مکتب شناختی

ویلیام گلاسر

انسان سالم بنابر نظریه گلاسر کسی است که دارای این ویژگی‌ها باشد.

۱- واقعیت را انکار نکند و درد و رنج موقعیت‌ها را با انکار کردن نادیده نگیرد، بلکه با موقعیت‌ها به صورت واقع‌گرایانه روبرو شود.

۲- هویت موفق داشته باشد، یعنی عشق و محبت بورزد و هم عشق و محبت دریافت نماید. هم احساس ارزشمندی کند و هم دیگران احساس ارزشمندی او را تأیید کنند.

۳- مسئولیت زندگی و رفتارش را بپذیرد و به شکل ‌مسئولانه رفتار کند، پذیرش مسئولیت کامل‌ترین نشانه سلامت روانی است.

۴- توجه او به لذات درازمدت‌تر، منطقی‌تر و منطبق با واقعیت باشد.

۵- بر زمان حال و آینده تأکید نماید، نه بر گذشته و تأکید او بر آینده نیز جنبه درون‌گرا داشته باشد نه به صورت خیال‌پردازی باشد.

واقعیت درمانی گلاسر نیز بر سه اصل قبول واقعیت، قضاوت در درستی رفتار و پذیرش مسئولیت رفتار و اعمال استوار است و چنآن­چه در شخصی این سه اصل تحقق یابد، نشانگر سلامت روانی اوست.

آلبرت الیس

الیس در پیدایش بیماری عاطفی یا سلامت روان‌شناختی هر سه عامل فیزیولوژیکی، جسمانی و روان‌شناختی را مورد توجه قرار می‌دهد. الیس از لحاظ گرایش‌های انسانی تا حدودی زیاد به مزلو شباهت دارد. به نظر او، عدم سلامت روانی انسان از تمایلات ذاتی و نامطلوب هر انسانی برای نیاز مفرط به برتری از دیگران و همه‌فن‌حریف شدن، توسل به عقاید احمقانه و بدبینانه، پرداختن به تفکرات آرزومندانه و توقع خوش‌رفتاری و خوبی مداوم از دیگران، محکومیت خویشتن و تمایلات عمیق به زودرنجی و آشفتگی ناشی می‌شود. اگر انسان ‌به این تمایلات طبیعی و درعین‌حال ناسالم خودش نرسد، دیگران و دنیای خارج را مورد سرزنش و نکوهش قرار می‌دهد. الیس معتقد است که افکار منطقی و عقلی به عواقب و پیامدهای منطقی منتهی می‌شود و در نتیجه به سلامت روانی فرد ختم می‌شود. به طور خلاصه ویژگی‌های سلامت روان‌شناختی از دیدگاه الیس عبارت‌اند از:

۱- عشق ورزیدن به دیگران و جویای محبت آنان شدن، البته فرد سالم در جستن محبت دیگران افراط نمی‌کند.

۲- انجام دادن کار به خاطر نفس کار نه به خاطر دیگران، لذت بردن از خود فعالیت نه از نتایج آن، فرد سالم با این عمل به سوی کمال حرکت می‌کند.

۳- طبیعی بودن ناکام شدن و در صورت عدم توانایی مقابله با ناکامی انسان سالم آن را می‌پذیرد. انسان سالم در هنگام ناکامی موقعیت را تخریب نمی‌کند بلکه سعی دارد آن را به صورت عینی ادراک نماید.

۴- نسبت ندادن شکست‌ها به عوامل بیرونی چون موارد بیرونی به‌خودی‌خود موجب اختلال و ناسلامتی نمی‌شوند مگر این‌که فرد تلقین به نفس نماید.

۵- عدم ترس شدید از خطرهای بالقوه. انسان سالم سعی می‌نمایند تا حد امکان احتمال خطر را کاهش می‌دهد ولی از آن بیش‌ازحد بیمناک و هراسناک نمی‌شود.

۶- تلاش برای کسب استقلال و مسئولیت و عدم روگردانی از کمک‌های دیگران در صورت لزوم.

۷- انجام وظیفه محوله از خصوصیات انسان سالم است. فرد سالم زندگی را همراه با مسئولیت و حل مشکلات آن لذت می‌داند.

۸- فرد سالم بیش از آن‌که به گذشته فکر کند به حال و وضعیت موجود یعنی «این­جا و اکنون» توجه دارد.

۹- کمک کردن به دیگران و نگران ‌در مورد مشکلات دیگران و در صورت عدم توفیق در کمک به دیگران وضعیت آن‌ ها و مشکل آنان را می‌پذیرد.

۱۰- فرد سالم برای هر مشکل راه‌ حل ‌های مختلفی را در نظر دارد و سعی دارد که بهترین راه‌حل را در حد توانش انتخاب کند. به نظر فرد سالم راه‌ حل ‌های موجود نسبی هستند و برحسب موقعیت تغییرپذیر هستند.

۱۱- فرد سالم نگرش‌ها و رفتارش «الزام و اجبار» ندارد و می‌تواند خودش را از قیدوبندها رها نماید و در جهت سلامتی نفس حرکت کند.

همان طور که مشاهده می‌گردد متغیرهای مختلفی در سلامت روان دخیل‌اند، یکی از متغیرهایی که در این پژوهش به آن پرداخته شده است، ایمان مذهبی می‌باشد که در این فصل به توضیح آن پرداخته شده است.

