۲-۱-۴- نیازهای پنبه
پنبه گیاهی گرما دوست بوده و به آفتاب فراوان احتیاج دارد. کمبود نور باعث ریزش قوزه و افزایش رشد سبزینه‌ای آن می‌شود. این گیاه برای تکمیل رشد به ۱۶۰ تا ۲۰۰ روز احتیاج دارد. حداقل درجه حرارت برای جوانه‌زنی بذر پنبه حدود ۱۵ درجه سانتی‌گراد است. پنبه در دمای زیر ۱۵ درجه سانتی‌گراد غیر فعال و با نزدیک شدن به این درجه حرارت فعالیت کندی دارد. بنابراین وقوع سرما و یخبندان‌های غیر منتظره بهاره و یا زودرس پائیزه، گیاه را با خطر مواجه می‌سازد (هاشمی طرقی و همکاران، ۱۳۸۹).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

زمین­های مورد کشت پنبه باید حاصلخیز با اسیدیته بین ۵/۵ تا ۸ دارد. بهترین خاک برای این زراعت، خاک­های خنثی، رسی آهکی، لیمونی، رسی لیمونی و شنی هوموسی است. این گیاه نسبت به شوری خاک تا حدی مقاوم است (هاشمی طرقی و همکاران، ۱۳۸۹).
۲-۱-۵- ارقام مورد کشت پنبه
در استان­های مازندران و گلستان عمدتاً از رقم ساحل، استان فارس رقم بختگان و در سایر استان­های پنبه خیز کشور بیشتر از رقم ورامین جهت کاشت استفاده می‌گردد. البته ارقام دیگری مانند اولتان و مهر نیز در بعضی از مناطق در سطوح کمتری برای کشت مورد استفاده قرار می­گیرند. بیشتر ارقامی که امروزه در جهان کاشته می شود به گونه G. hirsutum تعلق دارند (نعمتی و عالیشاه، ۱۳۸۹).
۲-۱-۶- موارد مصرف پنبه و فرآورده‌های آن
پنبه مهم ترین گیاه لیفی است. از پنبه در تهیه نخ، پارچه‌های ظریف، پنبه‌های بهداشتی و هیدروفیل، روغن خوراکی، روغن صابون، چوب‌پنبه، باند و گاز استریل در مصارف پزشکی، پوشک بچه، نوار بهداشتی، در تهیه فیلم عکاسی، فیلم اشعه ایکس، پوست مصنوعی، ابریشم مصنوعی، گلیسیرین، کنجاله دام، ماده شمع، روغن رنگ، رنگ آلکالوئید، ویتامین E، الکل، در تهیه مواد منفجره، تهیه لوازم آرایشی، در تهیه مبل و نئوپان استفاده می‌شود (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
برای تهیه نخ، الیاف آن را به شکل گسترده و رشته‌رشته درآورده تا دراز، پیچیده و در هم شوند. سپس از نخ برای تولید پارچه استفاده می‌شود (عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
پنبه نه تنها از نظر صنعت نساجی، بلکه از نظر غذایی بسیار حائز اهمیت بوده و در بازارهای جهانی جزء پنج دانه روغنی یعنی سویا، آفتابگردان، بادم زمینی و شلغم روغنی محسوب می­ شود. علت این امر آن است که دانه پنبه یا همان پنبه دانه منبع غنی از روغن و پروتئین بوده و با سابقه­ای بیش از یک قرن، روغن آن مصرف خوراکی دارد. کنجاله پنبه دانه ۳۳ الی ۴۳ درصد پروتئین دارد و بعنوان مکمل پروتئین در جیره دام مصرف می شود.
کاغذ از مخلوط الیاف چوب، آب و چسب تهیه می­گردد. اگر الیاف پنبه با الیاف چوب، مخلوط شوند، کاغذ ظریف، ولی محکمی به دست می آید (برزعلی و همکاران، ۱۳۸۳؛ عالیشاه و محمدی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۷- تولید پنبه در جهان
پنبه با سطح زیر کشت ۳۰۰۰۰۰۰ هکتار با متوسط عملکرد دانه ۱۷۵۰ کیلوگرم در هکتار یکی از گیاهان مهم صنعتی دنیاست (فیضی، ۱۳۸۷).
بر اساس آمار تجارت جهانی (WTO) در سال ۱۳-۲۰۱۲ چین با ۴/۶ میلیون تن بیش­ترین تولید جهان را داشت و پس از آن هند پاکستان، آمریکا، برزیل قرار گرفتند (شکل ۲).
شکل ۲- میزان تولید پنبه در کشورهای عمده تولید کننده طی سال­های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ ( اقتباس از آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).
۲-۱-۸- تولید پنبه در ایران
سطح کشت پنبه کشور در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹، حدود ۱۱۷ هزار هکتار برآورد گردیده که ۳/۹۸ درصد آن کشت آبی بوده است (جدول ۱). سهم اراضی کشت دیم پنبه ۷/۱ درصد است که فقط در استان­های خراسان شمالی، گلستان و مازندران می­گیرد (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).
استان­های خراسان رضوی و گلستان هر یک به ترتیب با سهم ۷/۳۸ و ۲/۱۵ درصد، کشت پنبه در مقام­های اول و دوم کشور قرار گرفته­اند (شکل ۳). این دو استان در مجموع بیش از نیمی (۸/۵۳ درصد) از کشت پنبه کشور را به­خود اختصاص دادند. استان­های فارس با ۶/۱۱ درصد، خراسان جنوبی با ۳/۹ درصد و خراسان شمالی با ۱/۶ درصد به ترتیب رتبه‌های سوم تا پنجم را دارا هستند. کمترین میزان کشت پنبه کشور متعلق به استان قزوین با ۰۸/۰ درصد می­باشد (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).
۲-۱-۹- میزان تولید
میزان تولید پنبه در کشور حدود ۲۷۱ هزارتن برآورد شده که ۵/۹۹ درصد آن از اراضی آبی بدست آمده است.
استان­های خراسان رضوی و فارس از نظر تولید به ترتیب با ۵/۳۷ و ۹/۱۶ درصد تولید، در جایگاه اول و دوم قرار گرفته­اند (شکل ۴). بیش از نیمی (۴/۵۴ درصد) از پنبه کشور در این دو استان تولید شده است. سه استان خراسان جنوبی با ۹/۹ درصد، گلستان با ۸/۸ درصد و خراسان شمالی با ۹/۵ درصد در تولید پنبه کشور، حائز رتبه ­های سوم تا پنجم هستند. کمترین میزان تولید متعلق به استان قزوین با ۰۷/۰ درصد می­باشد (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).
۲-۱-۱۰- عملکرد در هکتار
عملکرد محصول پنبه کشور در اراضی آبی ۲/۲۳۳۹ کیلوگرم در هکتار و در اراضی دیم ۷/۷۰۶ کیلوگرم در هکتار می­باشد.
استان البرز با عملکرد ۸/۴۹۲۸ کیلوگرم در هکتار، بیشترین و استان گلستان با ۴/۱۴۱۰ کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد پنبه آبی را در کشور دارا هستند.
استان خراسان شمالی با عملکرد ۳/۱۷۱۴ کیلوگرم در هکتار بیشترین و استان گلستان با عملکرد ۲/۶۶۸ کیلوگرم در هکتار، کمترین عملکرد پنبه دیم را در کشور دارا هستند (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).
در جدول ۱ سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد در واحد سطح پنبه در استان­های کشور نشان داده شده است.
جدول ۱- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد در هکتار محصول پنبه به تفکیک استان در سال زراعی ۹۰-۱۳۸۹ (آمارنامه کشاورزی، ۱۳۹۱).

