با توجه به تعاریفی که ارائه شده در تمام تعاریف ذکر شده سه نکته مشابه وجود دارد:

الف) دارایی­ هایی موضوع پولشویی قرار می­ گیرند که ماهیت غیر قانونی داشته باشند.

ب) عملی پولشویی تلقی می­ شود که عالماً و عامداً به منظور قانونی جلوه دادن این اموال انجام می­ شود.

ج) مرتکب با پنهان کردن ماهیت و منشاء اصلی عواید مجرمانه، شناسایی مجرمانه بود عواید را غیر ممکن یا دشوار کند.

با توجه به مطالب گفته شده ‌می‌توان پولشویی ( در فضای مجازی ) را به شرح ذیل تعریف کرد:

« انتقال الکترونیکی عواید ناشی از جرم با بهره­گریزی از ابزارهای فناوری اطلاعات و در بستر شبکه­ های اطلاع رسانی رایانه­ای، نظیر اینترنت و سیستم­های مخابراتی به منظور پنهان سازی عالمانه منشا و ماهیت اصلی این عواید و تبدیل آن ها به اموال پاک به گونه ­ای که شناسایی منبع مجرمانه آن را غیر ممکن یا دشوار سازد»^[۲۸]۱٫

در ماده ۲ قانون مبارزه با پولشویی اینگونه تعریف شده است:

الف- تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از فعالیت­های غیر قانونی با علم بر اینکه به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد.

ب – تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشاء غیر قانونی آن با علم به اینکه به­ طور مستقیم یا غیر مستقیم ناشی از ارتکاب جرم بوده یا کمک به مرتکب به نحوری که وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نگردد.

ج – اخفاء یا پنهان یا کتمان کردن ماهیت واقعی، منشاء، منبع، محل، نقل و انتقال جابجایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتجه جرم تحصیل شده است.

ب) نحوه پولشویی در فضای مجازی (سیبری)

پولشویی برای تطهیر درآمدهای مجرمانه خود از روش­های نوین و مدرنی بهره می­برند. از جمله این روش­ها استفاده از پول الکترنیکی و خدمات بانکداری الکترونیکی و همچنین بازار بورس ‌می‌باشد. که در این گفتار به بررسی این روش­ها می­پردازیم.

1. پول و بانکداری الکترونیک

پول الکترونیک، همان تکانه­های الکترونیکی یا داده ­های رایانه­ای است که واجد اعتبار مالی شده است و با به­ طور کلی دو نوع ‌می‌باشد:

۱ – ۱ – کارت­های هوشمند^[۲۹]۱: که به آن ها پول الکترونیک آنلاین هم گفته می­ شود و در قابل کارت­های اعتباری یا بدهی (debit cards) یا حتی ساده­ترین شکل آن ها یعنی کارت­های تلفن ظهور پیدا کرده ­اند. دلیل نامگذاری این کارت­ها به پول الکترونیک آنلاین است که نقل و انتقال وجوه به وسیله آن ها از طریق دستگاه­های خاصی نظیر خود پردازها صورت ‌می‌گیرد.

۲ – ۱ – پول الکترونیک کامپیوتری: این پول حتی به اندازه کارت­های هوشمند هم وجود خارجی ندارد و به­ طور کلی برای فضای تبادل اطلاعات طرح ریزی شده است. برای دسترسی به وجود آنلاین لازم است پیشاپیش نزد مؤسسه اعتباری یا بانکی که از این فناوری برخوردار است وجه یا اعتباری سپرده شود، سپس یک شماره اعتباری در اختیار مشتری قرار ‌می‌گیرد که می ­تواند از طریق رایانه شخصی خود از منزل یا هر جای دیگر با اتصال به اینترنت اقلام مورد نیاز خود را تهیه و برای پرداخت وجه فقط آن شماره در اختیار سایت مورد نظر قرار می­دهد که آن نیز به­ طور خودکار به سایت بانک یا مؤسسه مربوطه متصل می­ شود و وجه مورد نظر را به حساب خود منتقل می­ کند . با توجه به مطالب گفته شده مفهوم بانکداری الکترونیک نیز روش می­ شود که به طور کلی می_­­توان آن را انجام امور بانکی به شکل الکترونیکی دانست که در اینجا به جای ساختمان، نیروی انسانی و اسناد و اوراق کاغذی با فضای تبادل اطلاعات و یک سری برنامه ­های کاربردی و اسناد دیجیتال سروکار داریم.^[۳۰]۲

این فناوری جدید چنان برای پولشویان شگفت انگیز بوده که آن را بهشت خود نامیده­اند یکی از مهم­ترین ابزارهایی که در پول و بانکداری الکترونیک برای اجرای صحیح امور و بالا برد ضریب اطمینان کارکردها به کار می­رود، فناوری رمزنگاری و امضای دیجیتال ‌می‌باشد. به­ طور خلاصه کارکرد فناوری رمزنگاری این است که محتوا را به شکلی نامفهوم و غیر قابل درک تبدیل می­ کند و برای اینکه به حالت اولیه برگردد لازم است فرایند رمز گشایی

اجرا شود که بدیهی است فقط سازنده و واگذارنده این فناوری و ارسال کننده و دریافت کننده محتوا توانایی انجام آن را دارند^[۳۱]۱٫ با توجه ‌به این توضیحات مشخص می­ شود که اگر پول الکترونیک رمزنگاری شود دیگر محتوای آن نامفهوم خواهد شد و تنها دریافت کننده آن که مشخص نیست در کدام نقطه از جهان قرار دارد می ­تواند با اجرای برنامه رمزگشایی مربوطه از آن آگاهی یابد. ‌به این ترتیب چنان سطحی از محرمانه بودن و ناشناس ماندن برای این مبادلات مهیا می­ شود که هر کس می ­تواند از هر جای دنیا مبلغ مورد نظر خود را به نقطه­ای دیگر ارسال کند، بی آنکه کسی از محتوای آن آگاهی یابد. و این حالت بهترین وضعیت ممکن را برای پولشویان فرهم می­ کند چون آن ها دیگر مجبور نخواهند بود برای تطهیر اموال نامشروع خود مراحل سه گانه مورد نظر را طی کنند یا به خاطر آن مرتکب جرایم دیگری نظیر حمل، تطهیر یا تهدید کارمندان مؤسسات مالی و بانکی شوند.

