این دشت از ارتفاعات بید سرخ آغاز و تا ارتفاعات نعل شکن ادامه دارد که حدود ۹۰ کیلو متر عرض دارد. وسعت تقریبی دشت صحنه ۴۶۰ کیلومتر مربع و ارتفاع از سطح دریا ۱۴۰۰ متر می­باشد.
ت: دشت بیلوار
این دشت از رسوبات رودخانه کامیاران به وجود آمده است. مساحت اراضی این دشت در حدود ۱۱ هزار هکتار است.
بررسی کوه­ها در استان کرمانشاه
الف: کوه­های دالاهو
ارتفاعات دالاهو دارای قلل بسیار بلندی است که بلندترین قله آن ۲۲۵۰ متر ارتفاع دارد و اکثر مدت سال به وسیله برف پوشیده شده است. پوشش جنگلی این ارتفاعات دارای درختان بلوط، بنه، کیکم، زالزالک و پوشش مراتع شامل گونه­ های کما، جاشیر، توت روباه، ماشک و اسپرس در دامنه است که از یکسو بر دشت بین‌النهرین مسلط است و از سوی دیگر به جنگل های کرند و اسلام آباد غرب که شامل گونه­ های درختی بلوط، بنه، کیکم، زالزالک و ارژن دید ممتدی دارد [۲۷،۳۲،۴۷].
ب: کوه پرآو
رشته کوه پرآو، امتداد ارتفاعات الوند است و بلندترین کوه این رشته کوه، کوه بیستون می باشد. این رشته کوه در جهت شمال غربی به سمت کوه‌های طاق بستان پیش رفته و پس از طاق بستان به طرف کردستان متمایل می­گردد. این ارتفاعات بصورت سنگی و غیر مشجر بوده که دارای معابر محدود است. طول این رشته کوه از شمال غربی تا جنوب شرقی ۶۲ کیلومتر و عرض آن از شمال به جنوب در پهن ترین نقاط به ۲۶ کیلومتر می­رسد [۱۷،۳۲].
پ: ارتفاعات قلاجه
این ارتفاعات دارای جهت شرقی ـ غربی بوده که حد فاصل استان­های ایلام و کرمانشاه را شکل می دهند و بلندترین قله کوه آن ۲۳۵۵ متر ارتفاع دارد. این ارتفاعات بوسیله درخت بلوط، بنه و زالزالک و درختچه های خودرو پوشیده شده است [۱۷،۳۲].
خصوصیات اقلیمی استان
وضعیت آب و هوای استان کرمانشاه
پارامترهای مختلفی در آب و هوای یک منطقه موثرند، که بر روی پوشش گیاهی آن نواحی تاثیر می­گذارند. بعضی از پارامترها دارای اهمیت بیشتری نسبت به سایر پارامترها می­باشد که در زیر به آنها اشاره می­ شود. مهمترین توده­های ورودی و جهت آن به استان کرمانشاه در شکل (۳-۳) نشان داده شده است. استان کرمانشاه در معرض توده­های هوای مدیترانه‌ای قرار داشته، برخورد این توده­ها با ارتفاعات زاگرس موجب ریزش برف و باران می‌گردد. متوسط میزان بارندگی در مناطق مختلف استان بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر در نوسان است. میزان متوسط بارندگی درازمدت استان بالغ بر ۵۳۷ میلیمتر بوده که از میانگین بارندگی کشور (در حدود ۲۷۰ میلیمتر در سال )، بسیار بیشتر است. [۱۷،۱۹].
شکل (۳-۳): مهمترین توده­های ورودی به استان کرمانشاه
دما
دما یکی از عناصر اصلی شناخت هوا است. با توجه به دریافت نامنظم انرژی خورشیدی توسط زمین، دمای هوا در سطح زمین دارای تغییرات زیادی است که این تغییرات به نوبه خود سبب تغییرات دیگری در سایر عناصر هوا میگردد. دمای هوا در یک منطقه تحت تاثیر عواملی چون عرض جغرافیایی، ارتفاع، جریانهای دریایی، فاصله از دریا، باد، جهت و پوشش ابری قرار می گیرد و در هر منطقه با نظر به این عوامل شرایط اقلیمی و جغرافیایی ویژه_­ای را به وجود می آورد. همچنین بسیاری از رخداد های مهم جوی مثل بارش و تبخیر وتعرق تحت تاثیر مستقیم دما قرار دارد. عامل اصلی و محرک شروع دوره رشد پوشش گیاهی در تمامی مناطق دما می­باشد [۴۳]. دما به عنوان یکی از عوامل کنترل کننده استقرار پوشش گیاهی در منطقه ایفای نقش می­ کند و در واقع نقش گزینشی بر گیاهان دارد و تعیین می­ کند که در هر منطقه­ای چه نوع پوشش گیاهی مستقر گردد. همچنین پدیده ­های تبخیر و تعرق که پدید آورنده ابرها و بارش است، تحت تاثیر دمای محیط قرار دارند [۴۵]. میانگین دمای سالیانه استان کرمانشاه در حدود ۲/۱۳ درجه سانتیگراد برآورد شده است.
درجه حرارت در قسمت غرب استان و نوار مرزی از مقدار بیشتری نسبت به سایر مناطق استان برخوردار می باشد،‌که این حاصل ارتفاع پست منطقه ( کمتر از ۵۰۰ متر )‌ و تاثیر آب و هوای صحراهای خشک عربستان و عراق می باشد . با عبور به سمت شرق استان و افزایش ارتقاع مقدار دمای متوسط سالانه کاهش می یابد که حدود آنرا می توان از منطقه کرند غرب، ارتفاعات دالاهو و قلاجه را نام برد. به دنبال آن با ورود به مناطق کوهستانی استان اقلیم آن از گرمسیری به معتدل کوهستانی تغییر یافته و شهرهائی از استان در این اقلیم قرار می­گیرد که می تواند کرمانشاه، اسلام آباد، کرند‌، روانسر، جوانرود، صحنه، هرسین و مناطق کمتراز آنها را نام برد.
بارش
بارندگی یا بارش شامل کلیه نزولات جوی مانند باران و برف و تگرگ می باشد که بر حسب اقالیم مختلف باران یا برف قسمت عمده­ای از آن را تشکیل می دهد. برای تشکیل یک قطره باران عوامل زیادی از جمله دما، رطوبت، ذرات گرد و غبار، نیروی ثقل و … الزامی است. از مهمترین منابع آب در مناطق مختلف کره زمین آبی است که از طریق باران تامین می­ شود و برای گیاهان و موجودات زنده دارای اثرات حیاتی بسیار است [۲]. متوسط بارش در استان کرمانشاه از ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی متر در سال متغیر می­باشد. به طور کلی متوسط بارش در سطح استان ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلی متر متغیر می­باشد [۱۷]. در ارتفاعات بارش بیشتر به صورت برف و در مناطق دشتی بارش به صورت باران می­باشد. قسمت غربی استان بارش کمتری نسبت به سایر مناطق دیگر استان دریافت می­ کند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تبخیر و تعرق
تبخیر ممکن است از سطح آزاد آب، از سطح مرطوب خاک و یا به صورت تعرق از سطح گیاه صورت گیرد. در بین پدیده ­های مختلف هوا شناسی، اندازه گیری تبخیر واقعی مشکل ترین آنها است. میزان تبخیر در یک منطقه از این نظر حائز اهمیت است که طبقه بندی­های اقلیمی معمولاً بر اساس آن صورت می­گیردکه یک فرایند کاملاً فیزیکی است و بر اثر آن بیش از نیمی از آب موجود در بیشتر حوضه­های آبخیز کشور از دسترس خارج میشود، لذا تبخیر نقش مهمی در میزان آب قابل دسترس در یک منطقه دارد. نوع دیگر برگشت آب به اتمسفر، عمل فیزیولوژیکی گیاهان است که به آن تعرق می­گویند و در معادله بیلان آبی نقش یکسانی دارند لذا در یک منطقه با هم در نظر گرفته می­شوند و مورد محاسبه و اندازه گیری قرار می­گیرد. میزان تبخیر تحت تاثیر کمبود رطوبت اشباع، دمای هوا، سرعت باد، عمق آب، میزان تشعشع خورشید، غلظت املاح موجود در آب و رنگ مایع و فشار اتمسفر قرار دارد.
نقشه خطوط هم تبخیر سالانه استان شکل (۳-۴) توسط وزارت نیرو تهیه شده است. بالاترین خط هم تبخیر در سومار که بدلیل ارتفاع پست و افزایش قابل ملاحظه درجه حرارت خورشید و همچنین تاثیر آب و هوای گرم صحاری عربستان و عراق نام برد. کمترین آن در مناطق سردسیر در شرق شهرستان سنقر مشاهده می­گردد. با عبور از سمت غرب به شرق استان و بالا رفتن ارتفاع متوسط منطقه مقدار تبخیر به طبع کاهش درجه حرارت کاهش می­یابد، که می­توان به خطوط هم تبخیر ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ میلی متر اشاره نمود که بیشترین سطح استان را پوشش می دهد، ‌در این میان مناطق شمال کنگاور و شرق سنقر کمترین مقدار تبخیر را با منحنی ۱۸۰۰ میلی متر دارا می باشد.
شکل (۳-۴): نقشه خطوط هم تبخیر سالانه استان کرمانشاه
باد
