دموکراسی­ها از لحاظ تاریخی مستقیم یا غیرمستقیم بوده ­اند. دموکراسی مستقیم (بی­واسطه) نظیر دموکراسی آتن و دموکراسی کانتون­های سوئیس. این دموکراسی ویژه جوامع کوچک است و تحقق آن در جوامع بزرگ دور از ذهن به نظر می­رسد. دموکراسی غیرمستقیم (باواسطه) همان دموکراسی پارلمانی است که مردم از طریق نمایندگان واقعی و قانونی در تصمیم گیری­ها و قانون­گذاری­ها شرکت ‌می‌کنند.

نظام پارلمانی نظام سیاسی است که به تفکیک قوا به طور نسبی در قانون اساسی اعلام شده است و دولت در برابر قوه مقننه مسئول است و قوه مقننه حق دارد و می ­تواند دولت را منحل نماید. مفهوم قوا در این نوع از نظام سیاسی ‌به این معنی است که قوانین اساسی نظام­های سیاسی اصل را بر سودمند بودن روابط رسمی میان قوا قرار داده‌اند و نه جدایی کامل و مطلق آن ها و مسئول بودن قوه مجریه در میان مقننه با دادن رأی اعتماد به مجلس و دولت مشخص می­ شود و از مشخصات این نظام، حق انحلال قوه مقننه توسط قوه مجریه است. (ابوالمحمد، ۱۹۷-۲۳۷)

ح- چگونگی شکل­ گیری جناح چپ و راست در بعد از انقلاب اسلامی ایران:

نیروهای انقلابی در جریان مبارزات مردم در طیف وسیعی به رهبری امام خمینی (ره) واد صحنه شدند. روشنفکران مذهبی، لیبرال­ها، روحانیون و توده­ی مردم در این جبهه متحد نقش­آفرینی می­کردند. پیروزی انقلاب اسلامی سرفصل تازه­ای در بحث جناح­بندی سیاسی را باز نمود. تا قبل از انقلاب جناح­های عمده را می­بایست در طیف “سلطنت­خواه” و “مشروطه­خواه” در رأس قدرت و در داخل جامعه نیز معارضین و مخالفین رژیم در قالب روحانیت، جنبش­های چریکی و محافل ‌روشن‌فکری یافت. اما بعد از انقلاب جناح­ها و طیف­بندی­ها تنوع بیشتری در قالب­های جدید پیدا کرد.

تا پیش از برکناری “ابوالحسن بنی صدر”، اولین رییس جمهوری ایران در اول تیرماه ۱۳۶۰، جناح­های سیاسی در نظام جمهوری اسلامی به جریان­های “اسلامی” و “ملی” تقسیم می­شد. پس از برکناری وی جناح­های جدیدی مشهور به چپ و راست در درون جریان­ اسلامی شکل گرفت و ظهور یافت. (عصر ما، بهمن ۷۳: ۲)

بعد از پیروزی انقلاب با تاًسیس حزب “جمهوری”، رهبر انقلاب خاوستار عضویت همه نیروها، گروه­ ها و طیف­ها در این حزب به منظور اتحاد و جلوگیری و تفرقه شد. اما این استراتژی هم نتوانست از اختلاف سلیقه­های محتلف جلوگیری نماید و حتی اختلافات و بروز “چپ” و “راست” ابتدا در دو تشکل مهم یعنی”سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی” بروز پیدا کرد.

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی متشکل از هفت گروه بود که به مبارزه مسلحانه علیه رژیم اعتقاد داشت. تا قبل از تأسیس “حزب جمهوری اسلامی” این تشکل، مهم­ترین عرصه نیروهای انقلابی بود و در حقیقت جرقه­های فکر جناح راست و چپ از دل این سازمان زده شد. اولین جرقه اختلافات بلافاصله بعد از تشکیل این سازمان نمود پیدا کرد که مهم­ترین آن ها ‌در مورد انتشار اطلاعیه به مناسبت روز کارگر و صدور بیانیه به مناسبت شهادت دکتر علی شریعتی بود.

اما در کنار این مسائل، مهم­ترین اختلافی که منجر به شفافیت جناح­های راست و چپ در درون سازمان گردید که بعدها به عرصه اقتصادی هم کشیده شد، مسئله نماینده امام در “سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی” بود. امام راحل در بهار ۱۳۵۸ دو نماینده یعنی آیت الله مرتضی مطهری(ره) و آقای حسین راستی کاشانی را برای سازمان معرفی کرد که پس از شهادت مطهری، کاشانی تنها نماینده امام در این سازمان گردید که موافق با افکار آیت الله محمدحسین بهشتی و آیت الله مرتضی مطهری نبود و نوآوری را ناشی از محافل ‌روشن‌فکری در سازمان می­دانست.

یکی از بحث­هایی که به نوعی سرآغاز اصلی مناقشات جناحی گردید، مسئله اصلاحات ارضی، قانون کار و بند موسوم به “ج” بود که در سال ۱۳۶۰ نمود پیدا کرد.