نام استان

سطح

میزان تولید

عملکرد

آبی

دیم

جمع

آبی

دیم

جمع

آبی

دیم

آذربایجان شرقی

۱۷۱۴

۰

۱۷۱۴

۴۸۶۴

۰

۴۸۶۴

« إِنَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فی‏ کِتابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ وَ قاتِلُوا الْمُشْرِکینَ کَافَّهً کَما یُقاتِلُونَکُمْ کَافَّهً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقین^[۲۷۸]»
را دوازده ماه سال و چهار ماه حرام آن : رجب، ذی الحجه، ذی القعده و محرم دانسته اند ودر تائید آراء خود روایاتی با این مضمون، ذیل آیه آورده اند.^[۲۷۹]
علامه طباطبایی(ره) بعد از آوردن روایتی با مضمون فوق می فرماید:
«در بسیارى از روایات، تأویلى براى ماههاى دوازده‏گانه وارد شده، و آن اینکه منظور از ماه ها دوازده امامند و منظور از چهار ماه حرام، على امیر المؤمنین و على بن الحسین و على بن موسى و على بن محمد (ع) اند و مقصود از «سال» رسول خدا(ص) است، لیکن انطباق اینگونه روایات با آیه شریفه، مخصوصاً از نظر سیاقى که در آیه است، خالى از خفا نیست.»^[۲۸۰]
ابوالفتح رازی نیز به این روایت اشاره کرده و ظاهراً آن را تأیید نموده است. ^[۲۸۱]
فصل ششم: جمع بندی
با بررسی های فوق دانستیم که پدیده جعل، در همه گونه‌های روایات تفسیری وجود دارد. چنانکه علامه میفرماید: «کسی که با دقت، در روایات معنعن تفسیر دقت کند، تردید نخواهد کرد که دس و وضع بین آنها فراوان است. اقوال متدافع و متناقض تنها به یک صحابی یا تابعی نسبت داده شده، قصص و حکایاتی که قطعیالکذب است در میان آنها بسیار دیده میشود و اسباب نزول و ناسخ و منسوخی که با سیاق آیه وفق نمیدهد، یکی دو تا نیست که قابل اغماض باشد.^[۲۸۲]»
با تأمل در آراء و بررسیهای علامه(ره) درمییابیم که ایشان روایات اسباب نزول را بیش از دیگر گونه های روایات تفسیری در معرض جعل میدانند، به نحوی که این دسته از روایات را در بحثی مستقل، مورد نقادی قرار داده و آنها را غیر قابل اعتماد دانستهاند زیرا علاوه بر غیر مسند و ضعیف بودن، بسیاری از روایات سبب نزول اجتهاد راوی بوده و در مواردی نقل به معنای بیرویه و غیر ضروری، اصل معنا را از بین برده است. وجود روایات سبب نزول متناقض و غیر قابل جمع، ذیل یک آیه و از یک راوی، مؤید این معناست. دلیل سوم بیاعتمادی ایشان، شیوع جعل و دس در بین این روایات میباشد.^[۲۸۳]
ایشان درباره روایات مربوط به جنگ احد میگویند: «اختلاف این روایات در جهات مختلف، چنان زیاد است که موجب سوءظن میشود. این اختلافات عجیب بیشتر در روایاتی است که درباره اسباب نزول آیات آمده و جای شکی برای اهل تأمل باقی نمیگذارد در اینکه مذاهب و عقاید مختلف در آن دستاندازی و خلاصه استفاده سیاسی کرده باشند.^[۲۸۴] علامه ذیل آیه ۵۴ مائده میگویند: روایات اسباب نزول بسیار مختلف است که چیزی جز نظریه مفسرین سلف نبوده. این اختلاف شدید، خودش باعث ابهام بیشتر آیه و مایه اضطراب ذهن آدمی در فهم آیه میشود.^[۲۸۵]»

