مقایسه عدالت و دادرسی در تاریخ بیهقی و سیاستنامه و وجه تمایز و شباهت آنها
در این فصل با توجه به مطالب گفته شده در فصل سوم و چهارم به وجه تمایز و تشابهات شیوه پرداختن به عدالت و دادرسی در دو اثر گرانقدر تاریخ بیهقی و سیاستنامه می پردازیم تا مشخص گردد چه اندازه این دو اثر در پرداختن به این دو موضوع با هم شباهت دارند و چه مقدار با هم اختلاف در آنها وجود دارد.
۵-۱-۱ وجه تمایز پردازش به موضوع عدالت و دادرسی در سیاستنامه و تاریخ بیهقی
۵-۱-۱- وجه تمایز در پردازش کلی به موضوع عدالت و دادرسی
در پرداختن به موضوع عدالت و دادرسی در دو کتاب مشهور تاریخ بیهقی تفاوت ها و شباهتهای بسیاری وجود دارد که می توان تفاوت و تمایز را در شیوه بیان این مطالب دانست
سیاستنامه به صورت مدون و منظم و کلاسیک به موضوع عدالت و دادرسی پرداخته است و قسمتهایی از کتاب این عنوان یاد شده است که می می توان به:
فصل پنجم با عنوانهای «حکایت ملک عادل – انوشیروان و زنجیر عدالت »
فصل ششم با عنوان « اند باب قاضیان و خطیبان و محتسب و رونق کار ایشان – دادرسی پادشاهان عجم»
فصل هفتم با عنوان« اندر بر رسیدن از حال عامل و قاضی و شحنه و رئیس و شرط سیاست»
فصل سیزدهم با عنوان« سلطان محمود و قاضی نادرست»
تاریخ بیهقی با عنوان های خیلی کمتر نسبت به سیاستنامه به این دو موضوع و آنچه مربوط به آن است پرداخته است مثلاً عنوان:
« سخن قاضی صاعد درباره میکائلیان » که در این بخش بیهقی فقط به موقعیت قاضیان و بانیان دادرس اشاره کرده و مستقیماً از عدالت و دادرسی نیز حرفی به میان نیاورده است ولی در سیاستنامه عنوانهای که ذکر شد به قصد سخن راندن در باب این دو موضوع ما و تبیین آنها بوده است
حتی در بخشی دیگر که با عنوان« حکایت امیر عادل سبکتگین با آهوی ماده … » یا « سرگذشت امیر عادل سبکتگین » فقط عنوان عدالت را برای این امیر بیان کرده است و در زیر این دو عنوان تفصیلی از عدالت و دارسی وجود ندارد .

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

حتی در عنوان«صحبت قاضی بولانی با بونصر» نیز مستقیماً به مبحث عدالت و دادرسی پرداخته نشده است و همانطور که در فصل سوم آمده است قضیه وضعیت قاضی بولانی و بونصر در مقابل دنیا پرستی و آخرت نگری و عدم دلبستگی دادرسان به دنیا بوده است .
لذا در بیان وجه تمایز پردازش به موضوع عدالت و دادرسی در تاریخ بیهقی و سیاستنامه به صراحت می توان گفت در تاریخ بیهقی هرچند بیشتر به این دو موضوع پرداخته شده است ولی به صورت مدون و فصل بندی مشخص و آوردن عنوان برای این موضوع ها نبوده است و به صورت پراکنده در خلال تاریخ نگاری بیهقی و آوردن نمونه های تاریخی برای وقایع مورد نظر خود و عنوان کردن حکایتها جهت اثبات و فهم وقایع مورد نظر خویش این دو مبحث آمده است و پیدا کردن این دو موضوع در این کتاب گرانقدر مستلزم امعاع نظر و مطالعه دقیق تمام آن بوده است .
ولی در سیاستنامه آنچنان که عنوان شد با توجه به عنوانهای ذکر شده اساساً هدف خواجه نظام الملک تفهیم موضوع و گفتمان عدالت بوده است و آن را به صورت مشهود عنوان کرده است تا به خوانندگان نشان دهد عدالت و شیوه صحیح دادرسی از موضوعات گریز ناپذیر هر حکومت است که باید به آن توجه خاص و ویژه ای مبذول گردد تا مورد غفلت قرار نگیرد و بنیاد حکومتها سست نگردد .
۵-۱-۲ –وجه تمایز در موضوعات پرداخته شده زیر موضوع عدالت و دادرسی
در تاریخ بیهقی به موضوعات زیر پرداخته شده است :
حاکمانی که همیشه و در طول تاریخ عادل هستند.
عادل فاضل است و ستمگر جاهل
عدالت حتی در میان نیروها و قوه های درونی و نفسانی
جهان آخرت تجلی عدالت کامل و دارسی عادلانه
حاکمان می دانند عدالت اصل و اساس حکومت است.
لازم الإطاعه بودن حاکم دادگر
یاد کردن از حاکمان دادگر نوعی عدالت است
اعطای لقب عادل به حاکمان دادگر جهت مزین کردن اسم و بالا بردن مقام آنها
حاکمان باید مرتببا افکار عمومی دادرسی شوند.
ارسال نیرو و لشکر جهت اصلاح کارزاری فاسد و ناعادل
عفو گذشت نوعی از دادرسی
به تأخیر انداختن اجرای حکم جهت نزدیک کردن آن به حق و عدالت
وجود دلایل و مستندات جهت اتهام به هر فردی لازم و ضروری است
تحقیق و تفحص از افراد در جریان اتهامات دادرسی
حضور افراد عادل و پاک در جریان دادرسی
شیوه برگزاری جلسه دادرسی
اشاره به عادلانه یا ناعادلانه بودن احکام صادر شده در جریان دادرسی ها
جایگاه قضات جهت اجرای عدالت و برگزاری دادرسی عادلانه
تمجید از عدم مادیگرایی و ساده زیستی دادرسان
دادرسان باید به تربیت خانواده و فرزندان خود نیز توجه کافی داشته باشند
نقش عدالت در امنیت و آسایش مردم
نقش عدالت در جامعه پذیری اقشار مختلف
استفاده ادبی از کلمه داد (عدالت)
اما در مقابل ، سیاستنامه به موضوعات متفاوتی از موضوعات فوق پرداخته شده است :
مقدمه اجرای عدالت توسط حکومت
نتیجه عدالت
عدالت و دادورزی بنیاد حکومت
اهمیت عدالت از منظر خواجه نظام الملک
برگزاری جلسه عمومی دادرسی توسط پادشاه در هر شرایطی
عدالت راز و رمز ماندگاری حکومتها
وضع قاضیان جهت برگزاری دادرسی و اجرای دقیق عدالت
دادرسی و اجرای عدالت به نفع مردم
نظارت و بازرسی بر سازمانها نمونه ای از عدالت اجتماعی
توصیه های دینی جهت اجرای عدالت
رسیدگی سریع به اعتراضات مردم جهت اجرای عدالت

۲) نکات بلاغی: بارم با سارم: کلمه قافیه است، یا علی: یا حرف ندا علی منادا است، عبد: عبدالله بنده خداوند، در بیان عارفان بنده ای که حق با جمیع اسماء بر او تجلی کرده است و این بالاترین مقام عبودیت است. عقوبت بارم: گناه کارم، ژَکِشْتِه عمل وِیم شَرمسَارِم: کنایه ازشرمنده بودن بخاطر گناهان.
۳) شرح مفاهیم عرفانی: «عمل: کارکردن، ساختن در معنی عرفانی احکام و مبانی اسلام است، مبانی اسلام پنج تا است ۱- ادای کلمه شهادتین ۲- نماز ۳- زکات ۴- روزه ۵- حج ومعنی اسلام انقیاد نفس است مرقبول احکام الهی را و سر انقیاد نفس انخلاع او از وصف دعوی الهیت واتصاف بصفت عبودیت است». (سجادی، ۱۳۸۹: ۵۹۷)

