاهش یافته است ولی آب های این مناطق هنوز پرخطر هستند .(Lbid, 23)

۲-۵-۵-۴-۲ اقیانوس هند / کناره سواحل سیشل / کناره سواحل ملاگاسکار / کناره سواحل غربی مالدیو حملات تا سواحل غربی مالدیو ، کناره سواحل غربی و جنوب هند و جزیره مینوکی گسترش یافته است . (ICC IMB ,2013,21-23)

۲-۶ بخش ششم : راهکار های کشور های پیشرو در مقابله با دزدی دریایی :

• • 1. مقابله از طریق برخود نظامی و ایجاد قوانین جهت تعقیب و بر خورد قانونی و نقش شورای امنیت سازمان ملل متحد در صدور قطعنامه با بهره گرفتن از نیرو های چند ملیتی در مقابله با دزدی دریایی

۲-۶-۱-۱ فراخوان جهانی از سوی سازمان ملل برای مبارزه با دزدی دریایی

به دنبال شیوع نگرانی های بین‌المللی از عملکرد منتسب به دزدان دریایی در آب های سومالی، علیه کشتی های تجاری و مسافربری، شورای امنیت سازمان ملل متحد طی صدور قطعنامه ۱۸۱۶ در ماه ژوئن ۲۰۰۸ به فراخوان بین‌المللی برای مبارزه نظامی علیه دزدان دریایی مبادرت کرد(نظافت،۱۳۸۸،۲۵۳)

در همین راستا شورای امنیت در سال ۲۰۰۸ پنج قطعنامه جداگانه به شماره های ۱۸۱۶و ۱۸۱۴و۱۸۳۸و۱۸۴۴و۱۸۶۴در خصوص دزدی دریایی در سومالی صادر کرد که در آن سال برای هیچ مورد دیگری این تعداد قطعنامه صادر نشده بود.

قطعنامه ۱۸۱۴ سازمان ملل در ماه می ۲۰۰۸ صادر شد ، این قطعنامه از تلاش کشور های عضو برای حل مسئله دزدان دریایی سومالی و اینکه این خطر تبدیل به خطری بین‌المللی شده است تأکید و بر لزوم ایجاد صلح در این منطقه با بهره گرفتن از نیرو های نظامی و اعمال زور بر علیه دزدان دریایی تکیه دارد.(S/RES/1814,2008,3)

قطعنامه ۱۸۱۶ در ژوئن سال ۲۰۰۸ با توجه به آمار و اطلاعات دفتر بین‌المللی دریانوردی صادر و ضمن ابراز نگرانی ازاینکه هنوز مسئله دزدان دریایی سومالی بر طرف نشده است ضمن تکیه بر اعمال زور بر علیه دزدان دریایی به مشکلات حقوقی مواجهه با دزدان دریایی نیز اشاره دارد.

(S/RES/1816,2008,1)

قطعنامه ۱۸۳۸ سازمان ملل در اکتبر ۲۰۰۸با توجه به دو قطعنامه ۱۸۱۴و۱۸۱۶ صادر شده است و نگرانی شدید سازمان ملل با توجه به اعمال دزدان دریایی در آبهای سومالی بر علیه کشتی هاو اینکه نیاز به حمایت های انسان دوستانه برای مردم سومالی ضروریت تکیه دارد و بر لزوم اجرای موارد تصویب شده در قطعنامه های ۱۸۱۴و۱۸۱۶ تأکید نموده و نیاز به ادامه و تقویت همزمان فعالیت‌های حمایتی بشر دوستانه اتحادیه اروپا برای مردم سومالی و عملیات حفاظتی دریایی اتحادیه اروپا بر علیه دزدان دریایی سومالی و هر اقدام ملی و یا بین‌المللی دیگری در راستای قطعنامه های ۱۸۱۴و۱۸۱۶ جهت رفع این مشکل بین‌المللی تأکید دارد . (S/RES/1838,2008,1)

