دانستن خود­ناسازگاری و دگر­ناسازگاری بین ارقام در هنگام طراحی نقشه باغ به منظور افزایش تشکیل میوه و عملکرد برای کشاورزان اهمیت دارد (ژورین و سدلی، ۲۰۰۷).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

خود­ناسازگاری در گیاهان خاصیتی ارثی است و عموماً به وسیله یک یا دو مکان ژنی چند آللی کنترل می­ شود. تعداد آلل­ها در یک مکان ژنی بسیار زیاد است و به نوع گیاه بستگی دارد. خود­ناسازگاری به­ طور­کلی بر دو نوع است: خود­ناسازگاری گامتوفیتی و خود­ناسازگاری اسپوروفیتی. خود ناسازگاری در زیتون از نوع گامتوفیتی می باشد. در این سیستم، عوامل خود ناسازگاری در خامه قرار گرفته اند. در گیاهان با خود ناسازگاری گامتوفیتی امکان تولید افراد هموزیگوت وجود ندارد (فارسی و باقری، ۱۳۷۷).
طبق گفته­های کوواس و همکاران (۲۰۰۱) درختان زیتون به طور طبیعی به دگر­گرده­افشانی توسط باد سازگار شده ­اند. مقدار فراوان دانه گرده ( بالای ۲۰۰۰۰۰ دانه گرده در گل) نشان می­دهد که آن­ها برای گرده­افشانی توسط باد سازگار شده ­اند (ژورین و سدلی، ۲۰۰۷).
مطالعات زیادی روی خود­ناسازگاری ارقام زیتون انجام شده است و طبق نتایج آن­ها ارقام زیتون به ۳ گروه تقسیم شده ­اند: خود­ناسازگار، تا حدودی خود­سازگار و خود­سازگار. از ۵۴۷ رقم زیتون که توسط (FAO) طبقه ­بندی شده ­اند، طبق درجه خود­ناسازگاری ۳۴۸ رقم خود­ناسازگار (۶۳.۶۲%)، ۹۴ رقم تا حدودی سازگار (۱۷.۱۸%) و ۱۰۵ رقم خود­سازگار (۱۹.۲%) معرفی شده ­اند ( سیفی،۲۰۰۸)
لاوی و همکاران (۲۰۰۲) بیان کردند که خود­سازگاری و پاسخ به گرده دهنده­ها می ­تواند از سالی به سال دیگر متفاوت باشد.
ال خولی (۲۰۰۱) ارقام پندولین، لچینو و کوراتینا را خود­ناسازگار معرفی کرد و متذکر شد که روابط سازگاری ارقام در­صورتیکه در شرایط محیطی دیگری کشت شوند تغییر خواهد کرد.
تسلیم­پور و همکاران (۲۰۰۸) به­منظور معرفی بهترین رقم گرده­زا برای رقم دزفول آزمایشی را طی سال­های ۲۰۰۳-۲۰۰۲ در شهر شیراز انجام دادند. آن­ها از گرده ۶ رقم مختلف برای دگر­گرده­افشانی و از گرده رقم دزفول برای خود­گرده­افشانی استفاده کردند. میزان تشکیل میوه اولیه و نهایی، عملکرد و شاخص خود­ناسازگاری برآورد شد و در نهایت رقم دزفول رقمی خود­ناسازگار معرفی و رقم شیراز به عنوان بهترین گرده دهنده برای آن انتخاب شد. در این مطالعه رقم دزفول در سال اول در گروه نسبتاً خود­ناسازگار و در سال دوم در گروه شدیداً خود­ناسازگار قرار گرفت. این نتیجه نشان می­دهد که شاخص خود­ناسازگاری در زیتون شدیداً تحت تأثیر محیط است. تحقیقات مختلف روی ارقام مشخص زیتون نتایج متفاوتی را در سال­ها و مکان­های مختلف نشان می­دهد.
۲-۷-۸- فنولوژی گل :
جوانه های زیتون فاقد فلس بوده و اندامهای گل کمی قبل از باز شدن جوانه ها با میکروسکوپ قابل مشاهده است. رشد گل آذین زیتون با سرعت کم انجام می شود و معمولاً و معمولاً از زمان باز شدن جوانه تا ظهور گل آذین و گلدهی ۶-۲ هفته طول می کشد. گلها تا تکمیل شدن رشد محور گل آذین بحالت سبز باقی می مانند سپس به سرعت رشد کرده و به سبز روشن تغییر رنگ می دهند و به مرحله شکوفایی می رسند. شکوفایی گلها معمولاً از اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد ماه مطابق با شرایط آب و هوایی و رقم زراعی صورت می گیرد. تقریباً ۵/۰ تا ۲/۰ از گلهای زیتون تشکیل میوه می دهند. طول دوره گلدهی بستگی به دمای محیط دارد. در اقلیم گرم بویژه در شبهای گرم شکوفایی گلها سریع بوده و در مدت ۴-۳ روز کامل می شود. در آب و هوای خنک دوره گلدهی ۳-۲ هفته طول می کشد. معمولاً در شرایط عادی گل دهی یکنواخت می باشد. اما در شرایط آب و هوای متغیر بهاری گلدهی ممکن است در دو یا سه مرحله روی دهد. در چنین شرایطی در مراحل بعدی گلدهی معمولاً میوه تشکیل نمی شود. ریزش گلبرگها در مرحله ای که حاشیه آنها به رنگ قهوه ای تغییر یافت آغاز می شود.بخش قابل توجهی از گلبرگها ممکن است بصورت خشک و قهوه ای رنگ بر روی گل آذین باقی بماند. این حالت در ارفامی که دارای گل اذین کوتاه و فشرده است بیشتر دیده می شود
(لاوی ۱۹۸۶).
۲- ۷-۹- مرفولوژی گل :
گلهای زیتون در یک گل آذین خوشه ای قرار دارد. تعداد گل در هر گل آذین از ۵ تا ۴۰ عدد بسته به رقم زیتون متفاوت است. گل آذین بعضی از ارقام متراکم و فشرده بوده و طول ان از ۳ سانتی متر تجاو نمی کند. اما در بعضی از ارقام گل آذین طویل شده و طول آن به ۸ سانتی متر می رسد. عوامل محیطی و شرایط رشد گیاه نقش موثری در اندازه گل آذین و تعداد گل در هر گل آذین دارد. گل آذین زیتون به صورت متقارن می باشد. در نوک هر گل آذین یک گل منفرد وجود دارد. محور اصلی هر گل آذین به محور های فرعی تقسیم شده در این محور های فرعی نیز گلها بصورت متقابل قرار می گیرد. در اکثر ارقام انشعابات ثانوی نیز بر روی گل آذین دیده می شود. در شکوفائی گلها هیچ نظم و ترتیبی وجود ندارد. گل زیتون کوچک و سفید رنگ است. دارای ۴ کاسبرگ بهم پیوسته که کاسه فنجان مانند ۴ دندانه ای را بوجود می آورد. گلبرگها ضخیم و گوشتی و در قاعده بهم پیوسته، جام کوتاه و ۴ لوب در جوانب دارد. در مراحل اولیه شکوفائی گل لوبها بهم پیوسته، اما با گذشت مراحل زمانی گلبرگها شکوفا شده و اندامهای داخلی گل نمایان می شوند. گل زیتون دارای دو پرچم و در اکثر ارقام بساکها نسبتاً بزرگ و به رنگ زرد روشن است.در بیشتر موارد بساکها برون گرا می باشند. در بعضی ارقام میله پرچم کوتاه بوده و موجب فشردگی اندامهای گل می شود. بساکها به مقدار زیادی دانه گرده تولید می کنند، که اغلب باددوست ( آنموفیل ) می باشند. گلهای زیتون فاقد شهد است. تخمدان از دو برچه بهم پیوسته تشکیل شده و فضای داخل کاسه را پر می کند. مادگی آن دارای خامه کوتاه و در انتها به یک کلاله پهن، سبز و براق منتهی می شود. شکل کلاله در بین ارقام متفاوت است. در پایان مرحله گلدهی کلاله به رنگ قهوه ای تغییر رنگ یافته و سپس چروکیده می شود. بقایای آنها معمولاً با گلبرگها ریزش می کند. کلاله معمولاً در اکثر ارقام دو هفته بعد از ریزش گلبرگها خشک می شود.زیتون دارای دو نوع گل می باشد : ۱- گلهای کامل که دارای دو پرچم و یک مادگی فعال ۲- گلهای نر که در این نوع گلها مادگی غیر فعال می باشد، این گلها جزء گلهای نر واقعی نمی باشند. همه این گلها دارای مادگی اما با درجات مختلف رشد می باشند. تخمدان این گلها کوچک بوده و در قاعده کاسه گل قرار دارد و دارای خامه کوتاه و کلاله کوچک به رنگ سبز مایل به قهوه ای است که درزمان شکوفائی گل خشک می شود. در اکثر موارد مادگی های تحلیل رفته سقط شده ودر پایان مرحله شکوفایی ریزش می کنند. تعداد گلهای نر در هر درخت را عوامل محیطی و ژنتیکی تعیین می کند. در بعضی ارقام همانند آسکولانو اغلب تا ۹۵% گلها نر است، در صورتیکه در بعضی از ارقام همانند سوری به ندرت گل نر یافت می شود. ممکن است از سال به سال دیگر در نسبت گلهای کامل به نر در یک رقم تفاوت معنی داری وجود داشته باشد. در بعضی از ارقام مانند سوری و گروزو اسپانیا مقدار دانه های گرده غیر عادی حتی به ۵۰ % نیز می رسد. گلهای زیتون در بعضی موارد غیر یکنواخت است.نوع معمول غیر یکنواختی گلهای پنچ گلبرگی می باشد. بندرت گلهائی با ۶ یا ۸ گلبرگ مشاهده شده است. گلهای ۳ پرچمی در میان گلهای ۴ گلبرگی و ۵ گلبرگی به فراوانی و همانند گلهای غیر عادی تشکیل میوه می دهند. تا کنون گل ماده در زیتون گزارش نشده است. در موارد نادر در جوانه انتهایی به گل آذین تبدیل می شود که نسبت به گل آذین های جانبی طویلتر است. معمولاً این گل آذینها نمی توانند تولید میوه نمایند. ( لاوی ۱۹۸۶ و هارتمن ۱۹۷۵ ).
گل آذین زیتون روی شاخه یکساله
۲-۹ – خصوصیات میوه زیتون
میوه زیتون حاصل رشد تخمدان دو برچه ای است که در آن یک تخمک رشد می کند. میوه آن از نوع شفت بوده و روی شاخه­ های یکساله تشکیل می­ شود. میوه دارای ۳ قسمت درون­بر (پوسته­ی نیمه چوبی و سخت که روی دانه را گرفته و دارای شیار­های طولی و باریک است و ۳ ماه پس از تشکیل میوه چوبی و سفت می­ شود)، میان­بر (گوشتی و دارای مقدار زیادی روغن مطبوع است که در هنگام رشد دارای کلروفیل بوده و پس از رسیدن میوه کلروفیل آن از بین می­رود) و برون­بر (غشاء نازک و چرم مانند که در جوانی سبز است و بعداً به رنگ بنفش یا سیاه درمی­آید) است (طباطبائی، ۱۳۷۴؛ محمدی و وکیلی، ۱۳۸۵). گوشت میوه زیتون ۶۵ تا ۸۳ درصد از کل وزن میوه و هسته میوه زیتون ۱۳ تا ۳۰ درصد از کل وزن میوه را تشکیل می­دهد. بیشتر روغن (۹۶ تا ۹۸ درصد) در قسمت گوشتی میوه قرار دارد و در حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد وزن خشک میوه را تشکیل می­دهد. نسبت روغن میوه به روغن هسته در حدود ۵۰ به ۱ است. میوه رسیده زیتون دارای ترکیبات مختلفی شامل آب، روغن، قند­ها، پروتئین­ها، اسید­های آلی و سلولزاست. بازده و کیفیت روغن بستگی به گونه کشت شده، نسبت قسمت­ های مختلف میوه و ترکیبات غیر گلیسریدی، همچنین شرایط رشد و رطوبت خاک در طول مدت تشکیل میوه دارد (مقصودی، ۱۳۸۷). منحنی رشد میوه سیگموئید مضاعف است (سیاری، ۱۳۸۲). الگوی تشکیل میوه در زیتون بدین صورت است که معمولاً ۲ هفته بعد از تمام گل میوه­های تلقیح نشده با کاهش رنگ کلروفیل­شان مشخص می­شوند. ۲-۳ هفته بعد از تمام گل بیشترین میزان تشکیل میوه وجود دارد که به عنوان تشکیل میوه اولیه از آن نام برده می­ شود. ۲-۳ هفته بعد از این ریزش شدیدی در میوه­های زیتون دیده می­ شود که تا ۶ هفته بعد از تمام گل ادامه دارد و نهایتاً تشکیل میوه نهایی ۶ هفته بعد از تمام گل مشخص می­ شود. تشکیل میوه نهایی بیان کننده تشکیل میوه واقعی در زیتون است و ریزش میوه­ ها بعد از این در نتیجه حمله آفات و بیماری­ها و شرایط نامساعد محیطی است (لاوی، ۱۹۸۶ ).