به هر حال پدید آمدن مرزبندی­های جدید و علنی سیاسی و فکری، میان نیروهای خودی داخل نظام بود؛ این مرزبندی که در ابتدا بیشتر در بنای فکری اقتصادی نمو عینی­تری یافته بود، رفته رفته به یک مرزبندی و جناح­بندی آشکار که دامنه­ آن تا سطح نیروهای رده پایین­تر و حتی داخل جامعه کشیده شده، مبدل گشت. اوج این اختلاف در زمینه اقتصادی بود که با روی کار آمدن دولت “سید حسین موسوی” تشدید یافت. طیف چپ با توجه به اوضاع کشور به ویژه جنگ تحمیلی تحت تأثیر اندیشه­ های چپ معتقد به اقتصاد وابسته و دولتی بود و در مقابل جناح راست با توجه به احکام الهی و اولیه و استدلالات خود به اقتصاد باز و آزاد اعتقاد داشت. (ظریفی نیا، ۱۳۷۸: ۶۰)

بدین ترتیب دیدگاه­ های جناح­های راست و چپ از بطن پیروزی انقلاب اسلامی بروز پیدا کرد و به تدریج در دل این طیف­ها بنا به شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، تقسیم ­بندی­های جدیدی در چهار برش تاریخی در مقاطع ۱۳۶۷-۱۳۶۰، ۱۳۷۲-۱۳۶۷، ۱۳۷۶-۱۳۷۲ و ۱۳۷۶ بنا بر تقسیم ­بندی هدی صابر ، تقسیم ­بندی­های جدید ایجاد شد.البته جدا از جناح چپ و راست که تا کنون به آن اشاره کردیم، جناحی نیز به نام جناح “میانه” وجود دارد که در هیچ­یک از این تقسیم ­بندی­ها نمی­گنجد. این جناح که “مصلحت­اندیش” و “عمل­گرا” نیز نامیده می­ شود، با افول تدریجی جناح تندروی انقلابی در اواسط دهه­ اول سال ۶۰ شکل گرفت.

ریشه اولیه شکل­ گیری چپ و راست در جمهوری اسلامی:

اولین اختلاف

1. در سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی

دومین اختلاف

‌در مورد اطلاعیه روز کارگر و صدور بیانیه به شهادت دکتر علی شریعتی

1. مخالفین (محافظه کاران₌راست)

هر نوع توجه به کارگر ملهم از اندیشه‌های مارکسیستی است و افکار شریعتی التقاطی و منحرف و بدعت­گذار است و نباید بیانیه­ای برای وی صادر کرد.

1. موافقین (چپ)

موافق با صدور بیانیه، اطلاعیه بودند. این عده “شریعتی” را متفکری دردمند، مصلح وانقلابی می­دانستند که تئوریزه کردن انقلاب نقش اساسی ایفا ‌کرده‌است و کارگران نیز از افراد زحمت­کش و فعال در انقاب بودند که باید به آن ها توجه شود.

1. مخالفین (چپ و استعفا دهندگان)

این عده با افکار و مواضع راستی کاشانی مخالف بودند و ارزش­های سازمان و حزبی خود را بر سخنان وی ارجح تصور می­کردند( بهزاد نبوی، سعید حجاریان و تاج­زاده..

1. موافقین (محافظه­کاران و تثبیت شدگان در سازمان)

این افراد با افکار و مواضع نماینده امام موافق بودند و به مخالفین عناوینی چون افکار التقاطی، روشنفکر، سوسیالیست و عدم التزام شرعی متهم می­کردند؛ این گروه به بازار نزدیک بودند.

1. گروه ­های ممتنع که به منحلین معروف هستند

این گروه خواستار انحلال “سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی” بودند.

(بند موسوم: ج)

1. در حزب جمهوری اسلامی

(اصلاحات ارضی)

(قانون کار)

محافظه کاران به فقه سنتی تاًکید داشتند و احکام اولیه را تنها مرجع قانون­گذاری می­دانستند (طیف راست)

حقوق بین‌المللی شناسایی ‌کرده‌است که ” قلمرو ” یک دولت شامل عناصر زیر می شود: زمین (که دربرگیرنده‌ی جزایر و صخره ها نیز می‌گردد)، آب های داخلی، دریای سرزمینی، آب های مجمع الجزایری، خاک زیرسطح و حریم هوایی (فضای بالای سرزمین). یک دولت در درون قلمرو خود دارای حاکمیت است اما خارج از آن اختیاری کمتر از حاکمیت از قبیل حقوق حاکمیتی، صلاحیت، حقوق و آزادی ها دارد. کشورها می‌توانند دریای سرزمینی تا حداکثر دوازده مایل دریایی معادل هزار و هشتصد و پنجاه و دو متر از خطوط ساحلی را برای خود تعیین کنند. این مسئله در ماده دو از کنوانسیون حقوق دریا ها بیان شده است. آب های مجمع الجزایری به آب هایی گفته می شود که بر اساس شرایط خاص مندرج در ماده چهل و هفت کنوانسیون حقوق دریاها محصور به خطوطی است که اطراف گروهی از جزایرکشیده می شود حاکمیت کشور ساحلی در محدوده دریای سرزمینی خود و آب های مجمع الجزایری برای همه منابع زنده و غیر زنده موجود در آن نیز اطلاق می شود. این مشخصه همچنین به کشور ساحلی عملا صلاحیت نا محدودی به منظور وضع و اعمال قوانین و مقررات خود را در رابطه با کلیه فعالیت ها در این محدوده از جمله فعالیت کشتی ها و هواپیماهای خارجی اعطاء می‌کنند. مهمترین استثناء بر این صلاحیت، حق عبور بی ضرر برای کشتی های کلیه کشور ها ‌بر اساس ماده ۱۷ است.

کشورهای ساحلی همچنین دارای حقی برای منطقه انحصاری اقتصادی هستند که حداکثر عرض آن دویست مایل دریایی است که از خطوط ساحلی اندازه گیری می شود. در این منطقه کشور های ساحلی حق حاکمیت با هدف جست و جو، بهره برداری، حفظ واداره‌ی منابع زنده و غیرزنده طبیعی و همچنین دیگر فعالیت های اقتصادی بر اساس مواد ۵۵ تا ۵۷ کنوانسیون حقوق دریاها را دارند. این منابع شامل منابع موجود در خود آب نظیر ماهی ها و منابع رو یا زیر بستر دریا نظیر صدف های مروارید، نفت و گاز است. کشور های ساحلی در منطقه اقتصادی انحصاری خود همچنین صلاحیت حمایت و حفاظت از محیط زیست دریایی را دارند؛ اما این حق تنها با در نظر گرفتن آزادی های کشورهای دیگر در این منطقه از جمله حق کشتیرانی، عبور از حریم هوایی آن و نصب کابل ها و خطوط لوله‌ی زیر دریایی ممکن است^[۱۹].