قطعنامه ۱۸۴۴ سازمان ملل در نوامبر ۲۰۰۸ ضمن ابراز نگرانی شدید و اشاره به قطعنامه های شماره ۱۸۱۴ و۷۳۳و۷۵۱و۱۳۵۶و۱۴۲۵و۱۵۱۹و۱۶۷۶و۱۷۲۵و۱۷۴۴و۱۷۷۲و۱۸۰۱و۱۸۱۱و بیانیه های دبیر کل سازمان ملل به شماره های (S/PRST/2006/31), (S/PRST/2006/59) , (S/PRST/2007/13) , (S/PRST/2007/19) که عمدتاًً در خصوص شرایط و وضعیت سومالی و مسئله دزدی دریایی صادر گردید برای برقراری صلح و رفع مشکل دزدی دریایی با بهره گرفتن از ادامه اعمال زور بر علیه دزدان دریایی تأکید دارد. تصمیماتی نیز اتخاذ شده تا ضمن محدود نمودن فعالیت دزدان دریایی از طریق کنترل فروش اسلحه و مبادلات با افراد و ‌گروه‌های طرف در سومالی، حل مشکلات حقوقی، حمایت های بشر دوستانه به مردم سومالی نیز ادامه یابد. (S/RES/1844,2008,1&3)

۴-۴- پیشنهادات

ملاحظه شد که قانون‌گذار در امور کیفری بین جهل ناشی از تقصیر و جهل ناشی از عدم تقصیر و افرادی که امکان تحصیل علم داشته باشند با افرادی که کوتاه نموده اند، به صراحت تفکیک قائل نشده است ؛ لذا شایسته است قانون‌گذار نسبت ‌به این مهم توجه بیشتری داشته باشد و حکم هر مورد را جداگانه تبیین و مشخص نماید و می‌طلبد سیاست قضایی بر مبنایی باشد که قوانین کیفری علاوه بر اینکه نظم عمومی جامعه را مد نظر داشته باشد، متضمن رعایت موازین شرعی و حفظ حقوق افراد جامعه باشند و برای یافتن آثار و نتایج عملی اجرای قانون مجازات اسلامی جدید و در راستای یافتن موانع کسب علم (بخصوص علم به قوانین موضوعه) توسط عامه مردم و تحقیق در خصوص نواقص و معایب و ضعف‌های قانونی و حقوقی شیوه های اطلاع رسانی و ارائه راهکارها‌ی عملی مناسب و منطقی، برای این منظور تحقیقات با بهره گرفتن از یافته های علمی انجام گردد.

منابع

۱- قرآن کریم.

۲- آخوندی، ر.ا. (۱۳۹۱). مفهوم جهل، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره ۳۵٫

۳- آقایی نیا، ح و زهروی، ر. (۱۳۸۸). مطالعه تطبیقی جهل بسیط متهم و آثار آن در فقه امامیه، حقوق کیفری ایران و آمریکا، ‌فصل‌نامه حقوق، شماره ۴٫

۴- ابن منظور، م.ب.م. (۱۴۱۴). لسان العرب، جلد ۱۱، بیروت : دار صادر.

۵- اخوت، م.ع. (۱۳۸۵). تفصیل مسائل حقوق جزای عمومی (سلسله مقالات )، تهران : انتشارات بهنامی.

۶- اردبیلی، م.ع. (۱۳۹۳). حقوق جزای عمومی، جلد ۱و۲، تهران : نشر میزان.

۷- استفانی، گلکسون. (۱۳۷۷). حقوق جزای عمومی، جلد اول، ترجمه حسن دادیان، تهران : دانشگاه علامه طباطبایی.

۸- اسلامی، ر. (۱۳۸۶). قواعد کلی استنباط، ترجمه و شرح حلقه دوم از دروس فی علم الاصول سید محمد باقر صدر، جلد سوم، قم : مؤسسه‌ بوستان کتاب.

۹- اصغری، م. (۱۳۸۸). عدالت به مثابه « قاعده »، تهران : انتشارات اطلاعات.

۱۰- اصفهانی راغب، ح.ا.م. (۱۴۱۲ ه.ق). مفردات الفاظ قرآن، بیروت : دار القلم.

۱۱- افتخار جهرمی، گ. (۱۳۷۸). اصل قانونی بودن حرایم و مجازات‌ها و تحولات آن، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۲۵ و ۲۶٫

۱۲- بخشی زاده اهری، ا. (۱۳۹۲). تحولات و رویکرد‌های نوین قانون مجازات اسلامی جدید، تهران : انتشارات اندیشه عصر.

۱۳- بستانی، فواد افرام. (۱۳۷۵). فرهنگ ابجدی، تهران : ناشر اسلامی.