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در باب روایات اسباب نزول، به علامه(ره) نقدهایی وارد شده است.^[۲۸۶] برای مثال:
الف) ایشان برای فضای نزول، نقش تعیینکنندهای قائل نیست و مفسر را در فهم معانی قرآن، از روایات سبب نزول بینیاز میداند حال آن که در مواردی، بدون آگاهی از فضای نزول و توجه به آن معنای قرآن و یا دست کم معنای کامل آن قابل فهم نیست مثلاً در آیه « إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاه وَ هُمْ راکِعُونَ»^[۲۸۷].
پاسخ این اشکال آن است که؛ هر چند ایشان با توجه به دیدگاهشان نسبت به روایات سبب نزول و مبانی تفسیری خود، کمتر از این روایات استفاده کردند، اما این دلیل بر مطلب فوق نیست. به عنوان مثال علامه(ره)ذیل آیه ۵۵ مائده، روایات سبب نزول را بر سیاق-که مهمترین معیار نقد روایات است^[۲۸۸]– ترجیح داده و گفتهاند: «اگر رویگردانی از تفسیر آیه به وسیله اسباب نزول مأثور از قبیل این روایات با وجود فراوانی آنها صحیح باشد، روی آوردن به هیچ سبب نزول مأثوری در هیچ یک از آیات قرآن صحیح نخواهد بود. بطلان این امر آشکار است.^[۲۸۹]»
ب- دو نکته یاد شده یعنی اجتهادی بودن اکثر روایات سبب نزول و نقل به معنای بیرویه که موجب بیاعتمادی علامه شده است مستلزم آن نیست که همه روایات سبب نزول حتی آنها که سند صحیح دارند نیز اعتبار نداشته باشند و فقط آنچه با مضمون آیه و قرائن اطراف آن مطابق است معتبر بدانیم بلکه نکته اول اقتضا میکند که در هر روایت سبب نزول دقت شود که آیا اجتهادی است یا نه. نکته دوم اگر موجب بیاعتباری روایات سبب نزول باشد در غیر این روایات نیز به روایاتی که با مضمون آیات مطابق نباشد، نباید اعتماد کرد حتی اگر متواتر یا قطعیالصدور یا دارای سند باشد. حال آنکه همه علمای اصولی و فقها خبر واحد را حجت دانستهاند و این امر مانع اعتماد آنها نشده گویا نظر اصولی علامه همین است . پس روایات سبب نزولی که با سند صحیح از طریق روات ثقه نقل شود – هر چند مطالب آن در مضمون آیات نباشد – قابل اعتمادند البته روایات نباید معارضه و ناسازگاری صد در صد به صورت تباین کلی یا تباین من وجه با آیات داشته باشند.
درپاسخ اشکال های فوق می گوییم: اولا:چنانکه گذشت علامه قبل از بیان این دو نکته، بیشتر روایات اسباب نزول را غیر مسند و ضعیف دانستهاند؛ طبعاً بی‌اعتمادی ایشان مربوط به همین روایات ضعیف میباشد. ثانیا: با تأمل در المیزان درمییابیم علامه بسیاری از روایات اسباب نزول را بررسی کرده واز باب تطبیق راوی دانستهاند.^[۲۹۰]
ثالثا: از نظر علامه منع کتابت حدیث و در نتیجه شیوع نقل به معنا اگر بیرویه و بدون ضرورت باشد به نحوی که باعث وقوع اختلاف شدید در روایات و گاهی از بین رفتن اصل معنا شود موجب بیاعتمادی به روایات اسباب نزول است پس نکته اصلی «اختلاف شدید به نحو از بین رفتن اصل معناست» که گویا از نظر ایشان در روایات اسباب نزول شایعتر است.
رابعا: عدم حجیت خبر واحد در غیر روایات فقهی- اعم از روایات اعتقادی، تفسیری، تاریخی، داستانی، فضایل- یکی از مبانی روایی علامه در تفسیر است.^[۲۹۱] حجیت این روایات به میزان موافقت آن‌ها با مضامین آیات الهی است.^[۲۹۲]
هر چند تفسیر المیزان، یک تفسیر روایی نیست؛ ولی دارای روایات تفسیری بسیاری است. حتی در برخی موارد، در آن روایاتی دیده می‌شود که در تفاسیر روایی جامع وجود ندارد. بنابراین بحث روایی آن دراستقصای روایات مربوط به آیات نقش بی بدیلی دارد.
علامه(ره) در نقل روایات به منابع هر دو مذهب شیعه و اهل سنت ارجاع داده اند: در مورد اول بیشتر از تفاسیر مجمع البیان و عیاشی و در مورد دوم از تفسیر الدر المنثور بهره گرفته‌اند
علامه(ره) جز در مسائل فقهی هیچ روایت واحدی- اعم از روایات اعتقادی، تفسیری، تاریخی، داستانی، فضایل- را حجت نمی دانند.مگر اینکه همراه با قرائن مفید علم یا لااقل مفید اطمینان شخصی باشد.
نقادی عالمانه روایات تفسیری در المیزان بر اساس قرآن، سنت قطعی، عقل سلیم، تاریخ و علم قطعی، این تفسیر را از سایر تفاسیر متمایز کرده است.بی شک قرآن شریف مهمترین معیار نقد در آن می باشد. به عقیده علامه در معیار قرآن؛ سیاق آیات، در معیار سنت؛ عصمت و شأن نبی، در معیار تاریخ؛ تاریخ نزول آیات نقش مهم‌تری دارند.
علامه علاوه بر دقت با دوری از تعصبات مذهبی و اتخاذ موضع بی‌طرفانه در مواجهه با روایات بر سلامت نقد خویش افزوده‌اند.
به نظر علامه تمام گونه‌های روایات تفسیری در معرض جعل قرار دارند اما این پدیده در روایات سبب نزول شیوع بیش‌تری دارد به طوری که به این روایات کمتر اعتماد دارند.
هر چند علامه بر اساس شیوه تفسیری و مبانی روایی شان در تفسیر همچنین دیدگاهی که به روایات سبب نزول دارند،کمتر از این روایات استفاده کرده‌اند اما اگر روایت سبب نزول مورد اعتمادشان باشد- به ویژه در مواردی که روایت تأثیر مستقیم در فهم آیات داشته باشند- حتی آن را بر سیاق آیات ترجیح می‌دهند.
فصل چهارم
اسرائیلیات در روایات تفسیری
بخش اول: مفهوم شناسی و پیشینه
بدون تردید پدیده اسرائیلیات از مهمترین آفات زیانبار روایات تفسیری به شمار میرود. اصطلاح اسرائیلیات گاهی در معنایی ویژه، فقط بر آن دسته از روایاتی اطلاق میشود که صبغه یهودی دارند ^[۲۹۳]و گاهی در معنایی گستردهتر، هر آنچه را که صبغه یهودی و مسیحی دارند و در منابع اسلامی وارد شده است^[۲۹۴] و گاهی نیز هر گونه حکایت و روایتی را شامل میشود که از منابع غیر اسلامی (اعم از شفاهی و غیر شفاهی) وارد قلمرو فرهنگ اسلامی گردیده است^[۲۹۵]. نقش ویژه یهود در پیدایش (جعل) و گسترش این گونه روایات سبب شد که جنبه یهودی (اسرائیلی) غالب و همه آنها «اسرائیلیات» نامیده شود.
برخی آغاز ورود اسرائیلیات به حوزه تفسیر قرآن را عهد صحابه دانسته و یکی از منابع تفسیر صحابه را اقوال دانشمندان اهل کتاب شمردهاند. ذهبی میگوید:
صحابه وقتی با داستانی مواجه میشدند، دوست داشتند تا پیرامون زوایای پنهان آن پرس و جو کنند ولی جز یهودیان تازهمسلمان، کسی پاسخگوی آنها نبود. از این رو بسیاری از اخبار و اطلاعات را از آنها دریافت میکردند.
وی در ادامه میکوشد تا ساحت صحابه را از اثرپذیری از اهل کتاب مبرا نماید…^[۲۹۶] اما به رغم اینکه برخی از صحابه نظیر ابن عباس، ابن مسعود و … از مراجعه به اهل کتاب منع میکردند و همه سخنان آنها را صواب تلقی نمیکردند، عدهای از صحابه که از نظر معرفت کممایه بودند نظیر ابوهریره، انس بن مالک، عبدالله بن عمر و … به علمای یهود مراجعه و اقوال آنها را به صورت روایت برای نسلهای بعدی نقل میکردند.^[۲۹۷]
بخش دوم: زمینه ها و ریشه های پیدایی و گسترش اسرائیلیات
علل و عوامل گوناگونی در پیدایی و یا گسترش اسرائیلیات نقش داشتهاند که همه آنها از نظر اهمیت در یک سطح نیستند. از جمله مهمترین آنها را میتوان در این موارد خلاصه کرد:
– ضعف فرهنگ جامعه عرب و موقعیت دینی و اجتماعی ویژه اهل کتاب^[۲۹۸].
– گزیدهگویی قرآن در بازگویی داستانها^[۲۹۹].
– همزیستی و همجواری مسلمانان با اهل کتاب^[۳۰۰].
– کینه دیرینه و دشمنی شدید یهود با مسلمانان^[۳۰۱].
فراخوان قرآن و پیامبر(ص) به مراجعه و پرس و جو از اهل کتاب^[۳۰۲].
– ممنوعیت نگارش و نقل احادیث^[۳۰۳].
– حذف اسانید و سهلانگاری در نقل و نقد روایات^[۳۰۴].
– قصهسرایان و همراهی دستگاه خلافت با آنان^[۳۰۵].
– اسطوره گرایی و حس کنجکاوی مسلمانان^[۳۰۶].
– وجوه اشتراک و متون دینی یهود با قرآن کریم^[۳۰۷].
علامه^(ره)، نفوذ اسرائیلیات در میان روایات را، حقیقتی انکارناپذیر میداند. ایشان در بررسی علل اختلاف روایات داستانی، مواردی مطرح میکنند که آن ها به عنوان زمینه پیدایش و گسترش اسرائیلیات ذکر شد که ما ذیلاً به چند نمونه تطبیقی بسنده می کنیم:
۱- «از روایات داستانی برمیآید که قریش این قصه را از هل کتاب شنیدهاند و با آن رسول خدا(ص) را امتحان کردند.»^[۳۰۸] (ضعف فرهنگی جامعه عرب و موقعیت دینی و اجتماعی ویژه اهل کتاب)
۲- «دأب و روش کلام خدای تعالی در آنجا که قصهها را بیان میکند بر این است که به مختارات و نکات برجسته و مهمی که در ایفای غرض مؤثر است، اکتفا میکند و به جزئیات داستان نمیپردازد … چون قرآن کریم، کتاب تاریخی و داستانسرایی نیست، بلکه کتاب هدایت است.»^[۳۰۹] (گزیدهگویی قرآن)
۳- «مفسرین گذشته وقتی شروع در بحث از آیات قصص میکردهاند، در صدد برمیآمدند که وجه اتصال آیات داستانی را بیان نموده و برای اینکه داستانی تمام عیار و مطابق سلیقه خود از آب درآورند، از دور و بر آیات، نکات متروکی را استفاده نمایند …^[۳۱۰]» (اسطورهگرایی و حس کنجکاوی مسلمانان)
۴- «این قصه[ها] از اموری بوده که اهل کتاب، نسبت به آن تعصب و عنایت داشتهاند … پرواضح است چنین داستانی که از قدیمالایام زبانزد بشر و مورد علاقه نصاری بوده و هر قوم و مردمی آن را طوری که نمایاننده افکار و عقاید خود باشد بیان میکنند …^[۳۱۱]» (وجوه اشتراک و متون دینی یهود با قرآن کریم)