۲-۳٫ ایمان مذهبی

۲-۳-۱٫ تعریف ایمان

ایمان در لغت به معنای تصدیق و در اصطلاح دینی به معنای تصدیق و تسلیم به خدا و پذیرش حقانیت پیامبران الهی و کتب و فرمان‌هایی است که خداوند برای هدایت و تربیت انسان‌ها فرستاده است. در گفتاری از امیرالمؤمنین (ع) ایمان شناختن به دل و اقرار به زبان و عمل و بردن فرمان با اندام­ها و جوارح معرفی شده است (بدخشانی، ۱۳۸۸).

برخی نویسندگان (مثلاً، آذربایجانی، ۱۳۸۷، ص. ۱۳۱) معتقدند که ایمان یکی از ویژگی‌های تأثیرگذار شخصیت است و از لحاظ سلسله مراتبی در بالاترین سطح و به عنوان عامل مرتبه‌ی سوم قلمداد می‌شود. به اعتقاد این نویسندگان ایمان مذهبی تأثیری گسترده بر ابعاد عاطفی، اخلاقی و اجتماعی زندگی انسان می‌گذارد و همه ابعاد این تأثیرات را نمی‌توان با ابزارهای مادی­گرایانه اندازه‌گیری کرد.

برخی از محققان مانند فولر (۱۹۸۱) ایمان را مفهومی انسجام دهنده قلمداد می‌کنند که نیاز به دین ندارد. در این دیدگاه، ایمان به عنوان عاملی برای انسجام بخشیدن به نیروهای متعدد و روابطی که زندگی مردم را تشکیل می‌دهد تعریف می‌شود که انسان‌ها را به سمت زندگی و زیستن سوق می‌دهد. در این دیدگاه، ایمان اساسی‌ترین مقوله در تلاش انسان برای ارتباط با تعالی (وجود بالا و فراتر از حدود تجربه ماده) قلمداد شده است (وارن، ۲۰۰۶، به نقل از گودرزی).

۲-۳-۲٫ دیدگاه‌های مربوط به ایمان و معنویت

بهرام دشتکی (۱۳۸۹) در مقاله‌ای به بهترین نحو دیدگاه‌های پیرامون مذهب و معنویت را گرد آورده است. به گفته‌ وی، نگاهی اجمالی به بازخورد روان­شناسان برجسته نشان می‌دهد که دست‌کم در حد نظام‌های بزرگ روان‌شناختی، روان­شناسان دیدگاهی بدبینانه به مذهب ارائه کرده‌اند. شاید این برداشت از دین، به فلسفه‌های غالب در آن زمان، حرکت افراطی علوم به سوی عینی‌نگری و نیز کنشگری‌های مذهب در آن زمان بازگردد. درمانگران دارای جهت‌گیری روان تحلیلگری، گرایش‌های مذهبی را نشانه های انحراف از سلامت می‌دانستند و تحت تأثیر فروید، معتقد بودند که پیوند با خداوند، ادامه‌ وابستگی دوران کودکی است. بر اساس این نظریه، اعمال مذهبی، تکرار رفتارهای روان­آزرده­وار کودکی درباره‌ والدین است. فروید می‌گوید که تا زمانی که دنیا تهدیدآمیز و پیش‌بینی‌نشده باشد، انسان در پی پدری متعالی است تا احساس محافظت و احساس ایمنی را در خود به وجود آورد (جنیا ۱۹۹۵، به نقل از جان بزرگی).

البته طبق عرف و رویه متحدالشکل اعتبارات اسنادی بیمه نامه های موقت که توسط دلالان بیمه صادر شده مورد قبول نخواهد بود مگر اینکه اعتبار صراحتاً قبول آن را اجازه دهد. به هر حال طرفین قرارداد باید بدانند که چنین اسنادی را شرکت بیمه و یا نمایندگی های آن صادر نمی کنند و ‌بنابرین‏ هیچ گونه تعهدی را برای آن ایجاد نمی نماید.

بعضی از کشورها لازم می دانند که کلیه کالاهایی که وارد کشورشان می‌شوند، توسط شرکت‌های بیمه ملی ،بیمه گردند. صادرکنندگان و واردکنندگان کالا باید قبل از توافق ‌در مورد موافقت نامه های بیمه ابتدا بررسی کنند که آیا چنین قواعدی در کشورشان وجود دارد یا نه.

امروز با اجرای جدید و متنوع طرحهای عمرانی ، ارزش حقیقی و تجاری آن افزونی می‌یابد که افزایش بی شمار ریسک را در پی خواهد داشت. غفلتی ناچیز ممکن است عواقب بسیار بزرگی به شکل خسارت یا زیان داشته باشد. قیمت پیشنهادی پیمانکاران در مناقصه اغلب فاقد حاشیه برای مقابله با ضررهای اضافی است به همین دلیل آنان برای جلوگیری از اتفاقات حوادث و خسارت‌های غیرقابل پیش‌بینی نیاز به حمایت دارند همین نیاز است که آنان را به سوی به کارگیری بیمه هدایت می‌کند. برخی بیمه های مهندسی در طول اجرای پروژه های عمرانی از این قرار است.

بیمه تمام خطر پیمانکاران ^[۲۴]

بیمه تمام خطر نصب^[۲۵]

بیمه عدم نفع مقدم کارفرما^[۲۶]

بیمه جامع پروژه^[۲۷]

گفتار دوم : بیمه نامه و محتوای آن

بند اول : بیمه نامه

بیمه نامه سندی است که ترتیبات بیمه را توضیح می‌دهد و حقوق طرفین قرارداد را تعیین می‌کند. این سند را شرکت بیمه و یا نمایندگان آن صادر می‌کنند و نوعاً شامل جزئیات زیر است :

– نام و امضای بیمه گر

– نام بیمه گذار

– مشخصات خطرهای تحت پوشش

– مشخصات محموله

– محلی که در آنجا مطالبات قابل پرداخت به انضمام مشخصات نماینده ای که از او باید مطالبه خسارت کرد.