قرار داد بندگی کن تا شوی عاشق لعل

بندگی کسبی است آید در عمــل

بنــده آزادی طمــع دارد ز جــــــد

عاشق آزادی نخواهد تــا ابـــــد

بنـده دایـم خلعــت و ادرار جـوست

خلعت عاشق همـه دیدار دوست

(مثنوی۵/۲۷۲۸-۲۷۳۰)

نــَه حَق، نــَه نَبّـی، نــَه وَلِیــم دِیـنَ
دَسِـم وَ دَامَــان وَلَات بَـنْ بِیـنَ

۱) ترجمه بیت: مگرنه تنها به خداوند، پیامبر مکرم و رهبرم (حضرت علی)، دین و ایمان دارم، دست به دامان رهبر دین شده ام و به آن پناه آورده ام.
۲) نکات بلاغی و دستوری: دین با بین: کلمه قافیه است، و دَسِم وَ دَامَان: کنایه ازپناه آوردن، مصراع اول استفهام انکاری است، تلمیح به آیه(۶)سوره الکافرون..
۳) شرح مفاهیم عرفانی: «حق: راست کردن، درست، یقین نمودن در معنی عرفانی ذات الله است؛ هجویری گوید مراد ازحق خداوند می باشد وآنچه خدا برخود واجب کرده است حق گویند. نبّی: پیغمبر، رسول، در اصطلاح عرفان خبردادن ازحق تعالی و احکام او به خلق راگویند. صوفیه، اولیاء الله و اقطاب را پیروان و نواب انبیاء می دانند». (سجادی، ۱۳۸۹: ۳۲۲ و۷۵۹)، سالک نه تنها به خدا وحضرت رسول الله ایمان دارد. بلکه از طریقت حضرت علی(ع) برای رسیدن به حق درطی سیروسلوک و رسیدن به مراتب طریقت، شریعت و حقیقت راه را بهترطی میکند، و دست به دامان ولایت حضرت علی شدن برای این است که بهتر خدا و رسولش را بشناسد. زیرا چون علی (ع) از نورمحمّد(ص) است وحضرت هم از نور خداوند، پس دست به دامن حضرت علی شدن برای رستگار و سعادت است. چون خداوند متعال فرموده است: همه آنها نور واحد هستند، اشاره به آیه (۶) سوره الکافرون دارد: (لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ). (ر. ک، فتح الهی وسپه وندی، ۱۳۷:۱۳۸۹)

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

این تــو را و آن مـــرا، بـــردیـــم ســـود

هیـن! لَکُـم دیــنٌ وَلــی دیــن ای جهــود

(مثنوی۶/۱۰۵۷)

اِیَمـــــان وَ وَلات ژَغِــــیب آوِردِم
یُــومِنــوُنَ بِـالغَیــبِ مِـنْ وِیَم شَمَردِم

۱) ترجمه بیت: به ولایت و رهبریت ازغیب ایمان آورده ام چون خدا پرستی امری فطری است، و من این را برای خود ایمان به حساب آورده ام.
۲) نکات بلاغی: وِلَات: ولایت، رهبری، آوِردِم: آورده ام، مِن وِیْم شَمَردِم: من برای خودم به حساب آورده ام، آوردم با شمردم: کلمه قافیه است، اقتباس: سوره البقره آیه(۳): ( الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ). «مولوی در مورد ایمان غیبی بیان می داردکه مؤمن چون هدایت شده است، به عالم غیب و شهود ایمان دارند و دستورات شرع را انجام می دهند». (استعلامی شرح دفتر،۱۳۸۷:۱/۵۳۰)

۳- منتفی بودن تهمت ((پرهیز از اتهام)) ((وجود خویشاوندی، وجود دعوی بین شاهد با یکی از متداعیین، داشتن نفع شخصی و…) ^[۵۴]
شرایط خاص در شاهد که عبارتند از:
۱- اسلام: هر گاه مشهود علیه مسلمان باشد، شهادت کافر علیه او قبول نمی شود. ولی شهادت کافر علیه کافر به شرط این که در دین خود عادل باشند، پذیرفته می شود. همچنین شهادت مسلمان علیه کافر.
۲- اصیل (در حدود و قصاص شهادت به نیابت و وکالت و شهادت بر شهادت پذیرفته نمی شود برخلاف اموال و سایر حقوق غیر از حدود و قصاص شهادت به نیابت و وکالت و شهادت بر شهادت پذیرفته می شود)^[۵۵].
۳- رعایت عدد شهود (لازم است از حیث ذکور و اناث و تعداد شهود کامل باشد)
۴- عدم فراموشکاری (شخصی که شهرت بر کثرت اشتباه و فراموشی دارد شهادت او قبول نمی شود)
۵- عدم مشارکت (شهادت شریک به نفع شریک در آن چه مشترک بین آنهاست شهادت قبول نمی شود)^[۵۶].
موید آن روایتی از امام صادق (ع) که فرمودند: شهادت شریک برای شریکش در مالی که بینشان مشترک است جایز نیست، اما در غیر مورد شرکت، شهادت جایز است^[۵۷].