۱-۴- اهداف پژوهش ۴
فصل ۲
مروری بر منابع ۶
۲-۱- مروری بر پژوهش­های انجام شده ۷
۲-۱-۱- پژوهش­های علمی انجام شده در خارج از کشور ۷
۲-۱-۲- پژوهش­های علمی انجام شده در داخل کشور ۸
فصل ۳
مواد و روش­ها ۱۱
۳-۱- منطقه مورد مطالعه ۱۲
۳-۱-۱- خصوصیات جغرافیایی ۱۲
۳-۱-۲- هواشناسی و اقلیم منطقه ۱۲
۳-۱-۳- وضعیت کشاورزی در محدوده پروژه البرز ۱۳
۳-۱-۴- وضعیت توپوگرافی در محدوده مورد مطالعه ۱۳
۳-۲- مشخصه­های مورد بررسی در محدوده پروژه البرز ۱۷
۳-۲-۱- هدایت هیدرولیکی ۱۷
۳-۲-۱-۱- اندازه ­گیری هدایت هیدرولیک خاک ۱۸
۳-۲-۱-۱-۱- اندازه ­گیری هدایت هیدرولیک خاک به روش چاهک ۱۸
۳-۲-۱-۱-۲- اندازه ­گیری هدایت هیدرولیک خاک به روش چاهک معکوس ۲۱
۳-۲-۱-۲- پهنه­ بندی هدایت هیدرولیکی ۲۵
۳-۲-۱-۲-۱- روش و معیارهای ارزیابی روش میان­یابی ۲۶
۳-۲-۲- هدایت الکتریکی ۲۹
۳-۲-۳- فاصله سطح ایستابی از سطح زمین (عمق سطح ایستابی) ۳۲
۳-۲-۴- فاصله تا لایه نفوذ ناپذیر ۳۴
۳-۳- تعیین اولویت­ها ۳۵
فصل ۴
نتایج و بحث ۳۷
۴-۱- هدایت هیدرولیکی خاک ۳۸
۴-۲- هدایت الکتریکی ۴۱
۴-۳- فاصله تا سطح ایستابی (عمق سطح ایستابی) ۴۵
۴-۴- اولویت­ بندی اجرای پروژه­ های زهکشی زیرزمینی ۴۸
فصل ۵
نتیجه ­گیری و پیشنهادها ۵۱
۵-۱- نتیجه ­گیری ۵۲
۵-۲- پیشنهادها ۵۳
منابع مورد استفاده ۵۴
فهرست شکل­ها
عنوان صفحه
شکل ۳-۱- محدوده جغرافیایی پروژه آبیاری و زهکشی البرز ۱۴
شکل ۳-۲- محدوده جغرافیایی منطقه مورد مطالعه در پروژه البرز ۱۵
شکل ۳-۳- نقشه تغییرات ارتفاعی (توپوگرافی) در محدوده منطقه مورد مطالعه در پروژه البرز ۱۶
شکل ۳-۴- ابعاد و پارامترهای اندازه ­گیری در روش چاهک ۲۰
شکل ۳-۵- ابعاد و پارامترهای اندازه ­گیری در روش چاهک معکوس ۲۳
شکل ۳-۶- موقعیت مکانی نقاط مربوط به اندازه ­گیری هدایت هیدرولیکی به روش های ارنست و پورشه ۲۴
شکل ۳-۸- نیم تغییرنمای استفاده شده برای میان­یابی هدایت هیدرولیکی خاک نرمال شده ۲۸

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ۳-۹- نیم تغییرنمای استفاده شده برای میان­یابی هدایت الکتریکی عصاره اشباع نرمال شده ۳۱
شکل ۳-۱۰- نیم تغییرنمای استفاده شده برای میان­یابی فاصله سطح ایستابی تا سطح زمین نرمال شده ۳۳
شکل ۴-۱- خطوط هم­هدایت هیدرولیکی در محدوده آبگیر اراضی در پروژه البرز ۳۹
شکل ۴-۲- محدوده­های با هدایت هیدرولیکی یکسان در محدوده آبگیر اراضی در پروژه البرز ۴۰

مدل­های موجودی چند تأمین­کننده و چند محصولی از دیدگاه سطح بالای^[۴۳] زنجیره تأمین
مدل­های چند لایه­ای^[۴۴] موجودی شامل تولیدکنندگان، تأمین­کنندگان و خرده­فروش­ها در ساختار درونی زنجیره تأمین
مدل­های موجودی چندمحصولی با تقاضای احتمالی از دیدگاه سطح بالای زنجیره تأمین
در مدل­سازی موجودی مورد توجه قرار گرفت.
دلایل زیادی برای انتخاب هر یک از حالات یک یا چند تأمین­کننده برای هر قلم کالا وجود دارد. استراتژی­ های تولید به موقع^[۴۵] و مدیریت کیفیت جامع^[۴۶] معمولاً کاهش تعداد تأمین­کنندگان هر قلم کالا را برای برقراری روابط طولانی مدت پیشنهاد می­ کنند. حجم بالای سفارش می ­تواند منجر به شرایط قراردادی جذاب­تر شامل تخفیف، شرایط پرداخت و تحویل گردد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ساده­سازی قوانین تجارت و اختلاف قیمت در کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه، محدوده وسیعی را برای انتخاب تأمین­کنندگان و استراتژی­ های تأمین در مقایسه با تأمین­کنندگان داخلی پیشنهاد می­دهد. البته این اختلاف قیمت می ­تواند به دلیل موعدهای تحویل طولانی در حمل و نقل، قابلیت اطمینان تأمین­کنندگان و … خنثی گردد. در اتکاء به یک تأمین­کننده، می ­تواند مشکلات واسطه­ای مانند رفتارهای فرصت­طلبانه، عدم تناسب قیمت با هزینه تولید و … بروز یابد که با ایجاد رقابت بین تأمین­کنندگان قابل حل است.
به طور کلی انتخاب بهینه تعداد تأمین­کنندگان باید بین جنبه­ های مختلف خرید مستقیم و استفاده از خدمات تأمین­کنندگان تعادل ایجاد کند. در همین راستا مطالعاتی برای تعیین استراتژی­ های مناسب صورت گرفته است. برای مثال پرابهو و همکاران^[۴۷] چارچوبی برای آنالیز شایستگی هر یک از استراتژی های تک و چند تأمین­کننده و تجمیع عمودی ارائه کرده ­اند [۱۰].
در تحقیق بر روی چند تأمین­کننده، اسکیولی و همکاران^[۴۸] مدلی را طراحی کرده ­اند که در آن دو تأمین کننده معرفی شده و فرض بر آن است که زمان­های تحویل و تقاضا از توزیع نرمال پیروی می کنند. نتایج نشان می­دهد که سطوح سفارش برای جلوگیری از احتمال کمبود در حالت دو تأمین کننده کمتر است [۱۱].
سداراگ و همکاران^[۴۹] حالت چند تأمین­کننده (N تأمین­کننده) برای یک محصول را در مدل موجودی خود در نظر گرفته­اند. در این مدل، زمان­های تحویل تصادفی و پس­افت مجاز است. توزیع زمان­های تحویل و قیمت کالا برای تأمین­کنندگان مختلف متفاوت است، لذا مقدار سفارش از هر یک می ­تواند متفاوت باشد. هدف تعیین سطوح و مقدار سفارش برای هر تأمین­کننده به نحوی است که هزینه کل برای هر واحد محصول شامل هزینه ثابت سفارش­دهی، نگهداری و کمبود موجودی کمینه شود [۱۲].
یک زنجیره تأمین دو سطحی متشکل از یک توزیع­کننده و چند خرده­فروش برای یک محصول با دو استراتژی متمرکز و غیرمتمرکز توسط دوان و وارن^[۵۰] مطالعه شده است. سیستم کنترل موجودی دوره­ای s,S)) برای توزیع­کننده و خرده­فروش­ها، ظرفیت محدود تأمین­کننده، تقاضای قطعی و متنوع مشتریان و تقاضای از دست رفته از مفروضات مدل فوق هستند [۱۳].
گنگ و همکاران^[۵۱] مدل دوسطحی را شامل یک توزیع­کننده و چند خرده­فروش با سیستم سفارشات به صورت دوره­ای بررسی کرده ­اند. برای به دست آوردن عملکرد سیستم در سناریوهای غیرمتمرکز روش برنامه­ ریزی پویای تقریبی (ADP) بسط داده شده است [۱۴].
جمال و کارااسمن^[۵۲] از استراتژی­ های مبتنی بر تعادل نش برای تبیین علل ناکارآمدی حالت غیرمتمرکز در یک مدل دو سطحی شامل یک تأمین­کننده و یک خرده­فروش استفاده کرده ­اند. آنها مفروضات خطی را جهت از بین­بردن ناکارآمدی استراتژی غیرمتمرکز بکار برده­ و بازی­های استکلبرگ را بررسی کرده ­اند. در مدل مورد مطالعه محدودیت ظرفیت تأمین­کننده محدود بوده، تقاضا متغیر تصادفی ایستا با حالت پس­افت است [۱۵].