در کشورهایی مثل آمریکا که محل عمده خرید و فروش مواد مخدر است امکان واریز این وجوه کلان به حساب­های بانکی یا انجام خریدهای نقدی به وسیله آن ها وجود ندارد. چرا که اولاً بانک­­ها بدون شناسایی کامل مشتری از افتتاخ حساب برای وی سرباز می­زنند. ثانیاًً در آمریکا نه تنها بانک­ها که افراد و مؤسساتی مثل صرافی­ها، بنگاه­­های ملی و حتی و کلا از اواسط دهه ۸۰ میلادی طبق قانون موظف شده_­­اند موارد مشکوک و نیز معاملات نقدی بالاتر از ده هزار دلار را به مقامات دولتی گزارش دهند.^[۳۲]۲

‌بنابرین‏ پولشویان راهی جز انتقال اسکناس­ها و چک_­­ها به خارج از آمریکا و گذاشتن آن ها در بانک­های کشورهای دیگر و سپس در صورت لزوم، انتقال مجدد آن ها از طریق نظام بانکی بین ­المللی به بانک­های آمریکایی ندارند.

به­ طور کلی کشورهای جهان را از لحاظ نظام ارزی به دو دسته اصلی ‌می‌توان تقسیم کرد: در یک دسته از کشوها، نظام ارزی حاکم ‌می‌باشد که در آن ها ورود و خروج ارز آزاد ‌می‌باشد. دولت و بانک مرکزی در بازار ارز مداخله نمی­کنند و بازار ارزی این دسته از کشورها در واقع یک بازار جهانی ارز را تشکیل می­دهد. در مقابل دسته­ دیگری از کشورها، دارای نظام کنترل ارزی می­باشند. در این کشورها ورود و خروج ارز در کنترل و هدایت مقامات سیاسی و ارزی ‌می‌باشد و بالطبع ارتباط آزاد با بازارهای جهانی وجود ندارد. بسیاریاز کشورها به ویژه کشورهای جهان سوم با جای گرفتن در دسته اخیر، حق دشتن حساب­های ارزی را به شهروندان خود نمی­دهند. کنترل­های تبدیل ارز همچنین در کشورهایی که ارز آن ها در مقایسه با ارزهای خرجی قوی­تر، ضعیف است برای جلوگیری از اقدام شهروندان به خارج

1. ( شنتوب وسولراک ^[۲۶] ۱۹۶۱) نشان دادند که پا زدن شیر خوارها ، پرتاب کردن اشیاء و زدن دیگران ، جانشین تخلیه های روانی – حرکتی اولیه می شود و جنبه خود انگیزی ندارد .

شیر خوارگان دختر و پسر با پیشرفت سن پای می‌زنند ، اینکار در (۴۲ درصد ) کودکان چهار ساله قابل مشاهده است . منحنی تحولات پرخاشگری نسبت به دیگران از دوازده ماهگی به سرعت رشد می‌کند واز چهار سالگی به ( ۵۲ درصد ) می‌رسد . در پسران تظاهرات پرخاشگرانه بیشتر از دختران است . پرخاشگری نسبت به دیگران در چهار چوب تخلیه روانی – حرکتی موقعی ظاهر می شود که جستجو گری نسبت به بدن خود ولذت بردن از خود ترک شده است . در این حال سازمان یافته تر وبا تحول بیشتر به صورت رفتارهای هدایت شده و به سوی دیگران و نسبت به دنیای خارج بروز می‌کند .

1. 1. (والترز ^[۲۷] ۱۹۷۵) رفتارهای انفعالی و رفتار پرخاشگرانه را در خرد سالان تحریک و تشدید کردند و مورد بررسی قرار داد ( شکل و فراوانی رفتارهای انفعالی و پرخاشگرانه را در قالب حرکات ، سخنان و ژستها ) کودکان مورد بررسی او از د و سال به بالا داشتند ، معلوم شد که تظاهرات انفعالی معنی دار بیشتر از رفتارهای پرخاشگرانه است واین وضع هم در پاسخهای مربوط به پیشی گرفتن وهم در پاسخهای ابتکاری وجود دارد . تظاهرات لفظی از چهار سالگی به بعد بیش از تظاهرات حرکتی بود ، در مجموع ژستهای معنی داردر پسران بیش از دختران و از دو سالگی تا چهار سالگی افزایش می یافت ، در سنین دو تا چهار سالگی دختران روابط عاطفی بیشتری را نشان می‌دهند ، ولی در سنین سه تا چهار سالگی پسران ابتکار عمل بیشتری در زمینه‌های انفعالی دارند و موضوع مورد گزینش آن ها دختر بچه ها یا پسر بچه ها و یا بزرگسلان مرد می‌باشد .