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۶- وجود شرایط در زمان ادراک و دیدن و شنیدن در زمان ادای شهادت^[۵۸].
و همچنین شهادت طلبکار: هرگاه بدهکار محجور باشد و شهادت وصی و وکیل درباره مالی که به آن ولایت دارند پذیرفته نیست.
لذا در مورد بند اول همین مطلب را علامه حلی نیز فرموده اند.
شهادت بعضی از طلبکاران علیه یکدیگر مبنی بر این که آنها دینشان را نسبت به بدهکار محجور اسقاط کرده اند و یا از بدهکار اخذ نموده اند، پذیرفته نیست^[۵۹].
بنابراین در مورد شهادت وصی و وکیل نیز صاحب جواهر در این باره چین فرموده است:
شهادت وصی درباره مالی که در مورد آن به او وصیت شده است، پذیرفته نیست، زیرا مال مذکور تحت ولایت اوست و از پیامبر نقل شده است: ((انه نهی ان تجاز شهادت الخصم و الظنین و الجار الی نفسه منفعه)) غیر از شهادت دشمن، مظنون و کسی که نفع شخصی دارد، نهی کرده است، بلکه مشهود این است که شهادت وکیل هم درباره چیزی که بر آن ولایت دارد (مال الوکاله) قبول نیست^[۶۰].
تحلیل و بررسی فصل اول
مطابق آنچه در فصل اول بیان شده سعی گردیده است که اصل و هدف اول در فقه و حقوق این باشد شخصی که به عنوان شاهد انتخاب می شود بایستی مطابق با صفات خاص، بر اساس، قانون مدنی که بر گرفته از شرع می باشد که خلاصه آن در ماده۱۳۱۳ آن که شرایط شاهد را بلوغ، عقل، عدالت، ایمان و طهارت مولد می داند، اشاره کرد و در سوره بقره آیه ۲۸۲ نیز در مورد تحمل شهادت و ادای آن نیز تصریح کرده است، لذا در این فصل با توجه به اینکه شاهد از نظر قرآن و سنت یکی از دلایل اثبات دعوی می باشد، بنابراین ددر صورت نبودن اقرار و اسناد کتبی نوبت به شهادت دادن برای مدعی در محاکم قضایی لازم است، لذا سخن وی با توجه به شرایط موجود در آن که از روی قطع و یقین باشد، اعتبار دارد.
در پایان به عنوان حسن ختام این فصل ماده۱۵۵ ق آ. د. ک مصوب ۱۳۷۸ نیز مقرر می دارد:
در موردی که قاضی شهادت شاهد را به عنوان دلیل شرعی استناد می نماید، لازم است شاهد دارای شرایط زیر باشد:
بلوغ، عقل، ایمان، طهارت مولد، عدالت و عدم وجود انتفای شخصی برای شاهد یا رفع ضرر از وی، عدم وجود دشمنی دنیوی بین شاهد و طرفین دعوی و عدم اشتغال به تکدی و ولگردی.
فصل دوم
مطابقت شهادت و شهود
و اثر آن در رجوع یا کذب شهادت
مبحث اول: مطابقت شهادت با دعوی
شهود باید درباره همان موضوعی که طرفین دعوی اختلاف دارند، شهادت دهند، به طوری که مفاد شهادت آنها، اثبات موضوع خاصی باشد^[۶۱].
لذا ماده۱۳۱۶ قانون مدنی مقرر می دارد: ((شهادت باید مطابق با دعوی باشد ولی اگر در لفظ مخالف و در معنی موافق یا کمتر از ادعا باشد ضرری ندارد)).
منظور از تطابق، باهم برابر شدن، با یکدیگر مطابق بودن، مطابقت داشتن و همانند گشتن است.
و مقصود توارد یعنی پیاپی وارد شدن، در یک وقت وارد شدن، با هم در یک جا فرود آمدن و در اصطلاح عبارت از آن است که دو نفر شاعر بی خبر از یکدیگر هر کدام شعری بگویند که از حیث لفظ و معنی مانند هم باشد و تناسب یعنی مناسبت داشتن، همانند بودن، مانند هم شدن، هم شکل و با هم نسبت داشتن^[۶۲]
مثلاً اگر مورد دعوی این باشد که فلان مال را شخص ((الف)) از شخص ((ب)) خریداری نموده است و شهود شهادت دهند که ((الف)) مال مذکور را از ((ب)) به ارث برده است، دعوی به وسیله چنین شهادتی اثبات نمی گردد^[۶۳].
و یا اینکه مورد دعوی، وقوع معنی باشد، شهود در زمان یا مکان یا اوصاف فعل مورد نظر، اختلاف داشته باشند، در این صورت، شهادتشان کامل نخواهد بود^[۶۴].
مثلاً موضوع دعوی برای سرقت پارچه ای است. یکی از شهود شهادت دهد که سارق پارچه را در بازار سرقت کرده است و دیگری بگوید پارچه را در خانه سرقت کرده است یا درباره سرقت واحد پولی ((دینار)
) یکی بگوید دینار عراقی سرقت کرده است و دیگری شهادت دهد که دینار کویتی سرقت کرده است و یا یکی بگوید دینار را در روز سرقت کرده است و دیگری متذکر گردد که دینار را در شب سرقت کرده است^[۶۵].
بنابراین با توجه به نظر و مثالی که در تحریرالوسیله در متن بالا آمده، شهادت وقتی موثر است که با دعوی مدعی مطابق باشد. بنابراین اگر موضوع دعوی نسبت به امری و مفاد شهادت ناظر به امر دیگری باشد گواهی بلااثر و فاقد اعتبار خواهد بود. ولی اگر مفاد شهادت با بخشی از دعوی مطابقت داشته باشد، در این حالت مرتبط با دعوی محسوب و به مقداری که مطابقت دارد صحیح و موثر در اثبات دعوی خواهد بود^[۶۶].
لذا در ماده ۸۴ بند ۷ و ماده ۲۰۰ ق آ. د. ک، ناظر به همین موارد اشاره و بنابراین اگر استناد به شهادت شد که مفاد آن با دعوی مطروحه مطابقت نداشت می توان ایراد به فقدان اثر قانونی نسبت به آن وارد کرد.
در پایان اینکه صاحب کتاب الفقه پیرامون این مبحث می فرماید: اگر مورد دعوی خرید مال توسط الف از ب باشد و شهادت شهود به ارث بردن مال توسط الف از ب باشد دعوی به وسیله چنین شهادتی ثابت نمی شود^[۶۷].
مبحث دوم: توافق شهادت شهود در معنا
اگر شهادت شهود از نظر لفظی با هم اختلاف داشته باشد، ولی معنی و مفاد شهادت هر دو یکی باشد شهادت آن دو پذیرفته خواهد بود، مثلاً اگر در دعوای ((الف)) یک بگوید، فلانی آن مال را غصب کرده است و دیگری اظهار کند: آن را به زور اخذ کرده است، شهادت صحیح است^[۶۸].
لذا ماده ۱۳۱۷ قانون مدنی می گوید: ((شهادت شهود باید مفاداً متحد باشد، بنابراین اگر شهود به اختلاف شهادت دهند قابل اثر نخواهد بود. مگر در صورتی که از مفاد و اظهارات آنها قدر به دست آید))
لذا به نظرات متعدد برخی از فقها به شرح ذیل پیرامون ((مفاد متحد باشد)) می پردازیم:
((اگر شهادت بر وقوع ((بیع)) و دیگری شهادت به ((اقرار به بیع)) دهد چون مفاداً مختلف اند. پس شهادت پذیرفته نمی شود^[۶۹]. بنابراین توضیح بیشتر عبارات بالا به این صورت است که: منظور از ((مفاد متحد باشد)) یعنی این که در معنی و مفهوم یکسان و همانند باشد. بنابراین اختلاف شهادت شهود در لفظ مانع تاثیر آن نخواهد بود، به عبارت دیگر اگر شهود در معنی و مفهوم با یکدیگر توافق و اتحاد داشته باشند هر چند در بیان الفاظ متحد نباشد شهادت موثر خواهد بود^[۷۰]. محقق حلی (ره) در شرایع الاسلام نیز فرمودند: در شرط بودن وارد شدن دو شاهد یعنی شهادت ایشان بر یک معنی، یعنی موافق بودن شهادت ایشان در معنی: مرتب می شود بر این شرط، این مساله که:
وارد شدن دو شاهد بر یک چیز شرط است در قبول شدن پس اگر موافق با یکدیگر باشند بر حسب معنی، حکم کرده می شود به شهادت ایشان، هر چند مختلف باشند، زیرا که فرقی نمی باشد میان آنکه هر دو بگویند: غصب کرد و میان آنکه یکی بگوید غصب کرد و دیگری بگوید که: انتزاع نموده به قهر و غلبه و حکم کرده نمی شود، اگر مختلف باشند به حسب معنی، مثل اینکه شهادت دهد یکی از آن دو به فروختن و دیگری به اقرار کردن به فروختن، به جهت آنکه این دو یعنی، بیع و اقرار دو چیز مختلف اند^[۷۱].
مبحث سوم: عدد شهود و جنسیت در شهادت
اصل در شهادت دو مرد است، پس یک مرد مطلق کافی نیست، مگر در رویت هلال که بعضی به دلیل خبر وارده قائل به آن شدند در حالی که آن خبر ضعیغی است و یک شاهد و قسم فقط در امور مالی است. هم چنان که گذشت یک شاهد و دو زن به منزله دو شاهد است و در آنچه به آن جاری می شود و نیز مختص به اموال است و تمام مسائل مالی به آن ثابت می شود^[۷۲]. به جهت قول خداوند متعال که در سوره بقره آیه ۲۸۲ می فرماید: ((و اگر دو شاهد نباشد یک مرد و دو زن گواه بگیرید)).
و شهادت ممکن است در مورد حقوق مالی، حقوق غیر مالی، مالکیت منسوب به بدنی و حدود و قصاص باشد و بستگی به موضوع شهادت دارای نصاب و تعداد مخصوص برای اثبات می باشد.
بنابراین مبحث سوم این فصل در بیان چگونگی ثبوت حقوق است. به واسطه شهادت شهود از حیث اختلاف شهود در عدد و مرد بودن یا زن بودن که بدان می پردازیم.
گفتار اول: ذکوریت به تنهایی
الف) شهادت چهار مرد
بعضی از حقوق به چهار مرد عادل ثابت می شود و ضابطه این متمم، حق ا… فقط می باشد و آن سه چیز است:
زنا و لواط و سحق^[۷۳]
ماده ۷۴ ق م. ا) زنا چه موجب حد جلد باشد و چه موجب حد رجم با شهادت چهار مرد عادل
ماده ۱۱۷ ق م. ا) حد لواط با شهادت چهار مرد عادل که آن را مشاهده کرده باشند ثابت می شود.
ماده ۱۲۸ ق م. ا) راه های ثبوت مساحقه در دادگاه همان راه های ثبوت لواط است.

۱-۸-محدودیت های تحقیق:
مهمترین مشکلات و محدودیت های عمده بر سر راه انجام این تحقیق موارد زیر بوده است:

• • عدم تمایل و امتناع برخی از مسوولان بندری جهت انجام مصاحبه

• • • رقابتی بودن داده های صنعت کشتیرانی و عدم امکان دسترسی به آنها و عدم تمایل خطوط کشتیرانی برای در اختیار عموم قرار دادن آن ها.

    ( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱-۹-ساختار تحقیق
این پایان نامه از پنج فصل به ترتیب زیر تشکیل یافته است:
در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است. فصل دوم مروری بر ادبیات و پیشینه ی تحقیق می باشد. فصل سوم روش شناسی تحقیق و تعریف ابزارها و تکنیک های به کار گرفته شده و فصل چهارم نیز تحلیل داده های تحقیق و پاسخ به سوالات می باشد. فصل پنجم نیز جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه ی پیشنهادات می باشد.
۱-۱۰- خلاصه ی فصل
در فصل اول به کلیات تحقیق شامل بیان مسأله، سابقه و ضرورت انجام تحقیق، اهداف تحقیق، سوالات تحقیق و روش انجام تحقیق و نوآوری های تحقیق، همچنین محدودیت های تحقیق پرداخته شد. در فصل دوم به مرور مطالعات صورت گرفته در حیطه ی کانتینرهای خالی و پیشینه ی تحقیق پرداخته می شود.
فصل دوم
ادبیاتو پیشینه ی تحقیق
۲-۱- مقدمه
تا دهه های گذشته متصدیان حمل و نقل جهت حمل کالاها با مشکلات فراوانی مواجه بودند اما ظهورکانتینر در اواسط دهه ی ۱۹۶۰ میلادی صنعت حمل و نقل را دگرگون ساخت. کانتینرافزایش سرعت، افزایش ایمنی، کاهش خسارات وکاهش وابستگی به نیروی انسانی را به ارمغان آورد که مؤلفه های کلیدی در گسترش استفاده از آن هستند. کانتینرها دارایی خطوط کشتیرانی هستند و پس از تخلیه ی بار محتوای آن، باید هرچه سریعتر به چرخه ی درآمد زایی خطوط کشتیرانی بازگردانده شوند تا این شرکت ها از دارایی و سرمایه خود حداکثر بهره را ببرند. اگر کانتینرها در هر دو مسیر رفت و برگشت بار جابه جا کنند بسیار مقرون به صرفه تر خواهند شد اما متأسفانه همواره عدم توازن میزان صادرات و واردات در مسیر رفت و برگشت و عدم تطابق نوع کالاهای مسیر رفت و برگشت منجر به جابه جایی کانتینرهای خالی در سطوح منطقه ای، بین منطقه ای و بین المللی می گردد. اخیرا اتحادیه کالای کانتینری^[۸]، کاغذ سفید صنعت کشتی رانی را برای بهینه سازی سود حمل کنندگان کانتینری منتشر ساخته است که در آن فقط ۲۰% از زمان عمرده تا پانزده ساله ی یک کانتینر به حمل و نقل در دریا اختصاص دارد و ۵۶% از این زمان را بیکار و بدون بار در دپوهای سراسر جهان انباشته شده و یا به صورت خالی در حال حرکت به سر می برد (سازمان ملل،۲۰۰۸).
حمل و نقل کانتینری برای اولین بار با سفر از نیویورک-نیوجرسی به هوستون-تکزاس در سال ۱۹۵۶ آغاز شد. یک دهه بعد در سال ۱۹۶۶ همراه با اولین سفر کشتی کانتینری سی_لند^[۹]در اولین سفر اطلس پیمای کانتینری که از نیویورک-نیوجرسی به روتردام-هلند بود، عصر جدیدی در تجارت جهانی آغاز شد. سپس با اینترمدالیسم^[۱۰] که به وسیله مقررات زدایی در ۱۹۸۰ در ایالات متحده رخ داد، همراه شد و بهبود در زیرساخت ها و ابداعات فنی در صنعت حمل و نقل، افزایش چشمگیری در حمل کالا از طریق دریا را منجر شد(میسل،۲۰۰۹).
معرفیکانتینر یا همان جعبه های بزرگ فولادی و آلومینیومی استاندار شده که واحد اصلی آن ۲۰ فوت^[۱۱]است وقابلیت حمل توسط روش های مختلف حمل مثل کشتی، قطار و کامیون را دارا می باشد، نتیجه ی موفقیت آمیزی برای عملیات بین وجهی کالا از دهه ۱۹۸۰ تا به امروز بوده است. در حال حاضر کانتینرها بر صنعت حمل و نقل دریایی غالب شده و میزان نفوذ آن ها در حمل و نقل زمینی نیز بسیار قابل توجه است، در کنار مزایای متعدد کانتینرها از جمله افزایش سرعت، ایمنی یکی از معضلات کانتینریزاسیون برای خطوط کشتیرانی، حرکت یا نگهداری کانتینرهای خالی است که ناشی از عدم تعادل در تجارت می باشد(خسروانی،۱۳۹۳).
در سطح جهانی عدم تعادل در تجارت، یک مشکل مداوم و آشناست که منجر می شود به عنوان مثال، تعداد زیادی کانتینر به کشوری وارد شده و تعداد کمی خارج گردند و باعث شده تعداد زیادی کانتینر خالی در سراسر جهان منتقل شوند. شرکت مشاوره ی حمل و نقل«Drewry»(۱۹۹۹)، سهم کانتینرهای خالی در حمل و نقل دریایی را ۲۱% از تمام کانتینرهای حمل و نقل شده برآورد کرده است و برای برای حمل و نقل زمینی این رقم بزرگتر بوده و به۴۰% هم می رسد. حرکت کانتینر های خالی، حرکتی است غیر مولد که هزینه های زیادی برای کشتیرانی ها تولید می کند.
شروع معضل کانتینرهای خالیهمزمان با بحران مالی آسیا در ۱۹۹۸ بود که ناشی از کاهش شدید تقاضا و عدم تعادل شدید در مسیرهای تجارت غرب _ شرق بود که بعد از گذر مدتی به حالت عادی بازگشت. عدم تعادل در تجارت به سرعت دوباره در حال افزایش است، چراکه رشد زیاد تجارت کانتینری در آسیا و به طور عمده به خاطر صادرات از چین حجم تجارت از و به آسیا به میزان قابل توجهی نامتعادل است و حجم کانتینرهای خالی بازگشتی به آن در حال افزایش است. علاوه بر این در پیش بینی های اقتصادی این احتمال وجود دارد که الگوی ذکر شده برای مدتی باقی بماند(بویله،۲۰۰۸).