پیشینه مطالعاتی مسئله SWMR

یکی از مدل­های موجودی در زنجیره تأمین که در سال­های اخیر مورد توجه قرار گرفته است، مدل تک­انبار و چند خرده­فروش (SWMR) است. در مسئله عمومی SWMR، خرده­فروش­ها با تقاضای معلوم از محصول در افق برنامه­ ریزی محدود مواجه هستند. کالاها از تأمین­کنندگان به انبار منتقل شده و از انبار به خرده­فروش­ها توزیع می­شوند. هدف مسئله SWMR، یافتن سیاست بهینه برای کمینه­کردن زمان حمل و نقل و هزینه­ های موجودی در سیستم می­باشد. اما مسئله SWMR، وقتی که شخص ثالث، کالاها را از تأمین­کنندگان به انبار و به خرده­فروش­ها حمل می­ کند، پیچیده­تر می­ شود. هزینه حمل و نقل با تخفیف کلی، مشوق­های قیمت مبتنی بر حجم و صورت­های دیگر صرفه­جویی انبوه نیز تأثیر مهمی بر استراتژی­ های موجودی دارند [۱]. بنابراین تنوع ناشی از ماهیت مسئله و لزوم انطباق آن با مسائل دنیای واقعی را می­توان از مهمترین دلایل توجه به این مدل دانست.
در سال ۱۹۸۴، فدرگروئن و زیپکین^[۵۳]، یک مسئله تک-انبار و چند خرده­فروش را در یک دوره با تقاضاهای غیرقطعی مطالعه کردند. هدف آن­ها پیداکردن مسیر وسایل نقلیه و مقادیر موجودی خرده فروش­ها برای کمینه­سازی هزینه انتظاری در یک دوره شامل هزینه­ های حمل و نقل، نگهداری و کمبود بود [۱۶].
رام گانشان^[۵۴]، یک سیاست موجودی نزدیک به بهینه (s,Q) را برای مسئله SWMR در نظر می­گیرد. در این مطالعه، مدل ترکیبی از سه جزء است: تحلیل موجودی خرده­فروش­ها، فرایند تقاضا در انبار و تحلیل موجودی در انبار. مسئله به فرم تک­هدفه و در برگیرنده هزینه­ های سه جزء در نظرگرفته برای کمینه­کردن هزینه­ های لجستیک مشروط به سطح خدمت فرموله شده است. در این مدلn تأمین کننده برای یک محصول در نظر گرفته شده است و کمبود به صورت تقاضای پس­افت مجاز است [۱۷].
آلن و همکاران^[۵۵]، یک مدل مارکوفی برای سیستم موجودی دو سطحی ارائه کرده ­اند. در این کار، تعدادی انبار محلی در نظر گرفته شده است که قادر به دوباره­کاری بر روی محصولات برگشتی هستند. هدف کاهش هزینه­ های کل انتظاری با انتخاب حداکثر سطح موجودی در انبارهای محلی است [۱۸].
در تحقیقات مدیریت موجودی در زنجیره تأمین، هزینه­ های حمل و نقل معمولاً به صورت خطی در نظر گرفته شده ­اند. در صورتی­که این هزینه­ها معمولاً شکل پیچیده­تری دارند. برای مثال ساختار تخفیف کلی به صورت خطی تکه­ای، پیچیدگی قابل توجهی را به تابع هزینه اضافه می­ کند، لذا اغلب به دلیل افزایش زمان محاسبات و یا سایر ملاحظات نادیده گرفته می­ شود [۱۹]. فرم­های مختلف توابع هزینه و حمل و نقل می ­تواند منجر به ایجاد دسته متنوعی از مسائل موجودی در زنجیره تأمین تک­انبار و چند خرده فروش شود. برای مثال چان و همکاران^[۵۶] مدلی را مطالعه کرده ­اند که در کمینه­کردن هزینه­ کل از مزایای تخفیف کلی در ساختار هزینه­ های حمل و نقل بهره­مند می­گردد. در این مدل، هزینه حمل از تأمین­کننده تا انبار ( ) و از انبار تا خرده­فروش ( ) به فرم تکه­ای و تابع اصلاح­شده برای اعمال تخفیف کلی است [۲۰].
هیل و گالبرث^[۵۷] نیز مدل برنامه­ ریزی عدد صحیح آمیخته­ای را برای مسئله ارائه کرده ­اند. در این پژوهش، حمل محصولات از کارخانه تا انبار با محدودیت تمام ظرفیت کامیون(TL)^[58] مواجه است که هزینه آن به ازاء هر کامیون ثابت در نظر گرفته شده است و حمل از انبار تا خرده فروش با محدودیت کمتر از ظرفیت کامیون(LTL)^[59] مواجه است. مسائل LTL معمولاً از ساختار هزینه­ای تخفیف کلی تبعیت می کنند. در این مدل نیز ساختار هزینه حمل از انبار تا خرده­فروش به فرم تکه­ای و تابع اصلاح­شده برای اعمال تخفیف کلی است [۱۹].
در مدل آنیلی و تیزور^[۶۰]، کالاها از انبار یا کارخانه توسط وسایل نقلیه یا واگن­هایی با ظرفیت محدود به خرده­فروش­ها حمل می­شوند. فرض بر آن است که همه محصولات وزن یکسان دارند و هر وسیله ترکیبی از کالاهای مختلف را می ­تواند حمل کند به شرطی که وزن کل محموله از ظرفیت وسیله © تجاوز نکند. خرده­فروش­ها با تقاضای قطعی در افق معین برنامه­ ریزی مواجهند. کمبود کالا نیز مجاز نیست [۲۱].
صادقی و همکاران، یک مسئله چند خرده­فروش و فروشنده را که در آن فضا و تعداد سفارشات انبار مرکزی محدود است با هدف یافتن مقادیر سفارش برای کمینه کردن هزینه­ها مطالعه کرده ­اند. مسئله به فرم عددصحیح غیرخطی فرموله شده و دو الگوریتم فراابتکاری بهبودیافته برای آن معرفی گردیده است [۲۲].
یو و همکاران^[۶۱]، روش بهبودیافته برنامه­ ریزی پویای رگرسیونی(DRP) را برای برنامه­ ریزی شبکه توزیع چندلایه­ای ارائه کردند، بطوریکه در شرایط پس­افت مجاز مفاهیم سفارش به موقع در نظر گرفته شده و احتمال کمبود کمینه شود [۲۳].
در مطالعه اکشی اوغلو و همکاران^[۶۲]، روش تجزیه لاگرانژی برای ایجاد جواب مسئله برنامه­ ریزی تولید و حمل و نقل در یک زنجیره تأمین دو سطحی استفاده شده است. مدل به فرم شبکه مدلسازی شده است که در آن، یک گره منبع (S) تأمین­کننده کل تقاضا فرض می­گردد. به تعداد دوره­ های برنامه ریزی (T) لایه در نظر گرفته شده است که در هر لایه F تسهیل و R خرده­فروش وجود دارد. کمانی که هر تسهیل را به هر خرده­فروش وصل می­ کند نشان­دهنده شبکه حمل و نقل و کمانی که هر تسهیل را در یک دوره به همان تسهیل در دوره بعد وصل می­ کند کمان موجودی است. تقاضای خرده­فروش­ها قطعی و معین و ظرفیت تولید محدود است. سپس، مدل فوق به صورت برنامه­ ریزی خطی عدد صحیح آمیخته (MILP) فرموله شده است [۲۴].
بررسی سوابق مطالعات پیرامون کنترل موجودی در مسائل SWMR نشان می­دهد، اکثریت مسائل به فرم تک هدفه فرموله شده ­اند. تیسو^[۶۳] برای برنامه­ ریزی سیاست­های کنترل موجودی در دو حالت فروش از دست رفته و پس­افت، مدل سه هدفه­ای را برای هر یک از حالات در یک سیستم مرور دوره­ای معرفی می­نماید که مستقل از هزینه ثابت هر واحد کمبود در سال است [۲]. شایان ذکر است، در مدل­های کنترل موجودی، به دلیل دشواری محاسبه هزینه هر واحد کمبود، عموماً مقدار پیش­فرض و ثابتی برای آن در مدل در نظر گرفته می­ شود.
در این مدل:
: اندازه سفارش
: میانگین تقاضای سالیانه
: هزینه ثابت سفارش/ راه ­اندازی
: قیمت هر واحد کالا
: نرخ حمل هر واحد موجودی
: موعد تحویل
: تقاضای موعد تحویل است که از توزیع نرمال با میانگین و انحراف معیار پیروی می­ کند.
: ذخیره احتیاطی
: فاکتور اطمینان
: نقطه سفارش مجدد که معادل مجموع میانگن تقاضای موعد تحویل و ذخیره احتیاطی است.
: تابع چگالی احتمال توزیع نرمال استاندارد
با فرض اینکه بردار تصمیم و بردار هدف باشد:
حالت پس­افت:

(‏۲‌.‌۱)

رابطه (‏۲‌.‌۱)، تابع هدف مسئله برای کمینه­کردن هزینه کل سالیانه است.

«زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْبَنِینَ وَ الْقَنَاطِیرِ الْمُقَنطَرَهِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ وَ الْأَنْعَمِ وَ الْحَرْثِ ذَالِکَ مَتَعُ الْحَیَوهِ الدُّنْیَا وَ اللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمََاب^[۸۰] ؛در چشم مردم آرایش یافته است، عشق به امیال نفسانی و دوست داشتن زنان و فرزندان و همیانهای زر و سیم و اسبان داغ برنهاده و چارپایان و زراعت. همه اینها متاع زندگی این جهانی هستند، در حالی که بازگشتنگاه خوب نزد خدا است. »
هر چیزی که از انسان عیب پوشی کند وموجب آراستگی او باشد، «زینت» است؛ مانند کمالات اخلاقی و یا انواع لباس ها و آرایش هایی که موجب جلب نظر دیگران شود و نفرت را بزداید. بنابراین، لباس های کهنه، موهای ژولیده، بدن کثیف، آلودگی و بی نظمی در منزل یا محیط کار نمونه هایی از عوامل نفرت زا هستند که خداوند متعال آن ها را برای یک انسان، به ویژه برای افراد با ایمان، نمی پسندد. از این رو، زیبایی و آراستگی را محبوب فطری انسان قرار داده و او را اجتماعی آفریده و نحوه آراستن خویش را به او الهام کرده است تا هم مورد رغبت دیگران باشد و هم با برقراری روابط اجتماعی، نیازهای روحی و مادی جامعه تأمین گردند^[۸۱].

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در مورد نزول آیات فوق روایات متعددی نقل شده است، از جمله اینکه:روزی پیامبر(ص) درباره رستاخیز و وضع مردم در آن دادگاه بزرگ الهی بیاناتی فرمود، این بیانات مردم را تکان داد و جمعی گریستند به دنبال آن جمعی از یاران پیامبر(ص) تصمیم گرفتند، پاره‏ای از لذائذ و راحتیها را بر خود تحریم کرده و به جای آن به عبادت پردازند، امیر مؤمنان علی(ع) سوگند یاد کرد که شبها کمتر بخوابد و مشغول عبادت باشد، بلال سوگند یاد کرد که همه روز روزه باشد، عثمان بن مظعون قسم یاد کرد که آمیزش جنسی را با همسر خویش ترک گوید و به عبادت پردازد.
روزی همسر عثمان بن مظعون نزد عایشه آمد، او زن جوان و صاحب جمالی بود، عایشه از وضع او متعجب شد و گفت: چرا به خودت نمی‏رسی، و زینت نمی‏کنی؟! در پاسخ گفت: برای چه کسی زینت کنم؟ همسرم مدتی است که مرا ترک گفته و رهبانیت پیش گرفته است، این سخن به گوش پیامبر(ص) رسید، فرمان داد همه مسلمانان به مسجد آیند، هنگامی که مردم در مسجد اجتماع کردند، بالای منبر قرار گرفت، پس از حمد و ثنای پروردگار گفت: چرا بعضی از شما چیزهای پاکیزه را بر خود حرام کرده‏اید؟ من سنت خود را برای شما بازگو می‏کنم هر کس از آن روی گرداند از من نیست، من قسمتی از شب را می‏خوابم و با همسرانم آمیزش دارم و همه روزها را روزه نمی‏گیرم.
آگاه باشید من هرگز به شما دستور نمی‏دهم که مانند کشیشان مسیحی و رهبانها ترک دنیا گوئید زیرا این گونه مسائل و همچنین دیرنشینی در آئین من نیست، رهبانیت امت من در جهاد است (اگر می‏خواهید ترک دنیا گوئید چه بهتر که در راه سازنده‏ای همچون جهاد باشد …) بر خود سخت نگیرید؛ زیرا جمعی از پیشینیان شما بر اثر سخت گرفتن بر خود هلاک شدند.
آنها که سوگند یاد کرده بودند این امور را ترک کنند، برخاستند و گفتند: ای پیامبر! ما در این راه سوگند یاد کرده‏ایم وظیفه ما در برابر سوگندمان چیست؟ آیات فوق نازل شد و به آنها پاسخ گفت.^[۸۲]
در اسلام استفاده کردن از زیبائیهای طبیعت، لباسهای زیبا و متناسب، به کار بردن انواع عطرها، و امثال آن، نه تنها مجاز شمرده شده بلکه به آن توصیه و سفارش نیز شده است، و روایات زیادی در این زمینه از پیشوایان مذهبی در کتب معتبر نقل شده است.
به عنوان نمونه در تاریخ زندگی امام حسن مجتبی(ع ) می‏خوانیم هنگامی که به نماز برمی‏خاست بهترین لباسهای خود را می‏پوشید سؤال کردند چرا بهترین لباس خود را می‏پوشید؟ فرمود: «إِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ فَأَتَجَمَّلُ لِرَبِّی وَ هُوَ یَقُولُ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِد.^[۸۳]؛ خداوند زیبا است و زیبایی را دوست دارد و به همین جهت، من لباس زیبا برای راز و نیاز با پروردگارم می‏پوشم و هم او دستور داده است که زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد برگیرید»
در حدیث دیگری می‏خوانیم که یکی از زاهدان ریایی به نام« عباد بن کثیر» با امام صادق(ع) روبرو شد، در حالی که امام(ع) لباس نسبتا زیبایی بر تن داشت، به امام گفت: تو از خاندان نبوتی، و پدرت علی (ع) لباس بسیار ساده می‏پوشید چرا چنین لباس جالبی بر تن تو است؟ آیا بهتر نبود که لباسی کم اهمیت‏تر از این می‏پوشیدی، امام فرمود: « وای بر تو ای عباد!، مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ ؛ چه کسی حرام کرده است زینتهایی را که خداوند برای بندگانش آفریده و روزیهای پاکیزه را»؟^[۸۴] … و روایات متعدد دیگر.
انسان به مقتضای فطرت،جویای پاکیزگی ،زیبایی و آراستگی است و از ژولیدگی و پلیدی نفرت دارد و اسلام چون دین فطرت است به پیروانش دستور می دهد ، تا همواره مظاهر زشتی را از خود ومحیط زندگی خویش دور سازند و با ظاهری آراسته و زیبا در معرض دید همنوعان خود ظاهر شوند.^[۸۵]
وقتی امیرالمؤمنین(ع) ابن عباس را به سوی خوارج فرستاد، او بهترین لباس های خود را پوشید و بوی خوش استعمال کرد و بهترین مرکبش را سوار گردید و نزد آن ها رفت. خوارج گفتند: تو از بهترین مردم هستی و با لباس های جبّاران و مرکب آنان نزد ما آمدی؟ ابن عباس در جواب آن ها این آیه را تلاوت کرد: «قُل من حرّمَ زینهَ اللّه الّتی اخرج لعباده و الطیّبات من الرّزق.»^[۸۶]
پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: « ان الله یُحِبُّ مِن عبیده اذاخرج الی اخوانه ان یَتَهَیّأَ لهم وَ یَتَجَمَّلَ^[۸۷] ؛ خداوند دوست می‌دارد که چون بنده‌اش به سوی برادرانش بیرون می‌آید، خود را برای آنها آماده و زیبا سازد»
با نگاهی به سیره عملی پیامبر گرامی اسلام ص و امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ در برخورد با دیگران در می یابیم که در عین ساده زیستن و پرهیز از اسراف و تجمل گرایی موارد زیر را رعایت می کردند و دیگران را نیز به آن سفارش می نمودند
۱- عطر زدن و خوشبو نمودن خویش.
۲- شانه زدن موی خویش.
۳- ـ گاهی رنگین نمودن موی خود.
۴- لباس تمیز و پاکیزه پوشیدن.
۵ـ مرتب نمودن سر و وضع ظاهری در ملاقات با دیگران.
در سیره ی پیامبر اکرم(ص) آمده که بوی خوش استعمال می کرد،موهایش را شانه می زد،لباسش همیشه تمیز و زیبا بود،هنگام خروج از منزل در آینه نگاه می کرد،رنگ کفش و لباس آن حضرت با هم متناسب بود و عمامه ای که به سر می نهاد به قامتش برازندگی ویژه می داد .^[۸۸]
طبرسی در باره ی علاقه ی آن حضرت به آراستگی می نویسد:« رسول خدا(ص)عادتش این بود که به آینه نگاه می کرد و موی سرش را صاف می نمود و شانه می زد و چه بسا در برابر آب،موی سر خود را منظم می کرد و نه تنها برای خانواد ه ی خود بلکه برای اصحاب خویش نیز تجمل می نمود .^[۸۹] روزی مردی ژولیده مو ،با ،ریش بلند ونا منظم خدمت رسول اکرم (ص)آمد،حضرت فرمود:«این مرد روغن پیدا نکرده تا موهایش را صاف و منظم کند؟بعضی از شما نزد من می آیید در حالی که قیافه ی شیطان را دارید»^[۹۰]
پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: « لِیَتَزَیَّنَ اَحَدُکُم لأَخیهِ الْمُسْلِمِ کما یَتَزَیَِّنَ لِلْغَریبِ الَّذی یُحِبُّ أَنْ یراه فی احسن الهَیئه^[۹۱]؛ هر یک از شما خود را برای برادر مسلمانش همان گونه بیاراید که برای بیگانه‌ای که دوست دارد وی را در بهترین شکل ببیند، می‌آراید».
پیشوایان اسلام به تمایل جوان به خودآرایی و تجمل دوستی در چارچوب اخلاق و مصلحت جامعه توجه داشته‌اند و خودآرایی را برای جوان تحریم نکرده‌اند. علی (ع) جامه بهتر را به غلامش قنبر که جوان بود، داد تا تمایل زیباپسند قنبر را ارضا سازد. سپس خطاب به وی فرمود: «تو جوانی و مانند سایر جوانان به تجمل و زیبایی رغبت بسیار داری و به علاوه من از خدای خود حیا می‌کنم که لباس خودم بهتر باشد».^[۹۲]
در همین زمینه امام جعفر صادق (ع) نیز فرموده است:
« إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ یَکْرَهُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَنْعَمَ عَلَی عَبْدٍ نِعْمَهً أَحَبَّ أَنْ یَرَی عَلَیْهِ أَثَرَهَا.^[۹۳] ؛خداوندزیباست زیبایی و خودآرایی را دوست دارد و بینوایی و قیافه فقرآلود را ناخوش می دارد. هرگاه خداوند به بنده ای نعمتی دهد، دوست دارد اثر آن را در او ببیند. »
در این هنگام یکی از یاران حضرت سؤال نمود: چگونه؟ حضرت در پاسخ وی فرمود: « یُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ یُطَیِّبُ رِیحَهُ وَ یُجَصِّصُ دَارَهُ وَ یَکْنُسُ أَفْنِیَتَهُ حَتَّی إِنَّ السِّرَاجَ قَبْلَ مَغِیبِ الشَّمْسِ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ؛^[۹۴]
مواردی که امام برشمرد، عبارتند از:
۱- لباس تمیز پوشیدن.
۲- ـ خوشبو نمودن خود و استعمال عطر.
۳-ـ نیکو و زیبا ساختن خانه و کاشانه.
۴- جارو نمودن جلوی در خانه .
۵- چراغ روشن نمودن پیش از غروب (که موجب رفع فقر و زیادی روزی می شود(
در حدیث دیگری نیز امام صادق ـ (ع)ـ امر فرمود: «الْبَسْ وَ تَجَمَّلْ فَإِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ لْیَکُنْ مِنْ حَلَالٍ^[۹۵]؛لباس زیبا بپوش; زیرا خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد، اما باید حلال باشد. »
نکته جالبی که امام در این حدیث بر آن تأکید می کند آن است که بایستی آدمی ظاهر خود را آراسته نماید و لباس زیبا و مناسب بپوشد، اما این آراستگی لازم است از راه حلال باشد، نه آن که به هر قیمتی ـ هر چند از راه حرام و غیرمشروع ـ انسان ظاهر خود را بیاراید. امام صادق (ع) در این حدیث ، دربارۀ چگونگی تجمل، به لباس پاکیزه و بوی خوش و خانۀ زیبا و تمیز اشاره کرده‌اند.
خداوندمتعال در قرآن کریم می فرماید: «و أمّا بنعمه ربّک فحدّث؛ و نعمت‌های پروردگارت را بازگو و آشکار کن».^[۹۶]
یکی از مصادیق آشکار نمودن نعمت (که بخشی از شکر نعمت است) این است که انسان لباس مناسب و پاکیزه بپوشد و ظاهر آراسته داشته باشد. امام صادق (ع) به یکی از یارانش می گوید : « إِظْهَارُ النِّعْمَهِ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ مِنْ صِیَانَتِهَا فَإِیَّاکَ أَنْ تَتَزَیَّنَ إِلَّا فِی أَحْسَنِ زِیِّ قَوْمِکَ ؛^[۹۷] نمایان کردن نعمت ،نزد خدا از نگه داشتن آن محبوب تر است پس مبادا که جز به بهترین شکل مورد پسند به سوی قومت بیرون آیی. » از مفهوم حدیث مذکور چنین بر می آید که آراستگی در فرهنگ دین مبین اسلام از جایگاهی رفیع برخوردار است .
در همین راستاست که در بعضی از روایات حتی داشتن لباس های متعدّد تا به وسیله آن، هم آبرو و موقعیّت اجتماعی خویش را حفظ کند و هم با استفاده به جا و منظّم از تمامی آنها، از فرسودگی و کهنگی زود رس آنها جلوگیری به عمل آورد، بی اشکال و خارج از اسراف شمرده شده است.^[۹۸]
روایات در این زمینه بسیار است و حتی در بعضی از آنها ائمّه طاهرین برای حفظ شخصیّت و موقعیّت پیروان خود در جامعه و به خصوص در بین مخالفان، دستور اکید بر رعایت حسن ظاهر داده اند. در حدیثی حضرت امام موسی بن جعفر (ع) خطاب به شیعیان فرمودند:
شما گروهی هستید که دشمنانتان زیادند پس آنچه می توانید در تجمّل و زینت خود بکوشید^[۹۹].
امیر المؤمنین (ع)درحدیثی می فرماید:
«اعْلَمُوا یَا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ الْمُتَّقِینَ حَازُوا عَاجِلَ الْخَیْرِ وَ آجِلَهُ شَارَکُوا أَهْلَ الدُّنْیَا فِی دُنْیَاکُمْ وَ لَمْ یُشَارِکْهُمْ أَهْلُ الدُّنْیَا فِی آخِرَتِهِمْ أَبَاحَهُمُ اللَّهُ مَا کَفَاهُمْ وَ أَغْنَاهُمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ اسْمُهُ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا خالِصَهً یَوْمَ الْقِیامَهِ کَذلِکَ نُفَصِّلُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ سَکَنُوا الدُّنْیَا بِأَفْضَلِ مَا سُکِنَتْ وَ أَکَلُوهَا بِأَفْضَلِ مَا أُکِلَتْ شَارَکُوا أَهْلَ الدُّنْیَا فِی دُنْیَاهُمْ وَ أَکَلُوا مَعَهُمْ مِنْ طَیِّبَاتِ مَا یَأْکُلُونَ وَ شَرِبُوا مِنْ طَیِّبَاتِ مَا یَشْرَبُونَ وَ لَبِسُوا مِنْ أَفْضَلِ مَا یَلْبَسُونَ وَ سَکَنُوا مِنْ أَفْضَلِ مَا یَسْکُنُونَ وَ تَزَوَّجُوا مِنْ أَفْضَلِ مَا یَتَزَوَّجُونَ وَ رَکِبُوا مِنْ أَفْضَلِ مَا یَرْکَبُون^[۱۰۰]… ؛ بدانید ای بندگان خدا که پرهیزگاران حال و آینده خیر را جمع کرده‏اند، با اهل دنیا در دنیایشان شریک شده‏اند ولی اهل دنیا در آخرت آنها شریک نشده‏اند. خداوند در دنیا آنچه را که آنها را کفایت می‏کند و بی‏نیاز می‏سازد بر آنها مباح کرده است. خداوند می‏فرماید: بگو چه کسی زینت خدا را حرام کرده است؟ آنان در دنیا به بهترین صورتی که ممکن است ساکن شدند و بهترین چیزی را که خورده می‏شود خوردند. با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند و با آنها از چیزهای پاکیزه‏ای که می‏خورند خوردند و از چیزهای پاکیزه‏ای که می‏آشامند آشامیدند و بهترین چیزهایی که می‏پوشند پوشیدند و بهترین جاهایی که ساکن می‏شوند ساکن شدند و با بهترین افرادی که ازدواج می‏کنند ازدواج کردند و بر بهترین چیزی که سوار می‏شوند سوار شدند …. »
ولی مهم اینجاست که غالبا در این گونه موضوعات، مردم راه افراط را می‏پویند، و با بهانه‏های مختلف رو به تجمل‏پرستی می‏آورند، و به همین دلیل قرآن مجید، بلافاصله مسلمانان را از زیاده روی و اسراف و تجاوز از حد برحذر داشته و نهی می کند و می گوید : «یا بَنی‏ آدَمَ خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفین^[۱۰۱]؛ ای فرزندان آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود بردارید! و (از نعمتهای الهی) بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‏دارد! »
این جمله می‏تواند هم اشاره به زینتهای جسمانی باشد که شامل پوشیدن لباسهای مرتب و پاک و تمیز، و شانه زدن موها، و به کار بردن عطر و مانند آن می‏شود، و هم شامل زینتهای معنوی، یعنی صفات انسانی و ملکات اخلاقی و پاکی نیت و اخلاص.اما چون طبع زیاده طلب انسان، ممکن است از این دو دستور سوء استفاده کند و به جای استفاده عاقلانه و اعتدال‏آمیز از پوشش و تغذیه صحیح، راه تجمل پرستی و اسراف و تبذیر را پیش گیرد، بلافاصله اضافه می‏کند: «وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ ؛ ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی‏دارد. »
کلمه« اسراف» کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیت و کیفیت و بیهوده‏گرایی و اتلاف و مانند آن را شامل می‏شود، و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصیه می‏کند^[۱۰۲].
به هر حال روش قرآن و اسلام در این مورد، روش موزون و معتدلی است که نه جمود دارد و تمایلات زیباپسندی روح انسان را در هم می‏کوبد، و نه بر اعمال مسرفان و تجمل‏پرستان و شکمخواران صحه می‏گذارد، مخصوصا در جوامعی که افراد محروم و بینوا وجود داشته باشد حتی از زینتهای معتدل نیز نهی می‏کند.
بدون تردید ارضای میل خودآرایی و تجمل که فطری است، به تکامل و ذوق و شکفتن احساسات جوان کمک و روح و عاطفه او را تقویت می‌کند، ولی نباید جوان در این راه به زیاده‌روی و افراط گراید و از حد شایسته تجاوز کند، بلکه او همان‌گونه که به زیبایی بیرونی و ظاهری می‌پردازد، باید به جمال و زیبایی عقل، فکر، علم، هنر و اخلاق هم بپردازد تا به وسیله هر دو زیبایی، انسانی تکامل یافته برای جامعه پدید آید. نکته ی شایان ذکر این است که آراستگی، با افراط در مدگرایی و هر روز به شکلی ظاهر شدن و بدین طریق فرهنگ ابتذال غرب را ترویج نمودن،تفاوت آشکار دارد.جوانان مسلمان می بایست این دو مقوله را از هم تفکیک نمایند.(و خدایی ناکرده به بهانه ی آراستگی به کارهای حرام مشغول نشوند).
۲-۳ اعتدال و میانه روی در آراستگی
اسلام در استفاده از انواع زینتها ـ همچون تمامی موارد ـ حد اعتدال و میانه روی را برگزیده و هرگونه افراط و تفریط را مردود شمرده است. برخلاف برخی که استفاده از زینتها را هر چند به صورت معتدل، مغایر زهد و پرهیزکاری می پندارند یا کسانی که به حد تجمل پرستی و رفاه طلبی و افراط می رسند و به هرگونه عمل نادرستی برای رسیدن به این هدف تن می دهند.
بنابراین شایسته است جوان مؤمن و متعهد در هر شرایط مالی که قرار دارد و در عین حفظ ساده زیستی، به ظاهر و سر و وضع خود برسد و تلاش کند تا بین سیرت و صورت زیبا جمع کند و آراستگی معنوی و باطنی را با آراستگی ظاهری و تمیزی و پاکیزگی درهم آمیزد، به ویژه هنگام عبادت و حضور در محضر باری تعالی، و بالاخص در مسجد که خانه خدا محسوب می شود و در اجتماع با ظاهر آراسته ـ معطر نمودن خویش، شانه زدن موهای سر، مسواک کردن، لباس پاکیزه و … ـ حاضر شود تا ذهنیتی مثبت و خوشایند در بین افراد جامعه نسبت به مؤمنان و اجتماع کنندگان در مساجد و هیئت های مذهبی ایجاد شود و خود الگویی برای دیگر افراد در این زمینه باشدو فراموش نشود که آنچه در اسلام از آن نهی شده است، «تجمل گرایی» و گرایش افراطی به ظواهر دنیوی و غفلت از آراستگی های درونی و معنوی است. توجه به خودآرایی(یا زندگی تجملی) بیش از اندازه می تواند منشأ بیماری وسواس شود و رفته رفته مایه اختلالات روحی گردد. توجه بیش از اندازه به این امر برای جلب توجه دیگران، ممکن است باعث پیدایش خوی ناپسند ریاکاری و خودپسندی شود و آدمی را منفور و مردود جامعه نماید، و بالاخره توجه بیش از اندازه به خودآرایی(یا زندگی تجملی) می تواند شخص را از فعالیت های ثمربخش زندگی باز دارد و عمر عزیز که سرمایه سعادت بشر است در راه های غیر مفید و احیاناً مضر، مصرف گردد.
گرچه جمال و تجمل ظاهری آدمی را محبوب و دلخواه مردم می کند ولی بهترین جمال که شایسته مقام بشر است و به انسان کمال حقیقی و عزت واقعی می بخشد، جمال علم و اخلاق و زیبایی صفات حمیده و سجایای انسانی است.