1. 1. 1. ( بندر ^[۲۸]۱۹۶۰) در زمینه اهمیت پرخاشگری در کودکان تحقیقات زیادی انجام داد ، او نشان داد که در کودکان مفهوم جهت رفتار ‌به‌تدریج‌ برای کنترل تن ‌و اشیاء به کار می افتد و کودک از تخریب و بازسازی آن ها لذت می‌برد بدین ترتیب فعالیت پرخاشگرانه را به طور اخص مشخص می‌سازد ، کودک بر خلاف بزرگسلان میان مفهوم نیرومندی و سلامت تفاوت نمی گذارد و می پذیرد که پس ا زتخریب باز سازی صورت می‌گیرد . همچنین کودک تحت تاثیر محیط رفته رفته پرخاشگری را که به صورت غیر مستقیم اجتماعی می‌گردد تحت کنترل در می آورد ، او در (۸۳ درصد ) کودکان پرخاشگر مشاهده کرد که آن ها از اینکه به وسیله پرخاشگری بزرگسلان متلاشی شوند ، می ترسند .

   

1. ( انگلیش و پیرسن ^[۲۹]۱۹۶۱) در تحقیقات خود برروی کودکان نشان دادند که کودک در مواقعی پرخاشگری نشان می‌دهد که واقعا درمانده می شود و می کوشد تا خود را با حمله ور شدن رهایی بخشد و شخص یا شی را که موجب ترس او شده است ، از بین ببرد ، یعنی نسبت به آن ها خشمگین باشد .

وقتی خود را از دستیابی به چیزی که میل دارد ، محروم حس کند ، خشم او متوجه شخص ویا چیزی می شود که او را ناکام ساخته است وقتی که می‌خواهد کاری را انجام بدهد که هم به انجام آن ترغیب و هم منع می شود در این حال پرخاشگری روزانه وقتی پیش می‌آید که کودک در معرض خطر ، ناکامی ویا دستخوش میلی همراه با تلاش است .

1. ( نوشپتیز و همکارانش ^[۳۰]۱۹۶۱) بر اساس تحقیقات خود ، کودکانی را که زیاد پرخاشگر بودند به چهار دسته تقسیم کردند : ۱- کودکانی که قربانی جدایی والدین شده بودند و ناکام گردیده اند ، آن ها به صورت شدید و خطرناک عکس العمل نشان داده ، بحث با آن ها با انفجار همراه است . ۲- کودکی که تسلط جویی می‌کند ، خیلی زود برای کسب قدرت به مبارزه بر می خیزد و برای آ”نکه حاکم شود د ر دنیای بزرگترها تفرقه و فاصله می اندازد ، رفتار او رنگ دگر آزاری دارد ، نسبت به محیط حساسیت نشان می‌دهد و آ‎ن را بازیچه خود می‌سازد. ۳- کودکان پرخاشگری که رفتار جنسی دارند ، این رفتار را در بازی‌های جنسی نشان می‌دهند و یا در وادار کردن دیگران به اعمال جنسی . ۴- کودکانی که رفتار اضطراب آلود دارند عکس العملهای آن ها با اضطراب قابل توجهی همراه است حالتی همرا ه با تنش و در حال انفجار را نشان می‌دهند ، تنش آن ها آمیخته با « اوهام اولیه » از یک سو و ترس از مجازات شدن از سوی دیگر همراه است .

نوشپیتز و همکاران او با توجه به شرح حال کودکانی که دچار پرخاشگری زیاد می‌شوند اطلاعات جالبی به دست آورند عده ای فوق العاده تحریک پذیر هستند و پیوسته در جستجوی موفقیت های احساسی هستند وعده ای پر توقع هستند و انتظارتشان پیوسته به وسیله والدین بر ‎آورده شده است ، در نتیجه کوچک‌ترین ناکامی را نمی توانند تحمل کنند و عده دیگری که کودکان ناکام شده از عواطف هستند یعنی در مدت طولانی وبه مقدار بسیار کم رفتاری عاطفی می بینند ، طرد شدن از طرف والدین ، گاهی موجب رخنه کردن ، عدم اعتماد و عکس العملهای پارانوئیدی خصمانه می شود . در همانند سازی اینگونه کودکان نیز اختلالاتی دیده می شود ، برخی از آنان دارای رفتارهای بچه گانه بوده وبا کودکان کوچکتر از خود همانند سازی می‌کنند گاهی با بزرگترها همانند سازی می‌کنند و رفتارهای اغراق آمیز^[۳۱] و برتری جویانه ^[۳۲] دارند و در برابر بزرگتر قدرت و حقی مساوی ادعا می‌کنند .

1. 1. تحقیقات ( بریکه لامار ^[۳۳]۱۹۶۹) بر روی نوجوانی که اقدام به آدم کشی می‌کردند نشان داد که این نوجوانان از سنین پائین فاقد تربیت اجتماعی بوده و نوجوانی که تربیت اجتماعی کامل داشتند آدم کشی را بدون هیجان واحساس کهتری مرتکب شده اند . در برخی از موارد نقایص جسمانی ، حالت پسیکوز و بیماری‌های ارثی موجب قتل بوده است . اما در هیچکدام از آن ها این عوامل تنها عامل ارتکاب نبوده اند ، بنظر لامار همیشه واقعیت یکسان و پیچیده ای وجود دارد : از یک طرف نارسایی تجربیات سنین پائین مانع آن می شود که قاتل مفهوم روشنی از مردن داشته باشد ، از طرفی دیگر تجربه های سنین بالاتر از مردن جدا و تنها شدن و طرد گردیدن انگیزه قتل می‌گردند .