در شرایط خاص کشورهای ساحلی برخوردار از فلات قاره هستند که گستره‌ی آن فراتر از منطقه ی انحصاری اقتصادی است و گاهی تا فاصله ی ۳۵۰ مایلی دریایی از خط ساحلی ادامه دارد (ماده ۷۶). در فلات قاره کشور ساحلی حق حاکمیت با هدف کاوش و بهره برداری از منابع طبیعی این منطقه از جمله صلاحیت مربوط را دارد. این منابع طبیعی شامل منابع غیرزنده بستر دریا و زیر بستر به همراه گونه های غیرمتحرک نظیر صدف خوراکی و مرواریدی می‌باشد به همان گونه ای که در ماده ۷۷ کنوانسیون آمده است.

آن بخش از دریا که جز هیچکدام از مناطق دریایی ذکرشده بالا یعنی آب های داخلی، دریای سرزمینی، آب های مجمع الجزایری یا منطقه انحصاری اقتصادی نیستند، دریای آزاد محسوب می‌شوند. همه‌ کشورها از آزادی های مندرج در بند ۲۲ این فصل علاوه بر آزادی های مربوط به تحقیقات علمی، ساخت جزایر مصنوعی و ماهیگیری برخوردارند مگر بهره برداری از گونه های غیرمتحرک که در صلاحیت فلات قاره‌ی کشور ساحلی قرار دارد که در مواد ۷۶ و ۷۷ مشخص شده است. «ناحیه» به بخشی از بستر دریا و اقیانوس گفته می شود که فراتر از قلات قاره قانونی کشورهای ساحلی قرار دارد. منابع غیر زنده معدنی در ناحیه بخشی از میراث مشترک بشری است و موضوع رژیم مدیریتی بین‌المللی شده است که در موارد ۱(۱) و ۱۳۱ و ۱۳۶ مشخص شده است.

کنوانسیون حقوق دریاها فقط حقوق را بیان نمی کند بلکه تکالیفی هم مشخص ‌کرده‌است. هرگاه این کنوانسیون حقوقی را به کشورها اعطا می‌کند یا برای آن ها به رسمیت می شناسد خواه در قالب ظرفیت آن ها به عنوان کشور صاحب پرچم (کشوری که کشتی در آن ثبت شده است) یا خواه به عنوان یک دولت ساحلی، تکلیفی رابرای کشور های دیگر به منظور احترام ‌به این حقوق می آورد. علاوه بر این، کنوانسیون حقوق دریا ها وظایفی را برای کشورهایی که با ظرفیت هایی که جامعه ی بین‌المللی برای آن کشور به رسمیت شناخته فعالیت می‌کنند، تعیین می‌کنند. مهمترین این تکالیف در خصوص نگهداری و بهره برداری از منابع زنده دریایی و حمایت و حفاظت از محیط زیست دریایی است.

مرزهای دریایی فقط بر روی نقشه ها وجود دارند. این مرزها مانع حرکت گونه های دریایی نمی شوند و همچنین این خطوط مرزی را نمی توان با دامنه پراکندگی گونه های دریایی که در نظر گرفته می شود، ترسیم کرد یا مورد مذاکره قرار داد. ‌بنابرین‏ این نیاز کشور ها برای همکاری با یکدیگر به منظور هماهنگ کردن مدیریت منابع زنده دریایی امری مشهود است. مواد ۶۳ تا ۶۷ رژیم هایی را به منظور همکاری بین‌المللی در خصوص دسته های مختلفی از گونه ها که دامنه پراکندگی آن ها محدود به منطقه انحصاری اقتصادی کشور ساحلی خاصی نمی شود، تعیین می‌کند.

افزایش روابط بین‌المللی و شکل گیری اقتصاد بین الملل موجب تعدیل مفهوم حاکمیت در عرصه عمل و شکل گیری حقوق بین الملل بشر و حقوق بین الملل ارتباطات موجب تعدیل مفهوم حاکمیت در عرصه نظر شد. توجه روزافزون دولت ها به مناطقی که در اختیار هیچ دولتی نبودند مانند قطب جنوب، دریاهای آزاد، بستر دریاها و فضای ماورای جو موجب طرح دو نظریه متفاوت شد: نظریه بلاصاحب بودن این مناطق (res nullis) و نظریه مالکیت مشاع (res communis). طبق نظر اول مناطق مذکور نمی توانند مورد تصاحب قرار گیرند و با شریطی حق تملک ایجاد شود؛ اما طبق نظر دوم هیچ دولتی نمی تواند این مناطق را صرف نماید و قوانین حاکم بر آن از سوی ساختارهای حقوق بین الملل وضع می شود^[۲۰]. انعقاد کنوانسیون های مربوط ‌به این چهار منطقه این نوید را می‌داد که دولت ها به پذیرش اصل میراث مشترک بشریت تن داده‌اند و نهادهایی را برای نظارت بر این مناطق پذیرفته اند مانند مقام بین‌المللی دریا برای تنظیم فعالیت دولت ها در بستر عمیق دریاها.

محیط زیست قلمرویی است که هم از نظر تعریف و هم از نظر تعلق آن به یکی از این دو نظریه مورد توجه بوده است. در این موضوع که عملکرد عناصر محیط زیست مرزگذر است و بدون توجه به مرزهای تصنعی در حال جابجایی و اثرگذاری است تردیدی نیست. مهاجرت پرنگان، جریان آبها و جابجایی هوا شاهد این امر است؛ اما در نگرش حقوق بین الملل به محیط زیست دو مرحله پشت سر گذاشته شده است. در وهله اول دولت‌ها خود را متعهد به حفظ محیط زیست در ورای مرزهای خود می‌دانستند اما به تدریج تمایل دولت‌ها به حفظ محیط زیست در چارچوب مرزهای خود این پیغام را می‌داد که نظریه میراث مشترک بشریت در خصوص محیط زیست در حال پذیرش است. کدهای زیادی در اسناد بین‌المللی دلالت بر این امر دارند. تعهد دولت‌ها به همکاری، مشورت، مذاکره و طلاع رسانی در مسائل زیست محیطی و قید حق بر محیط زیست سالم در پیش نویس میثاق سوم در خصوص حقوق همبستگی ریشه در این واقعیت دارند.

۲-۳-۲-۲-۱-۳-۲ مرحله ۶ : اصول اخلاقی جهانی^[۸۸] :

در این مرحله افراد برای اجتناب از ملامت نفس و نه به خاطر انتقاد دیگران، هم با معیارهای اجتماعی و هم با آرمان‌های درونی شده هماهنگ می‌شوند. آن‌ ها معمولاً بر پایه اصول اخلاقی انتزاعی و جهانی که ثبات و جامعیت دارد و برای همه انسان‌ها ارزشمند است، تصمیم گیری می‌نمایند. این اصول شامل مواردی مانند عدالت، شفقت و برابری حقوق انسان‌ها و احترام به مقام آن‌ ها می‌باشد. این اصول، مافوق قوانین بوده و معمولاً توسط خود فرد برگزیده می‌شود و اجباری در پس آن نیست؛ زیرا فرد ‌به این باور رسیده است که این اصول منجر به بهترین زندگی برای بیشترین افراد خواهد شد. مبنای اخلاق این مرحله، رعایت احترام دیگران است. ‌بنابرین‏، حتّی زمانی که این اصول اخلاقی و جهانی در تعارض با قوانین یا عقاید دیگران قرار می‌گیرد، فرد مطابق این اصول خود پذیرفته عمل می‌کند. (هافمن، ۱۹۹۷؛ مورگان^[۸۹]، ۱۹۹۸؛ کولبرگ، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰).

البتّه به اعتقاد کولبرگ از بین انسان‌ها افراد بسیار کمی ‌به این مرحله نائل می‌شوند. چرا که کشف اصول اخلاقی جهانی، تنها هدف رهبران بزرگ اخلاقی و مذهبی و فیلسوفان بوده است. از نمونه های اصول جهانی، می‌توان قاعده طلایی « با دیگران چنان کن که دوست داری با تو آن کنند» و قانون « قداست زندگی» و اصل « بیشترین خوبی برای بیشترین تعداد» را نام برد. هنوز روشن نیست که آیا کسی یک اصل جهانی را که در هر موقعیت کارایی داشته باشد کشف ‌کرده‌است یا نه، امّا این یک هدف است که همچنان دنبال می‌شود. کولبرگ خود عقیده دارد که همه اصول جهانی مشتمل بر مفهومی از عدالت است و عدالت نیز ‌به این معنی است که به راه حلّی دست یابیم که هر کس آن را پذیرا باشد و این راه حل زمانی به دست می‌آید که هر کس بی‌طرفانه خود را به جای دیگران فرض کند (کولبرگ و الفنباین^[۹۰]، ۱۹۷۵).

۳-۲-۱-۳-۲ ویژگی‌های مراحل رشد اخلاقی از نظر کولبرگ

۱ـ عمومیت فرهنگی مراحل: اگرچه کولبرگ انکار نمی‌کند که فرهنگ‌ها ارزش‌های متفاوتی را به افراد تحت پوشش خود القا می‌کنند، تأکید دارد که کودکان در همه فرهنگ‌ها از طریق مراحل پیشنهادی او و به ترتیبی مشابه رشد می‌کنند. چرا که مراحل او مربوط به باورهای ویژه نیست، بلکه نمایانگر روند استدلالی پایه در مقاطع مختلف رشد است (کولبرگ و گیلیگان^[۹۱]، ۱۹۷۱).

۲ـ توالی بدون تغییر مراحل: کولبرگ همانند پیاژه بر این باور است که مراحل او در قالب یک توالی بدون تغییر پیش می‌رود. کولبرگ مدّعی است که گذشته از خود مراحل، توالی آن‌ ها نیز در همه فرهنگ‌ها یکسان است؛ او همچنین خاطرنشان می‌کند گرچه توالی مراحل در بین فرهنگ‌های گوناگون ثابت است، رسیدن به آخرین سطح رشد اخلاقی در فرهنگ‌های مختلف و ‌در مورد افراد یک جامعه یکسان نیست؛ زیرا روش‌هایی که فرهنگ‌های مختلف اعمال می‌کنند تا کودکان بر اساس آن‌ ها مراحل را طی کنند، تأثیرشان به یک اندازه نیست. مثلاً در دهکده های ساده و دوره افتاده ترکیه ویوکاتاین، کودکان مراحل را به آهستگی پشت سر می‌گذارند و چه بسا و دور افتاده بالایی همچون مرحله چهارم که مرحله مسلّط در بزرگسالان طبقه متوسط در مناطق شهری ایالات متحده است، نرسند. به نظر می‌رسد مناطق شهری تجارب برانگیزنده تری به صورت آموزش و تنوع عوامل فرهنگی فراهم می‌کنند (کولبرگ و گیلیگان، ۱۹۷۱). بسیاری از دانشگاه‌ها به نحوی ماهرانه دانشجویانی را با فرهنگ‌های متضاد که به مفاهیم اخلاقی بیگانه از یکدیگر وفا دارند، مقابل هم قرار می‌دهند نو به گونه ای ظریف دانشجویان را بر می‌انگیزند که انگاره های تجربه ناشدۀ کودکی و نوجوانی خود را زیر سوأل برند. پس، تجربیات فرهنگی می‌تواند نسبت به اندازه رشد اخلاق اجتماعی را تغییر دهد. این تأثیر نیز از طریق برانگیختن اندیشه و نه به وسیله آموزش مستقیم صورت می‌گیرد، امّا توالی رشد همچنان ثابت و نامتغیّر است (کنیستون^[۹۲] ، ۱۹۷۱).

۳ـ تناسب رشد اخلاقی با رشد قابلیت‌های شناختی: کولبرگ همانند پیاژه معتقد است که مراحل رشد اخلاقی با رشد قابلیت‌های شناختی فرد، ارتباط مستقیم دارد، یعنی بسته ‌به این که فرد از چه نوع قابلیت شناختی برخوردار باشد، رشد اخلاقی او نیز در آن مرحله خاص قرار خواهد گرفت (بی ریا، ۱۳۸۵).

۴-۲-۱-۳-۲ ارزیابی نظریه کولبرگ

دیدگاه کولبرگ در رشد اخلاقی در مقایسه با دیدگاه پیاژه، وسعت و پیچیدگی بیشتری دارد و مورد حمایت بیشتر نیز قرار گرفته است. به هر حال، نقاط مختلفی از قوّت و ضعف هم در آن به چشم می‌خورد که به ارزیابی آن‌ ها می‌پردازیم (بی ریا، ۱۳۸۵).

ابتدا از نقاط قوّت شروع می‌کنیم. از جمله نقاط مثبت تئوری وی فرضیه توالی ثابت و نامتغیّر مراحل رشد قضاوت اخلاقی است که از یک حمایت عمومی برخوردار شده است. شواهد هم با نظریه پیاژه و هم با در نظریه کولبرگ مبنی بر این که پیشروی باید در جهت مراحل بالاتر و نه پایین‌تر باشد، هماهنگی دارد. الگوی غالب استدلال اخلاقی در اکثر بزرگسالان، مراحل سوم و چهارم است. اضافه بر این، هیچ بزرگسالی هم به مرحله ششم دست نیافت و فقط عده کمی به مرحله پنجم رسیدند (کوهن^[۹۳] ، ۱۹۷۶، رست^[۹۴]، ۱۹۸۳).

یکی دیگر از جنبه‌های مثبت تئوری کولبرگ، تناسب رشد اخلاقی با رشد قابلیت‌های شناختی است. شناخت‌های اخلاقی در هر مرحله متناسب با شناخت‌هایی است که کودک پیدا ‌کرده‌است. از دیگر نکات مثبت تئوری کولبرگ، می‌توان به توجّه وی به اخلاق جهانی اشاره نمود که ‌متاسفانه به دلیل این که در فرهنگ غرب افراد کمی در این سطح از رشد قضاوت اخلاقی مشاهده شده‌اند، این جنبه از رشد اخلاقی آن چنان که باید مورد تحقیق و بررسی قرار نگرفته و دست نیافتن بزرگسالان به مرحله ششم در بعضی از آزمون‌ها، تردیدهایی درباره ارزش عملی نمره گذاری پاسخ‌های مربوط به داستان‌های مرحله ششم برای کولبرگ به وجود آورد و به دنبال آن، او این مرحله نهایی را از اکثر فرم‌های مربوط به سیستم نمره گذاری قضاوت‌های اخلاقی حذف کرد. به هر حال تعداد کسانی که از اندیشه‌های اخلاقی فوق قراردادی و دارای اصول اخلاقی جهانی برخوردارند، در فرهنگ موجود غرب خیلی کمتر از آن مقداری است که کولبرگ در ابتدا تصور می‌کرد؛ امّا با وجود این، در تحقیقات بین فرهنگی باید رشد اخلاقی در مرحله ششم بیشتر مورد توجّه گیرد. به ویژه همان گونه که خود کولبرگ هم اذعان می‌کند اخلاق جهانی را بیشتر پیامبران الهی و فیلسوفان مورد توجّه قرار داده و سعی در تبیین پایه های آن داشته و در عمل مردم را به آن دعوت کرده‌اند (بی ریا، ۱۳۸۵).

البتّه به هر حال، علی رغم نکات مثبت نظریه کولبرگ انتقاداتی نیز به آن وارد شده است از جمله این که، توریل^[۹۵] پیشنهاد کرد طرح کولبرگ اهمّیت قواعد اجتماعی را نادیده گرفته یا مباحث غیر اخلاقی را با استدلال قضاوت اخلاقی قاتی ‌کرده‌است (شهرآرای، ۱۳۸۴).

برابر این اصل زنان ایرانی می بایست آزادی انتخاب شغل داشته باشند. به عبارتی بر این اساس، این آزادی به تمامی افراد جامعه داده شده است که شغل مورد علاقه خود را آزادانه انتخاب نمایند و قانون‌گذار ایران، دولت را موظف به ایجاد مشاغل برای همه افراد جامعه با شرایط مساوی نموده است و این مطلب به طور صریح در این اصل مطرح شده است.

ب) آزادی در انتخاب محل اقامت

اصل ۳۳ قانون اساسی در این خصوص مقرر می‌دارد: «هیچ کس‏ را نمی‏ توان‏ از محل‏ اقامت‏ خود تبعید کرد یا از اقامت‏ در محل‏ مورد علاقه‏ اش‏ ممنوع‏ یا به‏ اقامت‏ در محلی‏ مجبور ساخت‏، مگر در مواردی‏ که‏ قانون‏ مقرر می‏ دارد».

برابر ماده ۱۰۰۲ قانون مدنی نیز : «اﻗﺎﻣﺘﮕﺎه ﻫﺮ ﺷﺨﺼﯽ ﻋﺒﺎرت از ﻣﺤﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ در آن ﺟﺎ ﺳﮑﻮﻧﺖ داﺷﺘﻪ و ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻬﻢ اﻣﻮر او ﻧﯿﺰ در آن ﺟﺎ ﺑﺎﺷﺪ .اﮔﺮ ﻣﺤﻞ ﺳﮑﻮﻧﺖ ﺷﺨﺼﯽ ﻏﯿﺮ از ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻬﻢ اﻣﻮر او ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮﮐﺰ اﻣﻮر او اﻗﺎﻣﺘﮕﺎه ﻣﺤﺴﻮب اﺳﺖ .اﻗﺎﻣﺘﮕﺎه اﺷﺨﺎص ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻣﺮﮐﺰ ﻋﻤﻠﯿﺎت آن ﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد».

بنایراین اقامتگاه یکی از ممیزات شخص است. اقامتگاه یک امر فرضی و قانونی نیز محسوب می شود، جایی که منافع و فعالیت های شخص متمرکز است. ممکن است شخص در همدان سکونت داشته باشد ولی مرکز مهم امور او در سنندج باشد، که محل کار و فعالیت های اقتصادی و منافع اوست. در این صورت سنندج اقامتگاه او محسوب می شود.

قانون‌گذار ایران جهت استحکام مسائل حقوقی، اصل وحدت رویه اقامتگاه را در ماده ۱۰۰۳ قانون مدنی این گونه پذیرفته است: « ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ اﻗﺎﻣﺘﮕﺎه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ».

ج) حق تابعیت، تحصیل و ترک تابعیت

تابعیت در واقع رابطه ی یک فرد با یک حکومت می‌باشد و به اصطلاح حقوقی به معنای عضویت یک فرد در جمعیت تشکیل دهنده ی یک دولت گفته می شود و یا به عبارتی دیگر تابعیت نشان دهنده رابطه ی سیاسی، حقوقی و معنوی یک شخص با کشوری معین است. منشاء به وجود آمدن تابعیت تعدد دولت‌ها، حکومتها و کشورهای مختلف در دنیا می‌باشد. گفتنی است تابعیت عموماً مبتنی بر دو سیستم است: سیستم خون و سیستم خاک. در ایران تابعیت به طور عمده بر سیستم خون متکی است، البته در مواردی از سیستم خاک برای کسب تابعیت استفاده شده‌است. با توجه به قانون مدنی ایران، کسی که از پدر ایرانی در ایران یا بیرون از کشور متولد شود ایرانی است اگرچه مادرش غیرایرانی باشد. اشتغال در برخی از کارها و دست یابی به شماری از مقامات دولتی نیازمند داشتن تابعیت ایرانی است.

اصل ۴۱ قانون اساسی مقرر می‌دارد: « تابعیت‏ کشور ایران‏ حق‏ مسلم‏ هر فرد ایرانی‏ است و دولت‏ نمی‏ تواند از هیچ‏ ایرانی‏ سلب‏ تابعیت‏ کند، مگر به‏ درخواست‏ خود او یا در صورتی‏ که‏ به‏ تابعیت‏ کشور دیگری‏ درآید».

همچنین اصل ۴۲ قانون اساسی مقرر می‌دارد: « اتباع‏ خارجه‏ می‏ توانند در حدود قوانین‏ به‏ تابعیت‏ ایران‏ در آیند و سلب‏ تابعیت‏ اینگونه‏ اشخاص‏ در صورتی‏ ممکن‏ است‏ که‏ دولت‏ دیگری‏ تابعیت‏ آن ها را بپذیرد یا خود آن ها درخواست‏ کنند».

د) حضانت فرزند

یکی دیگر از حقوقی که زوجه در خانواده دارد، حق حضانت از فرزندان می‌باشد.

حضانت هم از جنبه مادی مطرح است و هم از جهت معنوی؛ ‌به این معنا که نگهداری طفل شامل پرورش جسمی وی و فراهم آوردن امکانات لازم برای رشد اوست؛ از جمله تهیه خوراک ، پوشاک و مسکن و در صورت بیماری بهره مندی از پزشک و دارو و درمان، و به طور کلی هر آن چه برای دوام و بقای طفل لازم است، نگهداری محسوب می شود و در کنار پرورش و رشد و نمو جسمی، رشد معنوی طفل نیز ضروری است. شناخت محیط و آداب و رسوم و آشنایی با فرهنگ جامعه ای که خانواده در آن زندگی می‌کند و آشنایی با افتخارات فرهنگی این جامعه و امکان تحصیل که مهم ترین وسیله ی پرورش روحی و روانی طفل است به عنوان تربیت مطرح می شود.

طبق قانون مدنی ایران هیچ طفلی را نمی توان از پدر و مادر جدا کرد مگر به حکم قانون (ماده ۱۱۷۵ قانون مدنی)؛ همان طور که والدین نمی توانند فرزند خود را رها نموده و از نگهداری او خودداری کنند، هرگز نمی توان فرزندی را از والدین جدا کرد؛ مگر این که درقانون پیش‌بینی شده و دادگاه در این باره رأی صادر کند.

همچنین هیچ یک از پدر و مادر نمی توانند از حضانت و نگاهداری طفل خودداری کنند؛ زیرا حضانت حق و تکلیف آنان است (ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی).

ه) حق استفاده از نام خانوادگی زوج

در ایران برابر ماده ۴۲ قانون ثبت احوال زوجه می‏تواند با موافقت همسر خود، تا زمانی که در قید زوجیت است، از نام خانوادگی همسر خود بدون رعایت حق تقدم استفاده کند و در صورت طلاق ادامه استفاده از نام خانوادگی موکول به اجازه همسر خواهد بود.

و) حق ادامه تحصیل

اصل ۳۰ قانون اساسی: « دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد ».

‌بنابرین‏ زنان در جامعه ما به طور مسلم از حق تحصیل برخوردار می‌باشند. صرف نظر از کمبود امکانات در سطوح مختلف، زنان مشکلی برای تحصیلات خود ندارند و اگر هنوز هم در برخی از نقاط دور افتاده ایران مقاومتی برای ادامه تحصیلات دختران در اجتماع دیده می شود مربوط به سنت دیرین مردسالار حاکم بر جامعه است و ارتباطی با قوانین مدون رسمی ندارد.

ز) استقلال مالی زوجه

این اصل در حقوق ایران مورد پذیرش قرار گرفته که وقتی انسان به سن بلوغ، عقل و رشد می‌رسد از تحت ولایت پدر خارج می‌شود و خود توان اداره اموال خود را پیدا می‌کند و از این پس هیچ کس نمی‌تواند بدون اجازه وی در اموالش تصرف نماید و عقد ازدواج نیز هیچ تاثیری در رابطه مالی زوجین ایجاد نمی کند و زن و مرد پس از عقد نیز همانند پیش از عقد، از نظر مالی استقلال دارند. هرچند عقد ازدواج برای زن ایجاد حقوق می‌کند و تکالیفی مثل پرداخت نفقه یا مهریه را بر عهده شوهر می‌گذارد اما این به معنای مالکیت مشاع زن و شوهر و سهم داشتن زن در دارایی شوهر نیست و نیز درست است که ریاست خانواده از خصایص شوهر است اما این به معنای ولایت شوهر بر دارایی زن نیست.

واقعیت آن است که اصل استقلال مالی زوجین، بسیار مترقی است. نظام حقوقی اسلام، این اصل را حدود ۱۴۰۰ سال قبل اعلام ‌کرده‌است درحالی که تا دویست سال پیش، در حقوق کشورهای اروپایی زنان از حق تصرف در اموال خود محروم بودند و محجور شناخته می‌شدند. و در روابط مالی، مرد ارباب به شمار می‌آمد و اختیارات تام و مطلق داشت. این نکته را می‌توان در رژیم قانونی سال ۱۸۰۴ فرانسه مشاهده کرد. حتی در زمان کنونی نیز هرچند مقرراتی برای اعطای استقلال مالی به زن، تدوین شده است، لکن درصورت عدم وجود شرط خلاف، اموال مشترک، توسط مرد اداره خواهد شد نه زن.

به هر حال امتیاز نظام حقوقی اسلام و فقه بر نظام های دیگر در خصوص روابط مالی زوجین اولا در اعطای استقلال کامل مالی به زن است و ثانیاً در تقدم تاریخی اعلام استقلال مالی زن است.

صنعت

کد ISIC (Rev.3).

صنایع مبتنی برفناوری برتر

صنایع هواپیما سازی و فضاپیماسازی(هوافضا).

۳۵۳

صنایع دارویی

۲۴۲۳

ماشین آلات اداری، حسابداری و محاسبه

۳۰

تجهیزات ارتباطی، رادیو و تلویزیون

۳۲

صنایع ابزار دقیق، نوری و درمانی

۳۳

صنایع مبتنی فناوری متوسط- برتر

صنایع ماشین آلات و تجهیزات الکتریکی

۳۱

صنایع موتورسازی وسایل نقلیه و یدک کش ها

۳۴

صنایع شیمیایی

(۲۴۲۳). ۲۴

تجهیزات راه آهن و حمل و نقل

(۳۵۹). ۳۵۲

صنایع ساخت ماشین آلات و تجهیزات

۲۹

صنایع مبتنی فناوری متوسط پائین

زغال سنگ، سوخت هسته ای، پالایش نفت

۲۳

محصولات پلاستیکی، لاستیک و کائوچو

۲۵

محصولات غیرفلزی معدنی

۲۶

ساخت و تعمیر کشتی و قایق

۳۵۱

فلزات پایه

۲۷

ساخت محصولات فلزی به جزء ماشین آلات و تجهیزات

۲۸

صنایع مبتنی فناوری پائین

تولید و بازیافت

۲۲-۲۰

چوب، کاغذ، چاپ و نشر

۱۶-۱۵

محصولات غذایی، نوشیدنی، تنباکو

۱۹-۱۷

Sources : organization for economic co-0peration and development , ANBERD database , http://www.oecd.org/dsti/sti/stats/eas_anb

از دیدگاه زیست محیطی

با توجه به فرایندها و شباهت های ساختاری، صنایع می‌توانند در خانواده های مختلف قرار گیرند، تقسیم ­بندی صنایع و خانواده های همسان به دلیل تشابه در فرایندهای تولید مواد مصرفی اولیه غالباً دارای تاثیرات کم و بیش همانندی ازدیدگاه زیست محیطی می‌باشد. ‌بر اساس مصوبه هیات وزیران و بنا بر پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست، صنایع با توجه به فرایند تولید در یازده طبقه به شرح زیر قرار می گیرند:

صنایع غذایی : این صنایع شامل کارخانه‌ها قندسازی، نوشابه های غیرالکلی، فرآیندهای دامی (لبنیات)، صنایع گوشتی (کشتارگاه های گاو و گوسفند، مرغ)،کارخانه‌ها روغن نباتی، تولید آرد و نشاسته، کمپوت، کنسرو و.. باشند.

صنایع چرم : صنایع موجود در این طبقه از طیف مصنوعات سراجی، پوستی تا فعالیت‌های آلاینده مانند سورت روده، دباغی سالامبورسازی، چرم سازی، روده پاک کنی و زهتابی را در بر می‌گیرد.

صنایع فلزی : صنایع این گروه شامل ساخت درب و پنجره آهنی و آلومینومی و یا فعالیت‌هایی همچون تراشکاری، قطعه سازی و قالب سازی آغاز و کارخانه‌ها بزرگی مانند نورد آلومینیوم، ذوب فلزات و.. را در بر می‌گیرد. فعالیت‌های این دسته از واحدها می‌تواند شامل آبکاری، رنگ کاری، ریخته گیری و عملیات کوره ای نیز باشد.

صنایع شیمیایی :در این گروه ساخت انواع پلاستیک و لاستیک شیمیایی، رنگ سازی، سموم دفع آفات، تولید کودهای شیمیایی، پودرهای لباسشویی و.. قرار دارد.

صنایع نساجی :صنایع موجود در این طبقه شامل فعالیت‌های ساده ای مانند دوزندگی، بافندگی، ریسندگی و حلاجی بوده و همچنین عملیات رنگرزی، چاپ و تکمیل محصول نهایی در این گروه قرار دارد. آلودگی ناشی از این دسته صنایع را می توان در بخش‌های مختلف هوا، صوت و آب (خصوصاًً فلزات سنگین) تقسیم نمود.

صنایع سلولزی :صنایع این گروه شامل فعالیت های ساده ای از قبیل صحافی و چاپخانه، مبل سازی و.. همچنین فعالیت‌های پیچیده تری همچون تهیه نئوپان،کاغذسازی و.. می‌باشد.

صنایع کانی غیر فلزی : در این گروه از صنایع فعالیت هایی همچون تولید بتن، سرامیک انواع آجر، شیشه، کارخانه‌ها تولید گچ، آهک، آسفالت و سیمان قرار می گیرند.

صنایع ماشین سازی : واحدهای ساخت ماشین آلات و تجهیزات مرتبط با گروهای دیگر صنایع از قبیل تولید ماشین آلات بخش‌های مختلف از قبیل ساختمانی، راهسازی، معادن، صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی، صنایع چوب و کاغذ، نساجی، فرم دهی و برش فلزات، ادوات کشاورزی و.. در این گروه قرار می گیرند. عملیات انجام شده در این گروه غالباً مونتاژ و در صورت وجود آبکاری، رنگ کاری، ریخته گری و.. دارای آلودگی قابل توجهی می‌باشند.

صنایع دارویی : تولید مواد بهداشتی، آرایشی و دارویی در این گروه قرار می‌گیرد.

صنایع کشاورزی :انواع فعالیت زنبورداری، تولید کرم ابریشم، پرورش ماهی، پرنده، انواع قارچ و.. واحدهای پرورش گوسفند، گاو، بوقلمون و سایر ماهیان، میگو، صدف و.. در این دسته از صنایع قرار می گیرند.

صنایع برق و الکترونیک :تولید لوازم برقی به صورت مونتاژ و وسایل و تجهیزات مرتبط با الکتریسته در این گروه قرار می گیرند. در بعضی موارد وابسته به نیاز ممکن است عملیات آبکاری نیز صورت پذیرد(اداره کل محیط زیست خراسان رضوی، ۱۳۸۷).

۳-۲ صنعت پوست

پوست تنها کالایی است که از بدو پیدایش انسان بر روی زمین همواره با او بوده است . در قرآن مجید و تورات و انجیل آیاتی ‌در مورد استفاده از پوست به عنوان وسیله پو ششی انسان آمده است . انســانهای اولیه در روزگــاران بسـیـار دور از حیــوانــات به منـــظور برآوردن بسیـاری از نیازهای اساسـی خود استفاده می‌کردند برای نیازهای غذایی خـــود آن ها را شــکـار می کــردند و از پوست آن ها به روش های گوناگون برای تهیه پاپوش، سپر زره چرمی، کلاه رزمی چرمی، تیردان چرمی، چکمه و غیره به کار می بردند. امروزه با وجـود گـذشت قرنـها، هنـوز پـوســت حیوانات در نقش یکی از مواد اساسی برای تهیه لباس، پــوشــاک و وسایل دیــگــر و نیز جنبه‌های تـزئیـنـی ارزش اقتــصــادی و صــنعــتی خود را حفـظ ‌کرده‌است. امـروزه چـرم سـازی، به صورت یک صنعت بـزرگ درآمده است .

تعریف پوست

پوست را می توان به عنوان پوشش حفاظتی بدن موجودات زنده تعریف کرد .

پوست از نظر شیمیایی پلیمری است از اسیدهای آمینه که آن ها را اصطلاحا پروتئین می‌نامند. اسیدهای آمینه از طریق پیوندهای پپتیدی، براحتی می‌توانند تحت تاثیر میکرو ارگانیسم و عوامل بیرونی دیگر قرار گیرند. در این صورت زنجیر پروتئین گسسته شده و پوست، کیفیت طبیعی خود را از دست خواهد داد.

مواد تشکیل دهنده: به طور کلی ۶۰% پوست را آب تشکیل می‌دهد. بعد از آب، کلاژن با ۲۵%بیشترین ماده تشکیل دهنده پوست است .

مقادیر مواد تشکیل دهنده پوست

درصد
مواد تشکیل دهنده
درصد
مواد تشکیل دهنده

۵

چربی

۶۰

آب

۵/۰

هالورونیک اسید و درماتان سولفات

۲۵

کلاژن

۵/۰

نمکهای معدنی

۴

آلبومین ها

۱

سایر مواد

۳

کراتین

۱

الاستین

جدول۳-۲ مقادیر مواد تشکیل دهنده پوست

آب به سه صورت در پوست دیده می شود :

آب پیوندی

آب موئینگی

آب آزاد ( آب لنفی)

آب پیوندی ۵% آب پوست را تشکیل می‌دهد. این آب در حقیقت جزء ساختمان شیمیایی پوست است و در شرایط عادی به هیچ وجه از پوست جدا نمی شود اگر این آب از بین برود در حقیقت ساختمان شیمیایی و به دنبال آن ساختمان پوست از بین می رود.