با توجه به رقابت شدید میان خطوط حمل و نقل و نقش کارآمد مدیریت ناوگان کانتینری به عنوان یک عامل کلیدی در کاهش هزینه های عملیاتی، موضوع بازگشت کانتینرهای خالی به چرخه ی درآمدزایی دوباره اهمیت پیدا کرده است. در بررسی استراتژی های حاضر در خطوط حمل و نقل برای کنترل جا به جایی کانتینرهای خالی مشاهده می کنیم که این استراتژی ها به طور عمده بر حداقل کردن حرکت حمل و نقل کانتینرهای خالی متمرکز شده اند. این امر توسط تلاش برای بهبود و تطابق بین کانتینرهای خالی و محموله ها انجام شده است. اطلاعات به روز شده و قابل اطمینان در مورد مکان کانتینرها، کالاها و شرایط آن ها، سیستم های اطلاعات و ارتباطات پیچیده برای استفاده از آن ها بسیار مفید هستند. با این حال این استراتژی ها به تنهایی نمی توانند هزینه های واقعی کانتینرهای خالی را تحت تاثیر قرار دهند(دیاز و همکاران،۲۰۱۱).
۲-۲- بررسی لزوم جابه جایی کانتینرهای خالی
حرکت کانتینر خالی حرکتی است غیر مولد که به دلیل عدم تعادل در تجارت، به ناچار بر خطوط کشتیرانی تحمیل هزینه کرده و منجر به ازدحام و ترافیک بندری خصوصا در صورت محدودیت محوطه های بندری می گردد و کارایی بنادر را تحت تأثیر خود قرار می دهد. در ادامه دیدگاه خطوط کشتیرانی و بندر در زمینه ی حرکات کانتینر خالی که واقعیتی گریز ناپذیر است و بر تمامی بنادر دنیا با شدت و ضعف حاکم است، پرداخته شده است.
الف-خطوط کشتیرانی:خطوط کشتیرانی به دلیل بین المللی بودن حیطه ی کاری، به حمل و نقل وجابه جایی کانتینردر کل شبکه حمل و نقل دریایی می پردازنددر بحث واردات، کانتینرهای حاوی محموله و رسیده در بنادر مقصد، از کشتی تخلیه شده و توسط حمل کنندگان داخلی حمل (کامیون، ریل، آبی) به مقصد تحویل گیرنده حمل می شوند و بعد از آن کانتینرهای خالی توسط حمل کنندگان داخلی، به بندر باز گردانده می شوند که طبق دستورات خطوط کشتیرانی در محوطه ذخیره سازی کانتینر^[۱۲]در بندر یا بیرون از آن(اما نزدیک)برای پاسخگویی به تقاضای آینده ی کانتینر خالی توسط شرکت های باربری و فرستندگان کالا ، در محل های مورد نظر دپو می شوند. در حالت ایده آل ، کانتینرهای خالی در محوطه ی ذخیره سازی کانتینری قرار نمی گیرند بلکه توسط خطوط کشتیرانی و فرستندگان کالا تقاضا شده اند و مورد استفاده ی آنها قرار می گیرند. کانتینرهای تقاضا شده توسط فرستندگان کالا، در محل خودشان بارگیری شده و به صورت پر و آماده ی ارسال به بندر باز می گردند. در عمل به دلیل همزمان اتفاق نیافتادن صادرات و واردات عملا به دپوی کانتینرهای خالی، ترمینال های درون مرزی زمینی یا بنادر خشک نیاز می باشد. اما تصمیم در رابطه با نحوه و تعداد کانتینرهای خالی در این دپو ها کاری مشکل است و بر اساس بازاریابی های پویا توسط خطوط کشتیرانی به منظور کاهش هزینه های انبارداری، کاهش مسافت طی شونده تا دستیابی به محل تقاضا و مدیریت زمان در فراهم سازی کانتینرخلی برای مشتری صادراتی تعیین می گردد . اگر خطوط کشتیرانی به اندازه ی کافی کانتینر برای پاسخ به درخواست شرکت های فرستنده ی کالا نداشته باشند، آن ها معمولا به شرکت های اجاره دهنده ی کانتینر^[۱۳] برای اجاره ی تعداد کافی کانتینر مطابق تقاضا مراجعه کرده و سپس اگر مازاد کانتینر خالی در بندر باشد، قرار داد اجاره قطع می شود. اکثریت کانتینرهایی که در سراسر جهان استفاده می شوند متعلق به خطوط کشتیرانی است. همان طور که در شکل مشخص است در سال ۲۰۰۹، ۶۲% از کل کانتینرهای موجود متعلق به خطوط کشتیرانی و مابقی متعلق به شرکت های اجاره دهنده بوده است.
Review of Maritime Transport(UNCTAD,2010)
شکل ۲-۱- مقایسه تعداد کانتینرهای متعلق به شرکت های حمل و نقل و شرکت های اجاره دهنده ی کانتینر در سالهای مختلف
البته مالکیت کانتینر توسط خطوط مزایایی مانند ۱-قوی به تظر رسیدن در نظر مشتری و جذب بهتر مشتری ۲- امکان بهبود مدیریت تجهیزات موجودی ۳- بهبود خدمات به مشتری به دلیل برخورداری از قدرت تملک کانتینر توسط خط. با این حال، تصمیم گیری در رابطه اجاره یا خرید کانتینر، به مقایسه ی هزینه بستگی دارد. درست است که اجاره ی کانتینر توسط خطوط کشتیرانی به منظور جلوگیری از بازگشت کانتینر یکی از روش های مرسوم است اما خرید کانتینر به جای اجاره ی آن، در بنادری که تقاضای کانتینر خالی در آنجا بالا است برای خطوط کشتیرانی روش درآمدزاتری خواهد بود. بنابراین، به منظور پاسخ گویی به تقاضای کانتینرهای خالی توسط فرستندگان، خطوط کشتیرانی با چالش بازگشت کانتینرهای خالی از بنادر عرضه کننده(که در آن عرضه کانتینر خالی از تقاضای آن بیش تر است)به بنادر تقاضا(که در آن تقاضای کانتینر خالی بیش از عرضه ی آن است)و اجاره ی(خرید) حداقل تعداد کانتینر خالی از شرکت های اجاره دهنده(تولید کنندگان کانتینر)مواجه هستند. فراهم بودن کانتینرهای خالی، برای صادرکننده کالا، سودِ کاهش زمان انتظار برای دریافت کانتینرخالی را مهیا می سازد در حالی که بهره مندی خطوط کشتیرانی از طریق افزایش بهره برداری از کانتینرها و در نتیجه درآمد حاصل از آن ها است و خطوط کشتیرانی نمی توانند به دلیل وجود صادر کننده های محدود در یک منطقه، خواب طولانی مدت کانتینرهای خالی خود را تقبل کنند بنابراین در مورد زمان و مکان و بازگشت کانتینرهای خالی خود برنامه ریزی های دقیق و بررسی ساختار هزینه-منفعت می باشند. کشتیرانی ها با هزینه های حمل و نقل و هندلینگ برای کانتینرهای غیر درآمدزا(خالی)و هزینه فرصت درآمد از دست رفته با بهره گرفتن از فضای کشتی برای کانتینر خالی بجای کانتینرهای درآمدزایی که می توانستند این فضا را اشغال کنند مواجه هستند. هزینه های متحمل شده توسط خطوط کشتیرانی در بازگشت کانتینرهای خالی قابل توجه است و بنابراین سود ناخالص عملیاتی این خطوط را تحت تاثیر قرار می دهد.