1. ( اوکونیسکی ^[۳۴]۱۹۶۳) در تحقیقات خود نشان داد ، ‌افرادی که دست به آ‎دم کشی می‌زنند ، در دنیای تخیلات خودشان مرگ پدر راتحت روابط او دیپ آرزو می‌کنند و ‌در مورد اشخاصی که اقدام به کشتن پدر خود می‌کنند ، می‌گوید این افراد دارای پدرانی هستند که بد خلق بوده ومادر را کتک می‌زنند ویا برعکس در برابر زن خود ضعیف و ناتوان است و شخصیت فرد پدرکش بامحدودیت عاطفی همراه است و گاهی نیز خصیصه های خود شفیتگی آمیخته با وسواس را دارا می‌باشد .

‌ناکامی‌های سنین خردسالی در تمام این افراد مؤثر بوده است و کشش برای این افراد به معنی متلاشی کردن ، نا پدید ساختن و نابود نمودن و خارج کردن قربانی از دنیای اشیاء است و کشتن دیگران به معنی حق هستی دادن به خود است و در معنای وسیع متلاشی کردن دیگری به منزله متلاشی کردن خود است . به نظر او کونیسکی ، افرادی که اقدام به خود کشی می‌کنند دارای سه خصیصه قابل رویت هستند :

1. 1. ضعیف شدن اصل واقعیت ۲- معنای اختصاصی داد به مرگ دیگری ۳- صفتی اختصاصی دادن به روابط اولیه با مادر ( روابط با اشیاء )^[۳۵]

به طور کلی در خاورمیانه همچنان موانع بسیاری برای ایجاد دمکراسی وجود دارد. پیش از این روابط دولت – جامعه در خاور میانه مبتنی بر مناسبات حکمرانی بوده است . در طول زمان تفاهمی تلویحی بین نخبگان دولتی از یک سو و طبقات و بازیگران اجتماعی از سوی دیگر شکل گرفته است که بر اساس ان دولت عهده دار ‌برآوردن نیازهای اقتصادی فیزیکی و عاطفی مردم شده است و در عوض مردم در عرصه ی سیاست از دولت پیروی کرده‌اند و از عملکرد ان رضایت داشته باشند.^[۱۳۵] لیکن اخیراً با تحرکاتی که در جوامع عربی صورت گرفته وضع کمی متفاوت شده است.موج دموکراسی خواهی و مشارکت در سرنوشت سیاسی جامعه در بین کشورهای منطقه در جریان است.هرچند تا ایجاد ثبات و یک نظام دموکراتیک در این جوامع فاصله زیادی مانده است. در گذشته کشورهای منطقه توانسته اند به گونه ای مؤثر به بحران‌های دهه های ۱۹۹۰ و۱۹۸۰ میلادی پاسخ گویند و به پشتوانه ی اعمال چشمگیر زور ، حکمرانی حکمران قبلی را از نو هر چند اغلب با تغییراتی اندک برقرار کنند . این اشکال تغییر یافته همیشه در غالب ابزارهای نهادی بوده است که هدف از ان گسترش دربرگیرندگی دولت بوده است ، مانند مجلس در شبه جزیره ی عرب یا پارلمان در مراکش ،اردن و کویت . اما این ابزارهای نهادی عمدتاً به عنوان سوپاپ های اطمینان عملا می‌کنند یعنی تغییراتی در نهادها که هدف ان این است که اقتدارگرایی حاکم را قابل قبول تر کنند.

میتوان حدس زد که این تغیرات نهادی جوهره ی معنی دارتری در اینده به خود خواهند بگیرد و به تدریج برخی از مبانی کنونی روابط دولت – جامعه را تغیر دهد. همچنان که مطالبات مردم در شرایط فعلی نشان دهنده این مسئله است.لیکن امکان ایجاد دمکراسی از پایین دست کم فعلا تا حد زیادی در خاورمیانه همچنان غایب است . با وجود این در تغییرات مهم نشأت گرفته از دولت در الگوهای سنتی روابط دولت- جامعه در سه کشور خاورمیانه یعنی لبنان ، عراق و مراکش در جریان است.^[۱۳۶]

گفتار دوم :انواع دوره های گذار دموکراتیک

به طور کلی سه الگوی کلی گذار از استبداد به دمکراسی وجود دارد،الگویی که در ان جامعه ی مدنی نقشی مهمی بر عهده دارد ، الگویی که از طرف دولت و در واقع از بالا اغاز می شود که به آن خود محدود سازی می‌گوید ، و الگویی که حاصل فرایند طولانی مدت مناسبات بین گروه ها و بازیگران سیاسی رقیب است که قبلا از رویه های خود دولت برای دستیابی به نهادها و منابع ان استفاده کردند در خاور میانه ترکیه در سال ۱۹۸۳ شاهد چنین دوره ی گذاری بود به تازگی نیز این تحولات در لبنان و عراق در حال رخ دادن است.