میر­منصوری (۱۳۶۶) معتقد است که ریزش میوه ها در زیتون طی سه مرحله صورت می گیرد که عبارتند از :
مرحله اول ریزش که مهم­ترین مرحله نیز محسوب می­ شود. حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد محصول از اوایل خردادتا اواخر تیر می­ریزد. در این مرحله ریزش محصول در اثر عدم کفایت گرده­افشانی اتفاق می­افتد.
مرحله دوم از اوایل مرداد تا اواخر شهریور است. کمبود مواد غذایی در خاک سبب ریزش در مرحله دوم می­گردد و علاوه برآن کمبود ازت خاک و حمله آفات و فواصل طولانی آبیاری موجب ریزش محصول در این مرحله خواهند شد.
مرحله سوم ریزش از اواخر شهریور تا اوایل آبان است. کمبود رطوبت خاک و حمله آفات و وزش باد گرم مسبب ریزش مرحله سوم هستند.
بنابراین در فاصله گل دادن تا برداشت ۸۰% محصول زیتون در اثر ریزش از بین خواهد رفت.
۲-۹-۱- مراحل رشد و نمو میوه :
رشد میوه زیتون تحت تاثیر محرکهای هورمونی تولید شده توسط آندوسپرم است. رشد اولیه با تقسیم سلولی شروع می شود. بعد از مدتی اندازه واکوئل سلول افزایش می یابد. در همین زمان در سلولهای درون بر لیگینین تجمع یافته و سخت می شود. ۶۰- ۴۵ روز بعد از تمام گل سلولهای میان بر طویل شده و قطرات چربی در پروتوپلاسم تولید می شود. منحنی وزن تر و قطر میوه به حالت سیگموئیدی و با شیب تند تا ۴۵ روز بعد از تمام گل دیده می شود. از این پس تا روز ۹۰ بعد از تمام گل منحنی دارای شیب آرامی است و در آخر وزن میوه ثابت مانده یا کمی کاهش می یابد. بنابراین منحنی رشد میوه زیتون بر اساس گزارشات مورتینی( ۱۹۷۲)، هارتمن (۱۹۵۴) و لاوی (۱۹۸۶) یک منحنی سیگموئید مضاعف است. این موضوع در سایر میوه های شفت مانندگیلاس و هلو نیز توسط توکی (۱۹۳۶) گزارش شده است.
طویل شدن سلولهای میوه سبب افزایش اندازه میوه می شود.در طول مدت رشد میوه ماده خشک همیشه بطور منظم افزایش می یابد منتها در تابستان دارای نوساناتی است، علت آن هم کمبود آب یا مواد غذائی است. در مراحل رسیدن میوه ماده خشک شروع به کاهش می کند و این زمانی است که مواد مغذی میوه به صورت قطبی از میوه خارج می شود. مقدار رطوبت میوه نیز در مراحل رسیدن کاهش می یابد. اما بافتهایی که در سلول های خود روغن نامحلول در آب دارند آب این بافتها در زمان رسیدن تا ۸۰% باقی می ماند ( تومبزی، ۱۹۹۴ ). پرویتی و همکاران (۱۹۹۳ ) در بررسی مراحل رشد و نمو میوه زیتون اعلام نموده اند که در زمان رشد میوه مقدار ماده خشک دارای وضعیت نسبتاً ثابتی است. اما هر قسمت از میوه دارای دوره رشد جداگانه ای است درون بر که ۴۰% از وزن کل میوه را تشکیل می دهد، در ۴۵ روز اولیه سریعاً رشد خود را تکمیل کرده ولی میان بر که ۶۰% باقی مانده وزن میوه را تشکیل می دهد تا پایان دوره رشد بطور منظم به رشد و نمو خود ادامه می دهد. دانه ۳-۲ % از وزن کل میوه را شامل می شود و در اوایل رشد میوه بسرعت وزن آن افزایش می یابد.کمبود مواد غذایی می تواند در دوره سریع رشد تاثیر منفی بر روی رشد و اندازه میوه بگذارد. پاندولفی و همکاران (۱۹۹۳) گزارش نمودند که رشد و نمو میوه تحت کنترل عوامل ژنتیکی است. در واقع اندازه نهائی میوه بستگی به رقم زراعی دارد. معمولاً ارقام زراعی مختلف دارای هسته، میان بر و مقدار روغن متفاوتی است.
۲-۹-۲- تنظیم رقابت بین میوه ها :
معمولاً بلافاصله بعد از باروری رقابت بین میوه ها سبب ریزش مقداری از آنها در اواخر ماه خرداد می شود ودر هفته پنجم بعد از تمام گل ریزش به پایان می رسد ( رالو و اسکوبار ۱۹۸۵ ). تیمارهای مختلفی با هدف ریزش میوه برای افزایش اندازه میوه های باقی مانده بر روی درخت استفاده شده است. تنک دستی برای زیتون از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد. تنک شیمیایی یکی از راه های مناسب برای ارقام کنسروی با میوه های ریز است. به عنوان مثال کاربرد نفتالین استیک اسید(NAA ) برای تنک کردن در مانزانیلا دسویلاً نتیجه بسیار مطلوبی داشته است. با وجود این، کاربرد آن به دلایل متغیر بودن زمان استفاده، مقدار و زمان گلدهی،زیاد متداول نشده است. در یک مورد کاربرد NAA با غلظت ۱۲۰-۱۸۰ پی پی ام بصورت محلول پاشی در ۱۲-۱۸ روز پس از تمام گل در کالیفرنیا توصیه شده در مورد دیگر کاربرد نفتالین با غلظت ۲۰۰ پی پی ام ۵ روز پس از تمام گل بصورت محلول پاشی در روز دوازدهم پس از تمام گل در تنک کردن میوه ها کاملاً موثر بوده است ( باراتا و همکاران ۱۹۹۴).
۲-۹-۳- تنفس میوه :
تنفس، فتوسنتز و تشکیل روغن از فرایند های فیزیولوژیکی میوه است. در طول مدت رشد میوه فرایند های تقسیم سلولی، سنتز پروتئین، کربوهیدرات و چربی روی میدهد. تمامی این فرایند ها نیاز به انرژی دارد. این انرژی از طریق تنفس شدید سلولی در میوه تامین و صرف متابولیسم مواد وارد شده به میوه می شود. درست بعد از تشکیل میوه تنفس در حداکثر مقدار قرار دارد. دو ماه بعد از تشکیل میوه تنفس شروع به کاهش کرده و در دو ماه بعدی میزان انتشار co2 از میوه در حد متوسط باقی می ماند. از این پس با یک کاهش تدریجی و مداوم تا زمان برداشت میوه ادامه می یابد. شدت تنفس به دما حساس می باشد و با دمای ساعات روز همبستگی دارد. شدت تنفس سلولی درست همزمان با تقسیم سلولی در میوه است.بعد از این مرحله شدت تنفس تحت تاثیرمتابولیسم مواد وارد شده و سنتز روغن قرار می گیرد.در مراحل آخر رسیدن میوه ها حالت تنفس کلیماکتریک را نشان می دهند. این حالت در میوه های صاف نسبت به میوه های چروکیده بیشتر است ( پرویتی، ۱۹۹۰). نوع رقم زراعی در مقدار تنفس تاثیر کمتری دارد. تنفس کلیماکتریک در شرایط دمای پایین افزایش می یابد. مرحله حداقل تنفس کلیماکتریک با تجمع شدید ماده خشک و روغن مطابقت دارد.در این مرحله ترکیب اسیدهای چرب کمتر تحت تاثیر قرار می گیرد. فقط بعد از مرحله حداکثر شدت تنفس کلیماکتریک مقدار پراکسیدها شروع به افزایش می کنند( تومبزی، ۱۹۹۴).
۲-۹-۴- فتوسنتز میوه :
فتوسنتز میوه بستگی به مقدار کلروفیل آن داشته و بنابراین تا زمان سیاه شدن میوه، فتوسنتز بالا است. زیتونهای نارس دارای مقدار زیادی کلروفیل هستند. در صورتیکه در مراحل بعدی (رسیدن) لکه های قرمز (بیانگر وجود آنتوسیانین) بر روی پوست ظاهر شده و به آرامی در سطح میوه پخش می شوند. این تغییر نگ بستگی به رقم زیتون و شریط محیطی دارد.(تومبزی، ۱۹۹۴). میوه زیتون بعد از تشکیل دارای مقدار زیادی کلروفیل است در نتیجه دارای شدت فتوسنتز قابل توجهی می باشد. این حالت تا ۲۰ روز پس از تمام گل ادامه می یابد. از این تاریخ تا روز شصتم شروع به کاهش می کند. سپس تا زمان ناپدید شدن کلروفیل در سطح ثابتی باقی می ماند. تا زمانیکه شدت نور در حداکثر باشد میوه های جوان در جذب co2محدودیت ندارند. جذب co2 تا ۴۰ روز
پس از تمام گل به شدت ادامه می یابد و در روز هشتادم پس از تمام گل (DAFB) حداکثر مقدار جذب co2 ( مقدار ۱۰۰۰ میکرومول بر متر مربع)
۲-۹-۵- مراحل رسیدن میوه و زمان برداشت :
حدود اوایل مرداد ماه در سلولهای پارانشیمی تشکیل روغن شروع می شود. در این زمان هسته چوبی شده و میوه به اندازه کافی رشد کرده است.همزمان با افزایش مقدار روغن از مقدار آب میوه کاسته می شود و به آرامی میوه مراحل رسیدن خود را طی می کند. زیتون نارس دارای رنگ سبز تیره است.این رنگ در نتیجه وجود مقدار زیادی کلروفیل در سلولهای بافت میوه می باشد. در مراحل بعدی (رسیدن) لکه های قرمز ( آنتوسیانینی ) بر روی پوست ظاهر و سپس به آرامی در کل سطح میوه پخش می شود.وقتی این فرایند اتفاق می افتد گوشت میوه نیز نرم شده و رنگ آن از سبز روشن به زرد و سپس به رنگ قرمز تغییر می یابد.در مرحله نهائی رسیدن و قبل از ریزش، پوست و گوشت میوه شروع به چروکیده شدن می کند. در نتیجه وزن و حجم میوه کاهش پیدا می کند. در مرحله بعدی رنگ میوه از قرمز به بنفش و سیاه تغییر یافته و این تغییر رنگ در بخش گوشتی نیز در بعضی مواقع روی می دهد. البته این تغییر رنگ بستگی به رقم و شرایط محیطی دارد. حداکثر عملکرد روغن معمولاً کمی بعد از مرحله رسیدن حاصل می شود. می توان گفت این زمانی است که میوه بطور کامل به رنگ قرمز تغییر یافته است. در آب و هوای سرد میوه­ ها به کندی مرحله رسیدن را طی می­ کنند و تجمع ذرات روغن بسیار طولانی می­ شود (مقصودی، ۱۳۸۷).
زمان برداشت تاثیر بسزایی در کیفیت روغن دارد. برداشت میوه بایستی زمانی انجام شود که کلیه میوه ها تغییر رنگ داده و هیچ میوه سبزی باقی نمانده باشد. در این مرحله برداشت میوه بایستی سریعاً انجام شود. ( سانچز و همکاران، ۱۹۹۹ ). اصولاً بهترین زمان برداشت موقعی است که بیشترین درصد روغن با کیفیت بالا حاصل شود. شاخصهای متفاوتی برای این منظور ارائه گردیده، همانند نسبت مالیک اسید به سیتریک اسید و یا ترکیبات معطر، پلی فنل های کل و دیگر شاخصهای رسیدن میوه مثل تبدیل الئورپین به ترکیب شیمیائی به نام النولیک اسید گلوکوزید و دی متیل الئورپین وحداکثر مقدار روغن در ماده خشک میوه است. تعیین درصد روغن در ماده تر شدیداً تحت تاثیر مقدار رطوبت میوه قرار دارد.پس بهتر است تعیین درصد روغن زیتون بر حسب ماده خشک میوه باشد. ارقام زیتون را بر اساس درصد روغن در ماده خشک به سه گروه طبقه بندی می شود:
ارقام با روغن بالا >46% 2- ارقام با روغن متوسط ۳۸-۴۶% ۳- ارقام با روغن کم < 38 %
در ارتباط با شاخص رسیدن میوه، اولئیک اسید دارای منحنی افزایش سریع است و علت آن کاهش در مقدار پالمتیک اسید بوده و افزایش در اسید های چرب غیر اشباع نیز دیده می شود. در نتیجه نسبت لینولئیک اسید به پالمتیک اسید افزایش می یابد (والالی و همکاران ۱۹۸۴، سانچزو و همکاران ۱۹۹۹). شاخص رسیدن میوه را رانالی و همکاران (۱۹۹۷) بر اساس مقدار تنفس میوه پیشنهاد نموده اند. مقدار تنفس میوه در دو رقم فرانتیو و لچینو در هفت مرحله به فاصله ۱۰-۱۳ روز در زمان رسیدن میوه مورد بررسی قرار دادند. منحنی تنفس میوه در هر دو رقم در اوایل آذر در حداقل بوده ولی با گذشت مراحل رسیدن میوه مقدار تنفس سیر افزایشی داشته است. زمانی که تنفس کلیماتریک در حداقل است، روغن استخراج شده از لحاظ کمی و کیفی در حداکثر است.
. عموماً ارقام روغنی دارای ۱۵ تا ۳۵ درصد روغن (بر پایه وزن تر) در هنگام رسیدن می­باشند. زمان برداشت میوه زیتون هنگامی است که میوه کاملاً رسیده و از نظر روغن غنی باشد. در این زمان حداکثر مقدار روغن را داراست.