باد یک متغیر مهم اکولوژیک است که در گرد افشانی و بذر افشانی گلها و دانه­ گرده آنها سهم بسزای دارد. همچنین می ­تواند باعث ایجاد صدمات مکانیکی مانند شکستن شاخ و برگ گیاهان و ریشه کن شدن گیاهان که دارای ریشه ­های کم عمق هستند و نیز صدمات فیزیولوژیکی مانند افزایش شدت تبخیر گیاه و تعریق گیاه که در صورت جبران نشدن آب مورد نیاز گیاه باعث خشکی گیاه می­ شود. بر این اساس سرعت باد در فصل پاییز یعنی فصل بذر افشانی گیاه و سرعت باد سالانه به عنوان متغیر ورودی در نظر گرفته شود.
بادهای مهم استان کرمانشاه عبارتند از:
الف: بادهای باختری: این بادها رطوبت نسبی اقیانوس اطلس و مدیترانه را به سمت استان هدایت می­ کنند که موجب بارش در استان می­ شود که معمولا در زمستان و بهار بیشتر رخ می­دهد.
ب: بادهای شمال: در فصل گرم سال می­وزند و در اعتدال آب و هوای بخشی از استان و کاهش گرمای آن موثر است.
پ: بادهای سام یا سموم: تنها در بخش مرزی استان می­وزد و هوای آن در تابستان­ها بسیار گرم و غیر قابل تحمل بوده که آسیب زیادی به محصولات کشاورزی و باغات می­رساند [۱،۱۹].
نور
نور عامل موثری است که بر کلیه اعمال حیاتی گیاه به طور مستقیم یا غیر مستقیم دخالت دارد. نور شکل و ساختمان داخلی گیاه را تحت تاثیر قرار می­دهد و باعث جذب مواد غذایی گیاه می­ شود. گیاهان برای بدست آوردن نور بیشتر به رقابت می­پردازند و در هر محیط، بسته به میزان و شدت نور ممکن است گیاهان نور پسند یا سایه پسند باستقرار یابند [۴۲].
مناطق آب و هوایی در استان
الف: منطقه سردسیر: این نوع آب و هوا در مناطق مرتفع استان مشاهده می شود. بخش­هایی از شهرستان­های کنگاور، سنقر، پاوه، جوانرود و همچنین بخش هایی از ثلاث باباجانی از این نوع آب و هوا برخوردارند. تابستان­های ملایم تا گرم و زمستا نهای سرد تا خیلی سرد، از مهمترین ویژگی­های این نوع آب و هوا می­باشد. میانگین دمای تابستان و زمستان این منطقه به ترتیب ۶/۲۶ و ۴/۳ درجه سانتی گراد است. و میانگین بارش۵۳۸ میلی متر که بیشتر آن به صورت برف است.
ب: منطقه گرمسیر: اراضی پست واقع در غرب استان، شامل قصرشیرین، سومار، سرپل زهاب و گیلان غرب از مناطق گرمسیری استان به شمار می­رود. ارتفاع کم و استقرار در مجاورت بیابان­های خشک عراق از عوامل مؤثر در گرم بودن این منطقه است. از ویژگی­های این آب و هوا، تابستان­های بسیار گرم و زمستان­های ملایم می باشد. میانگین دمای تابستان و زمستان این منطقه آب و هوایی به ترتیب ۵/۳۲ و ۱۱ درجه سانتی گراد است. این منطقه به طور میانگین ۳٨۵ میلی متر بارش دارد و برف به ندرت در این منطقه آب و هوایی مشاهده می­ شود.
پ: منطقه معتدل: مناطقی که در حد فاصل دو منطقه گرمسیری غرب و سردسیری شرق و شمال استان قرار دارند، دارای زمستان­های ملایم تا سرد و تابستان­های گرم هستند. میانگین دمای تابستان و زمستان این منطقه به ترتیب ۱/۲۶ و ۱/۴ درجه سانتی ­گراد و میانگین بارش ۴۴١ میلی متر است. بخش اعظم شهرستان­های کرمانشاه، اسلام آباد، روانسر، صحنه، هرسین و بخشی از دالاهو در این منطقه آب و هوایی قرار گرفته­اند [۱۷،۱۹].
خصوصیات پوشش گیاهی
استان کرمانشاه دارای مراتع درجه یک و سرسبزی است و دره‌های مناطق غربی تا جنوب شرق آن یعنی ارتفاعات اورامانات تا زردلان و هلیلان از جنگل پوشیده شده است. این دره‌ها با توجه به داشتن آب و هوای معتدل و مناظر طبیعی زیبا، یکی از بهترین مناطق کشور برای اتراق و تفریح و استقرار ایلات محسوب می‌شوند. پوشش جنگل‌های استان بیشتر شامل گونه بلوط ایرانی Quercus persica و گونه Q. infectoria است که گونه­ های همراه آنPistacia atlantica، Pistacia khinjuk، Acer Acineran، Cerataegus sp، Amygdalus orientalis، Amygdalus escoparia،Amygdalus lycioides ، Pyrus hyrcanica، Prunus Serotina، Ficus carica می­باشد. همچنین گونه­ های مهم مرتعی در استان کرمانشاه شامل گون (Astragalus)، فستوکا (Festuca ovina)، جاشیر (Prangus sp)، علف باغ (Dactylys glomerata)، کما (Ferula sp) و گونه­ های که کاربرد دارویی و صنعتی دارند که شامل گل‌گاوزبان (Echium amoenum fisch et)، ترشک (Rumex alpinus L)، خاکشیر(Descurainia sophia)، درمنه (Artimisia sp)، تلخه بیان (Sophora alopecuriodes)، آویشن(Thymos spp) که در بیشتر سال می‌رویند. جنگل‌های استان کرمانشاه از شمال به جنوب شامل جنگل‌های ( اورامان)، نوسود، پاوه، جوانرود، سرپل‌ذهاب، کرند تا پاطاق است شکل (۳-۵). گسترش و پراکنش این جنگل‌ها بسیار نامنظم بوده که بخاطر توپوگرافی، اقلیم، زمین شناسی و خاک منطقه می­باشدکه از طرف جنوب با جنگل‌های لرستان و بختیاری و از غرب نیز به جنگل‌های شمال عراق متصل می‌شوند[۱،۲۷،۴۷].
تهیه نقشه پوشش گیاهی و انتخاب گونه­ های گیاهی
لازمه پهنه بندی اقلیم رویشی نقشه پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه می­باشد. نقشه پوشش گیاهی استان [۳۷] از مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه تهیه گردید. روش انتخاب گونه­ های گیاهی برای انجام مطالعه در استان کرمانشاه بدین صورت انجام شد که گونه­ های انتخابی بایستی جزء گونه­ های غالب و هم گونه همراه باشد همچنین پراکنش مناسبی در منطقه داشته باشد. بررسی­ نقشه پوشش گیاهی استان کرمانشاه نشان داد که ۴ گونه Festuca ovina، Quercus persica، Bromos tomentellus،Hordeom bulbosa جزء گونه­ های غالب منطقه بوده ­اند همچنین در منطقه دارای گسترش مناسبی هستند.
شکل (۳-۵): نقشه پراکنش جنگل در استان کرمانشاه
جمع آوری آمار و اطلاعات هواشناسی
جمع آوری اطلاعات هواشناسی درکشور توسط وزارت نیرو و وزارت راه و شهرسازی صورت می­گیرد که هرکدام از این وزارت­ خانه ها دارای ایستگاه­های هستند. ایستگاه­های تحت نظر وزارت نیرو شامل دو ایستگاه باران سنجی و تبخیر سنجی می­باشد و ایستگاه­های سازمان هواشناسی کشور شامل ایستگاه­های باران سنجی، کلیماتولوژی و سینوپتیک هستند.
انتخاب ایستگاه­های لازم
برای انجام مطالعات اقلیم شناسی نیاز به داده ­های هواشناسی در ایستگاه­های سینوپتیک و کلیماتولوژی و … می­باشد. آمار ایستگاه­های مورد نیاز در منطقه مورد مطالعه را از اداره کل هواشناسی استان کرمانشاه و اداره آب منطقه­ای استان کرمانشاه تهیه شد. تعداد ایستگاه موجود در استان کرمانشاه ۱۷ تعداد می­باشد که برای چنین مطالعه ای بسیار اندک بوده و نمی ­توانند کل استان را پوشش دهد. همچنین پهنه بندی اقلیم رویشی نیازمند اطلاعات هواشناسی کافی در تمام سطح منطقه می­باشد. به همین دلیل داده ­های هواشناسی ایستگاه­های استان بایستی به سطح کل استان با روش های درونیابی تعمیم داده شوند [۷]. با توجه به اینکه درونیابی تنها در داخل شبکه می ­تواند به خوبی انجام گیرد نیاز به تعدادی ایستگاه در خارج از منطقه مورد مطالعه است تا بتوان به طور صحیح درونیابی صورت گیرد و منطقه را کامل پوشش دهد. از اینرو ایستگاه­های از استانهای کردستان، همدان، لرستان و ایلام که هم مرز و نزدیک به استان کرمانشاه هستند برای بالا بردن دقت درونیابی داده ­ها انتخاب شدند. آمار ایستگاه­های اطراف منطقه مورد مطالعه از اداره کل هواشناسی استانهای همسایه و مجاور استان کرمانشاه تهیه شد. همچنین هم مرز بودن استان کرمانشاه با کشور عراق نیاز به داده ­های هواشناسی منطقه مرزی کردستان عراق برای درونیابی امری الزامی بود که متاسفانه داده ­های این ایستگاه­ها در دسترس نبود و درونیابی بدون داده ­های این مناطق صورت گرفت جدول (۳-۱). موقعیت ایستگاه­های مورد مطالعه در منطقه در شکل (۳-۶) آمده است.
شکل (۳-۶): پراکنش ایستگاه­ها در منطقه مورد مطالعه
جدول (۳-۱): طول، عرض و ارتفاع ایستگاه­های مورد مطالعه