ایجاد دموکراسی مبتنی بر جامعه ی مدنی اساسا د ر نتیجه ی توانمندی فزاینده ی جامعه و به عکس تضعیف قدرت دولت رخ می‌دهد . در این الگو به دلایل مختلاف دولت یا نمی تواند و یا نمی خواهد بسیاری از کارکردهایی را که جامعه از ان انتظار دارد انجام دهد. علاوه بر کارگزاری و مدیریت سیاسی مسئولیت‌های اجتماعی دولت از فعالیت‌های اقتصادی گرفته تا امور اجتماعی – فرهنگی و حتی عاطفی را در بر می‌گیرد . بازیگران و طبقات اجتماعی از دولت انتظار دارند که محیطی نسبتا امن برای زندگی فراهم کنند ، منابع مورد نیاز برای امرار معاش مثل دستمزدها ، نظام بانکی قابل اعتماد، مقررات تجارت را تنظیم کند و تخصیص دهد . سیاستهایی برای ارتقای رشد اقتصادی تدوین کند و نمادهای ملی ، تاریخی و فرهنگی که اکثریت مردم آن ها را گرامی می دارند ، پاس بدارد . اگر یک دولت غیر دمکراتیک وظیفه ی اساسی خود را در رسیدگی ‌به این امور و ‌برآوردن سایر انتظارات ‌گروه‌های اجتماعی انجام ندهد به مرور زمان مشروعیت خود را از دست می‌دهد . به زودی مشروعیت مردمی ان چه بر پایه ی یک ایدئولوژی پر طنین ، عملکرد اقتصادی یا هر دو باشد کاهش خواهد یافت . هنگامی که دولت در یک خلا درونی که به واسطه ی بیگانگی و سر خوردگی سیاسی فزاینده ی جامعه ایجاد شده است ، عمل می‌کند مجبور است بیش از پیش بر اجبار یا تهدید به استفاده از ان برای حفظ قدرت و حصول اطمینان از پیروی جامعه تکیه کند.این مسئله در میان کشورهای خاورمیانه به ویژه اخیراً بسیار دیده می شود.برای مثال ‌در مورد سوریه به وضوح می توان مشاهده کرد که عدم مشروعیت مردمی حکومت بشار اسد منجر به گسترش اعتراضات مردمی و در مقابل فشار هر چه بیشتر از ناحیه دولت بر مردم شده است.

از میان این سه الگو که در اینجا به طور کلی توصیف شد مورد اول و دوم در خاورمیانه مفقود بود ه است ، به استثنای ترکیه که در سال ۱۹۸۳ میلادی دولت نظامی یک نظام دمکراتیک ناقص رابنیان گذاشت . در این میان کشورهایی همچون اردن مراکش و شبه جزیره عربستان مراقب بودند که کشورهایشان به اندازه کافی پیوستگی اجتماعی و مشروعیت ظاهری داشته باشد که ‌گروه‌های اجتماعی در ان مجال رشد و گسترش پیدا نکنند سرنوشت شاه ایران و قبل از ان فاروق در مصر و فیصل در عراق چیزهایی نبودند که سایر پادشاهان خاورمیانه به اسانی فراموش کنند . ‌بنابرین‏ هر گروه خود سازمان یافته و از لحاظ سیاسی مستقل با دیده ی ظن بسیار نگریسته می شد و اگر دولت از وجود ان خبردار می شد احتمالا زیر نظر دقیق پلیس دولتی قرار می گرفت . در دهه های اخیر بسیاری از این گروه ها متشکل از فعالان مذهبی برنامه های سیاسی برجسته ای داشته اند و این امر باعث شده است که دولت با شدت و حدت بیشتری به تعقیب بسیاری از سازمان دهندگان این گروه ها بپردازد.

در مجموع به نظر می‌رسد گذار در شماری از کشورهای خاورمیانه به ویژه در ایران و لبنان و عراق و مراکش در حال رشد بوده است . و در هر کدام از این کشورها به نظر میرسدد که فرایندهایی در داخل دولت در جریان است. که از طریق ان عوامل سیاسی به ارامی باز تعریف و دمکراتیک تر می‌شوند. دولت از طریق فرایند پر فراز و نشیب در حال اصلاح برخی از انگاره های اساسی خود درباره ی نقش و گستره ی مناسب خود در ارتباط با جامعه است . البته این فرایند به هیچ وجه در میان این سه کشور یا حتی درون هر کدام از آن ها یکسان نیست . اما تمام شواهد حاکی از ان است که فعل و انفعالات مرکز گریز این دولت‌ها را به جهتی کاملا دمکراتیک می کشاند.^[۱۳۷]

فصل دوم:بررسی مقایسه ای دو نظام سیاسی عراق و لبنان

گفتار اول : بررسی شکل گیری دموکراسی پارلمانی در لبنان

مطابق قاعده ی لا ضرر نه کسی حق دارد به کسی و چیزی ضرر وارد نماید و نه کسی مورد ضرر قرار گیرد و چون بیان قاعده دارای اطلاق است هم در باب انسان وارد است و هم در باب سایر موجودات ؛ ‌بنابرین‏ در صورتی که کسی بخواهد مرتکب ایجاد ضرری گردد ، مشمول اطلاق قاعده قرار خواهد گرفت . در این شرایط ایجاد ضرر سبب تحقق مسئولیت و ضمان شده و النهایه از نظر دین مذموم تلقی می‌گردد .

ایراد ضرر نسبت به حیوانات از عمومات مورد بحث خواهد بود و در صورتی که شخصی در مقام ایجاد ضرری برآید مشمول عنوان قرار می‌گیرد . یعنی فرض این است که در مقام فعل و ترک فعل ایجاد این ضرر مفروض است ، زیرا در مقام فعل شخص مباشرتا ضرر را ایجاد می‌کند و علت تامه ی بروز ضرر برای حیوان قرار می‌گیرد و در مقام ترک فعل با کنار نهادن مسئولیت ها و یا بی اعتنایی نسبت به امری که در شرف تحقق است به دست می‌آید و قاعدتا مورد شمول نهی نبی (ص) از ضرر قرار می‌گیرد .