– امضای بیمه گذار ، اما اگر حق مطالبه خسارت را بتوان به طرف دیگری معمولاً خریدار منتقل کرد که در این صورت ظهرنویسی سند توسط او نیز مورد نیاز می‌باشد.

– تاریخ صدور. ^[۲۸]

بند دوم : محتوای بیمه نامه ها

در بیمه نامه ها جز ‌در مورد کارکنان و ماشین آلات ساختمانی و تأسیسات متعلق به پیمانکار باید نام کارفرما به عنوان ذی نفع درج گردد و قبل از شروع هر کار به کارفرما تسلیم گردد. هر نوع تغییری در محتوی یا زمان پایان اعتبار بیمه نامه ها باید با اطلاع قبلی کارفرما باشد. در تمام بیمه نامه ها بیمه گذار موضوع بیمه و طرف ذی نفع از آن باید به وضوح بیان شده باشد. ^[۲۹]

گفتار سوم : انواع بیمه نامه

رایج ترین انواع بیمه ها عبارتند از :

بیمه نامه حاوی ارزش موضوع بیمه یا فاقد ارزش موضوع بیمه ، بیمه نامه با پوشش باز یا شناور و بیمه نامه زمانی.

بند اول : بیمه نامه حاوی اززش موضوع بیمه یا فاقد ارزش موضوع بیمه

در بیمه نامه حاوی ارزش موضوع بیمه، ارزش کالاهای بیمه شده تعیین می‌گردد؛ بگونه ای که درصورت بروز خطر این مبلغ به بیمه گذار پرداخت خواهد شد. اگر بیمه نامه فاقد ارزش موضوع بیمه باشد و خطر به وقوع بپیوندد ضروری خواهد بود که ارزش موضوع بیمه قبل از پرداخت بیمه تعیین گردد. البته موضوع بیمه نه تنها ممکن است کالا را شامل شود بلکه همچنین به هزینه ای مانند حقوق و عوارض گمرکی کرایه حمله و غیره مربوط گردد.

بند دوم : بیمه نامه با پوشش باز یا شناور

صادرکنندگان بزرگی که مایل نیستند برای هر فقره فروش موافقت نامه بیمه جداگانه منعقد کنند معمولاً از این نوع بیمه نامه استفاده می‌کنند.

بیمه نامه شناور فقط شرایط کلی قرارداد بیمه را مشخص می‌کند و هدف آن تأمین پوشش برای کالا و دیگر اقلام در برابر خطرهایی است که امکان دارد در سفرهای آتی اتفاق بیفتد. در بیمه نامه شناور نه موضوع بیمه دقیقاً مشخص می‌گردد و نه سفری که در خلال آن ممکن است خطرهای مذبور به وقوع بپیوندد. بعداً و قبل از آغاز سفر واقعی بیمه گذار طی یادداشتی این اطلاعات را به بیمه گر ارسال می‌دارد.

بیمه نامه با پوشش باز از این جهت به بیمه نامه شناور شباهت دارد که تنها حاوی عبارات و شرایط کلی بیمه است ولی در آن جزئیات موضوع بیمه یا سفرهایی که در خلال آن ها خطرهای تحت پوشش ممکن است واقع شوند ذکر نمی گردد. بر خلاف بیمه نامه شناور که در ان ارزش خطر بیمه شده در هر سفر از ارزش بیمه در هر قرارداد کلی کسر می‌گردد تا به صفر برسد در بیمه نامه با پوشش باز سقف بیمه پس از هر سفر به طور خودکار مجددا به حداکثر مبلغ تعیین شده می‌رسد. در بیمه نامه با پوشش باز موضوع بیمه و برنامه سفر معمولاً در گواهی بیمه مشخص می‌گردد که بیمه گر طبق دستورات بیمه گذار صادر می کند. در این گواهی ها ممکن است خلاصه ای از شرایط بیمه نامه با پوشش باز قید شده باشد.

بند سوم : بیمه نامه زمانی

بیمه نامه زمانی خطرهایی را که ممکن است در یک دوره زمانی معین به وقوع بپیوندد بیمه می‌کند در حالی که بیمه نامه سفری خطرهایی را که ممکن است طی سفری از یک محل معین به محل دیگر واقع شوند تحت پوشش قرار می‌دهد. به هر حال ترکیبی از این دو نوع بیمه متداول است یعنی شرایط انبار به انبار که سفری معین به انضمام مدتی مشخص پس از خاتمه سفر را شامل می شود. ^[۳۰] مثلاً در بیمه نامه قید می شود از ۵ / ۱۱ / ۲۰۱۳ تا ۸ / ۱۱ ۲۰۱۳ برای حمل در مسیرهای ترانزیت .

در قرارداد بیمه می توان شرط کرد که آغاز اعتبار و اثر قرارداد مشروط به پرداخت حق بیمه باشد . در صورت وجود چنین شرطی قرارداد معلق بوده و مادام که حق بیمه پرداخت نشده است ، پوشش بیمه ای ایجاد نمی شود . برای مشخص بودن زمان شروع اثر ، معمولاً آغاز پوشش بیمه از ساعت ۲۴ روز پرداخت حق بیمه پیش‌بینی می شود .