“مرابحه معامله‌ای است که فروشنده قیمت تمام شده کالا (قیمت خرید و هزینه مربوطه) را به اطلاع مشتری می‌رساند و سپس تقاضای مبلغ یا درصدی به عنوان سود می‌کند”^[۳].
“بیعی است که بایع مالی را که خریده است، به دیگری می فروشد؛ و قیمت خرید و هزینه های مربوط به آن مال را(از زمان خرید خود)به مشتری می گوید(اخبار از راس المال)و سودی برای خود در نظر می گیرد”^[۴].

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

“مرابحه از ربح گرفته شده و ربح به معنای بدست آوردن مفاد، و یا زیادت می‌باشد. در اصطلاح فروشنده تمام مصارف به جنس وارد شده و مفاد را به متقاضی ذکر نموده، بعد از توافق جانبین اجرا می‌شود”^[۵].
“مرابحه بیعی است که در آن بایع قیمت خرید مبیع و هزینه‌های مربوط به آن و مقدار سودی که برای خود در نظر می‌گیرد را به اطلاع مشتری می‌رساند”^[۶].
“بیعی است که فروشنده قیمت تمام شده‌ی کالا اعم از قیمت خرید و هزینه‌های حمل و نقل و نگهداری و سایر هزینه‌های مربوطه را به اطلاع مشتری می‌رساند و سپس تقاضای مبلغ یا درصدی اضافی بعنوان سود می‌کند.”^[۷]
آقای دکتر لنگرودی در دایره المعارف حقوق مدنی وتجارت چنین اشعار میدارند:
“هرگاه در موقع بستن عقد بیع، بایع، رأسالمال راذکر کند ونفعی روی آن بکشد این بیع را بیع مرابحه نامیدهاند.”^[۸]
از نقطه نظر ارسطو مرابحه بصورت زیر تعریف می‌شود:
«مرابحه یعنی سرمایه‌گذاری برای تحصیل سود»^[۹]
«و این قسم را مرابحه گویند، و شروط این قسم بر چهارده شرط، ذکر مایه است، با زیادتی بر آن در عقد بیع، و اگر به وعده خریده باشد، می‌باید که به مشتری بگوید که من به وعده خریده‌ام؛ و مکروه هست، در این بیع، نسبت دادن فایده به اصل مایه. مثل آن که گوید که این متاع را من به صد دینار خریده‌ام و آن را به زیادتی هر ده دینار، به یک دینار به تو می‌فروشم^[۱۰].
استاد شهید مرتضی مطهری نیز از مرابحه تعریف مشابهی ارائه نموده‌اند.
«شخصی معامله‌ای می‌کند و بعد با گرفتن یک مقدار سود، معامله را به دیگری واگذار می‌کند»^[۱۱].
مقصود از معامله در اینجا بیع می‌باشد.
از تعاریف فوق چنین برمی‌آید که، عقد مرابحه عقدی است که در آن فروشنده قیمت کالا را به اطلاع خریدار می‌رساند، این قیمت شامل اصل مبلغ خرید باضافه هزینه‌های مترتبه، اعم از هزینه‌های نگهداری، هزینه‌های حمل و نقل، هزینه بیمه و سایر هزینه‌های متصوره و مبلغی را که بصورت معین یا درصدی، اضافه کرده و بصورت نقد یا نسیه به خریدار واگذار می کند.
در واژه شناسی مرابحه می‌توان به مواردی اشاره کرد که در متون حقوقی، اقتصادی و مدیریتی بکار رفته است که از جمله آنها است:
تأمین مالی اضافه بر هزینه
فروش مؤجل
برنامه‌های پشتیبانی تولید
قراردادهای خرید و فروش
گفتار دوم: ماهیت حقوقی مرابحه
جهت بررسی ماهیت حقوقی مرابحه باید به مطالعه ماهیت بیع بپردازیم. چراکه بسیاری علمای فقه و حقوق، از جمله علامه حلی آن را از اقسام بیع شمردهاند.
“قرارداد مرابحه یکی از معاملات مشروع و از اقسام بیع است”.^[۱۲] چنانچه از تعریف مرابحه بدست می‌آید. مرابحه از تقسیمات بیع از نقطه نظر تحصیل سود می‌باشد.^[۱۳] وهمانطوریکه اشاره شد، جهت شناختن ماهیت مرابحه، بایستی به ماهیت بیع رجوع کرد.
بیع قرارداد معاوضی و تملیکی است؛ بدین معنا که با اتمام قرارداد بیع، بایع مالک ثمن و مشتری مالک مبیع می‌شود. یعنی ثمن به ملکیت فروشنده درآمده و مبیع به ملکیت خریدار، در این خصوص امام خمینی (ره) می‌فرمایند:
“بعد از تحقق عقد، بر بایع و مشتری واجب می‌شود که کالا و قیمت را به یکدیگر تسلیم کنند.
در صورتی که شرط تأخیر نکرده باشند، برای هیچ یک از آنها جایز نیست که تسلیم عوض را به تأخیر بیندازد. مگر با رضایت طرف دیگر، و اگر از تسلیم امتناع کنند، بر این کار اجبار می‌شوند”^[۱۴].
اگر چنانچه عقد بیع به نحوی از انحاء باطل باشد. مشتری با گرفتن مبیع مالک آن نمی‌شود، و ضامن مبیع خواهد بود. که حتماً باید آنرا به مالک اصلی عودت دهد و اگر چنانچه تحت هر شرایطی (حتی در اثر قوه قهریه) تلف شود، ضروریست که مثل یا قیمت مبیع را به مالک اصلی بپردازد.
ماهیت بیع مرابحه نیز به همین صورت است، به محض انعقاد قرارداد مرابحه، طرفین ملزم به اجرای تعهدات خود خواهند بود. و قرارداد لازمی بین طرفین ایجاد می‌گردد که هیچ یک از طرفین نمی‌توانند آنرا بر هم بزنند. مگر در شرایط خاص که برای یکی از طرفین حق فسخی ایجاد شود؛ یا معلوم شود که یکی از عوضین اشکال مالکیتی داشته است.یا به علتی از علل، قرارداد باطل باشد. مثلاً اگر معلوم شود که جنس فروخته شده ملک دیگری بوده و فروشنده حق واگذاری آنرا نداشته است. در این صورت، خریدار هم از دینی که در خصوص پرداخت کردن قمت آن داشته است معاف می‌گردد.
در بحثی دیگر، تعادل ارزش مبیع و ثمن است. که حتماً نباید، ارزش و بهاء و مقدار ثمن با مبیع برابری کند. چرا که دنیای داد و ستد و تجارت دنیای منفعت طلبی و سودجویی است. و هر یک از طرفین می‌خواهند در قرارداد، بهترین موقعیت را داشته باشند، و سود بیشتری ببرند. آن چیزی که در عقد مرابحه به تبع از عقد بیع اتفاق می‌افتد. آن است که طرفین عقد روی یک مبلغی که بیشتر از قیمت خریداری شده مبیع است، و به اطلاع مشتری می‌رسد، توافق می‌نمایند. آن چیزی که بر عقد حکومت دارد؛ اراده طرفین متعاقدین عقد می‌باشد. این شرایط فقط در مرابحه اصالتی مصداق دارد. و در نوع دیگر آن، که در مباحث آتی خواهد آمد. و آن مرابحه سفارشی [وکالتی]می‌باشد. وضع متفاوت بوده و در مرحله اول آن، عقد وکالت رخ داده، و بیشتر بر روی ماهیت وکالتی آن بحث می‌گردد. چرا که فروشنده به خریدار وکالت می‌دهد موضوع عقد مرابحه را طبق درخواست خود تهیه نموده و تحویل نماید. که پس از تحویل صاحب پول، آن مال را به مشتری (وکیل) با مشخص نمودن مبلغ یا درصد سود بفروشد. طبیعی است که در صورت تلف شدن مبیع، خریدار هیچگونه مسئولیتی نخواهد داشت. غیر از موارد تعدی و تفریط.
بحث دیگر عین بودن مال مرابحه است، مبیع در مرابحه نمی‌تواند منفعت باشد.
عین عبارت است از، مالی که وجود مادی و محسوس دارد. بطوری که مستقل مورد داد و ستد قرار بگیرد، نه به عنوان ثمره تدریجی از عین دیگر، بطور معمول، وقتی می‌گویند عین مالی مورد انتقال قرار گرفت، مقصود عین و منافع آنست، “ولی گاه نیز ممکن است منفعت مالی در اثر قرارداد به شخص دیگر منتقل شود. در این صورت عین را «مسلوب المنفعه» می‌نامند”^[۱۵].
در بحث فوق سه مورد مطرح گردید. یکی عین موجود. دیگری منفعت موجود و سومی حق می‌باشد. عین موجود، و منفعت به تبع عین موجود را می‌توان مورد مرابحه قرار داد^[۱۶]. ولی منفعت به معنی اعم کلمه،^[۱۷] و حق را نمی‌توان مورد مرابحه قرار داد^[۱۸]. چرا که ظاهر قید «عین» در ماده ۳۳۸ ق.م انتقال حق را نیز از تعریف بیع خارج می‌کند.
بنابراین ظاهر، انتقال حق خیار و حق تحجیر را نباید نوعی بیع دانست. “این گونه قراردادها تابع قواعد عمومی معاملات و اصل آزادی قراردادها (ماده ۱۰ ق.م) است”^[۱۹]. هر چند در عرف بعضی از این حقوق را اصطلاحاً” مورد بیع قرار داده، و در برابر عوض معلوم فروش می‌نامند^[۲۰]. ولی واقعیت امر این است که حقوق را نمی‌توان به بیع واگذار نمود؛ بلکه همانطوری که گفته شد، قراردادی است، طبق ماده ۱۰ق.م. این گونه قراردادها ماهیت صلح خواهند داشت. و آوردن آنها در زمره کالای مرابحه صحیح نخواهد بود.
گفتار سوم:مبانی مرابحه
یکی از مواردی که برای شناخت، باید مد نظر قرار گیرد، مبانی میباشد. هرشناختی که بدون توجه به مبانی باشد بحثی شکلی خواهد بود. وموضوع بحث ما نیز از این قاعد مستثنی نبوده و ضرورت بررسی مبانی آن امری اجتناب ناپذیر خواهد بود. از اینرو مبانی عقد مرابحه را در دو قسمت بررسی میکنیم؛ ابتدا مبانی فقهی؛ و سپس مبانی حقوقی آن مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
الف: مبانی فقهی
یکی از مواردی که در باب مرابحه بایستی مورد توجه قرار گیرد،مبانی فقهی مرابحه است. به عبارت دیگر باید مشخص شود که در حقوق اسلام تاچه اندازه ای مرابحه مورد تایید قرار گرفته است. در فقه امامیه برخی بیان داشته اند:
«منصور بن حازم می گوید، به امام صادق (ع) گفتم: گاهی فردی از فرد دیگر، قصد معامله عینه دارد، به این صورت که سراغ وی می‌آید و می گوید: من به نیاز خودم آگاه‌تر از تو هستم، پولی در اختیار من بگذار تا مایحتاج خود را خریداری کنم، پس درهم‌ها را می‌گیرد و مایحتاج خود را خریداری می‌کند، سپس آن‌ها را پیش صاحب پول می‌آورد؛ پس او کالا را به وی می‌فروشد؟ امام (ع) فرمود: آیا این دو اختیار دارند؛ اگر بخواهد خریداری کند و اگر بخواهد ترک کند و فروشنده هم اگر بخواهد بفروشد و اگر بخواهد ترک کند؟ گفتم بله چنین اختیاری دارند، امام (ع) فرمود: اشکالی ندارد^[۲۱]». و در روایاتی دیگر از امام صادق آورده‌اند که:
«منصور بن حازم می‌گوید، از امام صادق (ع) پرسیدم: در مورد مردی که تقاضای معامله لباس معینی را از من دارد و من آن لباس را ندارم، به او می‌گویم، این درهم‌ها را بگیر و آن لباس را خریداری کن، پس او هم درهم‌ها را گرفته، لباسی را که می‌خواهد خریداری می‌کند. سپس پیش صاحب درهم‌ها می‌آورد، حال آیا مشتری می‌تواند این لباس را از صاحب پول خریداری کند؟ امام فرمودند: مگرنه این است که اگر لباس تلف شود از مال صاحب درهم‌ها تلف شده است؟ گفتم بلی، فرمود: اشکالی ندارد».
“در قرارداد مرابحه، فروشنده باید قیمت واقعی مبیع را بیان کند، و اگر معلوم شود که قیمت مبیع کمتر از مبلغی بوده که فروشنده اظهار داشته، خریدار بین رد و قبول آن، به همان مبلغ مختار است”^[۲۲] روایاتی هم است که مشروعیت مرابحه را به اثبات می رساند، و می تواند از مبانی فقهی تلقی گردد.
“اگر نزد کسی بروی و مواد خوراکی پیمانه شده را بدون پیمانه کردن بصورت مرابحه خریداری کنی، اشکال ندارد. در صورتی که خریدار اول (فروشنده)، آن را به پیمانه گرفته باشد. و هنگام معامله به وی بگویی من فلان مقدار به تو سود می‌دهم و به پیمانه تو راضی هستم، اشکال ندارد”^[۲۳].
برابر فقه امام مالک (ره)، “مرابحه وقتی تکمیل می‌شود که جنس و قیمت توافق شده بین جانبین صورت گیرد (مالک، قابل یادآوریست که مطابق فقه امام مالک (ره) هیچ نوع قرض در مرابحه وجود ندارد. پیروان امام مالک (رحمه الله) مرابحه را با داشتن شروط زیاد خوش ندارند. قابل یادآوریست که امام مالک (ره) و پیروانش مرابحه را حرام قرار نداده‌اند. امام شافعی (ره) در کتاب الأم مفهوم معامله قرض در مرابحه را خوب، واضح نموده است. و آنرا جواز قانونی داده است.”^[۲۴]
«هم بایع و هم مشتری باید رأس المال (قیمت اصل مال یا ارزش سرمایه) و مقدار سود را در وقت عقد بدانند، یعنی رأس‌المال و سود باید برای بایع و مشتری در زمان عقد معلوم باشد. و در صورتی که معلوم نباشد، آن معامله باطل است»^[۲۵].
احکام و روایات فوق مستند محکمی بر مشروعیت عقد مرابحه می‌باشد.
ب: مبانی حقوقی
تا قبل از قانون برنامه پنجم توسعه، از عقد مرابحه در نظام بانکی استفاده نمی‌شد. و قانون خاصی در نظام بانکی، وجود نداشت . تا با تصویب ماده ۹۸ قانون برنامه پنجم توسعه، مصوب ۱۳۸۹ و تصویب آیین نامه آن توسط هیئت وزیران، در جلسه‌ی مورخه ۲/۵/۱۳۹۰ بنا به پیشنهاد شماره ۴۵۱۹۳/۹۰ مورخه ۳۱/۲/۹۰ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛ عملاً عقد مرابحه وارد قانون ایران شد. و بخش‌های ۱۴، ۱۵ و ۱۶ به آئین نامه فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا، مصوب ۱۲/۱۰/۱۳۶۲ الحاق گردید:
بخش‌های ۱۴ و ۱۶ به ترتیب راجع به استصناع و خرید دین بوده، که از ما نحن فی خارج، ولی بخش ۱۵ مربوط به مرابحه می‌باشد. و می‌تواند از مبانی حقوقی مرابحه باشد.
ماده ۸۱قانون فوق مرابحه را قراردادی عنوان میکند که به موجب آن عرضه کننده؛ بهای تمام شده اموال و خدمات را به اطلاع متقاضی رسانده، و سپس با افزودن مبلغ یا درصدی اضافی به عنوان سود، آن را به صورت نقدی، نسیه دفعی یا اقساطی، به اقساط مساوی یا غیرمساوی در سررسید یا سررسیدهای معین به متقاضی واگذار می‌کند.ماده مذکور چهارچوب وقالب بندی قرارداد مرابحه را مشخص مینماید. بلافاصله ماده ۸۲ بانکها را برای استفاده از این قرارداد مختار کرده واشاره می کند که بانک‌ها می‌توانند به منظور رفع نیازهای واحدهای تولیدی، خدماتی و بازرگانی برای تهیه مواد اولیه، لوازم یدکی، ابزار کار، ماشین آلات، تأسیسات، زمین و سایر کالاها و خدمات مورد احتیاج این واحدها و نیازهای خانوارها برای تهیه مسکن، کالاهای بادوام و مصرفی و خدمات، به سفارش و درخواست متقاضی، مبادرت به تهیه و تملک این اموال و خدمات نموده، و سپس آن را در قالب عقد مرابحه، به متقاضی واگذار نماید. و ماده ۸۳ بانک ها را موظف به دقت در موقع عقد قرارداد نموده، واز اطمینان حاصل نمودن بانک ها به برگشت منابع و سودشان در طول مدت قرارداد، سخن میگوید.و دو ماده آخر بانک ها را به عقد قرارداد با توجه به بهای تمام شده و سود بانکی وفراهم آوردن شرایط برای استفاده از ابزارها و کارت‌های الکترونیکی در قالب عقد مرابحه ملزم مینماید.