موارد این قاعده را می توان در موارد زیر یافت :

از سبک ترین موارد مانند : استفاده بدون حد از نیروی کار حیوانات ، استفاده ی حداکثری از شیر حیوان بدون در نظر گرفتن مصالح بچه ی حیوان ، استفاده از داروهای هورمونی برای رشد حیوان در شرایطی که منجر به ناهمگونی در نظام وجودی وی گردد تا اعمالی که در سطح بالا تری قرار می‌گیرد مانند اتفاقی که در کشور فرانسه بروز می‌کند و به نام اردک چرب شهرت یافته است .

شرح جریان بدین صورت است که در فرانسه اردک را از بدو تولد در شرایطی قرار می‌دهند که تحرک حیوان به حداقل برسد سپس در میان وعده های غذایی مشخص ، روغن مخصوصی را با سرنگ از راه دهان وارد بدن حیوان می‌کنند ، به مرور در اثر ورود این روغن و تحرک کم اردک دچار وزن بالا قرار می‌گیرد . در این حالت اردک را در جعبه ای قرار می‌دهند که دیگر نتواند حرکت کند و میزان روغن را افزایش می‌دهند . النهایه کار به جایی می‌رسد که اردک دیگر به شکل مکعبی در می‌آید که قادر به حرکت نیست ، در این حالت اردک را که در وضعیتی وحشتناک به سر می‌برد کشته و جگر او را که مملو از چربی است به عنوان گران ترین غذا در فرانسه به فروش می رسانند .

استفاده ی ورزشی از حیوانات برای تفریح که نهایتاً منجر به مرگ حیوان می شود و در شرایطی اسف بار حیوانات به مرگ می‌رسند از مصادیق بارز قاعده ی لا ضرر است . استفاده از حیوانات در موارد آزمایشگاهی که ضرورتی برای بشر ندارد و به حیوانات شدیداً آسیب وارد می‌کند نیز مشمول همین عنوان می‌گردد .

به عبارت دیگر آسیب به حیوانات اگر مشمول عنوان شکار ( تله گذاری ، ماهیگیری و . . . ) باشد و برای استفاده ی تغذیه ای یا کسب درآمد صورت پذیرد دارای منع شرعی نیست و لکن اگر شکار با انگیزه ی تفریحی صورت پذیرد دارای لزوم منطقی نبوده و اساسا انسان حق ندارد برای ایجاد تفریح و کسب لذت برای خود ، حق حیات حیوانات را سلب نمایند . در آزمایشات پزشکی نیز در صورتی که آزمایش برای رشد علمی و پیشرفت پزشکی و دارویی صورت گیرد با جواز شرعی مواجه می شود و این جواز منع قاعده ی لاضرر را از بین می‌برد و لکن برای تولید محصولات فانتزی و آرایشی استفاده از این موجودات با اهداف آفرینشی و نظام خلقی موجودات ناسازگار بوده و اخلاقا مذموم تلقی می‌گردد .

قاعده ی لاضرر فقط در حدود موازین انسانی و برای رعایت مصالح بشری اذن به عدم رعایت را قرار می‌دهد و در غیر این صورت رفتار های انسان در برابر طبیعت را مشمول قاعده ی خود قرار داده و ممنوع می‌سازد .

مضافا اینکه اسلام به عنوان دینی اخلاقی به رعایت موازین این خاصیت انسانی تأکید می‌کند و احکام و ضوابط خود را بر همین اساس قرار می‌دهد لذا باید قاعده ی لا ضرر را تا حد امکان به صورتی اخلاقی تفسیر نمود . گرچه در دنیای اسلام میان عامه و تشیع در این خصوص اختلافاتی نیز وجود دارد . شرایط جواز عدول از قاعده ی لاضرر مربوط به مواردیکه بیان گردید می شود و اهل بیت سلام الله علیهم نیز اولا کشتن حیوانات را در غیر موارد موذی تلقی کردن آن ها جایز نمی دانند و حتی زدن و آسیب رساندن به آن ها را مجاز نمی دانند و این عدم جواز که از آن به حرمت اطلاق می‌گردد به دلیل بهره جستن از عمومات قاعده ی لا ضرر است .

فصل دوم

جنبه‌های حمایتی حقوق حیوانات

چنانچه متذکر شدیم در نظام خلقت تمام موجودات دارای نشانه و آیتی از جانب خداوند هستند و به همین مناسبت شرایط طبیعی زندگی و حق حیات را دارا هستند . در یک تحلیل عقلانی نیز جدای از مبانی نظام آفرینش ، این مطلب به اثبات رسیده است که هر موجودی اعم از گیاه و حیوان و . . . در کل هستی دارای نقشی و وظیفه ای هستند که عدم حضور هر یک سبب ایجاد خلل در مسیر و چرخه ی حیات خواهد شد لذا مناسب است تا در این فصل به بررسی این موضوع پرداخته و حق حیات حیوانات را مورد تبیین قرار دهیم .

مبحث اول : نهی از آزار و اذیت حیوانات

آزار و اذیت هر موجود زنده از دیدگاه عقل و عرف ناپسند و غیر قابل قبول است ، بدین معنا که عقل انسان از انجام کار بیهوده نهی ‌کرده‌است و آزار و اذیت حیوان بدون منطق ذیل همین عنوان قرار می‌گیرد و نیز عرف غالب فرهنگ ها و تمدنهای بشری بر این عنوان تعلق گرفته که از این ایذا نتیجه ی مطلوبی برای بشر حاصل نمی گردد . همان‌ طور که گذشت در ادیان و آیین های مختلف نیزاین موضوع مورد نکوهش و منع واقع شده است ، این مبحث ممنوعیت ایذا حیوانات را در دو گفتار مورد مطالعه قرار می‌دهد .