مبحث چهارم : اوصاف بیمه در تجارت بین الملل

در تجارت جهانی کلیه خریداران ، فروشندگان و شرکت‌های حمل و نقل و حتی کلیه اعتبار دهندگان سعی دارند که در فعالیت های خود خطر و ریسک را به حداقل برسانند ؛ چرا که خریدار کالا می‌خواهد کالا را سالم و بدون خسارت احتمالی در بندر مقصد تحویل بگیرد و فروشندگان می خواهند که کالای خود را بدون هیچگونه آسیبی به سلامت تحویل خریدار دهند . شرکت های حمل و نقل می خواهند با این امانت سنگین که از طرف واگذار کنندگان محموله های با ارزش در اختیار آن ها گذاشته شده ریسک از بین رفتن و یا خسارت دیدن احتمالی را به حداقل کاهش دهند و اعتبار دهندگان که به مؤسسات مالی مقروضند برای اینکه سرمایه مجدداً به صندوق برگردد به ناچار باید بسوی بیمه روی آورند و بدون شک پوشش بیمه ای لازم را در معاملات خود ملحوظ دارند . بدون شک چنانچه این اطمینان نسبت به جبران خسارت احتمالی وجود نداشت ، مبادلات بین‌المللی بدین سهولت انجام نمی گرفت . ^[۳۱]

گفتار اول : انعقاد قرارداد

۲-۱-۸-انگیزش پیشرفت تحصیلی

سازه ی انگیزش پیشرفت تحصیلی در مدرسه به رفتارهایی که به یادگیری پیشرفت مربوط است ، اطلاق می شود (هوسن ، ۱۹۹۴)

رویکردهای زیادی برای تعریف انگیزش پیشرفت تحصیلی وجود دارد ، بعضی از رویکردها به انگیزش های مربوط به موفقیت به طور عام می پردازند . یکی از آن ها ، رویکرد هدف هاست. رویکرد هدف ها ‌بر اساس انگیزش های سازگارانه و ناسازگارانه پدید آمده است (ایمز،۱۹۹۴)

تحقیقات در این زمینه این رویکرد نشان داده است ، کودکانی که توانایی‌های یکسانی دارند ، در برابر مشکلات آموزشی و یادگیری ، پاسخ های متفاوتی می‌دهند ، بعضی از افراد با وجود توانایی‌های سطح بالا با این دشواری ها به گونه ی مواجه می‌شوند که به نظر می‌رسد توانایی اندکی دارند و از این که تلاش هایشان به موفقیت نمی رسد ، ناامید می‌شوند ، گاهی در قالب الگوی درماندگی آموخته شده آن را تفسیر می‌کنند که ناسازگارانه است ، زیرا در مقابل رسیدن کودکان به اهداف ارزشمند و بالفعل کردن توانایی‌های درونی آن ها مانع ایجاد می‌کند .در مقابل ، گروهی مشکلات را به گونه ی می بینند که می‌توانند بر چالش هایی که بر سر راه شان هست غلبه کنند ، از مشکلات ناراحت نمی شوند ، حتی در وجودشان احساس لذت از غلبه نمودن بر چالش پدید می‌آید . آن ها توجه خود را به تغییر دادن راهبردها با حداکثر تلاش متمرکز می‌کنند و سطوح حل مسئله خود را غنی تر می‌کنند . این واکنش ها را پاسخ هایی با جهت گیری تسلط می‌نامند(ایمز،۱۹۹۴)

پژوهشگران انگیزش پیشرفت تحصیلی را مربوط به دو طبقه از اهداف می دانند : اهداف عملکردی و اهداف یادگیری (دوئیک ،۱۹۹۸). دوئیک (۱۹۹۸)در نظریه هدف – محوری خود پیش‌بینی می‌کند ، رفتار افراد با سوگیری های متفاوت در دست یابی به اهداف ، به ادراک آنان از توانایی هایشان بستگی خواهد داشت.

دوئیک (۱۹۹۸)اشاره می‌کند در اهداف عملکردی ،هدف، عملکرد و کفایت است و دانش آموزان موفقیت ها را به عنوان ملاک کفایت خویش می دانند . در اهداف یادگیری ، هدف ، یادگیری و تسلط بر کفایت است. در این حالت افراد به دنبال هدف های دیگری هستند و در جستجوی فعالیت جدید و افزایش کفایت خود تلاش می‌کنند.به عبارت دیگر ، دانش آموزانی که اهداف عملکردی را مد نظر دارند ، در ابتدا علاقه مند به اکتساب ارزشیابی های مثبت از توانای هایشان هستند ، سعی می‌کنند تا از موارد منفی اجتناب کنند ، این افراد ترجیح می‌دهند ارزشیابی مثبتی در یک تکلیف آسان تر به دست آورندتا این که احتمال ارزشیابی منفی در تکلیفی مهم تر و چالش انگیزتر را بپذیرند.

امادانش آموزان دارای اهداف یادگیری ، ابتدا متوجه کسب مهارت های جدید یا گسترش دانش خود هستند ، حتی اگر مستلزم داشتن خطاهایی در این راه باشند ، لذا ضروری است که با انجام پژوهش هایی علمی مهم ترین همبسته های انگیزش پیشرفت تحصیلی شناسایی و سهم نسبی هر یک از آن ها در تبیین انگیزش پیشرفت تحصیلی مشخص گردد.در دایره المعارف تعلیم و تربیت ، هوسن و دیگران (۱۹۹۴)انگیزش پیشرفت تحصیلی را بیشتر به آن بعدی از انگیزش منحصر می دانند که انگیزش درونی دانش آموز نامیده می شود . انگیزش درونی یک حالت روان شناختی است و هنگامی حاصل می شود که انسان خود را دارای کفایت لازم و خود کنترلی بداند . خودکنترلی به دو بخش تقسیم می شود : فرصت کنترل یا فرصتی که به دانش آموز داده می شود تا برای امور تحصیلی خود تصمیم بگیرد و توانایی کنترل یا احساس کفایتی که دانش آموز در موقعیت باید داشته باشد تا بتواند بر آن اساس اقدام کند.

۲-۱-۹-پیشرفت

پیشرفت ،میل به انجام دادن خوب کارها متناسب با معیار برتری است . این نیاز،افراد را برای جستجو کردن “موفقیت در رقابت با معیار برتری”با انگیزه می‌کند .(مک کللند ،۱۹۵۳)

واکنش هیجانی افراد هنگامی که با معیارهای برتری مواجه می‌شوند ،تفاوت دارد . افراد دارای نیاز زیاد به پیشرفت عموما با هیجان گرایشی (مانند امید)و رفتار گرایشی پاسخ می‌دهند ، در حالی که افراد دارای نیاز کم به پیشرفت (ترس زیاد از شکست)عموما با هیجان اجتنابی (مثل اضطراب)و رفتار اجتنابی واکنش نشان می‌دهند.(همان)

انگیزه پیشرفت عبارت است از نیروی انجام دادن خوب کارها نسبت به استانداردهای عالی. دیوید مک للند و جان اتکسنیون که ماهیت انگیزش پیشرفت را در چهل سال اخیر مطالعه کرده‌اند نیاز پیشرفت را اینگونه تعریف می‌کنند. جستجو کردن موفقیت در رقابت با استانداردهای عالی شخص با انگیزش پیشرفت نیرومند می‌خواهد در برخی از تکالیف چالش انگیز موفق شود.

‌بنابرین‏ ،افراد دارای نیاز زیاد به پیشرفت ، تکالیف نسبتاٌ دشوار را انتخاب می‌کنند ، فوراٌ به تکالیف پیشرفتی می پردازند در تکالیف نسبتا دشوار تلاش بیشتری به خرج می‌دهند و عملکرد بهتری دارند ، در صورت رو به رو شدن با مشکلات استقامت می‌کنند و مسئولیت موفقیت ها و شکست ها را می‌پذیرند.

طبق مدل پیشرفت کلاسیک اتکینسون ، گرایش در برابر اجتناب رفتاری حاصل ضرب نیاز فرد به پیشرفت ، احتمال موفقیت ، و مشوق موفقیت (یعنی ،Ts=Ms*Ps*Is) و ترس فرد از شکست ،احتمال شکست ،و مشوق اجتناتب از شکست است (یعنی Taf=Maf*Pf*If). این فرمول در موقعیت هایی مانند تکالیف نسبتاٌ دشوار ، رقابت و کارفرمایی، رفتارهای گرایشی در برابر اجتنابی را نسبتاٌ خوب پیش‌بینی می‌کند.(همان)

۲-۱-۱۰-اهداف پیشرفت

سه نوع هدف پیشرفت وجود دارد : ۱ – عملکردی – گرایشی ۲ – عملکردی – اجتنابی ۳ – تسلط

نیاز به پیشرفت ، پذیرفتن هدف های عملکردی – گرایشی را پیش‌بینی می‌کند ، ترس از شکست ، هدف های عملکردی – اجتنابی را پیش‌بینی می‌کند و انتظارات شایستگی ، هدف های تسلط را پیش‌بینی می‌کنند . هدف های تسلط و عملکردی – گرایشی عموما با پیشرفت و نتایج مثبت ارتباط دارند ، در حالی که هدف های عملکردی – اجتنابی چنین نیستند.(ایمز،۱۹۸۴)

۲-۱-۱۱-منشأ نیاز به پیشرفت

نیاز به پیشرفت عبارت است از: میل به انجام دادن خوب کارها در مقایسه با معیار برتری. این نیاز افراد را برای جستجو کردن «موفقیت در رقابت با معیار برتری» با انگیزه می‌کند (مک کللند، اتکینسون، کلارک و لوول)( ۱۹۵۳) اما معیار برتری، اصطلاح گسترده ای است، به طوری که رقابت با تکلیف مثل حل کردن معما، نوشتن رساله ای متقاعد کننده، رقابت با خود مثل دویدن در مسابقه در بهترین زمان ممکن، بالا بردن معدل نمره ها، یا رقابت کردن با دیگران مثل بردن مسابقه و شاگرد اول کلاس شدن را شامل می شود. آن چه در تمام موقعیت های پیشرفتی مشترک است این است که شخص می‌داند عملکرد آتی او ارزشیابی معناداری از شایستگی فردی اوست. معیارهای برتری ‌به این علت نیاز پیشرفت را برمی انگیزند که عرصه بسیار معناداری برای ارزیابی میزان شایستگی فرد تأمین می‌کنند (مارشال ریو ، ترجمه سید محمدی ۱۳۸۲).

مورای نیاز به پیشرفت را به عنوان تمایل به غلبه بر موانع و مشکلات، کسب قدرت و سعی در انجام کارهای مشکل تعریف می‌کند(بک ،۱۹۸۳)

نیاز به پیشرفت را می توان در سه مقوله ی زیر به اختصار توضیح داد :

۱ – تأثیرات جامعه پذیری ۲ – تأثیرات شناختی ۳ – تأثیرات رشدی

از نظر آنتونی گیدنز^[۳۱]، «اعتماد در جوامع ماقبل نوین از اهمیت کمتری در مقایسه با جوامع نوین برخوردار است. چرا که افراد هر چه فاصله زمانی- مکانی بیشتری از هم داشته باشند، بـه اعتماد بیشتری نیاز خواهند داشت. در جوامع ما قبل نوین که خصلتی محلـی و بـومی دارنـد وکنش های متقابل بیشتر در سطح محلی و رو در رو رخ می دهنـد، در روابـط اجتمـاعی افـرادچنان صراحت و شفافیتی به چشم می‌خورد که نیازی به اعتماد ندارند، زیرا این اعتماد به طورطبیعی وجود دارد. اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط اجتماعی در فاصله زمانی و مکـانیبسیار دوری انجام می‌گیرد و افراد درگیر این روابط کمتر با یکدیگر آشـنایی چهـره بـه چهـره دارند، به اعتماد از طریق نظام های پولی و حقوقی بسیار نیازمند هستند.»(ریتزر، ۱۳۸۰).

چلبی^[۳۲] اعتماد را در دو سطح اعتماد بین شخصی و اعتماد تعمیم یافته مطرح و تعریف می‌کند. از نظر وی اعتماد بین شخصی داشتن اطمینان به نزدیکان و اعـضای خـانواده، بـستگان و دوستان است. به عبارت دیگر این نوع اعتماد بیـشتر در روابـط فـرد بـا نزدیکـان و دوسـتان و آشنایان وجود دارد، ولی اعتماد عام فراتر از اعتماد شخصی است. اعتماد عام یـا تعمـیم یافتـه داشتن حسن ظن نسبت به همه افراد در روابط اجتماعی جدای از تعلق آن ها به ‌گروه‌های قومی و قبیلهای است که این امر منجر به گسترش روابط برون گروهی می شود (چلبی، ۱۳۷۵)

ب: پایبندی به اخلاقیات

اخلاقیات به عنوان مجموعه ای از اصول، اغلب به عنوان منشوری که برای راهنمایی و هدایت استفاده می شود، تعریف شده است. این مجموعه اصول، چهارچوبی برای اقدام ارائه می‌کند. ضعف در سیستم اخلاقیات، منجر به کاهش ارتباطات و افزایش خسارات در سازمان می‌گردد و مدیریت، بیشتر بر روی کنترل گذشته نگر تکیه خواهد کرد؛ زیرا افراد به مدیریت، اطلاعات را نمی رسانند و در این صورت، انرژی سازمان به منفی تبدیل می شود و به عبارت دیگر، توان سازمان به جای آن که صرف هدف شود ، صرف شایعه ، غیبت، کم کاری و … خواهد شد( میر، ۱۳۸۷).

دیرانی که اصول اخلاقی را در عملکردها و تصمیمات سازمانی به کار می گیرند، با ایجاد روابطی مبتنی بر اخلاقیات سرمایه اجتماعی ایجاد می‌کنند اندیشمندان مدیریت اصول اخلاقی را به صورت های گوناگون مطرح می‌کنند که دوبل سه دسته معیار اخلاقی نام می‌برد الف) احساس مسئولیت در مقابل حکومت ب) مسئولیت فردی ج) خیر خواهی، این سه عامل فرد را در سازمان به تصمیم گیری اخلاقی قادر می‌سازد (کاملی، ۱۳۹۳).

هر چه یک شرکت پایبندی بیشتری به ایفای مسئولیت های اجتماعی داشته باشد، میزان اعتماد مخاطبان ‌به این شرکت بیشتر شده و سطح سرمایه اجتماعی آن بیشتر می شود. تعهد به اخلاقیات کسب و کار سازمانی نیز موجب ارتقای سطح سرمایه سازمانی خواهد شد. در این شاخص زیربخشها عبارتند از:

1. 1. میزان شناخت و تعهد به مسئولیت اجتماعی سازمان توسط کارکنان

1. 1. میزان شناخت و تعهد به مسئولیت اجتماعی سازمان توسط مدیران

1. 1. میزان شناخت و تعهد به اخلاقیات سازمان توسط کارکنان

1. 1. میزان شناخت و تعهد به اخلاقیات سازمان توسط مدیران

1. 1. میزان اثر گذاری مسئولیت های اجتماعی در دستیابی به اهداف و رسالت سازمانی

1. 1. میزان اثر گذاری اخلاقیات در دستیابی به اهداف و رسالت سازمانی

1. 1. میزان ارزش گذاری جامعه و مخاطبان نسبت به ایفای مسئولیت های اجتماعی و اخلاقیات توسط سازمان

1. میزان اعتقاد عملی به اصول اخلاقی و مذهبی در گفتار، رفتار و عمل کارکنان و مدیران (محمدی، ۱۳۹۲).

اخلاق کار^[۳۳] یک پدیده جدید است که به خاطر توجه زیاد مطبوعات پرطرفدار و مطبوعات مدیریتی بحث آن داغ شده است: سابقه رواج بحث اخلاق کار به حداقل ۲۰۰۰ سال پیش برمی گردد؛ زمانی که سیسرو^[۳۴] (فیلسوف رومی) در کتاب (ON DUTIES) خود درباره این موضوع سخن گفت. البته اخیراًً اخلاق کار بیشتر مورد توجه قرار گرفته است و دلیل آن هم جنبش مسئولیت اجتماعی^[۳۵] است که در دهه ۱۹۶۰ آغاز شد.

اخلاقیات را نمی توان مدیریت کرد: اخلاقیات مدیریت می‌شوند اما اغلب به صورت غیرمستقیم. مثلاً رفتار بینانگذار سازمان یا رهبر فعلی سازمان بر رفتار کارکنان در محیط کار به شدت تاثیر می‌گذارد و حتی هدایت کننده رفتار آن ها‌ است؛ اولویت‌های استراتژیک (حداکثر کردن سود، افزایش سهم بازار،‌کاهش هزینه ها و…) تاثیر زیادی بر اخلاق کارکنان دارد؛ قوانین و مقــررات مستقیماً بر رفتارها در جهت اخلاقی تر شدن (به گونه ای که ضرر و زیان ناشی از رفتارها بر اجتماع به حداقل برسد) مؤثر است.

اخلاق کار همان مسئولیت اجتماعی است، مسئولیت اجتماعی جنبه‌های عملی مدیریت اخلاقیات در محیط کار نظیر تدوین کد های اخلاق و رفتار، روزآمد کردن خط مشی ها و رویه ها، راهکارهای حل معضلات اخلاقی و غیره را پوشش نمی دهد.

فواید مدیریت اخلاق در محیط کار:

1. 1. توجه به اخلاق کار به بهبود اساسی اوضاع برخی جوامع انجامیده است.

1. 1. برنامه های اخلاق باعث می شود که در شرایط آشفته، سازمان عملکرد اخلاقی خود را حفظ کند.

1. برنامه های اخلاق باعث شکل گیری کارهـای گروهی قوی و افزایش بهره وری می شود.

برنامه های اخلاق رفتارهای کارکنان را با ارزشهایی که به نظر رهبران سازمان در اولویت قرار دارند هماهنگ می‌کند. معمولاً سازمان‌ها تناقض آشکاری بین ارزش‌های ترجیح داده شده و ارزشهایی می بینند که توسط رفتار کارکنان در محیط کار منعکس می شود. توجه و بحث و گفتگوی مداوم درباره ارزش‌ها باعث افزایش روحیه کارگروهی، صداقت و صراحت در محیط کــار مــی شود. کارکنان احساس می‌کنند که بین ارزش‌های آنان و ارزش‌های مورد نظر سازمان همخوانی و هماهنگی وجود دارد لذا با انگیزه و عملکرد قوی کار می‌کنند.

1. 1. برنامه های اخلاق باعث رشد و بالندگی کارکنان می شود.

1. 1. برنامه های اخلاق ما را از قانـونی بودن خط مشی های سازمان مطمئن می‌کند.

1. برنامه های اخلاق باعث جلوگیری از عمل مجرمانه اهمال می شود.

برنامه های اخلاق درپی کشف مـوارد غیراخلاقی و قانون شکنی ها است تا این قانون شکنی ها گزارش داده شوند. هنگامی که سازمان از وقوع یک قانون شکنی آگاه است و آن را به مقامات مربوط گزارش نمی کند مرتکب جرم «اهمال» شده است که در قانون برای آن جریمه های خاصی درنظر گرفته شده است. ‌بنابرین‏، تلاش سازمان‌ها درجهت داشتن عملکرد اخلاقی باعث کاهش جریمه ها می شود.

1. 1. برنامه های اخلاق به مدیریت ارزش‌های مطرح در مدیریت کیفیت، برنامه ریزی استراتژیک و مدیریت تنوع کمک می‌کند.

تبلور صریح اعلام اصل برائت را می توان در اسناد جهانی و منطقه ای به صراحت مشاهده کرد.در میان اسناد جهانی اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به صراحت اصل برائت را مورد تأکید قرار داده‌اند.

بند ۱ ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر مقرر داشته است:

« هر کس به بزه کاری متهم شده باشد بی گناه محسوب خواهد شد تا وقتی که در جریان یک دعوای عمومی که در آن کلیه تضمین های لازم برای دفاع او تامین شده باشد تقصیر او قانونا محرز گردد.»

اعلامیه جهانی حقوق بشر به به صورت واضح اصل برائت در در بند ۱ ماده ۱۱ خود مقرر داشته است. تأکید اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد بر اصل برائت پس از جنگ جهانی دوم با توجه به تجربیات تلخ بشر که ناشی از ‌بازداشت‌های دسته جمعی و اردوگاه های کار و مرگ در دوران فاشیسم در اروپا و تبدیل شدن مقوله مظنون به دشمن عینی و سلب آزادی از شهروندان به استناد نسخه نازی «جنایت محتمل» به جای مقوله «مظنون به خلاف» بوده است.^[۹۱]

جنگ جهانی دوم و اشغال اروپا توسط آلمان نازی و در بندکردن میهن پرستان و از جمله حقوق ‌دانان و قضات سبب شد که پس از خاتمه جنگ نسبت به اصل برائت که در اعلامیه حقوق بشر ۱۷۸۹ فرانسه بهای لازم به آن داده شده بود، توجه بیشتری مبذول گردد. به ویژه قضات که به علت مقاومت و یا عدم همکاری با اشغالگران به بندنیروهای متجاوز گرفتار و از نزدیک با زندان و محرومیت از حق دفاع آشنا شده بودد ‌به این حقیقت ملموس که علاوه بر بزهکاران واقعی شهروندان بی گناه نیز ممکن است در مظان اتهامامات ناروا قرار گرفته و به سرنوشت تبهکاران دچار شوند پی بردند.^[۹۲]

میثاق حقوق مدنی و سیاسی در تاریخ ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید و در تاریخ ۳ ژوییه ۱۹۶۷ به مرحله اجراء درآمد و نهایتاً در تاریخ ۲۳ مارس ۱۹۸۵ یک پروتکل اختیاری بدان اضافه گردید.در ماده ۱۴ میثاق حقوق مدنی و سیاسی به اصل برائت پرداخته شده است.^[۹۳]