مقدمه
۱-۱-مسأله تحقیق
در تعریف معرفت شناسی می توانیم بگوییم که بخشی از فلسفه است که در آن به بررسی حقیقت و ماهیت علم، محدودیت ها، شرایط، منابع و اعتبار شناخت پرداخته
می شود. موضوع معرفت همان معروف یا معلوم است و هدف از آن کشف حقیقت و رسیدن به شناخت یقینی یا برخی مقاصد عملی است. منظور از معرفت و شناخت در این جا معنایی عام و گسترده است که شامل همه شناخت های بشری اعم از حضوری و حصولی می شود. بدین سان هر آنچه واژه معرفت و شناخت بر آن اطلاق گردد، در مباحث معرفت شناسی جای می گیرد. قلمرو معرفت شناسی را می توان بنیادی ترین معارف انسانی معرفی کرد.
مبحث معرفت از همان آغاز فلسفه وجود داشته است. نخستین بحث صریح درباره آن ها را باید در آثار افلاطون (۳۴۷-۴۲۷ ق.م) جست؛ اما عمدتا در دوران جدید از قرن هفدهم به بعد بود که در نتیجه آثار دکارت (۱۵۹۶-۱۶۵۰) و لاک (۱۶۳۲-۱۷۰۴) همراه با ظهور علم جدید، معرفت شناسی جایگاهی کانونی در فلسفه پیدا کرد. (دانشور،۱۳۸۰: ۸)
فلاسفه اسلامی گرچه به طور مستقل از این زوایای معرفت سخن نگفته اند، ولی بسیاری از مباحث آن را به صورت پراکنده در فصول مختلف علم، منطق، فلسفه و عرفان مورد تحقیق قرار داده اند؛ اما معرفت شناسی بعنوان یک علم مستقل که دارای تالیفات ویژه و مستقلی باشد، از فراورده های روزگار ماست.
مولوی به عنوان یکی از بزرگترین عارفان اسلام، مباحث گران سنگی در مباحث علم و معرفت و حقیقت آن و بخصوص ابزار و منابع معرفت، در قالب های زیبایی چون شعر، داستان، حکایت و تمثیل دارد که جمع بندی و تجزیه و تحلیل آن از ارزش ویژه ای برخوردار است. بحث از معرفت شناسی مولوی، پژوهشی است در حکمت عرفانی مولوی در باب شناخت و مباحث پیرامون آن.
حوزه علم “معرفت شناسی” می تواند شامل تمام مباحث و مسائلی که از ابتدا در مورد علم یا شناخت مطرح بوده، تا مباحث و مسائل گسترده و بعضاً پراکنده جدید در این باب شود. بنابراین امروزه با توجه به گستره عظیم این علم، پرداختن به زوایای گوناگون آن و احصاء همه سر فصل ها و مسائل و بررسی آن ها در یکجا به خصوص در یک چنین نوشتاری ناممکن به نظر می رسد. پس کلیت عنوان تحقیق حاضر، به معنای گردآوری و بررسی مباحث و فروعات علم معرفت شناسی نیست؛ در عین حال به صورت جزئی نیز به بخشی از آن پرداخته نشده است. بلکه سعی بر این بوده است که مبنا یا مبانی و اصول اهم، کلی و فراگیر معرفت شناسی در بینش مولوی مشخص شود. چرا که برای بحث منطقی درباره مسائل مختلف یک علم، باید قبلا پایه ها و مبانی آن علم روشن شده باشد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

سعی و کوشش تحقیقی این نوشته بیش از همه بر یافتن چگونگی روند پیشرفت مباحث به صورت گام به گام، منطقی و بدون پیش فرضِ اثبات نشده، بوده است. لذا نظم در اولویت بندی فصل ها و تلاش برای منسجم کردن منطقی مباحث به گونه ای که منطبق بر دیدگاه عارفانه مولوی باشد، ستون اصلی نوشتار حاضر است و از آنجا که هدف، جمع آوری ابیات و نوشته های مولوی حول ابواب مختلف معرفت شناسی نبوده است، به ذکر چند مصداق برای هر بخش اکتفا شده است.
درابتدا مروری کلی بر تاریخ مکتوب معرفت شناسی پیش رو قرار دارد، در اینجا قصد تطبیق، مقایسه و درگیر کردن نگرش های مختلف موجود را به صورت مستقیم با دیدگاه های مولوی نداشته ام، اما در عین حال برای نشان دادن جایگاه، ارزش و استحکام بینش جلال الدین، لاجرم نیاز به دانستن مسیر کلی طی شده تا به امروز و طرح مسائل و چالش های اصلی این علم است. بنابراین به خاطر اهمیتی که این بخش در نمایاندن اندیشه مولوی و ظرفیت والای آن دارد، بخش نه چندان کوتاهی به آن اختصاص یافته است. فصل بعد، از اثبات خودِ علم و معرفت و رد شکاکیت آغاز شده است، سپس همراه با مبنای اولیه ای که شکاکیت را رد و ابطال می کند، علم و معرفت آغاز شده و بر اساس همین آغاز و بنیاد، فصل های بعدی در مبحث معرفت شکل می گیرد و ادامه می یابد. اهمیت وجود مبنا و پایه در علم به نحوی است که کل مباحث بعدی – شناخت نفس و شناخت عالَم، انواع و ابزار معرفت و … – در زیر سایه همان مبنا و به عبارت دیگر به صورت مبناگروانه، نظام و سامان می یابد. بخش آخر نیز به موانع معرفت اختصاص یافته است.
۱-۲- اهمیت و ضرورت تحقیق
معرفت شناسی از مباحث بسیار مهم امروز و از مهمترین رشته های فلسفی در قرن بیستم است که رشد آن از دیگر رشته های فلسفی بیشتر بوده است. این علم، تاثیرات عمیق و شگرفی در دیگر رشته ها داشته است و مبنای علوم انسانی و در نتیجه سبب شکل گیری علوم، فرهنگ و ارزش های نوینی شده است و این روند تا امروز ادامه دارد. می توان گفت هیچ سخنی نیست که نهایتا ریشه در معرفت شناسی نداشته باشد. لذا تحقیق در این زمینه حائز اهمیت است.
از سوی دیگر میراث فکری اندیشمندان گذشته در باب مسائل معرفت شناختی میراثی ارزشمند و قابل توجه و ارائه می باشد که لازم است به آن توجه کنیم و لااقل آن را نقطه آغاز کار خود قرار دهیم. یک نمونه از آن، آثار جلال الدین رومی است که مسائل پیرامون معرفت و شناخت به عنوان یکی از مباحث کلیدی بخصوص در مثنوی مطرح است. لذا با شناخت و درگیر کردن اندیشه های مولوی با مسائلی که در حوزه معرفت شناسی مطرح می شود،
می توان امکان و استعدادهای موجود در اندیشه مولوی را در این زمینه به فعلیت رساند.
و اما آنچه در اینجا مورد اهمیت واقع شده، انسجام عناوین بحث و ترتیب منطقی مباحث است. بنابراین در اینجا بجای بیان مسائل و موضوعات مختلف معرفت شناسی و بررسی آن ها از دید مولوی، همّ اصلی کار بر این قرار گرفته است که سیر آغاز تا انجامِ مشخص، هماهنگ، معقول و عارفانه وی در نگاهش به مساله معرفت تبیین شود. درعین حال ذکر عناوین بیشتر و بررسی آن ها و نیز جمع آوری همه ابیات و نوشته های مولوی در این باب در مرحله بعد،
می تواند به تکمیل این تحقیق کمک کند.
۱-۳-اهداف تحقیق
بررسی و تبیین ابعاد معرفت شناسی و مبانی آن
استخراج، طبقه بندی و شرح، تحلیل آراء معرفت شناختی مولوی
۱-۴-مروری بر تحقیقات پیشین
مباحث مربوط به معرفت شناسی مولوی در شروح و تفاسیر مختلفی که از آثار او بخصوص مثنوی معنوی به عمل آمده است، به طور پراکنده مطرح شده است. از جمله شرح هایی که بر مثنوی نگاشته شده است، شرح علامه جعفری، ملا هادی سبزواری و بدیع الزمان فروزانفر را می توان نام برد.
دیگر آثار مربوطه:
فقیه، نظام الدین (۱۳۷۹). علم در دیوان مثنوی مولوی. شیراز: نوید شیراز.
جعفری، محمدتقی (۱۳۷۸). عقل در مثنوی. انتشارات کرامت.
کریمی لاریمی، رضا (۱۳۸۵). بررسی علم در مثنوی معنوی مولانا. دانشگاه پیام نور، واحد ساری.
فرخ پور، قاسم (۱۳۸۵). عقل در مثنوی مولانا. دانشگاه مازندران.
همچنین منابع، آثار و تحقیقاتی که به طور کلی پیرامون معرفت شناسی عرفا و مبانی آن انجام شده است، می تواند پیش زمینه و راه گشایی برای شناخت مبانی معرفتی مولوی باشد.
۱-۵-روش تحقیق
روش تحقیق کتابخانه ای است. سپس از روش توصیفی – تحلیلی برای بررسی آراء مولوی استفاده می شود. با مطالعه آثار مولوی و شروح و تفاسیر مختلف بر آثار مولوی و دیگر منابع مربوطه به هدف تحقیق راه می یابیم.
۱-۶-سؤالات تحقیق
با توجه به بینش مولوی :

1. 1. آیا حصول معرفت امکان پذیر است؟

1. 1. آیا معارف و شناخت ها دارای پایه و بنیاد یقینی و خطا ناپذیر است؟ و اگر هست آن بنیاد چیست؟

1. 1. در فرض پاسخ مثبت به سوال قبل، شناخت های انسان چگونه بر پایه های یقینی بنا می شوند؟

1. 1. انواع شناخت و حدود و اعتبار آن ها تا کجاست؟

1. 1. موانع شناخت صحیح کدامند؟

۱-۷-فرضیات تحقیق
مولوی با رد سوفیسم و شکاکیت، معرفت را قابل حصول می داند؛ در عین حال معتقد است که آدمی نمی تواند حقیقت مطلق را درک کنند.
مولوی همچون فلاسفه اسلامی، در نظریه معرفت شناسی خود مبناگراست.
شناخت، اقسام گوناگون دارد: شناخت حسی، خیالی، عقلی (نظری و عملی)، شهودی و وحیانی که متناسب با ابزارهای مختلفی چون حواس پنج گانه، عقل و قلب حاصل می شود و هر یک با سطحی از واقعیت مواجه و در طول هم اند.
مولوی تمام مراتب شناخت را در حیطه خود معتبر می داند. آنچه را حواس از جهان خارج ادراک می کنند تنها به طور نسبی قابل پذیرفتن می داند و ادعای مطلق گرایانه حس را بی اعتبار می شمارد. عقل (نظری) جایگاه برتری نسبت به حس و خیال دارد و با قوانین و اصول کلی سروکار دارد؛ اما حقایق عالم محدود به دریافت های این نوع از معرفت نیست. شهود نیز یکی از منابع اولیه معرفت به حساب می آید که مرتبه بالاتری دارد. وحی بالاترین مرتبه ادراک است که مفید شناختی قطعی است.
عقل و وحی، هم به عنوان منبع معرفت، هم به عنوان معیار و هم منبع ارزش شناخت لحاظ می شوند؛ که نقش توجیه را در معرفت ایفا می کنند.
موانع معرفت دوگونه است: موانع نظری مانند انکار برخی از منابع شناخت و محدود کردن منابع و ابزار معرفت به نوع خاصی از آن. همچنین امور عملی مانند عدم تزکیه و تقوا، محبت دنیا و گناه که باعث تاریکی دل و روح می شود.
فصل دوم
مروری بر تاریخ معرفت شناسی
مقدمه
معرفت شناسی که نظریه معرفت نیز نامیده می شود، یکی از شاخه های فلسفه است که به زعم بسیاری از فلاسفه مقدم بر هستی شناسی و دیگر شاخه های فلسفه است؛ زیرا فلاسفه در پی آنند که چیزی را بدانند؛ اما خود “دانستن” چیست؟ مرزهای آن کجاست؟ انواع شناخت و ابزار آن چیست؟ … این گونه پرسش ها بر هر دانستن فلسفی مقدم اند.
۲-۱- منکران شناخت(شکاکان) و شناخت شناسان
معرفت شناسی، تاریخی به اندازه تاریخ آفرینش انسان و تفکر او دارد؛ چراکه هر شناختی که انسان به دست آورد، لاجرم در پس آن نظریه ای از معرفت قرار دارد؛ حتی اگر خود فرد بدان نپردازد. اختلاف عقاید و برداشت ها و شناخت ها از جهان نیز گواهی می دهد که صاحبان آن ها هر یک شناخت خود را به گونه ای متفاوت یافته اند؛ لذا نمی توان تاریخ دقیق برای آن ترسیم کرد. بی شک در هر دوره ای متفکرانی بزرگ وجود داشته اند که به دنبال شناخت و حقیقت هستی بوده اند و آراء مختلف وجود داشته که در تضارب با یکدیگر بوده اند.
اساس و بنیاد مسأله معرفت، واقعیت و حقیقت است و معرفت شناسی در واقع همان شناخت واقعیت و حقیقت است و اگر کسی واقعیتی را در عالم نپذیرد، پس شناختی را هم نپذیرفته است و از قلمرو بحث معرفت شناسی خارج می شود؛ اگرچه که خودِ این ادعای نپذیرفتن از طرف منکر معرفت، ناقض ادعایش است که در مباحث بعدی بدان پرداخته خواهد شد.
بنابراین ما نیز در ابتدا همین “واقعیت” را مبنای اولین تقسیم بندی در مکاتب معرفت شناسی قرار می دهیم:

1. 1. شک گرایان: مکتب هایی که امکان دستیابی به معرفت یقینی را انکار می کنند. شک گرایان خود به چند دسته تقسیم می شوند:

۱-۱- گروهی هستند که وجود هر گونه واقعیتی در عالم را مورد تردید قرار داده اند و در نتیجه دستیابی به هر گونه معرفتی را مورد تردید یا انکار دانسته اند. این افراطی ترین ادعایی است که شک گرایان دارند.
۱-۲- گروهی که تنها واقعیت را خود و فهم خود دانسته و ورای خود را مورد تردید یا انکار قرار داده اند.

“ی فخر خاص و مباهاتی خادمان را می گیرد که شور و شعفی در دلشان بوجود می آورد و آنها را به سمت خدمت بیشتر و بهتر هل می دهد.”
۴-۴-۱-۴) حس معنویت: احساس وابستگی و در هم تنیدگی عمیق و شهودی بین انسان و جهانی که در آن زندگی می کند، در ادبیات رفتاری حس معنویت تعریف می شود (کاوانق، ۱۹۹۹). این حس معنوی در بین خادمین وابسته به ارتباط قلبی آنها با درگاه خالق زندگی یعنی خدا و مقربان درگاهش یعنی اهل بیت است. چنین احساسی منجر به آن می شود که خادم به منظور مستحکم تر و عمیق تر کردن این پیوند درونی، از طریق نحوه خدمتگزاری خود سعی در نزدیک شدن بیشتر به این سرچشمه های معنوی می کنند. در این خصوص یکی از خادمان چنین اظهار می کند:
“خادمان احساس می کنند که با خدمت کردنشان به خدا و اهل بیت تقرب پیدا می کنند و می توانند به اونها نزدیکتر بشوند، بنابراین هر چه این حس عمیق تر باشد، در نحوه خدمت کردنشان بهتر اثر می گذارد.”

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۴-۲) عوامل شناختی؛ بطور کلی بیان های ارزشیابی کننده نقشی خادمی خادمان، عوامل شناختی آنها را تشکیل می دهد. به عبارت دیگر عوامل شناختی ناشی از باورها، قضاوت ها و قصدهای رفتار خادمانه خادمان است. در واقع این شناخت، حقیقت درک شده از رفتارخادمانه و جایگاه آن، شناخت منزلت کسی که به او و برای او ارائه خدمت می کند و آگاهی از ارزش های نحوه ارائه خدمت را شامل می شود. عوامل شناختی بدست آمده از رفتار خادمانه خادمان زائرین سرزمین وحی عبارتند از: نگرش معنوی، درک منزلت شغلی، بینش معنوی، روانشناسی زائر و فرهنگ خدمت.
۴-۴-۲-۱) نگرش معنوی: همانطو که مک شان و گلینو(۲۰۰۹) اظهار می کنند نگرش ها شاخه ای از باورها، قضاوت های مشخص شده، و نیت های رفتاری نسبت به یک فرد، شی یا رویداد است. نگرش معنوی اشاره دارد به باورها و قضاوت های خادمان که مبتنی بر معیارها و شاخص های معنوی شکل می گیرد. بر این اساس، خادم به ماهیت خدمتی که ارائه می دهد از دیدگاه یا دریچه معنوی می نگرد و متناسب و منطبق با آن رفتار خود را تنظیم می کند. در این راستا یکی از خادمان چنین می گوید:
“خادم دست صاحب خانه اصلی است که این مسئولیتش را سنگین می کند چرا که عملش به حساب ایشان گذاشته می شود. باید طوری رفتار کند که نشانگر رفتار صاحب خانه باشد زیرا ارزشیابی عملکرد خادم از منظر زائرین تطابق با اعمال و رفتار موالیان می باشد.”
یکی دیگر از خادمین نیز بیان می کند:
“چون طرف کارو فقط برای رفع تکلیف انجام میده! یعنی ی مقدار که خسته می شه فراموش می کنه که الان رسول الله ناظر است. ببینید بهترین خادم کسی است که بتواند مولای خودشو را و صاحب خانه ر ا بالای سرخودش ناظر ببینه وقتی که داره به مهمان های صاحب خانه خدمت می دهد خود صاحب خانه هم ناظر است. اگر این احساس را داشته باشه این خدمت کاملا موفق است.
۴-۴-۲-۲) درک منزلت شغلی: اغلب وقتی صحبت از منزلت شغلی به میان می آید، ذهن مخاطب به سمت جایگاهی که آن شغل در اذهان عمومی و اجتماع دارد، متوجه می شود که در ادبیات از آن به پایگاه اجتماعی تعبیر می شود (علیزاده و رضایی، ۱۳۸۸). اما از دریچه معنوی، منزلت مشاغل بر اساس میزان برگزیدگی ارزشی آن نزد خداوند تعریف می شود، حال ممکن است برای اجتماع از ارزش بالایی برخوردار باشد یا نباشد. جایگاه خدمتگزاری به زائرین در زمره آن دسته از مشاغلی است که هم در بارگاه ایزدی از منزلت بالایی برخوردار است و هم در درون اجتماع مورد توجه آحاد مردم است. بنابراین چنانچه خادم این منزلت والا را درک کند، به منظور حفظ، تثبیت و توسعه چنین جایگاهی نهایت تلاش خادمانه خود را خواهد کرد.. این موضوع را یکی از خادمین چنین توضیح می دهد:
“خدمت به خلق بالاترین عبادت هاست لذا با توجه خادم به چنین جایگاهی نزد خداوند می تواند موفق تر عمل نماید. وقتی خدمت به خلق چنین است، خدمت به زائر که از ویژگی میهمانی خداوند و رسولش برخوردار است، چه منزلتی خواهد داشت؟“
یکی دیگر از خادمین نیز می گوید:
“خادم قدر خدمت را می داند چرا که الان فرصتی نصیبش شده که به زائرین خدمت کند و ممکن است این فرصت از دست برود پس باید از این فرصت نهایت استفاده را بکند و بهترین خدماتش را ارائه بدهد.”
۴-۴-۲-۳) بینش معنوی: بینش عبارت است از طرز تلقی و شناخت انسان از پیرامون خود و کلیه وقایعی که او با آن ها مواجه می شود. به عبارت دیگر، آن چه انسان از رویدادهای زندگی برداشت می کند، بینش او را شکل می دهد. بر این اساس بینش معنوی خادم اشاره دارد به درک و شناختی که نسبت به آستان خداوندی و اهمیت خدمتگزاری به زائر مخدوم خود دارد. لذا خادم سعی می کند پیرامون حوزه خدمتگزاری خود آنچه که موجبات رضایت خدا را فراهم می کند، شناسایی نماید و مبتنی بر این شناخت ایجاد شده، رفتار و عملش را تطابق ببخشد. یکی از خادمین پیرامون این امر چنین می گوید:
“چون همه کسانی که به عنوان خادم از اون بینش بالایی برخوردار نیستند گاهی اوقات در نیمه های کار ضعف نشان می دهند و اون وظیقه ای که باید انجام دهند و اون صبر و متانت و تواضع و اون خدمتگزاری که باید داشته باشند را ندارند بخاطر همین کاستی ایجاد می شود. علت آن عدم شناخت صحیح خدا و اهل بیت است.”
و یا در بخش دیگری از اظهارات یکی دیگر از خادمین آمده است:
“تفاوت کار خادم با یک کارمند فقط همان شناخت و معرفت نسبت به مسائل دینی است که نمایش آن در رفتار و اعمال درست و دقیق، بدون وقفه و خستگی ناپذیر و صبورانه یک خادم تجلی پیدا می کند.”
۴-۴-۲-۴) روانشناسی زائر: منظور از روانشناسی زائر درک و تشخیص دلایل روحی و روانی در رفتار زائرین در موقعیت های پیش رو توسط خادم است تا اینکه بتواند رفتار تعاملی مؤثری با وی برقرار نماید. در این رابطه یکی از خادمین چنین اظهار می کند:
“خادم می بایست حال و روز و شرایط زائر را خوب درک کند و متناسب با آن رفتار کند. مثلا در سفری پیش آمده که زائری که به دلیل شرایط سفرش عصبانی شده بود، آمده و سیلی ای به گوش من زد، من مقابل به مثل نکردم بلکه طوری با او رفتار کردم که شرمنده شد و بعد از چند روز معذرت خواهی کرد. البته من قصد شرمنده کردنش را نداشتم فقط متوجه شدم که او در اون لحظه شرایط روانی مناسبی نداشته است.”
۴-۴-۲-۵) فرهنگ خدمت: در هر پیشه و مسلکی ارزش های ویژه ای نهفته است که بعضا به صورت ماهوی بوده و انتظار پای بندی به آن زیاد است، بگونه ای که در صورت انحراف از آن ارزش ها، ممکن است طرد شدن را به همراه داشته باشد. در کسوت خادمی نیز این ارزش های فرهنگی بر نحوه خدمتگزاری خادمان اثر گزار است. ارزش هایی نظیر خدمت خالصانه، بدون منت گذاری، بدون وقفه ازجمله این ارزش ها است.
“خادم باید به ارزش های اسلامی انسانی حاکم برای خدمتگزاری آگاهی داشته باشد؛ باید بداند چگونه خدمت ارائه دهد، بدون منت بدون هیچگونه امتناع یا هرگونه چشم داشتی. خوشبختانه فرهنگ سازی خدمت در دین ما نهادینه است و خدام که همگی مسلمان هستند با این ارزش ها از کودکی آشنا شده اند.”
۴-۴-۳) زمینه شخصی (سرشتی، محیط ساخته)؛ آن دسته از عواملی نظیر ویژگی ها، تفکرات و رفتارهای قابل مشاهده و بافت زندگی شخصی که پیرامون شخص خادم بصورت پایدار وجود دارد و رفتارخادمانه او را تحت تأثیر خود قرار می دهد، زمینه شخصی خادم را شکل می دهد. از دیدگاه کتل (به نقل از شورلتز، ۱۳۹۱) این زمینه های شخصی باثبات را می توان بر حسب اصل و ریشه به دو نوع تقسیم کرد: ویژگی های سرشتی^[۱۶۷]، و ویژگی های محیط ساخته^[۱۶۸]. صفات سرشتی نظیر نیک سیرتی، توانایی جسمی، تعهد به خدمت، خود ارزیابی و بهداشت روان که از یافته های این تحقیق حاصل شده است، ریشه در شرایط درونی فرد خادم دارد که الزاما ذاتی هم نیستند. ویژگی های محیط ساخته خادمان نظیر تحصیلات، تربیت خانوادگی و الگوبرداری نیز که از یافته های این تحقیق است، از عوامل مؤثر در محیط اجتماعی وفیزیکی فرد خادم مشتق شده اند به عبارتی به وسیله محیط بر شخص خادم نقش بسته است^[۱۶۹].
۴-۴-۳-۱) نیک سیرتی: سیرت نیکو حدی و میزانی است که نشان می دهد، فرد بر اساس ارزش های سطح بالا زندگی می کند. فردی که فاقد سیرت نیکوست، بر سر ارزش های سطح بالا مصالحه می کند. پای بندی افراد به ارزش ها، ملاک واقعی سنجش سیرت شان خواهد بود(نصر اصفهانی، ۱۳۸۹). نیک سیرتی خادمان نیز اشاره به پالایش درونی خادمان از رذایل اخلاقی و توسعه فضایل اخلاقی در وجود شان خواهد بود. که این عوامل رفتار خادمانه آنها را بسیار تحت شعاع خود قرار می دهد. در این زمینه اظهار یکی از خادمان چنین است:
“ خادمان باید همچون خادمان خاص حضرات معصومین عفیف، پارسا، ریاضت کش و از افراد زاهد باشند. رعایت مسائل اخلاقی و بطور کلی پاکدلی و پاکدامنی از خصیصه های خادم است.”
و یا در مصاحبه دیگری آمده است:
“خادم باید تقوای بسیار بالا داشته باشد یعنی ایشان باید معتقد باشد که تمام زائرین خانمی که در این سفرهای زیارتی هستند از نوامیس خودش وهمگی مثل مادر و خواهر خودشون هستند و کوچک ترین احساسی را نسبت به آنها نداشته باشد.
۴-۴-۳-۲) توانایی جسمی: ارائه خدمات گسترده و متنوع خادمین در طول شبانه روز و پر کاری آنها موجبات تحلیل رفتگی جسمی آنها را فراهم می آورد. ورزیدگی قوای جسمی خادمین منجر به آن می شود که این تحلیل رفتگی به تأخیر افتاده و با نیروی بیشتری به زائرین خدمت رسانی نمایند. در این خصوص یکی از خادمین می گوید:
“خادم باید به لحاظ جسمانی و هم روحانی خودش را تقویت کند. و آمادگی انجام انواع کارهای جسمانی را داشته باشد. قوای جسمانی سالم در ارائه خدمت بسیار مهم است.”
۴-۴-۳-۳) تعهد به خدمت: تعهد به خدمت نگرشی است که خادمان از طریق آن خود را با کسوت خادمیت شان هویت یابی می کنند. یعنی به لحاظ عاطفی و هنجاری خود را ملزم می کنند که بهترین خدماتشان را به زائرین عرضه نمایند در نتیجه زائرین می توانند در معرض خدمات بهتر و رفتارهای خادمانه ارزشمندتری قرار بگیرند. بر این اساس یکی از خادمین چنین اظهار می کند:
“این تعهد در افراد هرچه شناخته شده تر و جاافتاده تر باشد و نسبت به آن وجدان کاری داشته باشد اونجا بهتر می تواند ارائه خدمت داشته باشد.”
و یا خادم دیگری نیز ابراز می دارد:
“تعهد خادمین به خدمت می باید طوری باشد که هروظیفه ای که که بهشان محول شد، بپذیرند و برای انجام آن حتی بیش از انتظار هم عمل کنند.”
۴-۴-۳-۴) خود ارزیابی: عبارت است از این که خادمین در دوره زمانی معینی به ارزیابی و بازبینی رفتارهایی که انجام داده اند، برسد که چه رفتارهایی داشته است. اگر رفتار درستی داشته سعی در حفظ و تکرار آن نماید و اگر رفتار نامناسبی از او دیده شده، سعی در اصلاح و جایگزین کردن آن نماید. بنابراین خود ارزیابی در رفتارهای خادمان تأثیرگذار است. پیرامون این مقوله یکی از خادمین این چنین اشاره می کند:
“در رفتار خادمانه هیچ اشتباهی حتی سهوی اش جایز نیست لذا خادمان اگر دچار اشتباهی بشوند، باید مورد بازبینی قرار بدهند و یک مقداری بتواند خودش را متوجه نماید.”
در جایی دیگر از مصاحبه ها آمده است:
“اصلا خادم باید مرتبا رفتار خودش را مورد بازبینی قرار بده که نکنه یک وقتی دچار اشتباه بشه. فقط کافیه کوچیک ترین اشتباه روی بده، دیگه همین برای ی عمر خدمتگزاری بسه همشو خراب می کنه. چون اینجا با جاهای دیگه خیلی فرق می کنه.”
۴-۴-۳-۵) بهداشت روان: مفهوم بهداشت روان شامل آسایش ذهنی، احساس خودتوان‌مندی، خودمختاری، کفایت و شناخت توانایی خود در انطباق حالات هیجانی و رفتاری خادمان است. به گونه‌ای دیگر می‌توان گفت: بهداشت روان حالتی از آرامش ذهنی خادم است که در آن خادم توانایی‌هایش را باز می‌شناسد و قادر است با استرس‌های معمول زندگی کاری خود مدارا کند و از نظر شغلی مفید و سازنده بوده نهایتا برای اجتماع خود نقش مؤثری ایفا کند و با دیگر خادمان مشارکت و همکاری داشته باشد. در این خصوص یکی از خادمین چنین می گوید:
“خادم اگر بهداشت روان نداشته باشد نمی تواند خادم خوبی باشد. آرامش روان در خدمت کردن اثر گذار است. اگر یک خادمی خودش استرس داشته باشد با یک حادثه کوچک، یک آتش سوزی کوچک، زایری از پله بیفته، چنین اتفاقاتی بیفته خود این خادم دست و پاشو گم می کند و خودش عامل استرس بیشتری می شود.”
۴-۴-۳-۶) تحصیلات: یکی از عواملی که اثر آن بر رفتارخادمانه خادمان را تقریبا همه مصاحبه شوندگان به آن اشاره کردند، تحصیلات است. تحصیلات بر انطباق فرهنگی با زائرین، قدرت یادگیری خادمین، برقراری ارتباط مؤثر و درک مفاهیم و ملزومات خدمتی اثرگذار است. در این خصوص برخی اظهارات بدین صورت است:
“تحصیلات و سواد عنصر مهمی در ارائه خدمات به زائر است که آمادگی برای یادگیری هر کاری را فراهم می کن.”
“خادم تحصیل کرده در برقراری ارتباط با زائرین که در میان آنها از افراد با سواد و فرهیخته می باشند، موفق تر بوده و کمتر دچار اشتباهات لفظی شده لذا در رضایت مندی زائرین مؤثرتر است.”
“علت این نیست که اگر سواد نداشت دین ندارد. چون افرادی که می آیند از جاهای مختلف کشور و باطبقات اجتماعی مختلفی هستند که خادم باید بتواند با تحصیلاتی که دارد مطابق قرهنگ طرف مقابل عمل نماید.”
۴-۴-۳-۷) تربیت خانوادگی: پرورش و رشد خادمان در خانواده هایی با اصالت دینی و تأکید خانواده ها بر اهمیت خدمتگزاری در آستان خداوندی، زیربنای مستحکمی بر شکل گیری رفتار خادمانه آنها خواهد بود. در این زمینه نقل قول یکی از خادمین به صورت زیر است:
“ خدمت مؤثر خادم بر می گردد به تربیت خانوادگی، یعنی یک خانواده باید اول مذهبی باشد و در این شرایط مناسب بار اومده باشه و درغیر اینصورت نمی تواند خدمتگزار خوبی باشد.”
یکی دیگر از خادمین نیز می گوید:
” اصلاً روش خدمتگزاری و فایده آن از طریق خانواده به فرد آموزش و انتقال می یابد تا یک خادم خوب تربیت شود.”
۴-۴-۳-۸) الگوبرداری: همانطور که نظریه یادگیری مشاهده ای بندورا (۱۹۶۳، به نقل از شورلتز، ۱۳۹۱) تأکید می کند که رفتار می تواند تحت تأثیر مشاهده یا نمونه آموخته شود، خادمان می توانند در موقعیت های تجربه نشده خدمتی خود از رفتار خدام برجسته پیشین الگو بگیرند و رفتار خود را متناسب با این الگو شکل بدهند و یا رفتار خود را بر اساس آن مورد ارزیابی قرار دهند. در این خصوص یکی از خادمین چنین مطرح می کند:
“ما می توانیم خدمت خود را از نحوه خدمتگزاری خادمان اهل بیت مثل سلمان، مثل قنبر یا فضه الگو بگیریم. مثلا هنگام تصمیم گیری هایمان بگوییم اگر سلمان^[۱۷۰] الان بجای ما بود چه می کرد؟“
و یا در جای دیگری از مصاحبه ها آمده است:
“بهترین الگوی خادمان با شیوه امام سجاد (ع) بوده که در مسیر حج سقایت می کردند و در تمام مکانها به طور ناشناس این رفتاررا داشتند و اگر کسی ایشان را شناسایی می کرد بلافاصله از محل دور می شدند تا منّتی بر کسی نباشد.“
۴-۴-۴) زمینه مرتبط با نقش؛ دسته ای از عوامل اثرگذار بر رفتارخادمانه خادمان که مربوط به شرایط و جنبه های با اهمیت نقش خادمی آنها و از الزامات آن نقش محسوب می شود که این نقش را از سایر نقش های آنها متمایز می کند. از تحلیل سخن های مشارکت کنندگان، عوامل زمینه ای مرتبط با نقش مؤثر بر بروز رفتارخادمانه به زائرین عبارتند از: آموزش، تجربه و تمرین، پاداش درونی، قانون مداری، ادراک از نقش، ایده پروری، آگاهی فرهنگی، رهبری اثربخش، مشارکت در تصمیم و تشویق همکاران.
۴-۴-۴-۱) آموزش: آموزش خادمان به معنی ارائه اطلاعات لازم در خصوص نحوه خدمتگزاری و تعامل با زائرین است بگونه ای که آنها پیرامون وظایف عملکردی خود و تطبیق رفتار خود با انتظارات موجود توجیه شوند. برای مثال یکی از خادمین پیرامون بحث آموزش به عنوان عامل مژثر بر رفتار خادمانه خادمان چنین می گوید:
“ ما معصوم نیستیم فقط همین و نمیشه هم خرده گرفت اما می شود با گذاشتن کلاس و آموزش درست بشود. مثل دانشکده های تربیت معلم، برای تربیت خادم هم باید باشد.”
یکی دیگراز خادمین نیز در این خصوص بیان می دارد:
” اینکه کسی به قیامت معتقد باشد و به این مسائل دینی پای بند باشد این شروع بسیار خوبی برای خدمت است. بعد حالا اظهار می کند من دوست دارم خادم بشم ولی هیچی بلد نیستم. این امکانش هست که با آموزش درستش کرد.”
۴-۴-۴-۲) تجربه و تمرین: سابقه خدمتگزاری خادمان در مکان های مذهبی دیگر نظیر حسینیه ها، هیئت های مذهبی، زیارتگاه ها و غیره می تواند تمرین و تجربه خوبی باشد برای آنها در ارتباط با خدمتگزاری و تعامل با زائرین. چنین سوابقی در واقع یادگیری با تقویت مستقیم آنها را شکل می دهد که بر رفتارخادمانه آنها اثرگذار است. در این رابطه یکی از خادمین چنین می گوید.
“سوابق خدمتی و حضور خادمین در گروه های اعزامی مختلف، دستاوردهای خوبی را برای آنها فراهم می کند که بتوانند خدمت بهتری ارائه دهند لذا استقبال سازمان هم از حضور افراد باسابقه ومجرب بیشتر است.”