هزینه ی کانتینرهای خالی خط کشتیرانی «مرسک^[۱۴]» به ۱ بیلیون دلار در سال می رسد. فشار عدم تعادل در تجارت شرکت مرسک را مجبور می کند که در سال ۴ میلیون کانتینرخالی را جابه جا کند. به گفته ی رییس گروه تجهیزات شرکت مرسک آقای نیلز اسچرمر^[۱۵]، علت اصلی تحمیل هزینه ی ۱ بیلیون دلاری برای جابه جایی کانتینرهای خالی عدم تعادل در تجارت اروپا و آسیا است که حجم انبوهی ازبازگشت کانتینر خالی را به وجود می آورند که می توانند با کامپیوتر، کفش یا میوه های ناشناخته برای بازار مصرفی اروپا پر شوند. تنها به آسیا ۲ میلیون کانتینر منتقل می شود که هزینه ی هندلینگ و بازگشت آن ها خود رقم قابل توجهی است. خط کشتیرانی مرسک، مالک ۱۵-۱۶ درصد سهم بازار کانتینری است. طبق نظر آقای اسچرمر جا به جایی کانتینرهای خالی توسط خطوط دیگر و استفاده از کانتینرهای خالی شرکت های دیگر به جای جابه جایی کانتینرهای خالی در مسافت های طولانی روش مناسب تری است همچنین همکاری ها می توانند بر اساس ثبت کانتینرها با یک آرم یا اسم تبلیغاتی عمومی نه اسم یک شرکت خاص باشند وهمگی شبیه یکدیگر باشند و باهمکاری و هماهنگی خطوط جهانی مدیریت شوند ولی به دلیل مشکلات این شیوه، این خط کشتیرانی ترجیح می دهد که کانتینرهای خود را در شبکه های بین المللی با هزینه های آن به تنهایی مدیریت کند.
استراتژی های بازگشت کانتینرهای خالی با در نظر گرفتن ترکیبی از دو عامل یعنی؛هماهنگی های داخلی و جریانات کانتینری در سراسر مسیرهای خدماتی مختلف و شبکه مسیر های بین المللی و ادغام یا به اشتراک گذاری کانتینر در میان خطوط کشتیرانی می باشد. با در نظر گرفتن این دو عامل ۴ استراتژی به شرح زیر وجود می آید:
۱-به اشتراک گذاری کانتینر و هماهنگی مسیر که در این حالت خطوط کشتیرانی کانتینرها را در تمام مسیرها به اشتراک می گذارند و با تشکیل شرکت های استراتژیک و جهانی به بخش عمده ای از بازار خدمات می رسانند. ۲-به اشتراک گذاری کانتینر بدون هماهنگی مسیر که در این حالت خطوط کشتیرانی کانتینرها را یه اشتراک می گذارند اما هماهنگی در میان مسیر وجود ندارد و در مسیر های دلخواه توسط خطوط جا به جا می شوند. ۳-هماهنگی مسیر بدون به اشتراک گذاری کانتینر-خطوط کشتیرانی کانتینری به اشتراک نمی گذارند ولی سعی در ایجاد تعادل جریان کانتینر در تمام مسیرها دارند و در واقع مسیر ها ی خاصی توسط هر خط پوشش داده می شود. در این حالت مالکیت کانتینر بر عهده ی یک شرکت است اما شرکت دیگر خدمات جابه جایی کانتینر در مسیر مورد پوشش را تقبل کرده و حق خود را دریافت می دارد و ۴- آخرین روش نه هماهنگی مسیر و نه اشتراک گذاری کانتینر در بین خطوط است که در این حالت خطوط حمل و نقل متمایل به برقراری تعادل جریان کانتینرهای خود در مسیرهای شخصی بدون هماهنگی در میان مسیرها و عدم به اشتراک گذاری کانتینر در میان سایر خطوط کشتیرانی هستند. علت اتخاذ چنین استراتژی ای می تواند ریسک ناپذیری شرکت های کشتیرانی و هراس از ازدست دادن قدرت محدود شرکت های کشتیرانی کوچک باشد.
ب-بندر:دیدگاهبنادر در مورد معضل کانتینرهای خالی با توجه به موقعیت بنادر و میزان پیشرفته بودن آن ها متفاوت است. در شرایط ایده آل و از نقطه نظر تضمین سرعت زنجیره ی تأمین، یکپارچگی و هماهنگی و همکاری در راستای گشودن گره های تجارت، یکی از اصول مهم تجاری است بنابراین، کمک به بازگشت کانتینرها به چرخه ی درآمد زایی باید مورد توجه مسوولان بنادر نیز قرار گرفته به تعیین تعرفه ها به گونه ای که از طرفی به شرکت های کشتیرانی فشار وارد نشود و از طرف دیگر وارد کننده را در سرعت ترخیص کالایش ترغیب نماید مبادرت ورزند همچنین با برنامه های بازاریابی و دادن مشوق ، صادرات و واردات بیشتری را به بندر خود جذب کنند(دیاز و دیگران، ۲۰۱۱). این نگاه که کشتی به هرکجا برود بار نیز به همانجا می رود منسوخ شده و امروزه بنادر متوجه گردش کالاها و عوامل تأثیرگذار بر حرکات آن هستند. در عمل، هرچه رسوب کانتینر در بنادر بیشتر گردد، عایدی بندر از محل درآمد انبارداری بیشتر شده و در صورت عدم محدودیت در محوطه های بندری و به دلیل محدودیت اثر کانتینرهای خالی بر کارایی و ازدحام بندر در این حالت، تمایل بندر برای کمک به بحث کانتینرهای خالی به عنوان معضلی جهانی کمرنگ می شود، البته لازم به ذکر است که در شرایط رکودی و نبود مشتری این به نفع خطوط نیز هست که کالای محتوای کانتینر دیرتر ترخیص شده تا از صاحب بار اجاره ی کانتینر دریافت گردد که البته در این حالت صاحب کالا متحمل هزینه های اضافی می گردد. در بندر خرمشهر نیز، متأسفانه دیدگاه دوم غالب است و برنامه های ضعیف در بحث کانتینرهای خالی دنبال شده و به این مسأله به عنوان بخشی درآمدزا برای بندر نگاه می شود و مسوولان تأکید دارند که تنها علت این مسأله در این بندر، عدم تعادل در صادرات و واردات بندر خرمشهر است که یک مشکل بازرگانی است نه بندری و راهکار حل شدن آن، تراز شدن تجارت این بندر و تغییر ماهیت به سمت صادرات محوری است.