همچنین در بند ۲ ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آمده است:

«هر کس به ارتکاب جرمی متهم شده باشد حق دارد بی گناه فرض شود تا اینکه مقصر بودن او بر طبق قانون محرز بشود»^[۹۴]

‌بنابرین‏ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز برخی از آثار اصل برائت را که در مرحله صدور حکم و پس از آن بایستی موردرعایت قرار گیرند، شناسایی و بیان نموده است. بر اساس بند ۵ ماده ۱۴ میثاق « هر کس به ارتکاب جرمی محکوم بشود، حق دارد که اعلام مجرمیت ومحکومیت او به وسیله یک دادگاه عالیتری طبق قانون مورد رسیدگی واقع شود». این بند در واقع حق پژوهش خواهی ‌و اعتراض متهم به حکم صادره توسط دادگاه بدوی را مورد توجه قرار داده است.

همچنین بند ۶ ماده مذبور اعلام می کند،هر گاه حکم قطعی محکومیت کیفری کسی بعداً فسخ شود یا یک امر حادث یا امری که جدیداً کشف کرده دال بر وقوع یک اشتباه قضایی باشد و بالنتیجه مورد عفو قرار گیرد . شخصی که در نتیجه این محکومیت متحمل مجازات شده استحقاق خواهد داشت که خسارات او طبق قانون جبران بشود مگر اینکه ثابت شود که عدم افشا به موقع حقیقت مکتوم کلاً یاجزاً منتسب به ‌خود او بوده است. بند ۷ ماده ۱۴ میثاق نیز منع تعقیب و محاکمه مجدد متهم را مورد توجه قرار داده و اعلام می کند که هیچ کس را نمی توان برای جرمی که به علت اتهام آن به موجب حکم قطعی صادر طبق آئین دادرسی کیفری هر کشوری محکوم یا تبرئه شده است مجدداً مورد تعقیب و مجازات قرار داد.

همچنین بر اساس ماده ۱۵ میثاق ، هیچ کس به علت فعل یا ترک فعلی که در موقع ارتکاب بر طبق قوانین ملی یا بین‌المللی جرم نبوده محکوم نمی شود و همچنین هیچ مجازاتی شدیدتر از آنچه درزمان ارتکاب جرم قابل اعمال بوده تعیین نخواهدشد.

در میان اسناد منطقه ای نیز اعلامیه حقوق بشر اسلامی ،کنوانسیون اروپایی حقوق بشر به صراحت اصل برائت را مورد تأکید قرار داده‌اند. اعلامیه قاهره یا اعلامیه حقوق بشر اسلامی در سال ۱۹۹۰ در نوزدهمین کنفرانس وزرای امور خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی^[۹۵] در قاهره به تصویب رسید و در واقع جدیدترین و شاید بتوان گفت رسمی ترین اعلامیه حقوق بشر اسلامی است.اعلامیه مشتمل بر ۲۵ ماده و یک مقدمه است که در بند ه ماده ۱۹ به اصل برائت نیز پرداخته است.^[۹۶]

در بند ه ماده ۱۹ اعلامیه حقوق بشر اسلامی آمده است:

«متهم بی گناه است تا این که محکومیتش از راه محاکمه عادلانه ای که همه تضمین ها برای دفاع او فراهم شده باشد ثابت گردد.»

کنوانسیون اروپایی حقوق بشر مشتمل بر یک مقدمه و ۶۶ ماده در تاریخ ۴ نوامبر ۱۹۵۰ تصویب شد و با توجه به بند ۲ ماده ۶۶ که پس از تودیع بیستمین سند تصویب نزد دبیر کل شورای اروپا لازم الاجراء می شود،در تاریخ ۳ سپتامبر ۱۹۵۳ به مرحله اجراء درآمد.^[۹۷]

کنوانسیون ‌اروپایی‌ حقوق بشر که کنوانسیون صیانت از حقوق بشر و آزادیهای اساسی نیز خوانده می شود، با اختصاص بند۲ ماده ۶ به اعلام اصل برائت و با عبارت (هر فردی که مورد اتهامی قرار گیرد بیگناه فرض می شود مگر اینکه مجرمیت او به طریق قانونی ثابت گردد)توجه کشورهای ‌اروپایی‌ عضو شورای اروپا وتصویب کننده کنوانسیون و ‌پروتکل‌های الحاقی آن را به ضرورت ایجاد شرایط خاص جهت اعمال جهت اعمال اصل مذکور، در سطح منطقه ای ، به خود معطوف داشته است

بند ۲ ماده ۶ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر اشعار می‌دارد:

«هر کس به اتهام جرمی متهم شده باشد حق دارد بی گناه فرض شود تا اینکه مقصر بودن او بر طبق قانون محرز بشود.» ^[۹۸]

۳-۱-۲-اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها

منشور ملل متحد، اشاره صریحی به اصل قانونی بودن جرم و مجازات ندارد اما می توان از ترکیب بند ۲ ماده ۱۱ با با بند ج ماده ۵۵ که مقرر می‌دارد :«احترام جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همه بدون تبعیض از حیث نژاد،جنس،زبان،مذهب و… »‌به این نتیجه رسید که در منشور ملل متحد نیز به طور ضمنی صحبت از پذیرش اصل قانونی بودن جرم و مجازات به عنوان یکی از اصول حقوق بشر در دادرسی های عادلانه شده است.^[۹۹]