اندازه میوه زیتون شدیداً با سطح عملکرد در ارتباط است بنابراین، در عملکرد­های یکسان تعداد میوه به طور قابل ملاحظه­ای تغییر می­ کند (لاوی،۱۹۹۶).
پادولا و همکاران (۲۰۰۸) صفات عملکرد میوه و روغن، اندازه میوه، نسبت گوشت به هسته و مقدار روغن را در ۱۳۴ژنوتیپ زیتون در سه منطقه مرکز و جنوب ایتالیا با هدف انتخاب بهترین ژنوتیپ برای کاربرد­های مختلف ممکن بررسی کردند و در نهایت ۲۱ ژنوتیپ براساس عملکرد و کارایی عملکرد بالاتر به عنوان کاندید برای ارقام جدید انتخاب شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل محیط و مکان برای عملکرد میوه معنی­دار بود. اثر متقابل معنی دار نشان می­دهد که تأثیر مکان برای ارقام مختلف متفاوت است و بایستی برای هر یک به صورت جداگانه ارزیابی شود. به بیان دیگر، ارقامی با عملکرد بالا در مکان­های مختلف یکسان نخواهند بود. وزن میوه، نسبت گوشت به هسته و میزان روغن در ماده خشک و تر، اثر متقابل معنی­داری نداشتند و این موضوع نشان می­دهد که تأثیر محیط روی تمام ارقام به صورت یکسان بوده است.
توبیله و همکاران (۲۰۰۴) به منظور بررسی تأثیر محیط­های مختلف بر خصوصیات میوه و روغن سه رقم زیتون سوری (صورانی، زیتی و کایسی) آزمایشی در سه منطقه مختلف که از نظر میزان بارندگی متفاوت بودند، انجام دادند. نتایج نشان داد که رقم کایسی از نظر صفات وزن تر میوه و نسبت گوشت به هسته در هر سه منطقه بیشتر از دو رقم دیگر بود. همچنین نتایج وزن تر میوه و میزان روغن نشان داد که رقم کایسی کمتر تحت تاثیر محیط­های نامطلوب قرار می­گیرد.
خصوصیات میوه ارقام مهم اسپانیا و میانگین داده ­های مطالعات متعدد در سال­های مختلف در مطالعه بارانکو و رالو (۲۰۰۰) آمده است.
بنسیک و همکاران (۲۰۱۰) خصوصیات مورفولوژیکی میوه، هسته و برگ ۴ فنوتیپ از رقم لاستوکا را بررسی کردند. نتایج نشان داد که بین فنوتیپ­های مورد بررسی تفاوت­های مورفولوژیکی وجود دارد.
لئون و همکاران (۲۰۰۴)، ۱۳ صفت مختلف را در نتاج حاصل از تلاقی ارقام آربیکن، فرانتوئیو و پیکوآل، طی ۴ سال بررسی کردند. عملکرد درخت، زمان رسیدن، اجزای عملکرد روغن و ترکیب اسید چرب هرسال اندازه ­گیری شد. ضریب همبستگی پایینی بین زمان رسیدن و میزان روغن و اسید­های چرب بدست آمد. در کل، عملکرد با سایر خصوصیات اندازه ­گیری شده همبستگی نداشت.
نتایج تحقیق روساتی و همکاران (۲۰۱۰) نشان می­دهد که درصد تشکیل میوه در زیتون شدیداً با نسبت اندازه گل به اندازه میوه متناسب است. در زمان برداشت همبستگی منفی بین تعداد میوه و متوسط وزن میوه مشاهده شد. تعداد میوه در گل­آذین و خصوصاً تعداد گل­آذین­های میوه­ده و تعداد کل میوه­های تشکیل شده در سانتی­متر شاخه با افزایش وزن میوه کاهش می­یابد.
۲-۱۰- سال آوری در زیتون
عادت سال­آوری درختان موجب می­ شود که بعضی سال­ها محصول زیاد از میوه­های کوچک و در بعضی دیگر محصول کم از میوه­های بزرگ داشته باشیم. علت این پدیده را رقابت میان میوه­ ها برای ذخایر غذایی محدود درخت عنوان کرده ­اند (ژورین و سدلی، ۲۰۰۷). سال­آوری یک مسأله مهم است که در نتیجه گلدهی ناکافی بوجود می ­آید و بایستی با تشکیل میوه ضعیف در نتیجه گرده­افشانی ناکافی اشتباه نشود. به هر حال، تناوب باردهی اغلب توسط بعضی از پدیده ­ها مانند یخبندان یا بیماری­ها که باعث کاهش شدید محصول در یک سال خاص می­شوند شروع می­گردد. آغازش گل در آن سال خیلی زیاد بود و در سال آینده محصول زیادی را در­بر­خواهد داشت که این محصول زیاد آغازش گل را محدود کرده و بدین ترتیب سال­آوری استقرار خواهد یافت (سیاری، ۱۳۸۲).
۲-۱۱- اهداف اصلاحی زیتون
جهت اجرای برنامه ­های اصلاحی و دستیابی به ارقام جدید و متناسب با برنامه ­های توسعه­ای در صنعت زیتون، اساسی­ترین روش، تلاقی بین ژنوتیپ­ها است و در این راستا انتخاب والدین مناسب بسیار مهم می­باشد. . گلدهی و تنظیم باردهی، عملکرد میوه و روغن بالا، تولید میوه­های درشت­تر در ارقام کنسروی و نسبت بالای گوشت به هسته میوه بویژه در ارقام روغنی از اهداف اصلاحی مهم در برنامه اصلاحی درخت زیتون می­باشد (داوری و بالدونی، ۲۰۰۷). تظاهر تفاوت­های ژنتیکی ارقام در قالب بروز تنوع وسیع از نظر صفات کمی گل و میوه باعث می­گردد که این صفات به عنوان یکی از نشانگر­های عمومی، کاربردی و گزینشی برای مطالعه تنوع ژنتیکی، گروه­بندی ارقام و انتخاب والدین مناسب برای اجرای برنامه ­های تلاقی­های هدفمند مورد استفاده قرار گیرند (جلیلی و همکاران، ۱۳۹۰). گروه­بندی ارقام بر اساس تعداد زیادی صفات کمی و کیفی می ­تواند روشی مطمئن در تعیین شباهت­ها و فواصل خویشاوندی یا دوری ژنوتیپ­ها باشد تا از این طریق ارقامی با بیشترین فاصله و تمایز ژنتیکی از نظر صفات مهم باغی انتخاب و در برنامه ­های اصلاحی برای ایجاد حداکثر تنوع ژنتیکی و دو­رگه ­های با ارزش مورد استفاده قرار گیرند. از لحاظ کمی هرچه والدین از یکدیگر دورتر باشند، تنوع بیشتری در نتاج حاصل از آن­ها ایجاد خواهد شد (دانایی و همکاران، ۱۳۸۰).
با توجه به این واقعیت که تنوع مورفولوژیکی و پومولوژیکی موجود در بین ارقام زیتون ریشه در تنوع ژنتیکی آن­ها دارد، ارزیابی چنین تنوعی منجر به شناسایی کلون­های با­ارزش در بین ارقام متعدد زیتون می­ شود. برای این­منظور مجموعه ­ای از معیار­ها از قبیل مشخصات درخت (شکل و ابعاد)، ساختار و اندازه میوه، شکل و اندازه برگ و هسته و غیره مورد استفاده قرار می­گیرد (هاناچی و همکاران، ۲۰۰۷). فهرستی از این مشخصات توسط انجمن بین ­المللی روغن زیتون (IOC^[6], 2000)، تهیه و اعلام شده است.
۲-۱۲- بیماریهای زیتون
۲-۱۲-۱- مگس میوه زیتون :
مگس کوچکی است به طول۴-۳ میلیمتر، این آفت به درجه حرارت محیط بسیار حساس است. دمای بیش از ۳۴ درجه سانتیگراد اثر نامطلوبی در زندگی آن دارد.اوج فعالیت آن در اواسط مهر ماه است. میوه های درشت و کنسروی را برای تخم ریزی بیشتر ترجیح می دهد. مهم تریت آفت زیتون در دنیا می باشد.

در فصل اول، بعد از طرح کلیات، به زندگی این دو مفسر عالیقدر ونحوۀ تألیف تفاسیر و روش تفسیری به ویژه روش تفسیر قرآن به قرآن، به طور گذرا پرداخته شده‌است.
در فصل دوم، به یکی از مقدمات مهم بحث تناسب آیات وسوره‌ها، یعنی تاریخ نگارش وجمع قرآن وتوقیفی واجتهادی بودن ترتیب آیات وسوره‌ها در قرآن پرداخته شده‌است ونظرات مختلف در این زمینه بطور کوتاه بررسی شده‌است. چون بحث در بارۀ تناسب آیات، وقتی معنا ومفهوم دارد که به توقیفی بودن ترتیب آیات وسور اعتقاد داشت.
از فصل سوم، که در حقیقت بدنۀ اصلی تحقیق بوده‌است به بررسی مقولۀ تناسب، از نظر لغوی واصطلاحی واهمیت وفوایدی که براین بحث مترتب است پرداخته‌ایم.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در فصل چهارم نیز به‌انواع مناسبت در قرآن اشاره نموده وضمن تقسیم بندی کلی که در این زمینه وجود دارد ( تناسب وارتباط بین سوره‌ها وآیات ) مهمترین انواع مناسبت در سوره‌ها وآیات را شمرده ونظرات مرحوم علامه (ره) وسید قطب را مورد بررسی قرار داده‌ایم. وبالاخره در فصل پنجم به یکی دیگر از بحثهایی که‌ارتباط تنگاتنگی با این بحث داشته‌است (سیاق ) پرداخته شده ونقش سیاق را در تفسیر آیات وبرقرار کردن ارتباط وهماهنگی بین آیات وسور در قرآن روشن نموده‌ایم. ودر پایان نتیجه‌های کلی که‌از بحث بدست می‌آید را نیز بر شمرده‌ایم.
نگاهی گذرا به زندگی علامۀ طباطبایی (ره) وسید قطب وتفاسیر المیزان وفی ظلال القرآن
زندگی نامۀ علامۀ طباطبائی(ره)
زندگی علامۀ طباطبائی نیز مانند همۀ انسانهای دیگر پر از فراز و نشیب های معمول زندگی بوده که‌البته‌ایشان از آنها در جهت رسیدن به کمال و تقویت اراده و روحیه خود و خانواده خود استفاده نموده‌است. در این جا گذری کوتاه بر زندگی این اندیشمند بزرگ اسلامی‌خواهیم کرد.
وی که نامش محمد فرزند محمد حسین بود به‌القاب حسنی، حسینی و طباطبائی ملّقب بوده^[۱] و در یک خانوادۀ علمی‌اصیل و ریشه‌دار در ۲۹ ذی الحجه ۱۳۲۱ هـ ق در شاد آباد تبریز متولد شده، اکثر رجال خاندان او از بزرگان و رجال علم بودند.^[۲]در سن ۵ سالگی مادر و در سن ۹ سالگی پدر را از دست داد و به‌همراه برادر خود تحت مراقبت و پرستاری یک نفر خادم و یک نفر خادمه قرار گرفت.^[۳]
از سال ۱۳۳۰ هـ. ق تحصیلات ابتدائی خود را که شامل قرآن و کتب ادبیات فارسی بود، آغاز نمود. و در سال ۱۳۳۷ هـ ق وارد مدرسه طالبیه تبریز شده وتاسال۱۳۴۴ در رشته‌های علوم دینی و عربیه به تحصیل پرداختند.
مرحوم علامه& به‌همراه‌همسر و برادر خود از سال ۱۳۴۴ هـ ق (۲۳ سالگی) برای تکمیل تحصیلات خود عازم شهر نجف شده ودر حوزهء علمیه‌ان، به مدت ۱۰سال از محضر اساتید بزرگ آن دیار کسب دانش و معرفت نمود.^[۴]
علامه&که تاسال ۱۳۵۴ ه در نجف اشرف مشغول به تحصیل بودند و یکی دیگر از فراز ونشیب‌های زندگی خود را تجربه نمود، بیکار ننشسته و آثاری از خود به صورت رساله به یادگار گذاشته‌است از جمله: رساله‌ای در برهان، رساله‌ای در مغالطه، رساله‌ای در تحصیل، سنن النبی و….
اگر چه مرحوم علامه& در شرح حال خود، از استادش آقای سید علی آقا قاضی طباطبائی حرفی به میان نیاورده ولی در موارد بسیاری از تأثیر درس اخلاق ایشان این چنین گفته «که ما هر چه داریم از آقای قاضی داریم».^[۵]
بعد از ۱۰ سال تحصیل و تزکیۀ نفس و کسب معارف دینی و به علّت اختلال در امر معاش^[۶] به زادگاهش
تبریز بازگشت و به‌همراه برادر به‌امر فلاحت مشغول شده و املاک کشاورزی خود را مجدداً سرو سامان دادند و تقریباً زندگی مرفه‌ای را برای خود مهیا نمود.
اگر چه ‌استاد از این دوره زندگی خود به دوره خسارت روحی نام برده‌است^[۷] در عین حال رساله‌هایی در زمینه‌های مختلف در همین دوره به رشتۀ تحریر در آورده‌است از جمله: رساله‌ای در اثبات ذات، رساله‌ای در اسماء و صفات، رساله‌ای در انفال، رساله‌ای در ولایت….
در سال ۱۳۶۵ هـ ق، برای ادامۀ تحصیل در حوزه علمیه قم به‌ان شهر مهاجرت کرد. و بعد از پشت سر گذاشتن مشکلات و فرازونشیب‌ها^[۸] و تکمیل تحصیلات، ازاساتید خود اجازه‌اجتهاد گرفت و به تدریس علوم دینی مشغول شد.^[۹] و آثار ارزشمند زیادی از خود به یادگذاشت. از جمله‌اصول فلسفه و روش رئالیسم، نهایه الحکمه، بدایهالحکمه، قرآن در اسلام، شیعه در اسلام…. و ارزشمندترین اثر باقیمانده‌از ایشان المیزان فی تفسیر القرآن است که مشخصات و ویژگی‌های آن بزودی خواهد آمد. (ان شاء الله)
.نحوۀ شکل گیری تفسیرالمیزان
کتاب شریف تفسیر « المیزان فی تفسیر القرآن» اثر علامه سید محمد حسین طباطبائی به زبان عربی است.مرحوم علامۀ طباطبائی اگر چه در نگارش این کتاب با مخالفتها و مشکلاتی مواجه بود ولی توفیق یافت که در حوزۀ مقدس قم، تألیف بسیار ارزشمندی در تفسیر قرآن از خود به یادگار گذارد که باشیوۀ نوین و ابتکاری تفسیر قرآن به قرآن (که به تصریح خود آن را از بیانات نبوی و سخنان اهل بیت × وام گرفت) اثری بس گرانقدر به نام المیزان فی تفسیرالقرآن پدید آورد که در دنیای اسلام جایگاهی ویژه پیدا کرد. مرحوم علامه علّت اصلی روی آوردن به تفسیر را نیز نبود حتی یک درس رسمی‌تفسیر قرآن در حوزه‌های علمیه می‌داند.^[۱۰]
بنابراین به تدریس تفسیر برای طلاب پرداخت و با اصرار شاگردانش به جمع‌ آوری آن دروس همت گماشت علامه نوشتن این تفسیر را از سال ۱۳۷۴ هـ ق (۱۳۳۳ ش) آغاز نمود و بعد از حدود ۲۰ سال مطالعه، تلاش، تدریس و جمع آوری، سرانجام در شب قدر ۲۳ ماه رمضان سال ۱۳۹۲ هـ ق (۲ آبان ۱۳۵۰ ش) نوشتن آنرا به پایان رسانید.^[۱۱]
این تفسیر در ۲۰ جلد به زبان عربی و بالغ بر ۸۰۰۰ صفحه در قطع وزیری چاپ و منتشر شده‌است علامۀ طباطبائی در نوشتن این تفسیر از منابع بسیاری در موضوع های: تفسیر ـ حدیث ـ تاریخ ـ لغت و…. استفاده نموده‌است و به‌همین دلیل تفسیری جامع و گسترده شده‌است که مورد توجه جوامع علمی‌اسلامی‌قرار گرفت متن عربی تفسیر شریف المیزان، تاکنون پنج بار و ازسوی چهار ناشر منتشر شده‌است.
این تفسیرآخرین بارازسوی موسسۀ الاعلمی‌با چاپ آراسته و کمی‌پاورقی در ۲۰ جلد با اضافه ۲ جلد فهارس منتشر شده‌است. این تفسیر ارزشمند تا کنون به زبانهای گوناگون از جمله فارسی ـ انگلیسی ـ اردو ـ ترکی ـ اسپانیولی ترجمه شده‌است.
ترجمۀ فارسی المیزان با سه چاپ مختلف و از سوی چهار ناشر انجام گرفته‌است. آخرین ترجمه یکدست آن توسط آقای محمد باقر موسوی همدانی انجام شده و از سوی دفتر نشر اسلامی‌وابسته به جامعه مدرسین در ۲۰ جلد منتشر شد.^[۱۲]
ویژگی ها و روش تفسیری علامه(ره)درتفسیر المیزان
مرحوم علامه& در مقدمه تفسیر المیزان ضمن یادآوری روش های تفسیری رایج بین مسلمانان اولیه و نقد و ردّ همۀ این روشها و تأکید بر نبودن هیچ گونه‌اختلاف و پیچیدگی در مفهوم آیات قرآن؛ بر روش تفسیر قرآن به قرآن اصرار نموده، و معتقد است که‌همین روش است که می‌توان آنرا تفسیر خواند چون قرآن هم آنرا می‌پسندد. و برای آن دلایلی را ذکر می‌کند. در پایان تأکید می‌کند که ما نیز بیاری خدای سبحان روش تفسیری خود را به‌همین طرز قرار می‌دهیم و از آیات قرآن در ضمن بیاناتی بحث می‌کنیم و به‌هیچ وجه به
بحثی نظری ـ فلسفی و یا به فرضیه‌ای علمی‌و یا مکاشفه‌ای عرفانی تکیه نمی‌کنیم.^[۱۳]
تفسیر شریف المیزان که مهمترین و ارزشمندترین اثر علامۀ طباطبائی است؛ از آغاز انتشار تاکنون مورد توجه، مطالعه و بررسی قرآن پژوهان و اندیشمندان اسلامی‌داخلی و خارج کشور قرار گرفته و کتب و مقالات ارزشمندی در موضوعات مختلف از جمله روش تفسیری علاّمه نوشته شده‌است، مانیز به موارد مهّمی‌که درخصوص روش تفسیری المیزان مورد توجه‌ایشان قرار گرفته و مورد اتفاق نویسندگان بوده‌است، اشاره می‌کنیم.
۱) همانطور که گفتیم، روش تفسیری انتخاب شده‌از طرف مرحوم علامه در المیزان روش تفسیری قرآن به قرآن است (که ما ان شاء الله در فصل های آینده به چگونگی و اهمیت آن و…. می‌پردازیم) پر واضح است که علامه بسیاری از مشکلات تفسیری را در پرتو این شیوه قابل حلّ دانسته و از این روش استفاده فراوانی نموده باشد.
۲) علامه‌هنگام تفسیر آیات، سوره را به بخشهای متعددی تقسیم می‌کند که گاهی ممکن است یک آیه باشد؛ مانند آیه ۳۴ بقره و گاهی چند آیه مانند آیات ۶۳ تا ۷۴ بقره، اما درباره سورهای کوتاه غالباً یکجا به تفسیر سوره می‌پردازد مانند: سور فلق و ناس. بنابراین می‌توان گفت اگر چه به عنوان یک تفسیر ترتیبی مشهور شده‌است اما بهتر است گفته شود تفسیری ترتیبی ـ موضوعی است.^[۱۴]
۳) در آغاز هر سوره، موضوع، محور و یا هدف اساسی را که سوره، حول آن می‌گردد(وحدت موضوعی سوره‌ها وآیات) بیان نموده، تا آیات آن را بر اساس همان هدف یا موضوع مورد بحث و بررسی قرار دهد.^[۱۵]
۴) هم چنین در ابتدای تفسیر آیه یا بخشی از آیات (در بحث بیان) با مراجعه به مهمترین و کاربردی‌ترین کتب لغت^[۱۶] به بحث لغوی درباره مفردات آیات مطرح شده می‌پردازد. البته بیشتر کلمات و مفرداتی راکه تأثیر در روشن شدن معنا دارند بررسی می‌کند.^[۱۷]
۵) بحثهای مربوط به صرف و نحو و بلاغت را نیز که گاهی در بحث «بیان» آورده و در حدّ ضرورت بوده تا حدی است که به تفسیر آیات و فهم بهترو رسیدن به مراد آیات کمک کند.^[۱۸]
۶) در آغاز تفسیر هر سوره، مکی یا مدنی بودن سوره و آیات را مشخص کرده و نظرات مفسران پیشین را مطرح و پس از بررسی دقیق و ارائه دلایل (از جمله سیاق) به نقد و ردّ و یا تأیید آن می‌پردازد.^[۱۹]
۷) در خصوص آیات الاحکام بحثی مطرح نکرده‌است چون معتقد است که‌این آیات مربوط به کتاب فقه‌است نه تفسیر^[۲۰] اگر چه گاهی فقط به چگونگی افاده حکم فقهی پرداخته‌است. ^[۲۱]
۸) در نگارش المیزان از منابع متعدد تاریخی، تفسیری، حدیثی و لغوی….بطور نقّادانه‌استفاده کرده‌است نه به طور سطحی و گذرا.^[۲۲] به طوری که‌المیزان از جهت کثرت منابع و تسلط بر دیدگاه‌های مختلف دارای جامعیتی کم نظیر است و براستی دائره‌‌المعارف فرهنگی اسلامی‌است.^[۲۳]
۹) در تفسیر بسیاری از واژه‌ها، آیات، قبول یا ردّ دیدگاه‌های تفسیری، مکی یا مدنی بودن سوره‌ها و آیات، پذیرش یا عدم پذیرش روایات و…. از سیاق استفاده کرده به طوری که سیاق جایگاه خاصی در این تفسیر پیدا کرده‌است.^[۲۴]
البته به دلیل اهمیت این موضوع و تاثیر آن در فرایند تفسیر فصلی مستقل را اختصاص داده‌ایم و ان شاء الله به طور مفصل بحث خواهیم کرد.
۱۰) علامه در تفسیر آیات اگر چه بر اساس روش تفسیر قرآن به قرآن عمل نموده‌است، اما از روایات صحیح تفسیری نیز غافل نبوده وبرای تأیید نظرات تفسیری خود در ذیل آیات، بحث روایی را نیز مطرح کرده و به نقل و نقد دقیق آنها و سپس پذیرش یا عدم پذیرش آنها با ارائه دلیل می‌پردازد.^[۲۵]
۱۱) در تفسیر برخی آیات، مختصر و در تفسیر برخی، مفصل بحث می‌کند. گاهی از آیات، بدون تفسیر می‌گذرد. و شرح و تفسیر آن را به آینده در تفسیرآیات مشابه با آن موکول می‌کند؛ البته‌این ارجاع تفسیر بیشتر آیه به جای دیگر را با عبارت سَیُجی بیانه می‌آورد: ^[۲۶] گاهی نیز در تفسیر آیات به مطالبی که پیش‌تر بیان کرده است ارجاع می‌دهد. ^[۲۷]
بعد از بحثهای روایی، با توجه به مضامین و مناسبتهای آیات بحثهای کلامی، فلسفی، علمی، اجتماعی وبحثهایی مانند آزادی، عدالت اجتماعی، علل عقب ماندگی مسلمانان، زن وجایگاه‌ان در اسلام، امامت، عصمت انبیاء و…. را بررسی می‌کند.^[۲۸]. درباره ویژگی‌های المیزان قبل از هر چیز به چند نکته اشاره می‌کنیم:
الف) این تفسیر نیز به نوبه خود ویژگی‌هایی دارد که برخی از آنها دردیگر کتابهای تفسیر، نیز مشاهده می‌شود امّا برخی دیگر از آنها منحصر به‌المیزان و شخصیت علمی‌علامه‌است.
ب) اینکه برخی از مواردی را که در ذیل این بحث می‌آوریم شاید بتوان در بحث روش های تفسیری المیزان نیز مطرح کرد از جمله: روش تفسیری ایشان که( تفسیر قرآن به قرآن) است.
جمع‌بندی و دسته‌بندی این ویژگی‌ها نیز منحصر به موارد مطرح شده در این مقال نمی‌باشد. بلکه ما به مهمترین آنها اشاره کرده وبرای جلوگیری از اطاله کلام برخی ازآنها رانیز فهرست آورده‌ایم.
.زندگی نامه سید قطب
نام وی «سیّد» است، فرزند قطب بن ابراهیم بن حسین، در سال ۱۳۲۴ هجری برابر با نهم اکتبر سال ۱۹۰۶ م در روستای موشه‌از توابع استان اسیوط مصر متولد شد.
خانواده سیّد، اگر چه متدین و معتقد و از لحاظ اجتماعی از موقعیت ممتازی برخوردار بوده^[۲۹] و از نجبای روستایی بودند امّا از نظر مالی در تنگنا قرار داشتند.^[۳۰]

مندال و گاناسکاران با بهره گیری از مدل الشهری و دیگران ( شکل ۲-۱۸ ) مدیریت پروژه را یکی از شش شایستگی کلیدی در موفقیت پیاده سازی ERP می دانند. اسلوین و پینتو عنوان می کنند که برای مدیریت پروژه موفق مدیران پروژه باید هم در فعالیتهای مدیریت پروژه تکنیکی و هم استراتژیکی توانا باشد. در تحقیقی که در شرکت هایی که در صنعت خودرو سازی ایران اقدام به پیاده سازی ERP کرده اند انجام پذیرفته است وجود مدیر پروژه متعهد در درون سازمان را به عنوان یکی از پنج فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی این سیستم ها نتیجه گرفته اند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۸-۱۳ سفارشی سازی
از نظر نیکوکار و دیگران اکثر شرکت های ایرانی فقط بخشی از ماژول های از نظر نیکوکار و دیگران اکثر شرکت های ایرانی فقط بخشی از ماژول های ERP را پیاده سازی می کنند و برای همین نمی توانند تمام مزایای مورد انتظار از آن را دریافت کنند . از نظر آن ها یکی از مهمترین محدودیت ها هزینه سفارشی سازی بالا است که در خرید بسته نرم افزاری ERP از فروشنده متحمل می شوند و سفارشی سازی همیشه به عنوان یک مشکل برای شرکت های ایرانی مطرح است که با طراحی ماژول‌های ERP به صورت محلی و سفارشی سازی برای هر صنعت خاص این مشکل حل می شود. سامرز و نلسون عنوان می دارند ، هنگامی که سفارشی سازی منجر به افزایش هزینه ها ، افزایش زمان پیاده سازی ، از دست دادن مزایای نگهداری و بهبود سیستم از سوی فروشنده نرم افزار می شود ، موفقیت پیاده سازی ERP اغلب نتیجه کمترین سفارشی سازی هستند. خودداری کردن از سفارشی نمودن بیش از حد ERP یکی از فاکتورهای فنی استراتژیکی عنوان شده در چارچوب فاکتورهای موفقیت ERP پاستور می باشد .
۲-۸-۱۴ تجزیه و تحلیل و تغییر داده ها
صحت اطلاعات یکی از فاکتورهای مهم در فاز به کارگیری ERP در تحقیق موتوانی و دیگران می‌باشد. از نظر سامرز و نلسون لازمه اساسی اثر بخشی سیستم های ERP مفید و به روز بودن داده‌های صحیح است. آنها بیان می کنند که مدیریت داده های ورودی به سیستم بحث حیاتی در پیاده سازی ERP است و چالش های مرتبط با داده را شامل یافتن داده مناسب برای ورود به سیستم و تبدیل ساختارهای داده نا متجانس به واحد و شکل سازگار قبل از استفاده از سیستم می دانند . از نظر آن ها وقتی سیستم عملیاتی است بازخورد از کاربران سیستم هنگامی که داده های سیستمی آسیب دیده کشف می شوند ، لازم است. در تحقیق انگای و دیگران مدیریت داده ها یکی از ده فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در ده کشور مورد بررسی عنوان گردیده است.
۲-۸-۱۵ مهندسی مجدد فرآیندها
ماندال و گاناسکاران با تایید مدل شایستگی های کلیدی المبشری و دیگران ( شکل ۲-۱۸ ) مهندسی مجدد فرایند ها را یکی از شش شایستگی کلیدی عنوان گردیده است. از نظر سامرز و نلسون بهبود عملکردهای سازمان نیازمند ساختاربندی مجدد فرآیندهای کسب و کار تجاری برای تطبیق با نرم افزار است. مهندسی مجدد فرآیندهای کسب وکار در مراحل آغازین پیاده سازی نقش حمایتی را ایفا می کنند. از نظر اهی و مدسن ERP می تواند سازمان ها را در راه استفاده از مزایای رقابتی از طریق افزایش کارآمدی ، توانمند سازد ، و همواره بهتر آن است که قبل از اجرای ERP مهندسی مجدد را اعمال نماییم. این امر چندان ساده نیست ، زیرا مهندسی مجدد به پول ، زمان و تلاش زیاد نیاز دارد . برای اجرای موفق ERP نیاز به شناسایی ارزش هایی است که این ارزش ها در فرایند مهندسی مجدد ، بهتر خود را آشکار می سازند . بعد از اجرای ERP نیز می توان مهندسی مجدد را ادامه داد. آن ها مهندسی مجدد فرآیندها را چهارمین فاکتور موثر و مهم در موفقیت پیاده سازی ERP می‌دانند.
از نظرآکرمنز و دیگران نیاز به بهبود سیستم اطلاعاتی سازمان ، یک نیاز حیاتی برای بقای سازمان محسوب می شود. از نظر آنها نرم افزارهای مهندسی مجدد دارای دیسیپلینی هستند که فرآیندها ، روش ها و ابزارها را در جهت عملکرد بهتر ، یکپارچه می سازند . مهندسی مجدد باید قبل از انتخاب سیستم به کارگرفته شود در این صورت ، مهندسی مجدد نتایج بهبود را به طور مکرر برای سیستم جدید در بر دارد و منجر به بهره بردن از ایده های جدید نیز می گردد.
از نظر موتوانی و دیگران اگر چه اجرای ERP باید منجر به ارائه راه حل هایی گردد که به طور بالقوه سودآور هستند ، اما حقیقت این است که این راه حل ها ممکن است به مجموعه ای از تعهدات پیچیده در سازمان منجر شود بنابراین برای کارایی راه حل های ERP نیازمند استفاده از مهندسی مجدد در مراحل بستر سازی ، طراحی و اجرا هستیم زیرا در این صورت فعالیت ها متناسب با نوع صنایع ، سازمان ها انتخاب می شود.
از نظر المشری و دیگران اجرایERP در سازمان ، نیازمند بستر سازی و تا این بستر در سازمان ایجاد نگردد ، نمی توان به اجرای موفق ERP اطمینان داشت . سازمان ها می توانند از IT برای بهبود نحوه دسترسی به اطلاعات در واحدهای مختلف سازمان و به منظور کارآمد شدن مدیریت سازمانی ، استفاده کنند . از طرف دیگر ، سازمان هایی که از مهندسی مجدد استفاده می کنند ، به دلیل استغاده از ابزارهای کارا جهت طراحی مجدد فرآیندها و اجرای تغییرات ، کارآمدتر و رقابت پذیرتر می شوند . به علاوه آنکه سرعت فرآیندهای سازمانی را افزایش می دهند و بهره وری و کارایی نیز بالاتر می رود. در تحقیق انگای و دیگران مهندسی مجدد فرآیندها یکی از ده فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در ده کشور مورد بررسی عنوان گردیده است. در چارچوب فاکتورهای موفقیت ERP ارائه شده توسط پاستور نیز بازنگری و مهندسی مجدد فرآیندها یکی از عوامل استراتژیکی سازمان های مهم در موفقیت عنوان شده است.
۲-۸-۱۶زیر ساخت فناوری اطلاعات
مدسن و اهی وجود زیر ساخت مناسب فناوری اطلاعات را یکی از فاکتورهای مهم در موفقیت پیاده سازی ERP می دانند. در چارچوب فاکتورهای موفقیتت ERP ارئه شده توسط پاستور وجود زیر ساخت های سخت افزار و ارتباطی مناسب در سازمان یکی از عوامل استراتژیکی فنی مهم عنوان شده است. در تحقیق که در شرکت هایی که در صنعت خودرو سازی ایران اقدام ب پیاده سازی ERP کرده اند انجام گرفته است ، داشتن زیر ساخت مناسب فناوری اطلاعات را یکی از پنج فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی این سیستم ها می دانند.
۲-۸-۱۷ منابع تخصیصی
نیکوکار و دیگران تعریف یک استراتژی پیاده سازی رو به جلو و برنامه پروژه شامل منابع داخلی ، خارجی و بودجه بندی پروژه را قبل از انتخاب فروشنده عامل مهمی در موفقیت ERP می دانند. مدسن و اهی بودجه کافی برای پروژه ERP را یکی از شش فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی بیان می کنند. از نظر سامرز و نلسون کمبود منابع توجه زیادی را در پیاده سازی ERP به خود معطوف می دارد . منابع باید در ابتدای پروژه تعیین شود تا از مشکلات بعدی جلوگیری به عمل آید. بنابراین منابع تخصیص در مراحل اولیه بسیار مهم و در مراحل بعدی از اهمیت کمتری برخوردارند.
۲-۸-۱۸ مدیریت تغییر
از نظر گروور و گتینگر تغریباًَ نیمی از پروژه های ناکام مانده ERP به این دلیل شکست خورده اند که مدیران آن ها تلاش لازم برای اعمال مدیریت تغییر صحیح و مناسب را در نظر نگرفته اند و مقاومت در برابر تغییر از دلایل اصلی شکست پروژه هاست. آن ها پیشنهاد می کنند راه کاهش این مقاومت ، مشارکت دادن کارکنان در فرایند تغییر می باشد. به عقیده نریس ابزارهای مدیریت تغییر را می توان رهبری ، ارتباطات ، آموزش ، برنامه ریزی و استفاده سیستم های مستوق برشمرد. از نظر موتوانی و دیگران پروژه ای که از طرف مدیر ارشد مورد حمایت قرار می گیرد بدون آمادگی سازمانی و مدیریت تغییر مناسب منجر به اشتباه در به کارگیری ERP می گردد.
به عقیده بانکروف پیاده سازی ERP فرآیندی پیچیده است و نیازمند ترکیبی از مدیریت فنی ، مدیریت تغییر و مدیریت کسب و کار می باشد .
نیکوکار و دیگران مدیریت تغییر را عامل مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در شرکت های ایرانی دانسته اند. آن ها بیان می کنند که توسعه مدیریت تغییر سازمانی برای اطمینان از اینکه سیستم با کاربر نهایی درتطابق است لازم می باشد.
مندال و گاناسکاران با تایید مدل المشری و زایری ( شکل ۲-۱۸) مدیریت تغییر را یکی از شایستگی های کلیدی در موفقیت پیاده سازی ERP می دانند. در تحقیق انگای و دیگران مدیریت تغییر یکی از ده فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در ده کشور مورد بررسی عنوان گردیده است.
۲-۸-۱۹ ایجاد اهداف مشترک
از نظر سامرز و نلسون دستیابی به یک درک کامل از اهداف ، مقاصد و همچنین راه های دستیابی به این اهداف در اولین مرحله از اجرای هر پروژه فناوری اطلاعات به عنوان یک امر ضروری و پیش نیاز شناخته می شود. این برنامه باید مزایا و منافع مورد نظر و استراتژیک ، منابع ، هزینه ها ، ریسک و زمان مورد نظر در اجرای پروژه و سایر موارد را به وضوح بیان نماید ، مسئولیت های سازمان در قبال انجام پروژه باید مشخص باشد ، توجیح سرمایه گذاری در این پروژه باید وجود داشته باشد و فلسفه وجودی این پروژه باید در جهت نیازهای سازمان و مرتبط با این نیازها باشد.
از نظر هون ناه و دیگران کنترل و ردیابی اهداف به منظور دستیابی به آن ها هم هستند. میزان دستیابی به اهداف و برنامه باید در مقایسه با اهداف پیش بینی شده پروژه اندازه گیری شوند. پیشرفت پروژه باید به طور فعال و بر اساس اهداف تعیین شده نظارت و کنترل شوند.
در تحقیق انگای و دیگران ایجاد اهداف شفاف یکی از ده فاکتور مهم در پیاده سازی ERP در ده کشور مورد بررسی عنوان گردیده است.
۲-۸-۲۰ آموزش فرآیندهای کسب و کار جدید
از نظر سامرز و نلسون پیاده سازی همراه با مهندسی مجدد فرآیندهای کسب و کار نیزمند این است که مدیران اهداف و چشم اندازهای بلند مدتشان را به افرادی که تحت تاثیر تغییرات قرار می گیرند ، آموزش بدهند و با آن ها گفت گو کنند این فعالیت باید به موازات مهندسی مجدد انجام پذیرد. این عامل در مراحل آغازین انطباق و پذیرش مورد توجه قرار می گیرد.
۲-۸-۲۱ ارتباطات درون سازمانی
از آنجایی که هدف اصلی و اولیه پروژه های ERP ، ایجاد انسجام و یکپارچگی بین حوزه های مختلف کاری می باشد استفانو وجود یک همکاری نزدیک بین این بخش ها را به عنوان پیش نیاز طبیعی می داند. ارتباطات ، شبکه مناسب و داده لازم برای همه کارکنان کلیدی در پیاده سازی پروژه فراهم می کند. بیشتر سازمان ها یک برنامه ارتباطات توسعه داده اند و گزارشات منظم جهت اطمینان از اینکه از اثرات سیستم بر مسئولیتهایشان آگاه هستند صادر می کنند. ارتباطات در مراحل اولیه و پذیرش سیستم اثر زیادی دارد و به نظر می رسد مقاومت در برابر آن را کاهش می دهد. از نظر انگای و دیگران مدیریت ارتباطات موثر در سطوح مختلف سازمان بسیار ضروری به نظر می رسد. به طوریکه کارکنان به طور کامل از اهداف ، فعالیت ها ، حوزه عمل و تغییراتی که در سازمان ایجاد خواهد شد ، اطلاع کامل پیدا کنند ، در تحقیق آن ها ارتباطات یکی از ده فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی بر مسئولیتهایشان آگاه هستند صادر می کنند. ارتباطات در مراحل اولیه و پذیرش سیستم اثر زیادی دارد و به نظر می رسد مقاومت در برابر آن را کاهش می دهد. از نظر انگای و دیگران مدیریت ارتباطات موثر در سطوح مختلف سازمان بسیار ضروری به نظر می رسد. به طوریکه کارکنان به طور کامل از اهداف ، فعالیت ها ، حوزه عمل و تغییراتی که در سازمان ایجاد خواهد شد ، اطلاع کامل پیدا کنند ، در تحقیق آن ها ارتباطات یکی از ده فاکتور مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در ده کشور مورد بررسی عنوان گردیده است.
اهمیت ارتباطات بین بخش های مختلف در ادبیات پیاده سازی و به کارگیری پروژه های فناوری اطلاعات بر هیچکس پوشیده نیست. در دستیابی به این هدف استفاده از ابزار اطلاعاتی مناسب از قبیل ایمیل به جای استفاده از تلفن و ارتباط رو در رو موثر واقع خواهد شد. میتوان گفت ارتباطات و همکاری بین بخش های مختلف هسته مرکزی فرایند پیاده سازی سیستم های ERP هستند. نیکوکار و دیگران ارتباطات را عامل مهم در موفقیت پیاده سازی ERP در شرکت های ایرانی دانسته اند. آن‌ ها بیان می کنند که توسعه ارتباطات ، برای اطمینان از اینکه سیستم با کاربر نهایی در تطابق است لازم می باشد.
۲-۸-۲۲ همکاری درون سازمانی
از نظر سامرز و نلسون اگر ارتباطات مناسب باشد ، روحیه همکاری بین بخش های مختلف شکل خواهد گرفت و همین امر به موفقیت پروژه کمک خواهد کرد. پتانسیل سیستم بدون هماهنگی تلاش ها و اهداف نمی تواند مطمئن باشد. مثل ارتباط بین بخشی ، این فعالیت نیز در مراحل آغازین تکامل مرحله پذیرش مورد توجه است.
۲-۸-۲۳ مستند سازی
متوانی و دیگران یکی از وظایف اصلی مدیریت پروژه ERP و همچنین از عوامل موفقیت پروژه ها را مستندسازی پروژه از قبیل مستندات فنی و پشتیبانی می دانند. مستندات فنی شامل گزارشهای شناخت ، مدل های تحلیل و طراحی سیستم ، مدل های اطلاعاتی سیستم و مستندات آموزشی سیستم است. مستندات پشتیبانی پروژه شامل قرارداد پروژه گزارش دهی فعالیت ها ، برنامه ریزی فعالیت ها و مکاتبات پروژه می باشد. در تحقیق موتوانی و دیگران مستند سازی در فاز اجرا و ارزیابی ، از فاکتورهای مهم در موفقیت پیاده سازی ERP عنوان گردیده است.
۲-۸-۲۴ فرهنگ سازی ERP در سازمان
ویلینگ و وک عنصر فرهنگ سازمانی را در ابعاد آموزش و پرورش ، تصمیم گیری مشارکتی، تسهیم قدرت ، پشتیبانی ، همکاری و تحمل ریسک و تعارض عامل مهم در اجرای موفق پروژه های ERP عنوان می کنند. در بعد آموزش و توسعه ، فرهنگی که بر یادگیری و توسعه شخصی تاکیید دارد مد نظر است. در بعد تصمیم گیری مشارکتی ، فرهنگی که کارمندان را تشویق به مشارکت در فرایند تصمیم گیری می کند مورد توجه قرار می گیرد. در بعد تسهیم قدرت ، فرهنگی که تمرکز کمی بر موقعیت و مقام سازمانی دارد و در نهایت در بعد تحمل تعارض و ریسک فرهنگی که در آن سازمان تعارضات و ریسک را بپذیرد مورد قبول است. در تحقیق امین پور مددکار که در سه شرکت ایرانی در زمینه پیاده سازی ERP داشته اند انجام شده است ، فرهنگ سازمانی به عنوان یکی از عوامل موثر در موفقیت پیاده سازی ذکر شده است. بر طبق مطالعات فاستد شش بعد اصلی فرهنگ سازمانی برای درک روابط آن ها با پیاده سازی سیستم ERP شناسایی شده است.
۱- فرایند گرا در مقابل نتیجه گرا
۲-کارگرا در مقابل کارمندگرا
۳- شخصیت حرفه ای در مقابل کوته نظر
۴-سیستم روابط باز در مقابل بسته
۵-کنترل سست در مقابل محکم
۶-طرظ فکر عملگرا در مقابل طرظ فکر اصولی و قاعده ای
جدول شماره ۲-۵ ابعاد فرهنگ سازمانی هرلی و هال

یادگیری و توسعه
تصمیم گیری مشارکتی
تقسیم قدرت
پشتیبانی و همکاری
تحمل تعارض و ریسک

[۸]. Kosala, R., & Blockeel, H. (2000). Web mining research: A survey. ACM Sigkdd Explorations Newsletter, ۲(۱), ۱-۱۵.
[۹]. Leacock, C., & Chodorow, M. (1998). Combining local context and WordNet similarity for word sense identification. WordNet: An electronic lexical database, ۴۹(۲), ۲۶۵-۲۸۳.
[۱۰]. Lieberman, H., Van Dyke, N., & Vivacqua, A. (1999). Let’s browse: a collaborative browsing agent. Knowledge-Based Systems, ۱۲(۸), ۴۲۷-۴۳۱.
[۱۱]. Magnini, B., & Strapparava, C. (2004). User modelling for news web sites with word sense based techniques. User Modeling and User-Adapted Interaction,14(2-3), 239-257.
[۱۲]. Maratea, A., & Petrosino, A. (2009, November). An heuristic approach to page recommendation in web usage mining. In Intelligent Systems Design and Applications, 2009. ISDA’09. Ninth International Conference on (pp. 1043-1048). IEEE.
[۱۳]. Markov, Z., & Larose, D. T. (2007). Data mining the Web: uncovering patterns in Web content, structure, and usage. John Wiley & Sons.
[۱۴]. Masseglia, F., Poncelet, P., & Cicchetti, R. (2000). An efficient algorithm for web usage mining. Networking and Information Systems Journal, ۲(۵/۶), ۵۷۱-۶۰۴.
[۱۵]. Minio, M., & Tasso, C. (1996, January). User modeling for information filtering on internet services: Exploiting an extended version of the umt shell. In UM96 Workshop on User Modeling for Information Filtering on the WWW (pp. 2-5).
[۱۶]. Miranda, T., Claypool, M., Gokhale, A., Mir, T., Murnikov, P., Netes, D., & Sartin, M. (1999). Combining content-based and collaborative filters in an online newspaper. In In Proceedings of ACM SIGIR Workshop on Recommender Systems.
[۱۷]. Mobasher, B., Cooley, R., & Srivastava, J. (2000). Automatic personalization based on Web usage mining. Communications of the ACM, ۴۳(۸), ۱۴۲-۱۵۱.
[۱۸]. Mobasher, B., Dai, H., Luo, T., Sun, Y., & Zhu, J. (2000). Integrating web usage and content mining for more effective personalization. In Electronic commerce and web technologies (pp. 165-176). Springer Berlin Heidelberg.
[۱۹]. Nasraoui, O., Frigui, H., Krishnapuram, R., & Joshi, A. (2000). Extracting web user profiles using relational competitive fuzzy clustering. International Journal on Artificial Intelligence Tools, ۹(۰۴), ۵۰۹-۵۲۶.
[۲۰]. Nina, S. P., Rahman, M., Bhuiyan, K. I., & Ahmed, K. E. U. (2009, November). Pattern discovery of web usage mining. In Computer Technology and Development, 2009. ICCTD’09. International Conference on (Vol. 1, pp. 499-503). IEEE.
[۲۱]. Pamnani, R., & Chawan, P. (2010). Web Usage Mining: A research area in Web mining. Proceedings of ISCET, 73-77.
[۲۲]. Pani, S. K., Panigrahy, L., Sankar, V. H., Ratha, B. K., Mandal, A. K., & Padhi, S. K. (2011). Web usage mining: a survey on pattern extraction from web logs. International Journal of Instrumentation, Control & Automation (IJICA), ۱(۱), ۱۵-۲۳.
[۲۳]. Peng, X., Cao, Y., & Niu, Z. (2008, December). Mining Web Access Log for the Personalization Recommendation. In MultiMedia and Information Technology, 2008. MMIT’08. International Conference on (pp. 172-175). IEEE.
[۲۴]. Shinde, S. K., & Kulkarni, U. V. (2008, December). A new approach for on line recommender system in web usage mining. In Advanced Computer Theory and Engineering, 2008. ICACTE’08. International Conference on (pp. 973-977). IEEE.
[۲۵]. Sujatha, N., & Iyakutty, K. (2010). Refinement of Web usage Data Clustering from K-means with Genetic Algorithm. European Journal of Scientific Research, ۴۲(۳), ۴۷۸-۴۹۰.
[۲۶]. Suryavanshi, B. S., Shiri, N., & Mudur, S. P. (2006, June). Analysis of Fuzzy Clustering Techniques Used for Web Personalization. In Fuzzy Information Processing Society, 2006. NAFIPS 2006. Annual meeting of the North American (pp. 335-340). IEEE.
[۲۷]. Varghese, N. M., & John, J. (2012, October). Cluster optimization for enhanced web usage mining using fuzzy logic. In Information and Communication Technologies (WICT), 2012 World Congress on (pp. 948-952). IEEE.
[۲۸]. Xiao-Gang, W., & Yue, L. (2009, August). Web mining based on user access patterns for web personalization. In Computing, Communication, Control, and Management, 2009. CCCM 2009. ISECS International Colloquium on (Vol. 1, pp. 194-197). IEEE.
[۲۹]. Zhang, Y., Xu, G., & Zhou, X. (2005). A latent usage approach for clustering web transaction and building user profile. In Advanced Data Mining and Applications (pp. 31-42). Springer Berlin Heidelberg.
[۳۰]. Zhao, Q., & Bhowmick, S. S. (2003). Sequential pattern mining: A survey.ITechnical Report CAIS Nayang Technological University Singapore, 1-26.
[۳۱]. بهرنگ مسعودیفر، “ارائه روشهایی برای حل مشکل کاربر جدید در سیستمهای توصیه کننده همکارانه بر مبنای حافظه”، دانشگاه صنعتی امیر کبیر، دانشکده مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات، ۱۳۸۵.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فصل سوم:
مبانی نظری و روش انجام تحقیق

مقدمه
وب گسترده جهانی به‌عنوان محیط بزرگ برای توزیع اطلاعات است که دارای منابع اطلاعاتی گوناگون است. از اینرو وب یک مجموعه بزرگی از منابع اطلاعاتی ساختیافته و نیمه‌ساخت یافته است که تعداد صفحات آن به سرعت در حال افزایش است. مشکل در سرریز شدن اطلاعات به هنگام انجام جستجویی توسط مرورگر انجام می‌شود. وب، محیطی وسیع، متنوع و پویا است که کاربران متعدد اسناد خود را در آن منتشر می‌کنند. در حال حاضر بیش از دو بیلیون صفحه در وب موجود است و این تعداد با نرخ ۷.۳ میلیون صفحه در روز افزایش می‌یابد. با توجه به حجم وسیع اطلاعات در وب، مدیریت آن با ابزارهای سنتی تقریباً غیر ممکن است و ابزارها و روش‌هایی نو برای مدیریت آن مورد نیاز است. به طور کلی کاربران وب در استفاده از آن با مشکلات زیر روبرو هستند:
یافتن اطلاعات مرتبط
ایجاد دانش جدید با بهره گرفتن از اطلاعات موجود در وب
خصوصی سازی اطلاعات
تکنیک‌های وب کاوی قادر به حل این مشکلات می‌باشند. در (Kosala, & Blockeel, 2000) وب‌کاوی به صورت زیر تعریف شده است:
<<وب کاوی به کارگیری تکنیک های داده کاوی برای کشف و استخراج خودکار اطلاعات از اسناد و سرویس‌های وب می‌باشد>>.
البته تکنیک‌های وب‌کاوی تنها ابزار موجود برای حل این مشکلات نیستند. بلکه تکنیک‌های مختلفی از سایر زمینه‌های تحقیقاتی همچون پایگاه داده‌ها، بازیابی اطلاعات، پردازش زبان طبیعی و غیره قابل استفاده در این زمینه می‌باشند. همچنین تکنیک‌های وب‌کاوی می‌توانند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم برای حل این مشکلات به کار روند. منظور از رویکرد مستقیم آن است که کاربرد تکنیک‌های وب‌کاوی به صورت مستقیم مشکلات مطرح شده را حل می کند. یک عامل گروه خبری که مرتبط بودن یک خبر به یک کاربر را تعیین می‌کند، مثالی از این رویکرد می‌باشد. اما در رویکرد غیر مستقیم، تکنیک‌های وب‌کاوی به عنوان بخشی از یک روش جامع‌تر که به حل این مشکلات می پردازد، مورد استفاده قرار می‌گیرند.
مراحل وب کاوی
وب کاوی شامل چهار مرحله اصلی می باشد:
پیدا کردن منبع: این مرحله شامل بازیابی اسناد وب مورد نظر می‌باشد.
انتخاب اطلاعات و پیش‌پردازش: در این مرحله به صورت خودکار اطلاعات خاصی از اسناد بازیابی شده، انتخاب و پیش‌پردازش می‌شوند.
تعمیم : در این مرحله به صورت خودکار الگوهای عام در یک یا چندین سایت وب کشف می‌شود.
تحلیل: در این مرحله الگوهای به دست آمده در مرحله قبل اعتبار سنجی و تفسیر می‌شوند.
در مرحله اول داده‌ها از منابع موجود در وب مانند خبرنامه‌های الکترونیکی، گروه‌های خبری، اسناد HTML، پایگاه داده‌های متنی و غیره بازیابی می‌شوند. مرحله انتخاب و پیش پردازش شامل هر گونه فرایند تبدیل داده‌های بازیابی شده در مرحله قبل می‌باشد. این پیش‌پردازش می‌تواند کاهش کلمات به ریشه آنها، حذف کلمات زائد، پیدا کردن عبارات موجود در متن و تبدیل بازنمایی داده‌ها به قالب رابطه‌ای یا منطق مرتبه اول باشد. در مرحله سوم، از تکنیک‌های داده‌کاوی و یادگیری ماشین برای تعمیم استفاده می‌شود. همچنین باید توجه داشت که کاربران نقش مهمی در فرایند استخراج اطلاعات و دانش از وب ایفا می‌کنند. این نکته به ویژه در مرحله چهارم از اهمیت بسزایی برخوردار است.
به این ترتیب وب کاوی، فرایند کشف اطلاعات و دانش ناشناخته و مفید از داده‌های وب می‌باشد. این فرایند به طور ضمنی شامل فرایند کشف دانش در پایگاه داده‌ها (KDD) نیز می‌شود. در واقع وب‌کاوی گونهی توسعه یافته KDD است که بر روی داده‌های وب عمل می‌کند.
انواع وب‌کاوی
روش‌های وب‌کاوی بر اساس آن که چه نوع داده‌ای را مورد کاوش قرار می‌دهند، به سه دسته تقسیم می‌شوند:
کاوش محتوای وب: کاوش محتوای وب فرایند استخراج اطلاعات مفید از محتوای مستندات وب است. محتوای یک سند وب متناظر با مفاهیمی است که آن سند در صدد انتقال آن به کاربران است. این محتوا می‌تواند شامل متن، تصویر، ویدئو، صدا و یا رکوردهای ساخت یافته مانند لیست‌ها و جداول باشد. در این میان کاوش متن بیش از سایر زمینه‌ها مورد تحقیق قرار گرفته است. از جمله این تحقیقات می‌توان به تشخیص موضوع، استخراج الگوهای ارتباط ، خوشه‌بندی و طبقه‌بندی اسناد وب اشاره کرد. روش‌ها و تکنیک‌های موجود در این گروه، از تکنیک‌های بازیابی اطلاعات و پردازش زبان طبیعی نیز استفاده می‌کنند.
کاوش ساختار وب : وب را می‌توان به صورت گرافی که گره‌های آن اسناد و یال‌های آن پیوندهای بین اسناد است، بازنمایی کرد. کاوش ساختار وب، فرایند استخراج اطلاعات ساختاری از وب می‌باشد.
کاوش استفاده از وب : کاوش استفاده از وب، کاربرد تکنیک‌های داده‌کاوی برای کشف الگوهای استفاده از وب، به منظور درک و برآوردن بهتر نیازهای کاربران می‌باشد. این نوع از وب‌کاوی، داده‌های مربوط به استفاده کاربران از وب را مورد کاوش قرار می‌دهد.
باید توجه داشت که مرز مشخصی میان سه گروه وب کاوی وجود ندارد. به عنوان مثال تکنیک‌های کاوش محتوای وب می‌توانند علاوه بر به کارگیری متن مستندات، از اطلاعات کاربران هم استفاده کنند. همچنین می‌توان از ترکیب تکنیک‌های فوق برای حاصل شدن نتایج بهتر استفاده کرد.
شخصی‌سازی وب
هر اقدامی که اطلاعات یا سرویس‌های فراهم شده توسط یک وب‌سایت را با نیازهای یک کاربر یا گروه خاصی از کاربران با به کارگیری دانش بدست آمده از رفتار گردشی کاربر و علایق خاص او به صورت ترکیب با محتوا و ساختار وب‌سایت سازگار می‌کند، شخصی‌سازی وب نامیده می‌شود (Eirinaki, 2003).
هدف یک سیستم شخصی‌سازی وب عبارت است از فراهم کردن اطلاعات دلخواه یا مورد نیاز کاربران بدون درخواست صریح آن‌ها.
با شخصی‌سازی وب، دسترسی به محتویات از صفحات وب و یا اصلاح محتویات وب، بهتر و با توجه به خواسته هر کاربر می‌تواند انجام شود. این امر ممکن است شامل ایجاد صفحات وب جدید باشد که هر کاربر با درخواست خود می‌تواند اسنادی از وب را بازیابی کند. شخصی‌سازی می‌تواند به‌عنوان نوعی از خوشه‌بندی، دسته‌بندی و یا حتی پیش‌بینی دیده شود. در دسته‌بندی، خواسته‌های کاربر براساس کلاس‌ها تعیین می‌شود. از طریق خوشه‌بندی، خواسته‌های تعیین شده براساس کاربرانی که خواسته‌های مشابه دارند، تعیین می‌شود. در نهایت، پیش‌بینی برای این مورد که کاربران چه چیزی واقعاً می‌خواهند ببینند، به کار می‌رود.
دلایل نیاز به شخصی‌سازی وب
دلایل نیاز به شخصی‌سازی وب را می‌توان بصورت زیر بیان کرد:
گرانبار شدن اطلاعات: وب جهانی منبعی عظیم از اطلاعات را فراهم آورده است. در بررسی‌های گوناگون انجام شده در زمینه‌ی گسترش وب تخمین زده شده است که روزانه بیش از یک میلیون صفحه به وب اضافه می‌شود و بیش از ۶۰۰ گیگابایت از صفحات در هر ماه تغییر می‌کنند (Nasraoui, & et. Al., 2008) و (Achananuparp, & et. al., 2007). این پدیده که گرانبار شدن اطلاعات نامیده می‌شود مشکلاتی را برای کاربران وب بوجود آورده است.از مهم‌ترین این مشکلات عدم دسترسی آسان به اطلاعات مورد نیاز می‌باشد.
نیاز به جذب مشتری پابر‌جای برای وب‌سایت: ظهور سرویس‌های مبتنی بر وب مانند تجارت الکترونیکی، یادگیری تحت وب و بانکداری الکترونیکی موجب تغییرات اساسی در روش استفاده از اینترنت شده است و وب‌سایت ها را به محیطی برای تجارت تبدیل کرده است و موجب افزایش رقابت بین آن‌ها شده است. با وجود رقبایی که تنها یک کلیک از وب‌سایت مورد نظر فاصله دارند نیاز به افزودن خدمات اضافی به سرویس‌های وب به عنوان لازمه‌ی ایجاد مشتری پابرجای به وضوح احساس می‌شود. این خدمات اضافی تنها با تمرکز بر نیازها و علایق فردی مشتریان و فراهم کردن سرویس‌ها و محصولات متناسب با آن‌ها امکان‌پذیر است.

ملامحمّدطاهر ادعای ابن‌عربی مبنی برترجیح خودش برخاتم انبیا (صلی‌الله‌علیه‌وآله)به این عبارات استناد کرده است که می‌گوید: «لما مثل النبی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) النبوه بالحایط من اللبن وقد کل^[۲۶۹]سوی موضع لبنه واحده وکان (صلی‌الله‌علیه‌وآله) تلک اللبنه غیرانه (صلی‌الله‌علیه‌وآله) لایراها الا^[۲۷۰] کماقال لبنه واحده ،…فلابد ان یری نفسه تنطبع فی موضع تلک اللبنتین فتکون خاتم‌الاولیاء تلک اللبنتین فیکمل الحایط».^[۲۷۱]و^[۲۷۲] ملامحمّدطاهراشکالات قول افضلیت بر خاتم انبیا را درچند وجه ذکر می‌کند.
اینکه ابن عربی گفته: « ما روی عنه شبه النبوه بالحایط وقال ان حایط النبوه قدتم ولم ینقص منه الا لبنه واحده وانا تلک اللبنه».^[۲۷۳]این مرد تشبیه کرده نبوت را به دیوار وگفته که دیوارنبوت تمام شده واز اوخشتی باقی نمانده مگریک خشت واین دیوار تمام نمی‌شود مگربه خشت من.وهمچنین تشبیه کرده ولایت را به دیواری که ازطلاو نقره ساخته شده واین دیوار نیز فقط به دوخشت کامل می‌شود خشتی ازطلا وخشتی ازنقره ونفس خودش رابه دوخشت طلا و نقره، و ولایت بنابرآنچه که تصریح کرده اعظم از نبوت دانسته است.
اینکه او ادعا کرده که علم را از معدنی اخذکرده که ملائکه از آن اخذ می‌کنند.شکی نیست که اخذ علم بدون واسطه اعظم است ازاخذ به واسطه ملک.^[۲۷۴]
اینکه ابن عربی ادعا کرده که خاتم اولیا نیز می‌باشد «کان ولیا وآدم بین الماءو الطین» و این بزرگتراست از«کان نبیا وآدم بین الماءوالطین» زیرا بنابر ادعای خودش منصب ولایت اعظم از منصب نبوت است.
انه ادعی خاتم الرسل من حیث ولایته نسبته مع الخاتم للولایه نسبه الانبیا والرسل معه فینتج هذا الکلام انه اشرف من خاتم الانبیا فی الولایه کما ان خاتم الانبیا اشرف من حیث الرساله من سایرالرسل.الویل کل الویل لمن سمع کلمات هذا الرجل وشک فی کفره و[فی] کذبه وافترائه وجرأته فی الدین.^[۲۷۵]ملامحمّدطاهر می‌گوید تعجب است از شیعه وسنی که چگونه تصدیق می‌کنند این مدعی کذاب را و او را انکار نمی‌کنند، درحالی که شکی نیست دراینکه او در زمره مسلمین نیست تاچه رسد که در زمره مؤمنین باشد.
تا قبل از ظهور ابن عربی دوجنبه نظری وعملی تصوف، درکلام مشایخ وبزرگان تصوف به طور پراکنده وجود داشت، اما دارای یک دستگاه نظام مندِ هستی شناختی نبود.گرچه آثاری همچون زبده الحقائق، تمهیدات، المواقف، والتعرف دربردارنده مسائل مهم عرفانی بودند.اما دغدغه هستی شناختی عرفا که برای جبران ضعف علم کلام درمسائل توحید ودیگرمسائل مهم بود، با ورود ابن عربی جنبه نظری تصوف، جانی تازه گرفت، که شروعی بود برای یک ساختارمعرفتی جدید.مسأله ختم ولایتی که ابن عربی مطرح می‌کند، باعث انتقادات بسیاری شده است.مصادیقی که ابن عربی برای خاتم اولیا مطرح کرده می‌توان به چهار مورد اشاره کرد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ولایت وخاتمیت حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف).^[۲۷۶]
ولایت وخاتمیت حضرت عیسی.^[۲۷۷]
خاتمیت وولایت حضرت علی (علیه‌السلام) واقطاب.^[۲۷۸]
ولایت وخاتمیت مرد عرب.^[۲۷۹]
۸-۵-۳.جامع تشبیه وتنزیه
محمّدطاهرعباراتی ازمحی الدین نقل می‌کندمبنی برجمع بین تنزیه وتشبیه، واین عقیده را کفرمی‌داند، ازجمله این عبارت: «مما یدل علی سوء اعتقاده وسخافه عقله ما ذکره فی فص ایناسیه فی کلمه الیاسیه: فان العقل اذا تجرد لنفسه من حیث اخذه العلوم نظره کانت معرفته بالله علی التنزیه لاعلی التشبیه واذا اعطاه الله المعرفه بالتجلی کملت معرفته بالله فنزه فی موضع وشبه فی موضع ورأی سریان الحق بالوجودفی الصور الطبیعیه والعنصریه، ومابقیت له صوره الا و تری عین الحق عینها».^[۲۸۰]
ازجمله کسانی که در نظر ملامحمدطاهر قمی، در ردیف ابن عربی قرار دارندوبا آنها همان معامله ای دارد که با ابن عربی داشته؛ قیصری شارح فصوص است.قیصری می‌گوید: «و مِمَّا خَطِیئاتِهِمْ فهی التی خطت بهم…».^[۲۸۱]ملامحمّدطاهر وجه دلالت این عبارات برکفرصاحب آنهارا اینطور بیان می‌کند: «قوم نوح مستغرق دررحمت وعلم شده اندواین خلاف ضرورت دینی است ونص کتاب الهی، که از آنها فهمیده می‌شود، که قوم نوح ازمغضوبین بوده واز رحمت الهی به دور بوده اند وخداوند برآنها غضب کرده وآنهارا غرق کرده».^[۲۸۲]البته بعضی از متأخرین محققین علم عرفان نظری، نظر ابن عربی درباب تشبیه وتنزیه را کاملا مخالف با نظر ملامحمّدطاهرقمی دانسته، ومواضع ابن عربی را به موضع کلامی مکتب تشیع، بسیار نزدیک دیده اند. ^[۲۸۳]
۸-۵-۴.عدم خلود درعذاب
محمّدطاهرقمی به این جملات ابن عربی درفص «حکمه نفسیه فی کلمه یونسیه» که می‌گوید: «و أما أهل النار فمآلهم إلى النعیم، ولکن فی النار إذ لا بد لصوره النار بعد انتهاء مده العقاب أن تکون برداً و سلاماً على من فیها.وهذا نعیمهم. فنعیم أَهل النار بعد استیفاء الحقوق نعیم خلیل الله حین أُلقِیَ فی النار فإنه علیه السلام تعذب برؤیتها و بما تَعَوّد فی علمه وتقررمن‏ أنها صوره تؤلم من جاورها من الحیوان.وماعلم مراد الله فیها و منها فی حقه»^[۲۸۴].وهمچنین کلام قیصری شارح فصوص که می‌گوید: «فبعد وجود هذه الآلام وجد برداً وسلاماً مع شهودالصوره اللونیه فی حقه، وهی نارفی عیون الناس».^[۲۸۵]بانگاه تکفیری نگریسته ومی‌گوید وجه دلالت این عبارت برکفر، واین که گفته عذاب اهل آتش ألمی‌است که حاصل می‌شود برای آنها هنگام رویت آتش وموقع انداختن آنها درآتش، واطرافیان توهم می‌کنندکه اودرآتش عذاب می‌شود؛ این است که منظورخدا ازخلق آتش این نبوده که بسوزاند وعذاب کند. «حیث لا یعلم انه لیس مراد الله بخلق النار الاحراق والتعذیب بعد ما القی فی النار ووجدها بردا وسلاما زال عنه الالم الناشی من التوهم حیث علم مراد الله ولاشک ان هذه العقیده السخیفه کفر وزندقه».^[۲۸۶]
۸-۵-۵.فاعل تمام افعال خداست
مورد دیگری که نزد ملامحمّدطاهر مشعر به کفر بوده این عبارت ابن عربی است که می‌گوید: «وما یُذَمُّ الإنسان لعینه و إنما یذم الفعل منه، و فعله لیس عینه، وکلامُنَا فی عینه.ولا فعل إلا الله، ومع هذا ذُمَّ منها ما ذم و حُمِدَ منها ما حمد…فلامذموم إلا ما ذمه الشرع، فإنَّ ذم الشرع لحکمه یعلمها الله أومن أَعْلَمه الله».^[۲۸۷]محمّدطاهراین کلمات را دال برجبر می‌داند؛ زیرا می‌گوید تمام افعال از خداست.وبا وجود اینکه افعال از خداست بعضی را ذم کرده وبعضی رامدح، وشکی نیست که این عقیده جبریه است.کما اینکه درفص «حکمه امامیه فی کلمه هارونیه» می‌گوید: «عدم قوه ارداع هارون بالفعل ان ینفذ فی اصحاب العجل بالتسلیط علی العجل کما سُلّط موسی علیه، حکمه من الله ظاهره فی الوجود لیُعبد فی کل صوره. و اذهبت الا تلک الصوره بعد ذلک فما ذهبت الا بعد تلبست عند عابدها بالالوهیه».^[۲۸۸] ملامحمّدطاهر وجه دلالت این عبارت محی الدین برکفر را اینطور بیان می‌کند: این عبارت دلالت دارد که خدا هارون را برسامری مسلط نکرد، تا اینکه مردم گوساله راعبادت کنند؛ چون خداوند اراده کرده بود که درتمامی صورتها عبادت شود.شیخ الاسلام قم می گوید: بی تردیداین تفکر کفراست.^[۲۸۹]
این بحث نیزهمچون بحث تشبیه وتنزیه درنظر بعضی از متأخرین از محققین علم عرفان نظری به فکرشیعی نزدیک بوده ونظرابن عربی را دربحث جبر واختیار بسیارنزدیک به مفهوم «امربین الامرین»که ازائمه (علیهم‌السلام) رسیده، می‌دانند.^[۲۹۰]
۸-۵-۶.همه مذاهب اهل نجات هستند
محمّدطاهر درنقد ابن عربی در این باره به فص «حکمه احدیه فی کلمه هودیه» استناد کرده که می‌گوید: «فإِیاک أن تتقید بعقد مخصوص و تکفر بما سواه فیفوتک خیرکثیر بل یفوتک العلم بالأمرعلى ما هو علیه.فکن فی نفسک هیولى لصور المعتقدات کلها فإِن الله تعالى أوسع وأعظم من أن یحصره عقد دون عقد فإِنه یقول «فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ الله»^[۲۹۱]و ما ذکرأیناً من أین…».^[۲۹۲] ازجهت اینکه ابن‌عربی اهل هر مذهبی را مصیب می‌داند و هر مصیبی نیزمأجور و هر مأجوری نیزسعید و هرسعیدی نیز مَرضی، در حالی که به تواتر ازرسول خدا رسیده که فرموده امتش به هفتاد وسه فرقه منشعب می‌شوند، ویکی از آنها ناجی است ومابقی درآتش جهنم هستند.همچنین صریح بعضی ازآیات که دلالت دارد براینکه بعض ازمردم درآتش هستندویا بعضی شقی وبعضی سعید.به همین دلیل نظر ابن عربی در این مورد به مذاق ملامحمدطاهر خوش نیامده، و رد کرده است.
مهمترین اشکالات ملامحمّدطاهر درنقد ابن عربی، حول محورهایی بود که ذکر شد.درادامه به نقدهای ملامحمّد طاهرنسبت به شیخ محمود شبستری ولاهیجی می‌پردازیم.
۸-۶.شیخ محمود شبستری ولاهیجی
ملامحمّدطاهر وبعضی از شاگردانش، نسبت به شیخ محمود شبستری و شارح ابیات وی یعنی؛ لاهیجی بسیار بدبین بوده و این دو را در ردیف دیگر بزرگان تصوف مورد نقد قرار می‌دادند.در ادامه به چند مورد از این انتقادات اشاره می‌کنیم.
۸-۶-۱.خیالی بودن ماسوی الله
ملامحمّدطاهرمی‌گوید، این طایفه خدا را محض اسم بی مسمی می‌دانند، بلکه وجود غیرخدا را محال می‌دانند.وی به این ابیات ازگلشن راز استناد کرده که گفته:
همــه آن است و این مانـند عنقاست جز ازحــق جمله اسم بی‌مسماست^[۲۹۳]
عدم موجود گردد این مـــحال است وجـود از روی هـستی لایزال است^[۲۹۴]
ملامحمّدطاهر ازلاهیجی درشرح این بیت می‌گوید: وجود دائماً واحداست وبرحقیقت حقیقی خود بلاتغییراست، ومعدوم موجود نمی‌گردد، زیرا قلبِ حقایق ممتنع است.پس همانطور که ممکنات و محدثات دراول معدوم بوده اند، همیشه معدوم می‌باشند.موجودیت نیز عبارت است از؛ تجلی ذات قدیم به صورت اینها.این‌کلماتِ صاحب وشارح ابیات در جای‌جای تألیفات ضدتصوفی ملامحمد طاهر مورد استناد قرار گرفته است.
۸-۶-۲.اعتقادبه وحدت وجود
اشکال دیگری که شیخ الاسلام قم به صاحب گلشن راز دارد این است که وی معتقد به وحدت وجود است.ذات حق، وجود مطلق است وعین همه اشیاء وذکر وتسبیح همه ذرات عالم را انا الحق می‌داند:
انا الحق کــشف اسرار اســــت مـطلق جز از حـق کیست تا گوید انا الحق^[۲۹۵]
همه ذرات عــــالم همـــچو منــصور تو خواهی مست گیر و خواه مخمور
در ایـــن تســبیح و تـــهلــیلند دائـم بدیــــن معنی هــــمی‌باشند قـائم
۸-۶-۳.دین دربت پرستی است
محمّدطاهر، شیخ محمود شبستری را از مریدان وپیروان ابن عربی می‌داند، زیرا او در فصوص گفته که الله تعالی به هارون نصرت داد تاسامری، امت موسی را گوساله پرست کند، تاخدا درهمه صور عبادت شود.به همین دلیل شیخ محمود درگلشن راز می‌گوید:
مسلمان گر بدانستی که بـت چیـست بدانستی که دین در بت‌پرستی است
شاگرد ملامحمّدطاهرنیزهمچون استادش علاوه برشیخ محمود شبستری کتاب گلشن راز وی را به سخره گرفته است.صاحب رساله اعتقادیه می‌گوید: «زندیق محمود که درگلشن راز، که درنظرِ بصیرت گندیده تراست ازمستراح، گفته:
مسلمان گربدانستی که دین چیست بدانسی که دین دربت پرستی است».^[۲۹۶]
۸-۶-۴.شیعیان گبرند
محمّدطاهرقمی یکی دیگرازاعقادات شبستری را، گبرخواندن شیعیان می‌داند.وی به این بیت از گلشن راز استناد کرده که گفته:
هر آن کس را که مذهب غیر جبر است نبـــی فرمود کـــو مانند گبر است^[۲۹۷]
۸-۷.حسن بصری، سامری هذه الامه
محمّدطاهرقمی، حسن بصری را اینطور معرفی می‌کند: «حسن بصری که غریق دریای بدعت و ضلالت ومقتدای ارباب شقاوت است، اول کسی است که رهبانیت را در میان اهل اسلام رواج داده وشاگردان او مثل؛ رابعه عدویه، حبیب اعجمی، مالک دینار وغیرایشان دربصره بنای صومعه‌ها کردند وصومعه نشینی وترک نکاح وگوشت و بوی خوش وبسیاری ازسنن نبویه ودعوای کرامات ومعجزات کردند وعوام اهل سنت رافریفته خود ساختند وبعد ازآن جماعتی ازبلخ مثل؛ شقیق بلخی، ابراهیم ادهم وغیرایشان این طریقه را ازحسن بصری وشاگردانش استفاده نموده ودرسایر بلاد ماوراء‌النهر وخراسان شایع ومتعارف شد».^[۲۹۸]وی ازکتاب احتجاج کلامی نقل می‌کندکه امیر‌المؤمنین علی‌علیه‌السلام وقتی بصره رافتح کرد مروانیان ازجمله حسن بصری برحضرت هجوم آوردندکه همراه خود لوح های داشت وسخنان امیرالمؤمنین را می‌نوشت، امیرالمؤمنین با آواز بلند فرمود: چه می‌کنی؟ گفت: آثارشما را می‌نویسم تا بعد از شما بدان حدیث کنم.امیرالمؤمنین فرمود: برای هرقومی سامری می‌باشد و تو سامری این امت هستی.^[۲۹۹]
۸-۸.علاءالدوله سمنانی
یکی ازبزرگان قافله تصوف، علاءالدوله سمنانی است که ازسوی محمّدطاهر به عنوان تابعان حلاج و بایزید معرفی می‌شود.وی علاءالدوله را از اکابرمشایخ نوربخشیه دانسته، و ناجی دانستن تمام فرقه های مسلمانان را ازانحرافات وی می‌شمارد.
ملامحمّدطاهر،مطلبی ازعلاءالدوله نقل می‌کند مبنی بر یاوری شیطان برای مخلصان، که نشان ازکفر و حماقت قائل آن می‌داند.وی علاءالدوله سمنانی را ازجمله اولیای اهل سنت می‌داندکه گفته: «بعداز بیست وسه سال که سلوک طریق حق کردم، شیطان مرا وسوسه می‌کرد در بقای نفس بعدازخراب بدن.پس چون اورا الزام دادم به من گفت که یارمخلصانم درمعارف ومشوش کننده جماعتی که در اعتقادات متزلزلند.وهمچنین ادعای وی مبنی برامامت ومهدی بودن را نیز ذکر می‌کند».^[۳۰۰]
وی تابعان حلاج وبایزید راچندین سلسله می‌داند، ولی سلسله‌ای که اهل ایران آن راخوش داشته اند سلسله نوربخشیه است.اول‌مزدقانی مرید علاءالدوله‌سمنانی وعلاءالدوله مریدعبدالرحمن اسفراینی و او نیز مرید نجم کبری واو مرید عماریاسر بدلیست، و او مرید ابونجیب سهروردیست و او مریداحمد غزالیست واو مرید ابوبکر جولاست و او مریدعلی کاتب واو مرید ابوعلی رودباریست و او مرید جنید بغدادی واومرید سری سقطی واو مریدمعروف کرخی است.^[۳۰۱]محمّدطاهرمی‌گوید: «مخفی نماند که او ادعای امامت می‌کرده ومی‌گفته من مهدیم ».^[۳۰۲]
نباید ازاین نکته غافل ماند که انتقادهای ملامحمّدطاهر قمی دربحث«مخالفت بانفس»و«وحدت وجود»وهمینطور بعضی دیگر از مباحث که نظرات مخالفین وموافقین تصوف به اجمال بررسی شد، یک جانبه و از داوری منصفانه به دور است.
۹.ناقدین محمّدطاهرقمی
باوجود اینکه ملامحمّدطاهر دارای مقام وجایگاه سیاسی واجتماعی بود، سبب نشدکه ازانتقادات مخالفین به دور باشد.کسانی بودند که ملامحمّدطاهرراهم سنگ خودش مورد نقد قرارداده ومتذکر اموری شده که بی‌شک جای تامل دارد.انتقاداتی که به جایگاه اجتماعی وسیاسی اوداشته مثل؛ ملا خلیل قزوینی که انتقاد عمده اوبه جمع کردن منصب قضاوت وامامت جمعه درملامحمّدطاهر دانسته.وی جمع شدن این دو منصب راصلاح نمی‌داند.همچنین محمّدمؤمن طبیب که به انتقادات ملا محمّدطاهر درزمینه صوفیه جواب داده که جای تامل دارد.وی اشتهای ریاست ونفسانیات را از مشکلات شیخ الاسلام قم دانسته است.نکات مهمی که درکلمات ملامحسن فیض کاشانی و محمّد مؤمن طبیب تنکابنی وجود دارد به آنها اشاره خواهد شد.
۹-۱.مجلسی اول
فتح باب مناظرات ملامحمّدطاهرقمی با هم‌عصری خودیعنی؛ ملامحمّدتقی مجلسی است.بنابر آنچه که فصول دوم ازابواب اصول الفصول التوضیح به مجلسی اول نسبت داده شده^[۳۰۳]، مجلسی دراین جواب‌ها به دفاع ازتصوف پرداخته ورفتار این طریقه‌ها را ازمستحسنات دانسته است.اما آنچه مهم به نظر می‌رسد درابتدا باید نظرات ملامحمّدتقی مجلسی درتأییدتصوف مطرح کرد.نظراتی که ملامحمّد طاهرقمی ومیرلوحی‌سبزواری به دنبال همان‌ها بوده که مخالفت شدیدخود رابامجلسی اول اظهارکنند.