گفتار اول : مفهوم ممنوعیت آسیب رساندن به حیوانات

همان گونه که در نظام حقوق اسلامى براى نگهدارى و بهره بردارى از حیوانات ، قوانین حمایتى وضع شده است ، خداوند متعال براى رعایت هرچه بیشتر حال حیوانات و دفاع از گونه هاى مختلف آن ها انسان‌ها را از آزار و اذیت و کشتن حیوانات نهى فرموده است . از این روى در متون روایى و فقهى شیعه به قوانین متعددى در این باره تصریح شده است .

در این قسمت به مجموعه ‌مسائلی مى پردازیم که به گونه هاى مختلف حق حیات حیوان را سلب مى کند ولکن توجه ‌به این نکته ضروری است که آزار و اذیت حیوانات همان‌ طور که عقلا مذموم است از منظر دین و فقه امامیه نیز ناروا و ناپسند به شمار می رود و مطابق قاعده ی ” کل ما حکم به عقل ، حکم به شرع ” این موضوع مورد تبیین قرار می‌گیرد و از روایات متعددى که در موارد مختلف ذکر شده ، به دست مى آید هر نوع کارى که موجب آزار و اذیت حیوان گشته و اسباب رنج و تعذیب او را فراهم آورد ، روا نبوده وجایز نمى باشد .

مراجع عظام با استناد به روایاتی که در این باب وارد شده است به بحث پرداخته و از کارهایى همانند شلاق زدن حیوانات ، داغ نهادن ، فلج کردن ، مثله کردن و… نهى کرده‌اند .

از مجموع متون فقهى و روایى به دست مى آید که تعرض به حیوانات و کشتن آن ها و یا آسیب رساندن و ظلم بدانها کار پسندیده اى نیست و همان طور که اسلام حق حیات خدادادى را براى انسان‌ها محترم شمارده و تعدى به آن را جایز نمى داند ، به فراخور حال حیوانات نیز ، همین حق رابراى آن ها محترم شمرده است . لذا در روایات متعددى از کشتن بى هدف حیوانات نهى شده و آن را موجب عذاب الهى معرفى ‌کرده‌است .

همچنین چون شکست های تحصیلی مکرر، پیامدهای منفی از جمله افسردگی و درماندگی آموخته شده را به همراه دارد و تنها راه حل مشکل این است که در دانش آموزان انتظار موفق شدن برانگیخته شود، لذا نتایج آموزش های فراشناختی می‌تواند مانع از شکل گیری احساسات افسردگی و احساس درماندگی در آن ها شود.

همچنین از طریق نتایج فراشناخت، انتقال مسئولیت و دادن نقش فعال به یادگیرنده که تحت عنوان یادگیری خود – تنظیمی در قرن ۲۱ مطرح گردیده است مورد تأکید و تأیید قرار می‌گیرد. مهم تر از همه این است که فراشناخت می‌تواند الگویی برای تدریس ‌بر اساس واگذاری مسئولیت یادگیری به دانش آموزان – به صورت یادگیری مشارکتی به طرق فردی یا گروهی – باشد که قابل تعمیم به سایر دروس است و برای معلمان دست اندرکار نظام آموزش کاربرد خواهد داشت و مؤلفان نیز از نتایج نظری و علمی آن می‌توانند در کتاب های خود استفاده کنند.

به طور کلی، آموزش راهبردهای فراشناختی، زمینه درگیری علمی، منبع کنترل درونی، اسنادهای مثبت، انگیزش پیشرفت بیشتر، خلاقیت و سازندگی و خود مسئولیت پذیری را در افراد فراهم کرده و حس اعتماد به نفس در امور زندگی را تقویت می‌کند و فرد را قادر می‌سازد که مشکلات را شناسایی نماید، خود را در بوته آزمایش و بررسی قرار دهد. آزاد و مستقل عمل کند و بهترین راه حل ها را در امور مختلف ارائه دهد.

از زمانی که فراشناخت در تعلیم و تربیت مرکز توجه صاحب نظران قرار گرفت، تحقیقات زیادی ‌در مورد آن انجام گرفته و نتایج به دست آمده نشان داده است که آموزش فراشناخت روی عملکرد تحصیلی تأثیر مثبت دارد، اما آنچه مهم است این است که آموزش فراشناخت هنگامی مؤثر خواهد بود که ویژگی های مختلف یاد گیرنده مثل نگرش ها، انگیزش و خود پنداره وی در نظر گرفته شود. به خصوص اینکه تحقیقات نشان داده‌اند که فراشناخت با متغیرهای انگیزش مثل اسنادها، خود کارآمدی، منبع کنترل رابطه نزدیکی دارد (هادئوک و سانگ، ۲۰۰۱). از طرفی، استفاده از راهبردهای فراشناختی به مدت طولانی (شامل برنامه ریزی ‌در مورد آنچه که باید انجام شود، نظارت بازبینی پیشرفت و ارزیابی نتایج) یک روش مؤثر است تا دانش آموز بر فرآیندهای احساس و تفکر خود نظارت و کنترل داشته باشد و در یک سطح خود کارآمدی مطلوب، انگیزش تحصیلی او بالا رود (برکوسکی و دیگران، ۱۹۹۰).