۱۴- پورالله‌یار، ح. (۱۳۸۵). بررسی مسئولیت جاهل به قانون در حقوق ایران، ‌فصل‌نامه علامه، شماره ۹٫

۱۵- جزائری، ن.ا. (۱۴۰۸ ه.ق). کشف الأسرار فی شرح الاستبصار، قم : مؤسسه‌ دارالکتاب.

۱۶- جعفری تبریزی، م.ت. (۱۴۱۹ ه.ق). رسائل فقهی، تهران : مؤسسه‌ منشورات کرامت.

۱۷- جوهری، اسماعیل بن حماد، (۱۳۷۶ ه.ق). الصحاح (تاج اللغه و صحاح العربیه )، بیروت: دارالعلم للملایین.

۱۸- خمینی، ر.ا. (۱۳۹۰ق). تحریر الوسیله (کتاب الحدود)، جلد ۲، قم : مکتبه العلمیه الاسلامیه.

۱۹- خمینی، ر.ا. (۱۴۲۵ه.ق). تحریر الوسیله، ترجمه علی اسلامی، قم : دفتر انتشارات اسلامی.

۲۰- درویش‌پور، و. (۱۳۸۶). جهل و خطاء در حدیث رفع و آثار آن ها در حقوق کیفری از منظر فقه امامیه، ‌فصل‌نامه تخصصی فقه و مبانی حقوق، شماره ۸٫

۲۱- دهخدا، ع.ا. (۱۳۷۷). لغت نامه، تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

۲۲- دیوسالاری، ب.ا. (۱۳۸۶). بررسی اشتراک احکام بین عالم و جاهل، مجله فقه و مبانی حقوق، شماره ۷٫

۲۳- راسخ، م. (۱۳۸۵). ویژگی‌های ذاتی و عرضی قانون، مجلس و پژوهش، شماره ۵۱٫

۲۴- ره پیک، ح. (۱۳۷۷). جریان قاعده الشبهه فی التعزیراوالقصاص، ‌فصل‌نامه دیدگاه های حقوقی شماره ۱۰ و ۱۱٫

۲۵- زراعت، ع. (۱۳۸۵). حقوق جزای عمومی، جلد دوم، تهران : انتشارات ققنوس.

۲۶- زمخشری، م.م.ع. (۱۳۸۶). مقدمه الادب، تهران : مؤسسه‌ مطالعات دانشگاه تهران.

۲۷- زنجانی، ع.ع.ع. (۱۴۲۱ ه.ق). فقه سیاسی، جلد ۳، تهران : انتشارات امیرکبیر.

۲۸- ساریخانی، ع و کرمی گلباغی، د. (۱۳۸۹). تأثیر جهل حکمی بر مسئولیت کیفری از منظر فقه امامیه، مجله مطالعات حقوقی (ویژه نامه حقوق جزا و جرم شناسی )، دوره دوم، شماره دوم، www.sid.ir.

۲-۲-۵-۶ نظریه دکتر کاروت^[۵۱]

«لکنت یک اختلال کلی عصبی نیست، بلکه در واقع یک عادت ریشه­دار است. هر روان­پزشک و یا
به­ طور کلی درمان­گری قبول دارد که درصد کمی از افراد نوروتیک لکنت دارند و لکنت به هیچ وجه نشانه یک حالت نوروتیک نیست. از صد نفر لکنتی و صد نفر غیر لکنتی تقریباً تعداد یکسانی حالت عصبی خواهند داشت.البته لکنتی ها عصبی تر هستند. اما عصبانیت­شان به­خاطر لکنت توسعه یافته است. پس لکنت عادتی است که از شوک اولیه منشأ ‌می‌گیرد»(به نقل از دهقانی هشتجین، ۱۳۷۴: ۵۴).

۲-۲-۵-۷ نظریه وندل جانسون^[۵۲]

کودکان هنگام آواسازی­های اولیه­ خود، تمایل به تکرار صدا­ها و سیلاب­ها دارند. چنین تمایلی ممکن است در آینده به لکنت تبدیل شود. ‌بنابرین‏، ‌می‌توان گفت که تمام مردم دنیا کمابیش لکنت دارند. هرگاه در این مرحله بزرگ­ترها واکنش نامناسب داشته باشند و برچسب “لکنتی” به کودک بزنند، رفته رفته چنین رفتارهایی در او تثبیت و به لکنت گسترده تبدیل می­گردد. لکنت رفتاری اکتسابی است که استعداد ارگانیکی در آن نقش دارد. از این گذشته عوامل دیگری مانند رقابت کودکان در شروع حرف زدن، ناکافی بودن پاسخ مخاطبان کودک به پرسش های او، انضباط خیلی سخت و بی­ثبات در برخورد با کودک موجب لکنت در کودک می­ شود(فرهمند پور،۱۳۸۹).

۲-۲-۵-۸ نظریه دکتر نایب دونلاپ^[۵۳]

«دکتر دونلاپ می­گوید لکنت عادتی است که باید ترک شود. اصول روان­شناختی یادگیری در ایجاد یا عدم ایجاد این عادت دخالت دارد. در زمینه یادگیری، قبلاً چنین تصور می­شد که شخص با انجام دادن کاری، آن را یاد ‌می‌گیرد و در اثر تکرار، در آن مهارت می­یابد. این فرضیه آلفای دونلاپ است که پاسخ به محرک­های مورد نظر مشخصاً این احتمال را بالا می­برد که در برگشت الگوی مشابه، پاسخ مشابهی اتفاق بیفتد. به هر حال دونلاپ دریافت که این تئوری با واقعیت مطابقت ندارد. شخص برای تیر زدن به هدف بار­ها خطا می­ کند. او در واقع خطا را تمرین می­ کند، اما آن را ترجیح نمی­دهد. به همین جهت، بالاخره با زدن به هدف، پاسخی متفاوت از پاسخ دیگر می­دهد. دونلاپ به خاطر این نکته فرضیه بتا را پایه ریزی کرد: پاسخ به نوبه خود، بر روی احتمال ایجاد الگوی تحریک مشابه که پاسخ مشابهی را تولید کند، تأثیری ندارد. این فرضیه، تأثیر منفی احتمال را که در تکرار وجود دارد نشان می­دهد. ممکن است این تمرین برای از بین بردن عادت ناخواسته به کار می­رود.»( به نقل دهقانی هشتجین، ۱۳۷۴: ۵۶-۵۷).

۲-۲-۵-۹ نظریه­ ون رایپر^[۵۴]

«در این نظریه۱- احتمال ناهماهنگی سیستم عصبی-عضلانی و برتری طرفی بیان شده است.این نظریه­ بیان می­دارد که لکنت کودک به دلیل عدم توانایی سیستم عصبی در هماهنگی لازم در عضلات گفتاری قرینه با الگوی زمانی است.۲-وجود اختلال در پس نورد شنوایی است.۳- در صورت وجود یک نقص در بیست حرکت هم­زمان یا متوالی مورد نیاز برای تولید یک کلمه، باعث گسیختگی تکرار و کشیده گویی می­ شود»(فرهمند پور، ۱۳۸۹: ۲۳۱).

۲-۲-۵-۱۰ نظریه دکتر جان ام فلچر^[۵۵]

«لکنت یک مشکل روان­شناختی است و تشخیص و درمان آن، باید با آگاهی اجتماعی، حساسیت زدایی در نگرش اجتماعی و رفع پاسخ اجتماعی آسیب شناختی صورت بگیرد. عوامل اصلی که شکلی از ناسازگاری اجتماعی هستند عبارتند از ترس، وحشت، احساس کهتری و نگرش­های ذهنی مشابه که همه از تجربیات خاصی ناشی ‌شده‌اند. ترس، وحشت و اضطراب همیشه وجود ندارد، بلکه در واقع پیشگویی صحبت، تحت شرایط خاصی به وجود مـی­آید که باعث واکنش­ها آسیب شناختی لکنتی می­ شود. خاطره تجربیات تلخ گذشته، تجدید کننده عوامل سببی است» (به نقل از دهقانی هشتجین، ۱۳۷۴: ۵۸).

۲-۲-۵-۱۱ نظریه دکتر میبل اف گیلفورد^[۵۶]

لکنت نشانه­ای از یک شخصیت عاطفی نابسامان است که عمیقاً بر زندگی فیزیکی، روانی و عاطفی فرد اثر می­ گذارد. به عبارت دیگر، لکنت یک اختلال گفتاری عملکردی و پیچیده است که ریشه در ترس و یا کشمکش­های روانی و عاطفی عمیق در درون فرد دارد. در بیشتر موارد، علل اولیه و ثانویه اختلال فراموش شده است(همان منبع).

۲-۲-۶ درمان­های لکنت

اگرچه در برخی از موارد لکنت خود به خود کاهش می­یابد و حتی با افزایش سن از بین می­رود اما امکان پا بر جا ماندن آن و موانعی که می ­تواند در زمینه ارتباطی به وجود آورد، توجیه کننده اقدامات درمانی هستند. همه محققان در این باب هم عقیده­اند که هر اندازه درمان لکنت زودتر آغاز شود به نتایج سریع­تر و بهتری منجر خواهد شد. درمان­گری باید بین ۵ تا ۷ سالگی آغاز شود. در گذشته روش­های گوناگونی برای درمان کسانی که گرفتار لکنت بوده ­اند به کار برده اند. صدها نفر از آن ها را جراحی کرده ­اند. وسایل بسیار و هزینه­ های هنگفت صرف شده است تا به گفتار مبتلایان به لکنت مهارت بخشند. از روش هیپنوتیسم در درمان لکنت استفاده شده است. همچنین برای ایجاد برتـری در یک طـرف مغز از داروهای گوناگون استفاده کرده ­اند امــا هیچ یک از این درمان­ها به­ طور کامل موفق نبوده است. از آنجا که لکنتی­ها در کنترل عضلات اندام­های گویایی دچار مشکل هستند بسیاری از درمان­گران توجه خود را ‌به این جنبه (اندام­های گویایی) معطوف می‌کنند. آن ها به کسـی که دچـار لکنـت است یاد می­ دهند تا در موقعیت­های اضطراب­آور پاسخ­های فیزیکی خاصی بدهد(همان منبع).

«در طی چندین دهه گذشته، بسیاری از محققین رویکردهای متنوعی را جهت درمان این اختلال گفتاری پیشنهاد کرده و ‌می‌کنند. این رویکردها و شیوه ­ها هم از لحاظ اهداف و هم به­لحاظ تکنیک­ها و راهکارهای درمانی با یکدیگر متفاوتند اما ‌می‌توان شیوه ­های درمانی لکنت را به دو دسته کلی تقسیم کرد.در یک دسته از این شیوه ­ها که با نام رویکرد تعدیل لکنت ازآنها یاد می­ شود به تجزیه و تحلیل عوامل تشدید کننده لکنت همچون اضطراب­ها و هیجانات، ترس­های موقعیتی و نگرش­های منفی پیرامون لکنت پرداخته می­ شود. به­گونه ­ای که درمان­گر سعی می­ کند با رفع چنین مواردی، از لکنت فرد بکاهد»(به نقل زمانی و همکاران ،۱۳۹۰).

در گروه دوم این شیوه ­ها برخلاف دسته اول، تمرکز اصلی اهداف درمانی بر تغییر الگوهای کلامی و جنبه­ های حرکتی گفتار بوده و عقیده بر این است که اصلاً الگوهای گفتاری موجب رفع ترس­ها و هیجانات عاطفی ناشی از لکنت و بهبود نگرش فرد نسبت به ارتباط کلامی خواهد شد.یعنی با روان شدن جریان گفتار، عوامل تشدید کننده لکنت نیز به­ طور خود به خود کاهش می­یابند.این رویکرد درمانی با نام شکل­دهی گفتار معروف است که شیوه گفتار کشیده یکی از تکنیک­های پر استفاده در این رویکرد ‌می‌باشد. سوای نگاه متعصبانه به هر یک از رویکردها باید گفت که علاوه بر تأثیرات مستقیم یا غیرمستقیم روش­های درمانی بر روی جریان گفتار باید بتوان تأثیر هر شیوه درمانی را از طریق ارزیابی­ و آزمون­های معتبر مورد سنجش قرار داد. متأسفانه درباره نتایج و تأثیرات بلندمدت تکنیک­های گفتار درمانی لکنت، اطلاعات مستند و محکمی در دست نیست.» (همان منبع).

نیز سفارش پیغمبر ( ص ) که از جمله فرمودند « بهترین خانه های شما آن خانه ای است که در آن یتیمی احساس شود و بدترین خانه های شما آن خانه ای است که با یتیمی بدرفتاری گردد. » .همچنین حضرت علی ( ع ) در فرمان تاریخی خود به مالک اشتر دستور می‌دهد تا مواظب یتیمان باشد و به وضع آنان رسیدگی کند و نیز در وصیت خودش به فرزندان خود، حسن و حسین علیه‌ ما السلام فرمود: « ‌در مورد یتیمان از خدا بترسید، نکند که آن ها را گرسنه بگذارید و در اثر بی سرپرستی، ضایع و تباه شوند ». ( توسلی، امیر نیرومند، ۱۳۹۱ : ۲۱ )

در قانون مدنی ایران به تبعیت از حقوق اسلام، فرزندخواندگی به رسمیت شناخته نشد. اما این مانع از آن نبود که اشخاص نیکوکار به نگهداری و تربیت اطفال بی سرپرست قیام نکنند. این یک وظیفه انسانی، وجدانی و مذهبی تلقی می شد که برای انجام آن نیازی به فرزندخواندگی رسمی نبود: چه بسا دادگاه به پیشنهاد دادستان، اطفال بی سرپرست را به اشخاصی که مایل به نگهداری آنان بودند و شایستگی این کار را داشتند واگذار می کرد و ایشان تحت عنوان امین موقت یا قیم و تحت نظارت دادستان، طفل را بزرگ می‌کردند، همه گونه نیکی و محبت در حق او روا می داشتند، از عواطف و احساسات پدرانه و مادرانه خویش برخوردارش می ساختند؛ گاهی اموال خود را به او می بخشیدند یا تا یک سوم اموالشان را به نفع او وصیت می‌کردند. ( صفایی و امامی، ۱۳۸۸: ۲۷۷ و ۲۷۸ )

‌بنابرین‏ سرپرستی از کودکان یتیم با انگیزه های صرفاً معنوی به صورت نگهداری از آنان در خانواده یا تهیه امکانات مادی همواره به صورت یک تعهد اخلاقی در کانون توجه مردم ایران بود اما انجام این امر مبنای قانونی نداشت به گونه ای که به دو طریق انجام می گرفت که از طرف دادسرا به عنوان قیمومت و دیگری از طریق وصایت. ( عاملی، ۱۳۵۰: ۲۳ )

تا اینکه قانون گذار ایران به علت فواید فردی و اجتماعی و نیاز مبرم جامعه به حمایت از اطفال بدون سرپرست در تاریخ ۲۹ اسفند ماه ۱۳۵۳ نخستین گام را برای شناسایی و منظم ساختن روابط اخلاقی این گونه کودکان با خانواده ها برداشت و قانونی تحت عنوان « حمایت از کودکان بی سرپرست » وضع نمود.

این قانون سرپرستی را به صورت یک نهاد حقوقی درآورده است. قانون اخیر یکی از مهمترین قوانین ‌در مورد کودکان بی سرپرست در زمان پیش از انقلاب اسلامی و پس از آن است. بعد از انقلاب اسلامی در خصوص مطابقت این قانون با شرع بین محاکم دادگستری اختلاف نظر افتاد و پس از سؤال از کمیسیون استفتائات شورای عالی قضائی، کمیسیون مذبور در تاریخ ۲۷/۶/۱۳۶۲ چنین اعلام نظر کرد: « رعایت جهات شرعی ‌در مورد ارث بلا وارث و سن بلوغ، موضوع تبصره ماده ۵ و بند الف ماده ۶ مورد سؤال، رعایت نشده است. با رعایت مصالح شرعی طفل، عمل به قانون مذکور بلامانع است و حاکم شرع بر طبق آن می‌تواند حکم صادر کند » این قانون از طرف شورای نگهبان هم غیرشرعی اعلام نشد. (توسلی، ۱۳۸۸: ۹۲). ‌بنابرین‏ قانون مذبور جزء در مواردی خاص که صراحتاً با احکام شرعی در تعارض است تا تصویب قانون جدید حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مورد استفاده قرار می گرفت.

برخی از حقوق دانان معتقدند که سرپرستی تا حدی مشابه فرزندخواندگی و به دیگر سخن نوعی از آن است. ( صفایی و امامی، ۱۳۸۸ : ۲۷۷ )

و همچنین گفته اند سرپرستی، عنوان فریبنده ای است که برای پنهان داشتن ابتکار قانون گذار به کار رفته است و در واقع کنایه از امکان پذیرفتن فرزند در خانواده است. ( کاتوزیان، ۱۳۸۴ : ۴۴۴ )

در انتها لازم است گفته شود که به نظر می‌رسد آیاتی که مورد اشاره قرار گرفت به دنبال عدم مشروعیت کامل فرزندخواندگی و نسخ کامل این نهاد نبوده است، بلکه می‌توانیم بگوییم تحول ایجاد ‌کرده‌است.

آنچه ممکن است به عنوان رد شارع در فرزندخواندگی مطرح شود از آیات نفی آثار نسب است نه نفی کلیه آثار فرزندخواندگی، با دقت در آیه ۴ سوره احزاب متوجه می‌شویم که آیه در صدد بیان این واقعیت است که رابطه حقیقی و آثار آن با این ادعاها محقق نمی شود و احکامی که در نسب حقیقی وجود دارد بر این رابطه حاکم نمی باشد ‌بنابرین‏ آیات به دنبال نفی آثار نسب و قرابت ناشی از فرزندخواندگی است و بعضی از آثار فرزندخواندگی را رد ‌کرده‌است؛ از جمله: ۱- نسب ( آیه ۴ و ۵ سوره احزاب ) ۲- حرمت نکاح ( آیه ۳۷ سوره احزاب ) ۳- ارث ( آیه ۶ سوره احزاب و سوره نساء ) که در فصل سوم در بخش آثار سرپرستی بیان خواهیم کرد.

اما آثار فرزندخواندگی فقط منحصر ‌به این سه امر نیست، نفی رابطه و نسب حقیقی، محرمیت و ارث که از آثار قرابت ناشی از نسب حقیقی است، نفی آثار دیگر را به دنبال نخواهد داشت.

۱-۳ سرپرستی

سرپرست ( به فتح سین ) یعنی پرستار، نگهبان، بزرگتر خانواده، کسی که در اداره و یا بنگاهی بجای رئیس کار می‌کند. سرپرستی نیز به معنای نگهبانی و پرستاری ذکر شده است. ( بهشتی، ۱۳۵۶: ۸۵۰ )

در ترمینولوژی حقوق سرپرست به معنی قیم آمده است؛ سرپرستی نیز قیمومت گفته شده است و اداره سرپرستی از ادارات دادگستری در نصب قیم و نظارت در کار او اقدام می‌کند. ( جعفری لنگرودی، ۱۳۸۷: ۳۵۵ )

سرپرست مترادف قیم با معنای متولی امر و عهده دار آن، متولی وقف و کسی که سرپرست و عهده دار اموال یتیم باشد ذکر شده و قیمومت همان سرپرستی است.

آنچه از مفهوم قانون جدید حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست فهمیده می شود این است که سرپرستی عبارت است از اعطای سرپرستی کودکان و نوجوانان شناخته شده سازمان بهزیستی به خانواده ها و دختران و زنان مجرد متقاضی که واجد شرایط قانون جدید می‌باشند. ( ماده ۵ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست )

۱-۳-۱ سرپرستی موقت

سرپرستی موقت یا امین موقت عبارت است از اینکه در مواردی که هیچ یک از پدر، مادر، جد پدر و یا وصی منصوب از سوی ولی قهری صلاحیت سرپرستی را ولو با ضم امین یا ناظر نداشته باشند، دادگاه می‌تواند، مطابق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست و با رعایت مواد ۱۱۸۴ و ۱۱۸۷ قانون مدنی و با اخذ نظر مشورتی سازمان بهزیستی مسئولیت قیم یا امین مذکور در این مواد را به درخواست کنندگان سرپرستی واگذار نماید.

در واقع در سرپرستی موقت کودک و یا نوجوان با حفظ هویت خانوادگی خود به خانواده دیگری سپرده می شود و تغییری در مشخصات سجلی کودک یا خانواده ایجاد نمی شود. (الوند، ۱۳۸۸: ۹). ‌بنابرین‏ سرپرستی موقت از روش های مؤثر جهت اجتناب از اقامت طولانی مدت کودکان و نوجوانان در بهزیستی می‌باشد.

۱-۳-۲ بی سرپرست