تاثیر فرهنگ سازمانی بر اعضای سازمان به حدی است که می توان با بررسی زوایای آن، نسبت به چگونگی رفتار، احساسات،دیدگاه ها و نگرش اعضا ی سازمان پی برد و واکنش احتمالی آنان را در قبال تحولات مورد نظر ارزیابی، پیش بینی و هدایت کرد.بااهرم فرهنگ سازمانی، به سادگی می توان انجام تغییرات را تسهیل کرد و جهت گیریهای جدید را در سازمان پایدارکرد(الوانی، ۷۱:۱۳۷۸ )
اخلاق حرفه‌ای یکی از مسائل اساسی همه جوامع بشری است. در حال حاضر، متأسفانه در جامعه ما در محیط کار کمتر به اخلاق حرفه‌ای توجه می‌شود. در حالی که در غرب سکولار، در دانش‌های مربوط به مدیریت و سازمان، شاخه‌ای با عنوان اخلاق حرفه‌ای وجود دارد، ولی در جامعه دینی ما در مدیریت، به اخلاق توجه کافی نشده است. اخلاق حرفه‌ای به مسائل و پرسش‌های اخلاقی و اصول و ارزش‌های اخلاقی یک نظام حرفه‌ای می‌پردازد و ناظر بر اخلاق در محیط حرفه‌ای است( قراملکی، ۱۰۱:۱۳۸۲)
با توجه به احادیث و آیات قرآن سخن رسول خدا که فرمودند: کسانی که سنت مرا زنده می کنند و به بندگان خدا می آموزند جانشینان من هستند اخلاق و رفتار حسنه باید در رأس قابلیت‌های معلم قرار گیرد.زیرا آنچه در فرایند تعلیم و تربیت به متعلم انتقال می یابد تنها معلومات و مهارت های معلم نیست بلکه تمام صفات، خلقیات، حالات نفسانی و رفتار ظاهری او نیز به شاگردان منتقل می شود. (شرفی،۵۵:۱۳۸۶)
باب اهمیت پرداختن به اخلاق حرفه ای، اندیشمندان متعددی اظهارنظر کرده اند و پیشینه موضوع، حتی به حکومت هخامنشیان و یونان باستان هم می رسد
قراملکی (۱۳۸۷) در مجموعه مقالاتی که گردآوری کرده است پیشینه اخلاق حرفه ای را به تمدن ایران باستان و حتی بیش از ۳۰۰۰ سال قبل می رساند. این روند با ظهور ادیان آسمانی خصوصاً اسلام با جهش بزرگی همراه می شود. امروزه در هر یک از حرفه های تخصصی و مهارتی یکی از مطرح ترین مباحث، اخلاق مناسب آن حرفه است.در سال ۱۹۹۴ یک تحقیق پیمایشی پیرامون تأثیرگذاری تدوین و ترویج اخلاق حرفه ای در میان کارکنان و مدیران تعدادی از صنایع گوناگون، صورت گرفت. یافته های این پژوهش نشان داده که بین رفتارهای اخلاقمند کارکنان سازمان هایی که برای کدهای اخلاقی بهایی قائل شده اند و سازمان هایی که به آنها بی توجهی کرده بودند، تفاوت آشکار و معناداری وجود داشته است (میلن^[۲۲]، ۲۰۰۰).

لشکر بلوکی (۱۳۸۷) در یک پژوهش استقرایی، پیرامون اخلاق حرفه ای پژوهشگران، جدولی از تعهدات اخلاقی را تدوین کرده است. در این جدول، ده گروه ذینفعان با پنج مرحله مطرح در فرایند یک پژوهش، تضارب سطر و ستونی کرده، ۵۰ مقوله اخلاقی را به وجود آورده است. چارچوب ارائه شده توسط وی که با بهره گرفتن از اسناد ۳۰ سازمان پژوهشی تدوین شده، برای سایر حرفه ها نیز قابل بهره برداری است.(به نقل از عزیزی،۱۳۸۹)جامعه ما نیازمند آن است تا ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای مانند دلبستگی به کار، روحیه مشارکت و اعتماد، ایجاد تعامل با یکدیگر و… تعریف، و برای تحقق آن فرهنگ‌سازی شود.
امروزه بسیاری از کشورها در جهان صنعتی به این بلوغ رسیده‌اند که بی‌اعتنایی به مسائل اخلاقی و فرار از مسئولیت‌ها و تعهدات اجتماعی، به از بین رفتن بنگاه می‌ انجامد. به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های موفق برای تدوین استراتژی اخلاقی احساس نیاز کرده، و به این باور رسیده‌اند که باید در سازمان یک فرهنگ مبتنی بر اخلاق رسوخ کند. از این‌رو، کوشیده‌اند به تحقیقات درباره اخلاق حرفه‌ای جایگاه ویژه‌ای بدهند. بنابراین باتوجه با اهمیت فرهنگ سازمانی ونقش آن در اخلاق حرفه ای معلمان ضرورت انجام این پزوهش تحت عنوان تحلیل فرهنگ سازمانی ورابطه آن با اخلاق حرفه ای یک امر ضروری به نظر می رسد.
۴-۱)هدف تحقیق
هدف اصلی تحقیق تحلیل فرهنگ سازمانی و رابطه آن بااخلاق حرفه ای معلمان از دیدگاه مدیران مقطع متوسطه .شهر زاهدان می باشدکه برای دستیابی به این هدف، اهدافویژه ای به شرح زیر مطرح گردید.
اهداف ویژه این تحقیق شامل:
شناخت وضعیت فرهنگ سازمانی دربین مدارس مقطع متوسطه شهرزاهدان.
بررسی وضعیت اخلاق حرفه ای دربین مدارس مقطع متوسطه شهرزاهدان.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با رعایت حرمت همکاران.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با شایستگی تخصصی معلمان.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با شایستگی پداگوژی.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با رشد وتوسعه دانش آموزان.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با حفظ اسرار دانش آموزان.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با انجام ارزشیابی صحیح.
شناخت رابطه فرهنگ سازمانی با احترام گذاشتن به موسسه وسازمان محل کار.
مقایسه نظرات مدیران دبیرستان های شهر زاهدان درخصوص اصول اخلاق حرفه ای وفرهنگ سازمانی با توجه به متغیر های دموگرافیک(جنسیت ،مدرک تحصیلی،سابقه مدیریت).
پیش بینی فرهنگ سازمانی با استفاده ازابعاد اخلاق حرفه ای.
۵-۱)سوالات تحقیق
۱.آیا میانگین نمرات پاسخگویان در خصوص فرهنگ سازمانی بالاتر از حد متوسط است ؟
۲.آیامیانگین نمرات پاسخگویان درخصوص اخلاق حرفه ای بالاترازحد متوسط است ؟
۳.آیابین فرهنگ سازمانی و رعایت حرمت همکاران رابطه وجود دارد؟
۴.آیابین فرهنگ سازمانی وشایستگی تخصصی معلمان رابطه وجود دارد؟
۵.آیابین فرهنگ سازمانی و شایستگی پداگوژی رابطه وجود دارد؟
۶.آیابین فرهنگ سازم
انی و رشد وتوسعه دانش آموزان رابطه وجود دارد؟
۷.آیابین فرهنگ سازمانی و حفظ اسرار دانش آموزان رابطه وجود دارد؟
۸.آیابین فرهنگ سازمانی و انجام ارزشیابی صحیح رابطه وجود دارد؟
۹.آیابین فرهنگ سازمانی و احترام گذاشتن به موسسه وسازمان محل کار رابطه وجود دارد؟
۱۰.آیابین نظرات مدیران دبیرستان های شهر زاهدان درخصوص اصول اخلاق حرفه ای وفرهنگ سازمانی با توجه به متغیر های دموگرافیک(جنسیت،سن،مدرک تحصیلی،سابقه خدمت) تفاوت وجود دارد؟

1. 1. آیا ابعاد اخلاق حرفه ای می تواند فرهنگ سازمانی را پیش بینی کند؟

۶-۱)تعریف مفاهیم
۱-اخلاق حرفه ای:
تعریف نظری:
اخلاق حرفه ای به بررسی چالش های اخلاقی ای که توسط شاغلین حرفه ها،نظیر پزشکان، پرستاران ،وکلا،کارگران و…تجربه می شوند،می پردازدوبه دنبال مطالعه وفهم مبانی ارزش هاوالزامات حرفه ای است.)حسینییان،۱۹:۱۳۸۵)
تعاریف عملیاتی
اخلاق حرفه ای:میانگین نمراتی که پاسخگویان از پرسشنامه اخلاق حرفه ای بدست می آورندکه نشان می دهد معلمان ازنظر مدیران در چه سطح اخلاقی درحرفه خودمی باشند.
۲-رازداری:
تعریف نظری:
دربرگیرنده موضوعات مربوط به محرمانه تلقی کردن نمرات دانشجویا سوابق حضور و غیاب و مکالمات خصوصیشان با استادان، استفاده از مسائل دانشجویان به عنوان سوژه درسی است (مورای، ۱۹۹۶).
تعاریف عملیاتی
رازداری: به میانگین نمراتی گفته می شود که پاسخگویان ازشماره ۱۳ تا۱۶ پرسشنامه اخلاق حرفه ای کسب می کنندکه نشان دهنده میزان حفظ اسراردانش آموزان ازسوی معلمان می باشد.
۳- احترام به همکاران:
تعریف نظری: دربرگیرنده مسائل مربوط به احترام به خود و همکاران و دوری از تخریب یکدیگر با هدف پرورش استعدادهای دانشجویان است. زیرا همکاری با همکاران و مشورت با آنها یکی از بهترین روش ها برای بهبود تدریس است (هاولی و هاولی^[۲۳]، ۲۰۰۵).