طبق این داده که بیماری افسردگی در طول نوجوانی، در مقایسه با کودکی، به طور تأسف باری افزایش می‌یابد، به نظر می‌رسد که نوجوانی یک دوره بحرانی برای فهم ماهیت، مثل ریشه احساسات افسرده کننده و نشانه های افسردگی باشد. علاوه بر این چون بسیاری از افراد تجربه اولین دوره افسردگی عمده شان را در طول نوجوانی گزارش می‌کنند (نیومن^[۱] و همکاران، ۱۹۹۶؛ به نقل از روبرتز^[۲])، جستجوی افسردگی در نوجوانی، فرصت بهتری برای پژوهشگران در جهت بررسی دوره های اولیه این بیماری مزمن و عود کننده فراهم می‌کند (روبرتز و همکاران، ۲۰۰۱).

از این رو می توان ضرورت این پژوهش را از لحاظ علمی، کمک به گسترش مفاهیم نظری و همچنین کمک به تدقیق یافته های علمی در حوزه افسردگی کودکان بیان نمود. همچنین از لحاظ کاربردی، نتایج تحقیق می‌تواند با پیش‌بینی علائم افسردگی در نوجوانان که سرمایه انسانی آینده جامعه هستند کمک کند تا اقدامات بهنگامی در جهت پیشگیری و درمان این بیماری شایع صورت گیرد.

• 1. سؤالات تحقیق:

۱٫ آیا پرسشنامه افکار ناکارآمد از قابلیت اعتبار و روایی لازم در نوجوانان ایرانی برخوردار است؟

۲٫ آیا پرسشنامه فراشناخت از قابلیت اعتبار و روایی لازم در نوجوانان ایرانی برخوردار است؟

• 1. فرضیه های تحقیق:

۱- عوامل فراشناخت افسردگی نوجوانان را پیش‌بینی می‌کند.

۲- فراشناخت و افکار ناکارآمد افسردگی نوجوانان را پیش‌بینی می‌کند.

• 1. تعاریف متغیرها:

۱-۷-۱- تعاریف نظری متغیرها

افکار ناکارآمد: مطابق با نظریه بک (بک،۱۹۷۶،به نقل از طهرانی زاده،۱۳۸۴) نگرش های ناکارآمد معیارهای انعطاف ناپذیر و کمال گرایانه هستند که فرد از آن ها برای قضاوت درباره خود و دیگران استفاده می‌کند. این فرض ها یا طرحواره ها در ساماندهی ادراک، کنترل و ارزیابی رفتار مورد استفاده قرار می گیرند و از آنجایی که این نگرش ها، انعطاف ناپذیر، افراطی و مقاوم در برابر تغییر هستند، ‌بنابرین‏ ناکارآمد یا نابارورند.

فراشناخت: فراشناخت عبارت است از هر نوع دانش یا فرایند شناختی که در آن ارزیابی، نظارت یا کنترل شناختی وجود داشته باشد (فلاول، ۱۹۷۹؛ موسس و بیرد، ۲۲۰۰؛ به نقل از بیابانگرد، ۱۳۸۱). به عبارتی دیگر فراشناخت گستره ای از عوامل به هم پیوسته را توصیف می‌کند که دانش یا فرآیندهای شناختی دخیل در تفسیر، بازبینی یا کنترل شناخت را دربر می گیرند (هاوتون، ۱۹۴۲).

افسردگی: افسردگی افت فراگیر خلق است که همراه با احساس غمگینی و عدم توانایی تجربه لذت می‌باشد (گیلدر، ۱۳۸۱). افسردگی یک اختلال روانی است که بر فکر، احساس، رفتار و عملکرد جسمانی فرد تأثیر می‌گذارد (بوتلر^[۳]، ۲۰۰۲؛ به نقل از ملاباقری،۱۳۸۵).

۱-۷-۲- تعاریف عملیاتی متغیرها:

افکار ناکارآمد: در این پژوهش افکار ناکارآمد نمره ای است که فرد در مقیاس افکار ناکارآمد کودکان به دست می آورد.

فراشناخت: فراشناخت در پژوهش حاضر نمره ای است که فرد در مقیاس فراشناخت کودکان به دست می آورد.

افسردگی: افسردگی در پژوهش حاضر، نمره ای است که فرد در مقیاس افسردگی کودکان به دست می آورد.

فصل دوم:

پیشینه پژوهش

۲-۱- مبانی نظری تحقیق

۲-۱-۱- مقدمه

مطالب این فصل در چهار بخش تنظیم گردیده است. مطالب بخش اول مروری است اجمالی بر مفهوم افسردگی، نظرات و مدل‌های ارائه شده پیرامون آن و … مطالب بخش دوم مروری است اجمالی بر مفهوم افکارناکار آمد ، اهداف، اصول، ملاک ها و … مطالب بخش سوم نیز مروری است برفراشناخت و مؤلفه‌ های آن،در بخش پایانی چکیده پژوهش های انجام شده پیرامون متغیرهای تحقیق در داخل و خارج از کشور ارائه شده است.

۲-۱-۲- افسردگی

۲-۱-۲-۱- افسردگی چیست:

افسردگی نوعی اختلال روانی است که در آن خلق شخص آشفته می‌شود. چون افسردگی، اغلب مورد درمان قرار نمی‌گیرد پزشکان از تعداد واقعی افراد مبتلا به افسردگی اطلاع ندارند. با این حال، آن ها می‌دانند که تعداد افراد افسرده کم نیستند در واقع، افسردگی به قدری متداول است که گاهی از آن به عنوان سرماخوردگی روانی یاد می‌شود (گنجی،۱۳۸۷).

۲-۱-۲-۲- اصطلاح افسردگی: