همان طوری که در بالا اشاره شد: هم در عرف و هم در قوانین حق نسق و حقوق زارعانه، حق ریشه و اعیان به رسمیت شناخته شده است.

حق الامتیاز: مجموعه سرمایه گذاریهای مادی، معنوی و کاری و خدماتی که یک شخص حقیقی یا حقوقی در محل کاری که عرصه آن متعلق به او نیست انجام می‌دهد حق الامتیاز بوده و در حقیقت همان حق کسب و پیشه کشاورزی یا دامداری می‌باشد که با تعریف قانونی نسق هماهنگ است. .

مجموعه حق زارعانه و حق تصرف که به صورت حق کسب و پیشه کشاورزی می‌توانیم بنامیم بستگی دارد به عرف محل و اصطلاحات به کار رفته شده که در مناطق مختلف ایران به صورت‌های زیر عنوان می شود .

-حق کارافه

-حق آبادانی

-حق تصرف

-حق ریشه

-حق آب و گل

-حق بنه

-حق جور

-حق تبرتراشی

-حق مستأجرین و متصرفین در اراضی کشاورزی کشت و صنعتها، ‌مرغ‌داری‌ها و ‌دامداری‌ها و سایر حرف کشاورزی

-حق بهره برداری از مزایای قانونی برای متصرفین اراضی کشاورزی نظیر حق تصرف در اراضی کشت موقت هیأتهای هفت نفره، اصلاحات ارضی و غیره

-حق احداث اعیانی و ساختمان‌های روستایی و احداث باغات

-حق امتیازهای ناشی از تدارک نهادهای کشاورزی نظیر حق امتیاز، چاه آب، تسطیح اراضی، ایجاد نهر و کانال و امتیازهای آب برق و تلفن و غیره

ـ سایر موارد دیگری که در عرف و عادت و قوانین، ایجاد حق می کند. در حقیقت ارزش افزوده مجموعه خدمات و کار انجام شده، سرمایه گذاری به کار رفته در زمین که به صورت های مختلف بالا در زمین انجام ، حقوق زارعانه و حق کسب و پیشه کشاورزی نام دارد.

بند چهارم : نحوه احتساب حق زارعانه و ریشه

یکی از مباحثی که در محاکم قضائی ازسوی کشاورزان ‌در مقابل‌ مالکین املاک زراعی مطرح می‌گردد موضوع حق ریشه است. با مطالعه کتاب « زاررع ‌و مالک» و اظهارات کارشناسان علاقه مند ‌به این مبحث مشخص می شود که درعرف وقوانین حاکم حق ریشه به نحوی پذیرفته شده است منتها تعیین مقدار آن را موکول به توافق بین زارع ‌و مالک نموده اند ودرصورت عدم توافق دادگاه ها ‌و محاکم داوری تعیین آن را به کارشناس یا خبره واگذار می نمایند تا با توجه به عواملی چند که درتعیین حق ریشه مؤثر است ارزیابی صورت گیرد. مقدار حداقل وحداکثر نسبت به بهای کل ملک ممکن است درشرایط مختلف کشور فرق داشته باشد مثل حق کارافه که در مازندران گاهی اوقات چندین برابر بهای اصلی ملک است و همچنین حق ریشه که کارشناسان محترم آن را تا ۵۰ درصد بهای ملک نیز ذکر نموده اند. علیهذا با توجه به شرایط محلی حاکم در منطقه ما حداقل یک بیستم و حداکثر یک سوم مد نظرکارشناسان زبده وخبره قرارمی گرفته که در این رابطه از نظرات آنان نیز استفاده گردید. ^[۴۳] از مسائل مهمی که قابل ذکر است این موضوع است که ما زمین را ‌بر اساس زمین کشاورزی درنظر گرفته وحق ریشه را محاسبه می نمائیم. حال اگر یک زمین کشاورزی که روزگاری قیمت آن متری ۱۰ ریال بوده است ولی امروزه بر اثر اقدامات عمرانی اطراف آن و مثلاْ مسکونی شدن منطقه به قیمتهای مسکونی (مثلاْ متری ۵۰۰۰۰۰۰ ریال) ارزش افزوده پیدا نموده است دیگر کارشناس ملزم نیست که به تناسب زمین‌های کشاورزی حق ریشه را هم متناسب با قیمت بالا ببرد. لذا درفرمول ابداعی ذیل الذکر سه نوع قیمت

1. 1. به ازاءهرمترزیر۱۰۰۰۰ تومان(کشاورزی صرف)

1. 1. به ازاء هرمتر ۱۰هزار تا۴۰ هزار تومان(کشاورزی درحال تبدیل)

1. به ازاء هر متر ۴۰۰۰۰تومان به بالا(اراضی خارج شده ازکاربری کشاورزی)

درنظر گرفته شده وضریب فرمول ‌به این نسبتها نوسان داده شده است. از مباحثی که درمطالعات خود متوجه شدم این بود که کارشناسان محترم به حق فرموده بودند که حق ریشه فرمول پذیر نمی باشد. علی‌رغم این واقعیت در این مبحث سعی شده است تا با توجه به عوامل دخیل درصورت مسئله، به نحوی فرمولی برای این امر بیان گردد..

و اما فرمول حق ریشه ، خلاصه فرمول به شکل ذیل است:

حق ریشه برابراست با قیمت کل ملک ضرب در سال‌های تصرف تقسیم برعدد K حاصل به دست آمده به اضافه هزینه های انجام شده برروی زمین توسط کشاورز

R=PY/K

توجه فرمائید به جای خط کسری فارسی«—-» از خط کسری لاتین « / » استفاده شده وبا ممیز فارسی اشتباه نگردد.

اگر کشاورز هزینه هائی در ملک مورد تصرف کرده باشد که باعث بهره وری بیشتر آن شده باشد میتوان پارامتر C را به عنوان هزینه ها به آن افزود.

R=(PY/K)+C

R ، حق ریشه،P، قیمت کل زمین،Y ، سال‌های تصرف (سال‌های تصرف حداکثر۶۶سال محاسبه گردد تا حق ریشه از یک سوم بهای ملک بیشترنشود) و K، ضریبی است که ذیلاً شرح داده می شود . همچنین C عبارت است از هزینه های مفید انجام شده توسط زارع برروی زمین.

واما ضریبK ،

1. 1. تا قیمت هر مترمربع زمین ۱۰۰۰۰ تومان عدد ۲۰۰ =K

1. از۱۰۰۰۱ تومان تا ۴۰۰۰۰ تومان :

الف – اگر واحد پول تومان رایج ایران فرض شود، محاسبه K :

K=(t/100)+100)

t، قیمت یک مترزمین برحسب تومان ایران

ب – اگر واحد پول ریال رایج ایران فرض شود، محاسبه K :

K=(r/1000)+100)

r ، قیمت یک متر زمین برحسب ریال ایران

که بااین روش عددK درفرمول حق ریشه از قیمت متری۱۰۰۰۱ تومان تا متری ۴۰۰۰۰ تومان به ترتیب از۲۰۱ الی ۵۰۰ تامرز متری ۴۰۰۰۰ تومان متغیر خواهد بود..

به عبارتی میتوان موضوع را اینگونه خلاصه کرد:

در شرایطی که قیمت زمین از متری ۱۰۰۰۰تومان تا ۴۰۰۰۰تومان است مقدارعددK درمخرج کسر فرمول برابر ۲۰۰+(تفاضل قیمت مورد نظر برحسب تومان وعدد۱۰۰۰۰) ضربدر ۰۱/۰ خواهد بود.

مثلاْ اگر قیمت زمین متری ۳۶۰۰۰تومان بود عددK برابر۲۰۰

+(۱۰۰۰۰-۳۶۰۰۰)*۰۱/۰=۲۰۰+۲۶۰۰۰*۰۱/۰=۲۰۰+۲۶۰=۴۶۰

یا(۴۶۰ K= که همان تقسیم عدد۳۶۰۰۰به عدد۱۰۰وجمع کردن حاصل آن به عدد ۱۰۰ می‌باشد.

1. اگر قیمت هرمتر مربع زمین بالای ۴۰۰۰۰ تومان باشد عدد۵۰۰= K و ثابت خواهد بود.

تا اینجای قضیه دوستان استحضار دارند که محاسبات فوق صرفاْ عملکرد زارعانه کشاورز متصرف ملک بود که برای زمین وسالهای تصرف وارزش زمین حساب شده است ولی صحبت از اقدامات آبادگرانه زارع به میان نیامده است. لذا چنانچه آماده نمودن ملک مانند تسطیح، ‌خاک‌برداری، خاکریزی واصلاح خاک، بهسازی مسیر آب، محلهای عبور و مرور، تمهیداتی برای ایجاد راه دسترسی و امثال این ها.

1. 1. کاشت درختان اعم از مثمر یا غیر مثمر مفید، کشت زراعتها ‌و گیاهان باغبانی چند ساله مانند یونجه، گل محمدی ، زعفران وزراعتهائی که برداشت آن موکول به سال یا فصل دیگری بوده ‌و مالک اجازه ادامه تصرف ملک را نمی دهد

1. 1. احداث ابنیه مانند اتاق کارگری با رضایت یا رضایت ضمنی مالک ویا سازه‌های مجاز مانند استخر آبیاری ،منبع آب ، لوله کشی آبیاری از جمله انواع آبیاری تحت فشار

1. 1. انواع پیگیری های حفاظت از منافع مالک در ملک مورد نظرتوسط زارع که مستلزم حق الزحمه برای زارع متصرف باشد و هزینه های آن که به نحوی قابل اثبات بوده ویا مورد تاییدمالک است.

نکته دیگر ‌در مورد این تحقیق این است که چون موضوع این تحقیق بررسی تاثیر ریسک عدم پرداخت بر ضریب واکنش سود است و متغیر مورد نظر ‌در مورد ریسک فقط ریسک عدم پرداخت است لذا از پرداختن به سایر ریسک ها صرف نظر می شود و تنها فهرست وار سایر انواع ریسک بیان می شود.

نمودار( ۴-۲ )انواع ریسک

۴-۵-۲ ریسک عدم پرداخت( نکول)

ریسک عدم پرداخت زمانی رخ می‌دهد که وام گیرنده در اثر عدم توان یا تمایل ، به تعهدات خود در مقابل وام دهنده و در تاریخ سر رسید عمل نمی کند. ریسک عدم پرداخت از مهمتنرین ریسک هایی است که خصوصاً نهادهای پولی و مالی را تحت تاثیر قرار می‌دهد ، چرا که نکول تعداد کمی از مشتریان می‌تواند زیان های زیادی را به یک سازمان وارد سازد . هنگامی که مشتریان به علت ضعف اقتصادی با بحران های مالی روبرو می‌شوند ، احتمال نکول افزایش می‌یابد و به همین علت ریسک نکول بروز می‌کند. بانک ها روش های خاصی برای تعیین میزان اعتبار مشتریان خود دارند و ‌به این دلیل سقف وام دهی تعیین می‌گردد. در بانک ها بخش های خاص سازمانی به نام واحد اعتبارات ، به سنجش میزان اعتبار مشتریان پرداخته، بر اساس آن به آنان وام اعطا می‌کنند. وجود قانون حد کفایت سرمایه و عدم پرداخت به سازمان های ورشکسته ، همگی سازو کار های پیش کنترلی ریسک نکول می‌باشند.

ریسک نکول، قدیمی ترین ریسک مالی می باسد و حتی قبل از بروز اولین نشانه های ریسک نرخ ارز و نرخ ریسک بهره ، وجود داشته است. از زمانی که فردی به فرد دیگر وام می پرداخت و اصولا رابطه وام دهنگی و وام گیرندگی وجود داشته ، این ریسک خود به خود همراه این رابطه به وجود آمده است. از همان ابتدا تعیین میزان احتمال نکول ، کار راحتی نبوده و در حال حاضر نیز نمی توان روش های دقیقی بدین منظور به کار برد، چرا که بخشی از این احتمال مربوط به رفتار وام گیرنده و بخشی مربوط به وضعیت تجاری و در نتیجه وضعیت مالی وام گیرنده است که تعیین آم برای وام دهنده کار آسانی نیست. به هر حال مؤسسات وام دهنده برای حد اقل سازی این ریسک روش های خاصی دارند، از جمله اینکه تمامی وام ها به صنعت خاصی داده نشود که در صورت ایجاد مشکل برای آن صنعت ، کلیه وام ها به سرنوشت نکول دچار گردند. دریافت تضمین های مورد قبول و در نهایت وثیقه ها، آخرین ابزار هایی هستند که می‌توانند ریسک نکول را مدیریت کنند.

۵-۵-۲ روش های اندازه گیری ریسک عدم پرداخت:

جهت سنجش و اندازه گیری ریسک عدم پرداخت معیار واحدی وجود ندارد، اما چندی از پژوهشگران سعی در سنجش ریسک عدم پرداخت با بهره گرفتن از مدل‌های خاص نموده اند که به تعدادی از این مدل‌ها و نحوه محاسبه ریسک عدم پرداخت در این مدل‌ها پرداخته می شود.

مدل اختیار خرید مرتون

مدل مرتون بیان می‌دارد که ارزش دارایی خالص شرکت می‌تواند به عنوان اختیار خریدار اروپایی ‌بر اساس دارایی های یک شرکت در نظر گرفته شود . دلیل این نظر آن است که سهام‌داران نسبت به دارایی‌های شرکت دارای ادعای باقیمانده هستند و مسئولیت شان محدود است یعنی در صورت انحلال ابتدا بدهی های شرکت پرداخت می شود و سپس اگر وجهی باقی ماند به سهام‌داران تعلق می‌گیرد..

بنا بر این ، حقوق سهام‌داران همه یکسان است همان طور که برای یک اختیار خریدار بدین گونه است . طبق مدل مرتون ارزش اختیار خرید برابر با سطح و میزان بدهی های شرکت است . از این رو ، اگر ارزش دارایی های شرکت کمتر از سطح بدهی های در سررسید باشد ، ارزش دارایی خالص شرکت صفر است و موجب نکول و در نهایت ورشکستگی شرکت می‌گردد (مرتون ،۱۹۷۳، ص۵۱)^[۳۷]

در مدل ساده شده مرتون ، سهام‌داران یک اختیار خرید اروپایی را ‌بر اساس دارایی های شرکت حفظ و نگهداری می‌کنند . در این مدل بدهی های شرکت برای دوره اختیار ثابت می مانند و تمام بدهی ها در موعد مقرر سررسید اختیار هستند . اگر ارزش بازار دارایی ها بیشتر از میزان بدهی ها در سررسید باشد ، آنگاه سهام‌داران اختیارشان را بر دارایی های شرکت حفظ می‌کنند و شرکت به بقا خود ادامه می‌دهد . اگر از طرف دیگر ارزش بازار دارایی ها کمتر از میزان بدهی ها در سررسید باشد آنگاه سهام‌داران اختیارشان را بر دارایی‌های شرکت از دست می‌دهند و شرکت دچار نکول و عدم پرداخت می شود (یئو و کیم ،۲۰۰۲، ص۱۹)^[۳۸].

ارزش بازار دارایی خالص ، VE به وسیله معادله بلک شولز (۱۹۷۳) برای اختیارات خرید که در زیر نشان داده شده است داده می شود :

(۲۳-۲)

(۲۴-۲)

که N() تابع تراکم نرمال طبیعی تجمعی است، ارزش دارایی ها است، X ارزش اسمی بدهی به نماینده ی کل بدهی ها است، µ برگشت کل سود سهام (کل بدهی ها + ارزش بازاری دارایی خالص) بر آورده شده است. نا پایداری دارایی است، و T زمان سر رسید بدهی ها ( که یک سال در نظر گرفته می شود) است (مرتون ، ۱۹۷۳،ص ۹۵)^[۳۹].

زمان برای سررسید همیشه یک سال در نظر گرفته می شود می شود . از این رو ، همیشه DP ها را با افق یک ساله محاسبه کنیم . میزان عاری از ریسک نیز نیاز است یک مقدار به شکل سالانه باشد ، و انحراف استاندارد ارزش های دارایی یک مقدار به شکل سالانه درآمده شده است .مودی^[۴۰] دریافت که میزان بدهی که در آن شرکت معمولاً دچار عدم پرداخت می‌شوند کل بدهی ها نیست ، بلکه بدهی های فعلی به اضافه نیمی از بدهی های غیر جاری است ‌بنابرین‏ X را برای بدهی های جاری به اضافه نیمی از بدهی های غیر جاری تنظیم و برقرار می‌کنیم . اگر ارزش بازاری دارایی ها در یک سال بیشتر از این سطح بدهی نیست ، ارزش دارایی خالص صفر است و شرکت دچار عدم پرداخت می شود (همان منبع،ص ۱۱۴)^۴.

برای علت در نظر گرفتن ۱ سال برای سررسید بدهی ها دلایل زیر قابل ذکر است: اولاً انتخاب یک سال قابلیت مقایسه را با پژوهش قبلی همانند چنگ و واسالو ،۲۰۰۴، و هیلجیست و کتینگ و لندستد (۲۰۰۴) فراهم می آورد . دوماً سررسید بیشتر از یک سال به سختی توجیه می شود چون که عوامل بسیار زیادی وجود دارند (خاص شرکت و وسعت اقتصادی) که بر DP شرکت به مرور زمان تأثیر می‌گذارند . سوماً سررسید یک ساله تعادل مطلوبی را میان ارزش قرار گرفته بر اهرم مالی بازار ، ناپایداری دارایی و میزان رشد دارایی در ایجاد DP ها ارائه می‌دهد .

، µ و قابل مشاهده نیستند و می بایست برآورد شوند، محاسبات هیلجیست ،۲۰۰۴، و باهارات و شام وی ،۲۰۰۴، از ریسک عدم پرداخت با بهره گرفتن از معادله (۲) با روشی که و بر آورد می شود فرق دارد.هیلجیست،۲۰۰۴، به طور هم زمان دو معادله زیر را برای بر آورد و حل می‌کنند:

(۲۵-۲)

(۲۶-۲)

که ارزش بازاری دارایی خالص در زمان بر آورد است (۳۰ سپتامبر هر سال)، و انحراف استاندارد سالانه بازار سهام روزانه از ۱۲ ماه قبل از بر آورد است. ارزش در شروع برابر در نظر گرفته می شود، و برابر فرض می شود.

بروکمن و ترتل از طرفی دیگر از فرمول زیر استفاده می‌کند(بروکمن و ترتل ،۲۰۰۳،۴۹ ):

(۲۷-۲)

(۲۸-۲)

(۲۹-۲)

هیلجیست بازده مود نتظار رابه شکل زیر بر آورد می‌کند:

(۳۰-۲)

به طور کلی با مطالعه ویژگی ها و خصوصیات افراد خلاق در متون علمی روان شناسی، مدیریت و سایر علوم مربوطه، می توان درجمع بندی، این ویژگی را به صورت زیر تقسیم بندی یا طبقه بندی نمود.

۱٫ خصوصیات شناختی افراد خلاق و نوآور

منظور از ویژگی های شناختی خلاقیت در نظر گرفتن ویژگی ها و خصوصیات ذهنی و فکری تشکیل دهنده خلاقیت است. زیرا همان گونه که می‌دانیم یکی از عناصر و مؤلفه‌ های خلاقیت، بعد ذهنی و شناختی آن است. افراد خلاق سال های زیادی را برای کسب دانش و تسلط بر موضوع مورد علاقه خود صرف می‌کنند، افراد خلاق، ضرورتاً دارای ضریب هوشی بالایی نیستند. نسبت به مسائل، حساسیت دارند، در برقراری ارتباط سیال میان چیزها، انعطاف دارند. به جای کلمه ها به تصاویر ذهنی می اندیشند، با تلفیق اطلاعات گوناگون آن ها را به نحو مناسبی مورد استفاده قرار می‌دهند. عمده ترین نشانه های شناختی در افراد خلاق عبارتند از: کنجکاوی زیاد، بازی با ایده ها، آینده نگری و پیش‌بینی ، افکار غیر‌معمول، خوش فکری و ادراک حسی (به نقل از مهرآذر، ۱۳۹۱: ۸۶).

۲٫خصوصیات شخصیتی افراد خلاق و نوآور

آشنایی با ویژگی های شناختی افراد خلاق، موجب شناسایی کافی از خلاقیت این گونه افراد نمی شود، لذا لازم است به ویژگی ها یا نشانه های شخصیتی افراد خلاق نیز توجه شود ویژگی های شخصیتی شامل: انگیزه ها،عواطف، هیجانات، نگرش ها، علایق و عادات اجتماعی است . مطالعات متعدد بارون ،(۱۹۸۱) روی افراد خلاق و خلاقیت آن ها مجموعه ای ‌از صفات اساسی را به دست داد . این پژوهش گر بعد از پانزده سال مطالعه بر این عقیده ست که افراد خلاق دارای ویژگی های زیر هستند:

افراد خلاق برای زیبایی ارزش زیاد قائل هستند، علائق گسترده دارند، به طرف پیچیدگی ها جلب می‌شوند، انرژی زیاد دارند، مستقل از قضاوت دیگران عمل می‌کنند و خود پیرو هستند . توانایی‌های شهودی دارند، از اعتماد به نفس بالا برخوردارند، توانایی حل یا ادغام خصوصیات متضاد را در شخصیت خود دارند و راجع به خلاقیت درک روشنی دارند (شهر آرای و همکاران، ۱۳۸۱: ۵۸).

«عناصر اساسی شخصیتی خلاقیت ، متضمن خصایصی چون : خوش بینی، خویشتن داری، تخیل خلاق، توانایی ابراز عواطف، تأکید روی عوامل زیبای، رغبت ها و علائق متعدد ووسیع، جویای تنش و تعارض ها، بیم نداشتن از برخورد به تناقض ها و تفاوت ها می‌باشد.

در مطالعه دیگری بیان شده است، اشخاص خلاق، به ویژه مستعد آنند که مستقل، ناهمرنگ، غیر معمول، و حتی تک رو باشند، احتمالا از علایق گسترده ای برخوردارند، نسبت به تجربه های تازه بازترند، واجد انعطاف پذیری رفتاری و شناختی برجسته تری هستند و شهامت مخاطره پذیری بیشتری دارند (به نقل از مهرآذر،۸۹:۱۳۹۱).

در نهایت می توان گفت، عمده ترین نشانه های شخصیتی خلاقیت عبارتند از : صداقت با خود و خود سازماندهی، مزاح و رک گویی ، تعهد و نظم، نوع دوستی و سادگی رفتار، آستانه تحمل بالا و قدرت مقابله، علایق گسترده، میل به تغییر، پشتکار و جدیت (پیرخایفی و همکاران، ۱۳۸۶: ۴۲).

افروز (۱۳۸۵) ویژگی های افراد خلاق در ابعاد شناختی، روانی و انگیزشی را به صورت زیر توصیف نموده است :

*کنجکاوی

*شوخ طبعی

*هوشمندی

*متهور بودن

*بلند اندیشی

*خود انضباطی

*آزاد اندیشی

*اعتماد به نفس

*ابتکار و اصالت

*ابتکار و اصالت

*صراحت و قاطعیت

*قضاوت مستقل

*پیرو یاهمنوا نبودن

*سلامت روانی و کلامی

*برخورداری از تفکر منطقی

*محبوب بودن در موقعیت ها

*سماجت در موضوعات موردعلاقه

*نیاز به استقلال و خودمختاری

*برخورداری از قدرت تخیل فوق العاده‌

*بهره گیری از موضوعات و تصورات

*حساسیت نسبت به نوآوری ها

*گریز از کانال بندی های مشخص ذهنی

*پایداری در فعالیت های ذهنی

*مورد سوال قرار دادن نرم ها و ایده های موجود

به زعم شل کراس^[۱۳۴]ویژگی های شخصیتی که می‌توانند بازدهی خلاقیت را بیشتر کنند، شامل خصوصیات زیر می‌باشند:

*استقلال

*انعطاف

*پشتکار

*کنجکاوی

*خلاقیت

*اظهار وجود

*تحمل ابهام

*بصیرت

*احساس امنیت

*شجاعت فردی

*انگیزش

*رفتار نا متعارف

*لذت بردن از آزمایش

*حساسیت

*تحمل بی نظمی

*شوخ طبیعی وبذله گویی

*کنترل نفس

*میل به ریسک کردن

*علاقه مندی به تجربه و آزمایش

*اعتماد به نفس

*گرایش به کارهای پیچیده

در پایان لازم است به دو نکته توجه شود؛ نخست این که ، همه خصوصیات لازم برای افراد خلاق لازم نیست در یک فرد جمع باشد، حتی ممکن است بعضی از افراد خلاق برخی از خصوصیات را نداشته باشند دیگر این که از آن جا که ابعاد رفتار انسان (شناختی، عاطفی، اجتماعی و …) در ارتباط با یکدیگرند، لذا در عمل نمی توان به راحتی مرز قابل مشخص برای رفتار در نظر گرفت ، و این تعبیر برای ابعاد رفتار خلاق نیز مصداق پیدا می‌کند (به نقل از مهرآذر،۸۶:۱۳۹۱).

ویژگی سازمان‌های خلاق

۱- رقابت کامل و فشرده است: در یک سازمان درصورتی خلاقیت صورت می‌پذیرد که رقابت کامل در آن حاکم باشد .

۲- فرهنگ: یکی از عوامل عمده ای که به بالندگی مدیریت کمک می‌کند، فرهنگ مردم است. برپایه یک فرهنگ خوب، اتلاف وقت گناه محسوب می شود. بدیهی است در چنین بستر مناسبی جهت رقابت، خلاقیت یا سازمان‌های پویا بهتر شکل می‌گیرد .

۳- دسترسی به مدیران: سازمان‌های خلاق بر این اعتقاد هستند که دانش در سطح سازمان به وفور پراکنده شده است و مدیران به راحتی می‌توانند افکار و نظرات دیگران رامستقیم و بدون واسطه دریافت کنند.

۴- احترام به افراد: ویژگی دیگر سازمان خلاق احترام به افراد است و آن ها باور دارند که می‌توانند همگام با نیازهای سازمان، رشد کنند .

۵- ارائه خدمات مردمی: هدف نهایی در این سازمان‌ها توجه به نیازمندی‌های جامعه و جلب رضایت آحاد مردم است.

۶– کار گروهی: در این نوع سازمان‌ها و در نتیجه برخورداری آن ها از امنیت شغلی از دیگر ویژگی‌های این سازمانهاست.

خلاقیت، میلی ذاتی است که در وجود انسان به ودیعه نهاده شده است. انسان مظهر خلاقیت الهی است. خلاقیت برای تمامی عرصه های زندگی و سلامت فکر و روح انسان حیاتی است. در دنیای امروز اگر افراد گرفتار نظمی تکراری و مکانیکی شوند نابود خواهند شد، نه فقط به دلیل تهدیدهای خارجی بلکه عمدتاً به واسطه تکرار مکررات و افول خلاقیت بوده است. با اطمینان می توان ادعا کرد که هیچکدام از معضلات پیچیده بشری در هیچ جا و هیچ زمانی قابل رفع نخواهد بود، مگر اینکه افرادی باشند که بتوانند با نهاد پیوسته در حال بسط و توسعه واقعیت‌های پیش رو خلاقانه رفتار کنند (بوهم^[۱۳۵]، ۲۰۰۹: ۴۲۴).

تبیین مفهوم خلاقیت سازمانی

از خلاقیت سازمانی تعاریف گوناگونی ارائه شده که هریک بیانگر دیدگاه ویژه ای است. نمونه ای از این تعاریف عبارتند از:

۴- نظریه پی­یرلین و شولر:

از نظر پی­یرلین و شولر^[۸۴] (۱۹۸۷) مقابله با توجه به هدفی که دنبال می‌کند به سه دسته تقسیم می شود:

الف- پاسخ هایی که وضعیت را تغییر می‌دهند، این پاسخ ها شامل بحث و گفتگو درباره مسائل، برقراری نظم و انضباط و احترام مستقیم در محیط، فراوانی کمتری دارند. زیرا برای تغییر دادن وضعیت، بیشتر افراد توانایی یا آگاهی لازم را ندارند و از این می ترسند که اگر خود دست به اقدامی بزنند ممکن است به نتایج خلاف انتظار برسند. گاهی این عقیده وجود دارد که هر موقعیتی را نمی توان تغییر داد و شاید هم این عقیده صحیح باشد.

ب- پاسخ هایی که برداشت افراد را نسبت به وضعیت تغییر می‌دهند. به طوری که احتمال پیامدهای دسترسی زای آن را به کمترین حدممکن می رساند. در این نوع مقابله، آگاهانه سعی برآن است تا عامل استرس زا را بی اثر گردانند، زیرا در واقع معنای پایگاه است که منجر به احساس خطر می‌شود.

‌وقتی که این معنا تغییر یابد، خطر وابسته به آن نیز تغییر می‌کند. از جمله این پاسخ ها، مقایسه مثبت است. یعنی فرد از طریق مقایسه وضع خود با وضع کسانی که در موقعیت بدتر از او قرار دارند، ‌به این نتیجه می‌رسد که وضع چندان بدی هم ندارد، و نسبت به وضعیت خود احساس بهتری پیدا می‌کند، پاسخ دیگر آن است که شخص مرکز توجه خود را تغییر می‌دهد و از جنبه دردسرزای وضعیت به جنبه دیگری که سودمند به نظر می‌رسد، برمی گرداند، برای مثال جوانی که از وضعیت خانوادگی خود ناراضی است، ممکن است توجه خود را بر جنبه‌های شوق انگیز درس معطوف کند.

ج- پاسخ هایی که پیامدهای استرس زا را پس از وقوع مهار می‌کند. هدف این پاسخ ها آن است که تاثیر منفی وضعیت استرس زا را کاهش دهند. انکار، پذیرش سختی ها، پرهیز از مشکل و برون ریزی احساسات، نمونه هایی از این نوع پاسخ به استرس است. از نظر پی برلین و شولر(۱۹۸۷) مقابله کارکرد محافظت کنندگی دارد و این کارکرد به سه شیوه اعمال می شود: ۱-تغییر موقعیت هایی که باعث تجارب استرس زا می‌شوند یعنی اصلاح یا حذف شرایطی که مشکل را به وجود می‌آورند. ۲-مهار این شرایط قبل از آنکه استرس زا شوند. ۳- کنترل استرس، حفظ و مهار پیامدهای هیجانی ناشی از آن(به نقل از مهدی­پور، ۱۳۸۵).

۵- نظریه کارور و همکاران:

کارور^[۸۵] و همکاران (۱۹۸۹)، مقابله را به چهار نوع کلی تقسیم کرده‌اند که هر یک از آن ها از چند نوع مقابله تشکیل شده است.

الف) مقابله مسئله مدار: این شیوه مقابله، شامل اقداماتی می شود که به منظور دور کردن عامل استرس زا و یا تغییر اثرات و پیامدهای آن عامل صورت می‌گیرد. فرد در این شیوه مقابله به طور مستقیم وارد عمل می شود و درجهت رویارویی با خود عامل استرس زا برنامه ریزی می‌کند و فعالیت‌های جانبی را کنار می‌گذارد.

1. 1. مقابله فعال^[۸۶]: در این شیوه تلاش بیشتر برای غلبه برمشکلات صورت می‌گیرد. فرایند حل مشکل به صورت گام بگام پیش می رود و تلاش های فرد افزایش می‌یابد.

1. 1. طرح نقشه^[۸۷]: در این روش راجع به اینکه چه گام هایی برداشته شود و چگونگی آن می توان مسئله را دستکاری کرد، برنامه ریزی کرد. این فعالیت به طور واضح برمساله متمرکز است. اما با مقابله فعال تفاوت دارد. طرح نقشه در مرحله ارزیابی ثانویه اتفاق می افتد، در حالی که مقابله فعال در طول مرحله مقابله اتفاق می افتد.

1. 1. جلوگیری از فعالیت های رقیب^[۸۸]: در این شیوه فعالیت های دیگر کنار گذاشته می شود و تلاش می شود از پرداختن به رویدادهای دیگر که حواس شخص را پرت می‌کند، اجتناب شود، تا به مسئله اصلی پرداخته شود.

1. 1. مقابله جلوگیری^[۸۹]: برای حل مشکل؛ شخص منتظر می ماند تا زمان مناسب و شرایط مساعد فراهم شود. در واقع فرد خویشتن داری می‌کند و از عملکرد عجولانه خودداری می‌کند.

1. جستجوی حمایت اجتماعی ابزاری: در این شیوه از کسانی که تجارب مشابه با فرد داشته اند، پرس و جو می شود. درخواست راهنمایی از دیگران ‌در مورد مسئله، و گفتگو با کسانی که می‌توانند کار خاصی در ارتباط با مسئله انجام دهند صورت می‌گیرد.

ب) مقابله هیجان مدار: برای متعادل ساختن عواطف و هیجانات مهار واکنش های هیجانی صورت می‌گیرد:

۱- جستجوی حمایت اجتماعی عاطفی: در این شیوه تلاش برای به دست آوردن حمایت عاطفی و جلب حس همدردی صورت می‌گیرد. این روش می‌تواند به طُرُق مختلفی کارکرد داشته باشد.

وقتی شخص در اثر یک تعامل استرس زا دچار احساس ناامنی شده باشد می‌تواند بدین وسیله دوباره قوت قلب بگیرد. در این روش می‌تواند بدین وسیله به سمت مقابله متمرکز برمساله برگردد. از سویی دیگر منبع همدردی اغلب وسیله تخلیه احساسات شخصی دیگری می‌شود. ‌به این دلیل استفاده از حمایت اجتماعی بدین طریق اغلب شیوه ای غیرانطباقی است(برمن^[۹۰] و تورگ^[۹۱] ۱۹۸۱، بیلنیگر و موس۱۹۸۴، کاستانزا^[۹۲]، درلگا^[۹۳] ۱۹۸۸، تلر^[۹۴] و فهن^[۹۵] ۱۹۸۷، به نقل از کارور۱۹۸۹).

۲- تفسیر مجدد مثبت: هدف این نوع مقابله، مهار هیجانات ناخوشایند است تا سروکار داشتن با عامل استرس زا. ارزش این تمایل تنها به کاهش ناراحتی محدود نمی شود بلکه ‌بر اساس واژه های مثبت نیز موقعیت استرس زا تفسیر می‌گردد.

۳- روی آوردن به دین: موقعی که فرد تحت استرس قرار می‌گیرد، به دلایل مختلف روی آوردن به دین افزایش می‌یابد. روی آوردن به دین تحت شرایط استرس، دلایل مختلفی ممکن است داشته باشد. مذهب ممکن است به عنوان یک منبع حمایت هیجانی باشد. یا اینکه وسیله ای برای تغییر مجدد رویداد به صورت مثبت گردد.

۴- انکار: در این نوع مقابله، عامل استرس زا انکار می شود. برخی براین عقیده اند که این نوع مقابله مفید، کاهش دهنده ناراحتی و تسهیل کننده فرایند مقابله می‌باشد؛ و برخی دیگر انکار را در مراحل اولیه مقابله با موقعیت استرس زا، مؤثر می دانند و در مراحل بعدی مانع مقابله مؤثر درنظر می گیرند، و دسته سومی نیز معتقد هستند که اگر عامل استرس زا به طور قوی فراموش نگردد، باعث به وجود آمدن مسائل و مشکلات بیشتر می شود.

۵- پذیرش: متضاد شیوه انکار، پذیرش است. پذیرش به عنوان یک شیوه مقابله کارکردی، قابل بحث است. پذیرش دو جنبه از مقابله را در بردارد. یکی پذیرش عامل استرس زا که اتفاق افتاده است؛ در مرحله ارزیابی اولیه و دیگر پذیرش عدم وجود یک شیوه مقابله فعال در فرایند ارزیابی ثانویه. شخصی ممکن است شیوه پذیرش را هنگامی که رویداد استرس زا چیزی است که باید خود را با آن تطبیق دهد، به کار گیرد، تا اینکه در مواردی آن را به کار گیرد که عامل استرس زا قابل تغییر است.

ج) مقابله کمتر مؤثر و ناکارآمد: مجموعه ای از شیوه های مقابله ای است که به عنوان روش های ناکارآمد برای تغییر منبع استرس یا بهبود احساسات ناشی از موقعیت استرس زا درنظر گرفته می شود. سه نوع مقابله عبارت است از:

۱- نبود درگیری ذهنی: در این نوع مقابله، انحراف فکر از مسئله به فعالیت های دیگر، خیالپردازی کردن و خوابیدن بجای فکر کردن درمورد مسئله مطرح می‌باشد.

۲- نبود درگیری رفتاری: در این شیوه برای دستیابی به هدف، تلاش صورت نمی گیرد- یعنی فرد به اینکه از عهده مسئله برنمی آید و تلاش هم نمی کند اعتراف می‌کند.

۴-۲-۴-۲ تعویق صدور حکم در تعدد معنوی

به موجب ماده ۴۰ ق.م.ا «در جرائم موجب تعزیر درجه شش تا هشت دادگاه می‌تواند پس از احراز مجرمیت متهم با ملاحظه وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی و سوابق و اوضاع و احوالی که موجب ارتکاب جرم گردیده در صورت وجود شرایط زیر صدور حکم را به مدت شش ماه تا دو سال به تعویق اندازد: الف) وجود جهات تخفیف، ب) پیش‌بینی اصلاح مرتکب، پ) جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران، ت) فقدان سابقه کیفری مؤثر.».

تعویق در لغت به معنای بازداشتن، کار را به عقب انداختن است و در اصطلاح حقوقی به معنای عقب انداختن صدور حکم است. تعویق صدور حکم اصطلاحی حقوقی است که قانونگذاران، معمولاً از آن استفاده می‌کنند. یعنی تحت اوضاع و احوال خاص ممکن است مصلحت اقتضاء کند که علی‌رغم وجود عناصر مجرمانه صدور حکم به تعویق افتد.

همان گونه که در مباحث مختلف بیان شد در تعدد معنوی باید دو جرم واقع شود که رفتار واحد داشته باشند، در اعمال مجازات آن ها، جرمی که مجازات اشد داشته باشد مورد حکم قرار می‌گیرد یعنی مجازات اشد زمانی قابل اعمال و مشخص است که یا مجازات‌ها از دو درجه باشند یا اینکه در کنار مجازات جرم اصلی یک درجه مجازات‌های تکمیلی دیگری نیز پیش‌بینی شده یا موارد دیگر تشخیص اشد از اخف باشد. حال با توجه ماده ۴۰ ق.م.ا تعویق صدور حکم در مجازات‌های تعزیری فقط در درجه شش تا هشت قابل تسری است. ‌بنابرین‏ با توجه به ماده فوق الذکر و وجود هر یک از موارد مربوط به تعویق صدور حکم در درجات شش، هفت و هشت در حالتی که تعدد معنوی احراز شود صدور حکم به تعویق می‌افتد و در دیگر درجات تعویق صدور حکم در تعدد معنوی جایگاهی ندارد.

۴-۲-۴-۳ تعلیق اجرای مجازات و تعدد معنوی

تعلیق اجرای مجازات عبارت است از متوقف ساختن مجازات کسی که به کیفرهای تعزیری محکوم شده است، تا چنانچه در مدت معینی پس از آن مرتکب جرم دیگری نشود و از دستورهای دادگاه در این مدت تبعیت کرد، محکومیت او کان لم یکن تلقی شود».(اردبیلی، ۲۴۰:۱۳۸۷)

تعلیق مجازات یک بنیاد اصلاحی و درمانی است که با توسل به آن، به بزهکار فرصت داده می‌شود تا با خودداری از ارتکاب جرم و ابراز رفتار خوب، در ترمیم و جبران لطمات ناشی از عمل مجرمانه خود بکوشد. فلسفه تعلیق مجازات آن است که مرتکب با مجازات و آثار سوء آن مواجه نشود و فرصتی برای اصلاح خود داشته باشد. در خصوص تعلیق مجازات کسانی که مرتکب جرایم متعدد شده‌اند، قانون‌گذار در ماده ۳۶ ق.م.ا مصوب ۷۰ چنین مقرر نموده بود: «مقررات مربوط به تعلیق مجازات درباره کسانی که به جرایم عمدی متعدد محکوم می‌شوند قابل اجرا نیست…». در قانون مجازات لاحق ماده ۴۶ حکم تعلیق مجازات را این چنین مقرر نموده : «در جرائم تعزیری درجه شش تا هشت دادگاه می‌تواند در صورت وجود شرایط مقرر برای تعویق صدور حکم، اجراء تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال معلق نماید. دادستان یا قاضی اجراء احکام کیفری نیز پس از اجراء یک‌سوم مجازات می‌تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، تقاضای تعلیق نماید. همچنین محکوم می‌تواند پس از تحمل یک سوم مجازات، در صورت دارا بودن شرایط قانونی، از طریق دادستان یا قاضی اجراء احکام کیفری تقاضای تعلیق نماید.».

در ارتباط با تعدد معنوی استدلالی که برای تعویق صدور حکم داشتیم در این حالت نیز متصور است. در ماده ۴۶ ق.م.ا تعلیق اجرا یا قسمتی از مجازات را فقط در مجازات‌های تعزیری درجه شش تا هشت تصریح نموده است. ‌بنابرین‏ با توجه به ماده فوق الذکر و وجود هر یک از موارد مربوط به تعویق صدور حکم که موجبی برای تعلیق مجازات باشد در حالتی که تعدد معنوی احراز شود قاضی می‌تواند تمام یا قسمتی از مجازات را معلق کند و در دیگر درجات مصرحه در ماده ۱۹ ق.م.ا تعلیق مجازات در تعدد معنوی جایگاهی ندارد. البته موارد استثناء تعلیق مجازات در بعضی از جرائم نیز در ماده ۴۷ ق.م.ا تصریح شده است که در صورتی که هر یک از این جرایم و شروع به آن ها ارتکاب یابند قابل تعلیق و تعویق نیستند.

۴-۲-۴-۴ تعدد معنوی جرم و آزادی مشروط

آزادی مشروط یکی از تدابیری است که جهت تعدیل آثار سوء مجازات‌های سالب آزادی اندیشیده شده است و در جهت تقلیل جمعیت کیفری زندانها و آثار سوء و بد آموزی‌های آن «به محکومان در بند داده می‌شود، تا چنانچه در طول مدتی که دادگاه تعیین می‌کند از خود رفتاری پسندیده نشان دهند و دستورهای دادگاه را به موقع اجرا گذارند از آزادی مطلق برخوردار شوند.».(اردبیلی، ۲۴۸:۱۳۸۷) در ماده ۵۸ ق.م.ا در خصوص آزادی مشروط چنین آمده است: «‌در مورد محکومیت به حبس‌تعزیری، دادگاه صادر کننده حکم می‌تواند ‌در مورد محکومان به حبس بیش از ده ‌سال پس از تحمل نصف و در سایر موارد پس از تحمل یک سوم مدت مجازات به پیشنهاد دادستان یا قاضی اجراء احکام کیفری با رعایت شرایط زیر حکم به آزادی مشروط صادرکند…». مقررات آزادی مشروط برای اجرای مجازات اشد در تعدد معنوی که حبس باشد ساری و جاری است و محکوم‌علیه می‌تواند به شرط داشتن شرایط و قواعد لازم مقرر در این ماده از مقررات آزادی مشروط استفاده نماید.

۴-۲-۴-۵ تعدد معنوی جرم و عفو مجرم

جامعترین تعریفی که از عفو می‌توان نمود آن است که «عفو اقدامی است که با تصویب نهادهای حکومتی اعم از نهاد رهبری، مجلس قانونگذاری به منظور موقوف ماندن تعقیب متهمان و یا بخشودن تمام یا قسمتی از مجازات محکومان صورت می‌گیرد.».(همان، ۲۶۱)

تعریف مذکور، تعریفی عام است و هم شامل عفو خصوصی و هم عفو عمومی می‌شود. عفو خصوصی که از اختیارات مقام رهبری است، با پیشنهاد رئیس قوه قضائیه، به محکومانی که مستحق شناخته شوند اعطاء می‌شود و به موجب آن تمام یا قسمتی از مجازات آنان بخشوده یا تخفیف داده می‌شود.^[۴۳] ولی عفو عمومی به موجب قانون مقرر می‌شود و بر خلاف عفو خصوصی که بر مبنای ویژگی‌های شخصی، محکومین اعطاء می‌شود و جنبه شخصی دارد. «عفو عمومی جنبه نوعی دارد. ‌به این معنی که موضوع آن افعال مجرمانه گروهی از بزهکاران است، بدون آنکه شخصیت آنان در نظر گرفته شود.».(همان، ۲۶۷)

حال آنچه مورد سؤال ما می‌باشد آن است که وضعیت کسی که مرتکب جرایم متعدد شده است در صورت اعطاء عفو چگونه می‌شود؟ عفوی که از طرف مقام معظم رهبری اعطا می‌شود از مصادیق عفو خصوصی است و تأثیری در اصل رأی و آثار تبعی و تکمیلی آن ندارد و فقط در مرحله اجرا، مجازات تمام یا قسمتی از مجازات اصلی موقوف الاجرا می‌شود؛ ‌بنابرین‏ ‌در مورد استعلام، آثار جزایی ‌بر اساس محکومیت قطعی قبل از عفو مترتب می‌شود. (نظریه مشورتی شماره ۷/۴۷۲۱ مورخه ۲۸/۹/۱۳۶۱ اداره حقوقی قوه قضائیه)ماده ۹۶ ق.م.ا :« عفو یا تخفیف مجازات محکومان، در حدود موازین اسلامی ‌پس از پیشنهاد رییس قوه قضائیه با مقام رهبری است.».