سؤال دیگری که مطرح می شود در مورد روش محاسبه جبران خسارت معنوی به اینگونه که اگر قاضی جبران خسارت معنوی را به گونه مادی انتخاب کند وحکم دهد این میزان چگونه مشخص می شود ؟ با چه معیاری سنجیده می شود و ارزیاب این خسارات چه کسانی هستند؟ و چه چیزهایی را برای محاسبه در نظر می گیرند؟ در قانون به این موارد اشاره نشده است وبه صورت کاملاً مبهم فقط به قابل جبران بودن آن هم در بعضی از موارد اشاره دارد . بهتر است که قانون گذار محترم شیوه ای خاص را برای ارزیابی اینگونه خسارات مشخص کند تا نظرات شخصی ملاک محاسبه قرار نگیرد و در نتیجه بحث باید گفت که هر چند منطق اولیه فقهی براین اساس قرار گرفته که دیه ما به ازای تمامی خسارات ناشی از صدمات بدنی لحاظ شود . ولی به دلیل بروز مسائل جدید و شرایط زندگی نوین و با توجه به پیشرفت های پزشکی و امکان رفع هر چه بیشتر خسارات والبته هزینه های قابل توجه این گونه درمان ها باید نهاد دیه را دوباره تجزیه و تحلیل کرد و منطبق با حقوق جدید نمود.
مبحث ۲: نحوه محاسبه خسارات مالی در تصادفات
در گفتار قبل به موضوع محاسبه دیه نفس و جراحات پرداخته شد . در این گفتار به نحوه محاسبه خسارات مالی وارده به وسایل نقلیه در تصادفات می پردازیم . در تصادفات در بیشتر مواقع فقط به وسایل نقلیه در گیر در تصادفات خسارت وارد می شود و مسائل مهمی پیرامون این مسئله به وجود میآید مثل هدر رفتن وقت ، افت قیمت خودرو و… مهمترین مسئله در این موارد این است که اکثر افراد فکر میکنند که خسارات وارده به خودرو ی آن ها دقیق محاسبه نشده است و همه خسارات جبران نشده است و در واقع یک اعتماد متقابل وجود ندارد.برای پرداختن به موضوع محاسبه خسارات وارده به خود رو در تصادفات نیاز به توضیح چند اصطلاح بیمه ای است تا مسئله روشن تر شود.
گفتار ۱- مفاهیم تخصصی
الف – اصطلاحات بیمه ای در مورد خسارات وارده به اتومبیل
بیمه یک رشته تخصصی است و مثل تمام رشتههای دیگر واژه های خاص خود را دارد و برای فهمیدن بهتر موضوع باید ابتدا واژه شناسی صورت بگیرد و مفهوم یک تعداد اصطلاحات خاص بیمه ای روشن شود تا بتوان موضوع را بهتر مطرح کرد.
۱ – خسارت مالی
معادل : عبارت است از زیان های مستقیمی که در اثر حوادث مشمول بیمه به اموال و اشیای تحت مالکیت یا تصرف قانونی اشخاص ثالث وارد شود[۱۱۰].
۲ – خسارت کلی
معادل: وسیله نقلیه زمینی موقعی به کلی از بین رفته تلقی خواهد شد که حداقل ۶روز پس از سرقت پیدا نشود یا به علت حوادث مشمول بیمه به نحوی آسیب بیند که مجموع هزینه های تعمیر و تعویض قسمتهای خسارت دیده آن با احتساب هزینه نجات از ۷۰ در صد قیمت آن در روز حادثه بیشتر باشد
۳ – خسارت جزیی
معادل : خسارت های که مشمول خسارت کلی نباشد جزیی است
۴-ذی نفع (در بیمه بدنه وسیله نقلیه زمینی )
معادل : شخصی که بنا به در خواست بیمه گذار از نام وی در بیمه نامه درج گردیده وتمام یا بخشی از خسارت به وی پر داخت می شود .
۵- فرانشیز
معادل : حداقل مبلغی است که بیمه گر آن را خسارت قابل پرداخت قلمداد میکند و ادعای زیر آن مقدار فاقد اعتبار میداند ، اما ادعا های بالای آن را در صورت تأیید به تمامی پرداخت میکند[۱۱۱].هدف از قرار دادن فرانشیز در قرار دادهای بیمه ای به این شرح است : الف – کاهش حق بیمه کاستن از میزان تعهدات شرکت بیمه ب – کاهش دفعات مراجعه به شرکت بیمه و کاستن از دعاوی خسارت ج- کم نمودن از هزینه اداری شرکت بیمه (هزینه رسیدگی و پرداخت خسارت ازخود خسارت بالا تر نباشد) د- افزایش مراقبت بیمه گذار از مورد بیمه برای جلوگیری از وقوع خطر یا خطرات . فرانشیز در بیمه بدنه در خسارت سرقت کلی۲۰% در خسارات دیگر: حادثه دوم ۲۰% و حادثه سوم ۳۰% میباشد با مثالی مفهموم فرانشیز بهتر مشخص می شود : چنانچه اتومبیلی با ارزش ۵۰ میلیون ریال وبا فرانشیز یک در صد نزد شرکت بیمه ای ، بیمه شده باشد و در اثر تصادف ، خسارتی به مبلغ ۰۰۰/۵۵۰ ریال به اتومبیل وارد آید ، در این صورت بیمه گر چون فرانشیز یک در صد بوده است و این مبلغ بیش از یک در صد است . باید کل خسارت ۰۰۰/۵۵۰ را به خسارت دیده بپردازد
۶- ارزیاب خسارت
معادل : طبق بند آئین نامه شماره ۸۵[۱۱۲]: ارزیاب خسارت شخص حقیقی یا حقوقی مستقلی است که دارای پروانه ارزیابی خسارت بیمه از بیمه مرکزی بوده و مجاز به بررسی و تحقیق در مورد تحقق خسارت ، تعیین مقدرات خسارت و تشخیص میزان تعهد بیمه گر طبق شرایط بیمه نامه و نیز مذاکر ه برای تعدیل و تسویه خسارت بیمه ای میباشد . ارزیاب خسارت بیمه ای فرد مستقل و کاملاً مجرب است که بیمه گران در ازای پرداخت دستمزد برای بررسی در مورد ادعای خسارت به کار می گیرند . به عبارت دیگر ارزیاب خسارت فردی است که خسارت های اعلام شده بیمه گذاران را در شرکت بیمه بررسی ارزیابی و هدایت میکند[۱۱۳].
۷- استهلاک
مراد از استهلاک ارزش کاهش یافته و عمر کوتاه شده کالاهای سرمایه است ،که از فرسایش ناشی می شود. در معنای گسترده تر ممکن است اشاره باشد به ارزش کاهش یافته و عمر کوتاه شده هر کالای سرمایه ای یا دارایی که در طول دوره قابل توجهی از زمان منشأ خدماتی قرار گرفته است . استهلاک میتواند ناشی از علل طبیعی و یا ناشی از علل کار کردی باشد. استهلاک به زبان عوام از تفاوت قیمت خرید و فروش کالا به دست میآید ، به ویژه در مورد خود رو بدین طریق که اتومبیل نود در عرض یک شبانه روز تبدیل به خودروی دست دوم می شود و در مبادله مهم زیادی از ارزش خود را از دست میدهد[۱۱۴].
ب – ارزیابی خسارت و محاسبه آن
بعد از وقوع حادثه و تصادف بیمهگذار یا زیان دیده (شخص ذینفع یا مرتبط با پرونده ) برای در یافت خسارات به بیمه مراجعه میکند و بعد از تکمیل فرم اعلام خسارت و ارائه مدارک لازم اقدام به تشکیل پرونده و سپس جهت ارزیابی خسارات به واحد کارشناسی مراجعه می کند در واحد کار شناسی پرونده به مسئول ارجاع می شود و نامبرده بعد ارزیابی اجمالی پرونده اقدام به انتخاب کار شناس ؛ در صورت لزوم کارشناسان جهت ارزیابی خسارت تعیین میگردد. توضیح اینکه با توجه به سانحه و میزان خسارت نوع وسیله نقلیه ، ممکن است بیش از یک کارشناس جهت ارزیابی خسارت تعیین شود[۱۱۵]. در صورت غیر قابل حر کت بودن وسیله نقلیه زیان دیده و عدم امکان انتقال آن به شرکت بیمه ارزیابی خسارت در محل توقف وسیله نقلیه به عمل میآید .(ترجیحاً در اینگونه موارد در تعمیرگاه ارزیابی انجام می شود) با بازدید اتومبیل خسارت دیده ، میزان خسارت ارزیابی خواهد شد و کارشناس دستمزد تعمیرات ، اقلام تعویضی مورد نیاز و لوازم فرسود ه،تعویضی مورد بازیافت را مشخص میکند وبا ترکیب اقلام تعیین شده مقدار خسارت ارزیابی می شود . و علاوه بر موارد مذکر در فوق ارزیاب باید مشخص کند که
۱- خسارت در اثر خطر بیمه شده واقع شده است ۲- خسارت مستقیم از خطر بیمه شده ناشی شده است ۳- اموال خسارت دیده همان اموال بیمه شده است و علاوه بر این ، انطباق خسارات باشرایط قرار داد بیمه و تعیین مبلغ خسارت است ارزیاب در طی فرایند ارزیابی باید به این نکات توجه داشته باشد [۱۱۶].