بر اساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل^[۱۶] (UNCTAD) در سال ۲۰۱۱ میلادی به میزان ۸٫ ۵ میلیارد تن کالا توسط کشتی‌ها در بنادر جهان تخلیه و بارگیری شده است. در این راستا میزان عملکرد ترمینال‌های کانتینری بنادر دنیا ۵۳۱ میلیون تی ای یو اعلام گردید و از میان ۲۲ میلیون کانتینری که در سال مذکور در بنادر حوزه خلیج فارس و دریای عمان تخلیه و بارگیری گردید؛ تعداد ۲٫ ۸ میلیون کانتینر مربوط به بنادر جمهوری اسلامی ایران بوده که ۹۰ درصد آن یعنی ۲٫ ۶ میلیون کانتینر آن مربوط به ترمینال‌های کانتینری بندر شهید رجایی می باشد(تارنمای سازمان بنادر، ۱۳۹۳). با توجه به گسترش تجارت جهانی و اهمیت و نقش غیرقابل انکار کانتینرها در صنعت حمل و نقل و با توجه به ظرفیت ها و قابلیت های پایانه های کانتینری در ایران و قدرت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، در این پژوهش به بررسی استراتژی های کشتیرانی ها و بندر خرمشهر در راستای مدیریت کانتینرهای خالی وارده به این بندر پرداخته شده است.
در ادامه ابتدا به معرفی کوتاهی از بندر خرمشهر و ترمینال کانتینری آن پرداخته و سپس پیشینه تحقیق بررسی شده است.
۲-۳-معرفی بندر خرمشهر(تاریخچه)
بندر خرمشهر در شمال غربی خلیج فارس و در جنوب غربی جمهوری اسلامی ایران و در همسایگی جنوب شرقی کشور عراق (مرز زمینی شلمچه) در محل تلاقی رودخانه های اروندرود و کارون در استان خوزستان واقع شده است. این بندر سابقه ای طولانی در امر تجارت دریایی داشته و ساخت و بهره برداری از اسکله های ویژه پذیرش کشتی های اقیانوس پیما در بندر خرمشهر در سالهای آغازین ۱۳۰۰ شمسی شروع شده و در زمان جنگ جهانی دوم و پس از آن به اوج خود رسیده است، بطوری که در سالهای قبل از انقلاب اسلامی بندر خرمشهر با داشتن تعداد ۲۰ اسکله یکی از بزرکترین بنادر کشور بحساب می آمد و در سال ۱۳۵۶ چهار میلیون تن کالای عمومی از طریق این بندر به کشور وارد شده است. (تارنمای بندرخرمشهر:۱۳۹۳)
در سال ۱۳۰۸ شمسی اولین کشتی اقیانوس پیما در اولین اسکله بندر خرمشهر پهلو گرفته و در سال ۱۹۴۱ میلادی ۶ اسکله توسط متفقین برای مقاصد نظامی و در سال ۱۳۲۳ شمسی دو اسکله دیگر برای فعالیتهای تجاری ساخته شد و سپس از سال ۱۳۵۵ برای توسعه بندر چهار اسکله تجاری دیگر به این مجموعه اضافه گردید . در سالهای پیش از جنگ بندر خرمشهر به دلیل دارا بودن موقعیت خاص طبیعی و استراتژیک یکی از قطب های پر رونق تجارت در ایران محسوب می گردید و کشتیهای بزرگ با آبخور ۹ متر و ظرفیت ۱۵ هزار تن می توانستند در کناره این اسکله ها پهلو بگیرند . متصل بودن بندر به شبکه راه آهن سراسری از روی اسکله ها یکی از مزیتهای بسیار مهم این بندر محسوب می گشت و لذا کشتی های اقیانوس پیما از اغلب نقاط جهان عازم این بندر می شدند .
بنادر آبادان و خرمشهر از زیر ساختهای مناسب بازرگانی برخوردار هستند و قرار گرفتن آنها در کنار آب شیرین اروندرود و کارون، موقعیت بین المللی تجاری و صنعتی، نزدیکی به کشورهای حوزه خلیج فارس و امنیت آبراه اروندرود، برای کشتیرانی فرصتهایی هستند که از طریق آن بازرگانان می توانند کالاهای خود را به این بنادر وارد و از تخفیف ویژه ای که مسوولین محترم کشورجمهوری اسلامی ایران برای ترخیص کالاهای ورودی تجار در نظر گرفته اند ، استفاده نمایند . در حال حاضر کلیه زیرساخت های قبل از جنگ اعم از اسکله ها ، انبارها و محوطه های بندر خرمشهر بازسازی شده است.
راه های ارتباطی
مجتمع بندری خرمشهر از طریق جاده های زمینی و بین المللی درجه یک با مراکز جمعیتی (داخلی و خارجی) ارتباط دارد. این منطقه از طریق جاده با فواصل ۹۹۷، ۱۲۵، ۱۰۰، ۱۵کیلومتر به ترتیب با شهرهای آبادان، بندر امام خمینی (ره)، اهواز و تهران وبا فاصله ۱۰ کیلومتر از مرز زمینی شلمچه مرتبط می گردد. راه آهن سراسری ایران نیز از طریق اهواز به بندر خرمشهر متصل می باشد. این خط علاوه بر اینکه راهی ارزان و مناسب برای دستیابی به سایر مناطق ایران می باشد امکان برقراری ارتباط با سایر کشورهای همسایه مانند: عراق، ترکیه و کشورهای آسیای مرکزی را میسر می سازد(وبسایت بندر خرمشهر:۱۳۹۳) .
مناسب ترین بندر برای ترانزیت زمینی و دریایی کالا به عراق
بندر خرمشهر با توجه به مشکلات موجود در ارسال کالا به عراق، مناسبترین گزینه برای ترانزیت کالا به این کشور می باشد. این بندر به دلیل نزدیکی به بنادر عراق و فاصله ۱۵ کیلومتر تا گذرگاه مرزی شلمچه از مزیت منحصر به فردی برخوردار بوده و همزمان قابلیت ترانزیت کالا از طریق زمینی و دریایی را دارا است . با توجه به استقرار بندر خرمشهر در جنوب غربی ایران و مسافت کوتاه این شهر با استان های غربی ایران، این بندر گزینه مطلوبی برای ترانزیت کالاهای عراقی از طریق گذرگاه های غربی کشور( مریوان، باسمات، ایلام و مرز خسروی )است . (وبسایت بندر خرمشهر:۱۳۹۳)
۲-۴- ترمینال کانتینر:
مهمترین ترمینال بندرخرمشهراست که پس از بازسازی رسماً فعالیت خودرا آغاز نموده است و درراستای اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ازاواسط سال۸۲ راهبری و بهره برداری از ترمینال (به مدت ۱۰ سال) به شرکت کشتیرانی جنوب ـ خط ایران واگذار گردید .

• • اسکله ها :

۴- دایره‌المعارف ” وبستر ” می‌نویسد :
روابط عمومی همان چیزی است که اگر درست شناخته شود و به طور اصولی به آن پرداخته شود عنصری اساسی برای به تحقق پیوستن ارزش‌ها، ایجاد تفاهم متقابل، درک درست واقعیت، موقعیت‌های شغلی و اجتماعی و صدها هدف دیگر است. (دایره المعارف وبستر ، ۲۰۱۱)

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۵- رکس هارلو^[۸] ضمن بررسی کلیه تعریف‌هایی که درباره روابط عمومی ارائه شده بود آن را چنین تعریف کرد: روابط عمومی ، نوع دیگری از عملکرد مدیریت است که به ایجاد و حفظ خط‌ مشی‌های متقابل در زمینه شناخت و پذیرش روابط کمک کرده و موجب همکاری سازمان با مخاطبان آن می‌شود. همچنین روابط عمومی شامل چگونگی اداره مشکلات یا مسائل سازمان است که به مدیریت سازمان کمک می‌کند تا از افکار عمومی آگاهی یابد و به آن‌ها پاسخ گوید و نیز مشخص می‌کند که مدیریت برای تأمین منافع عمومی چه وظایفی دارد و از سوی دیگر، مدیریت سازمان را در اعمال تغییرات مؤثر و استقبال از گرایش‌های مختلف یاری می‌دهد و در این زمینه از تحقیق و نیز فنون ارتباطات به گونه‌ای که با اصول اخلاقی سازگار باشد استفاده می‌کند.
۶- اعضای مجمع جهانی انجمن‌های روابط عمومی تعریف دیگری ارائه کردند:
روابط عمومی »یک دانش اجتماعی و فنی است که گرایش‌های مختلف را تحلیل کرده، پیامدهای آن‌ها را پیش بینی می‌کند و رهبران سازمان را در انجام دادن طرح‌های برنامه‌ریزی شده‌ای که بتواند ضمن حفظ منابع سازمان، منافع عمومی را تأمین نماید، راهنمایی می‌کند. (www.uics.ir)
ادوارد برنیر^[۹] بنیانگذار روابط عمومی نوین، روابط عمومی را چنین تعریف می‌کند:
روابط عمومی عبارت است از دادن اطلاعات به مخاطبین (مردم) و تلاش‌های ترغیبی به منظور تغییر گرایش‌ها و رفتار آنان و کوشش برای هم بسته ساختن نگرش‌ها و اقدامات یک سازمان با مخاطبان و متقابلاً نگرش‌ها و اقدامات مخاطبان با سازمان.
۸-انجمن جهانى روابط عمومى نیز در تعریف دیگر خود آورده است :
روابط عمومى بخشى از وظایف مدیریت سازمان است و عملى ممتد، مداوم و طرح ریزى شده است که از طریق آن افراد و سازمان‌ها می‌کوشند تا تفاهم و پشتیبانى کسانى را که با آن‌ها سرو کار دارند، به دست آورند. (www.uics.ir)
۲-۱-۱۱-۱٫ تعریف روابط عمومی الکترونیک
روابط عمومی الکترونیکی عبارت است از فناوری اطلاعات و ارتباطات جهت دسترسی مخاطبان و ارائه خدمات به کاربران ، سازمان ها و نهادها و دریافت اطلاعات از طریق آنها در ۲۴ ساعت شبانه روز و بدون تعطیلی.
در تعریفی دیگر این روابط عمومی به روابط عمومی اطلاق می گردد که در آن ابزارهای الکترونیکی نظیر سیستم پاسخگویی الکترونیکی ، رادیو ، استفاده از متن ، صدا ، تصویر و فیلم در یک پیام و نظایر آن برای انجام ماموریت های روابط عمومی استفاده می شود .
روابط عمومی الکترونیکی، فن تلفیق فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی با سیستم‌ها و روش‌های کلاسیک روابط عمومی برای بهینه سازی فرآیندهای کاری موجود و خلق ایده‌ها و راهکارهای تازه در جهت توسعه اطلاع رسانی داخلی و خارجی سازمان است. افراد زیادی در برخورد با عبارت روابط عمومی الکترونیکی حیطه کاری آن را در حوزه تبلیغات اینترنتی یا سایت‌های اطلاع رسانی می‌دانند.
این در حالی است که تنها بخشی از خدمات روابط عمومی الکترونیکی در حوزه های یاد شده ارائه می‌شوند. رسالت‌های روابط عمومی الکترونیکی تابش، پایش، گزینش، پردازش و توزیع پیام‌های سازمان، با سرعت و دقت بالا در محیط فیزیکی و مجازی با بهره گرفتن از ابزارها و فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی، به مخاطبان اصلی است.
در تعریفی دیگر می‌توان روابط عمومی الکترونیکی را، دانش ارتقا یافته روابط عمومی و یا دانش تلفیق شده روابط عمومی و فناوری اطلاعات عنوان کرد که روش‌های مختلف تبادل اطلاعات و پیام‌ها را در بین سازمان و مخاطبانش در محیط الکترونیکی آموزش می‌دهد.
روابط عمومی الکترونیکی به عنوان یک تخصص علمی نوپا تأثیر بسیار زیادی در به وجود آوردن شهرت و اعتبار برای سازمان در محیط مجازی اینترنت دارد . به عبارت بهتر اگر سیستم روابط عمومی الکترونیکی به صورت صحیح شناخته شود و بر اساس نیاز سازمان پیاده سازی گردد، می‌تواند بهترین ابزار در جهت بالا بردن اعتبار بیرونی و ابهت درونی سازمان شود.
روابط عمومی الکترونیکی بهترین ابزار در جهت کاهش هزینه های جاری و سرمایه گذاری شرکت است. حوزه کاری روابط عمومی الکترونیک بسیار گسترده است و اصولاً شامل روابط مطبوعاتی و انتشاراتی آنلاین و آفلاین، تبلیغات الکترونیکی و معمولی، بازاریابی الکترونیکی، نمایشگاه های الکترونیکی، اطلاع رسانی الکترونیکی در حوزه مخاطبان درون سازمان و برون سازمان و غیره است. بر طبق این توضیحات، می‌توان چهار جهت کاری عمده برای بخش روابط عمومی الکترونیکی در سازمان تعریف کرد:
تهیه و توزیع هدف دار پیام‌های سازمان با بهره گرفتن از ابزارهای تکنولوژیک همچون تلفن گویا، سایت‌های اینترنتی، پست الکترونیکی، سرویس‌های پیام کوتاه و غیره
برنامه ریزی برای اتخاذ روش‌های مقرون به صرفه در حوزه اطلاع رسانی سازمان
تبدیل شدن به برگ برنده مدیران سازمان برای پیشبرد اهداف و رسالت‌ها
بالا بردن تعامل کاری و ارتباطی بین نیروهای سازمان و مشتریان با سازمان
در تعریف دیگری می‌توان روابط عمومی الکترونیکی را تلاش پیگیرانه، برنامه ریزی شده و سازمان یافته ای نامید که با بهره گرفتن از بسترهای فناورانه و اطلاعات سعی بر آن دارد تا تعامل، تفاهم و حس همکاری متقابل میان سازمان و مخاطبانش را بالا ببرد.
روابط عمومی الکترونیکی مجموعه فرآیندها و فعالیت‌هایی است که برای ایجاد تغییرات بنیادین در باورها، افکار عمومی و فرهنگ پذیرش اطلاعات از طریق متحول ساختن ابزارها و روش‌های تولید، پردازش، تحقیق، توزیع و ارزیابی در یک سازمان صورت می‌گیرد.
روابط عمومی الکترونیکی، ارائه اطلاعات به مردم از طریق فناوری‌های الکترونیکی است.
روابط عمومی الکترونیکی آیینه تمام نمای یک سازمان در محیط مجازی و فیزیکی است.
روابط عمومی الکترونیکی رویکرد جدیدی در ارائه خدمات روابط عمومی به درون و برون سازمان است که از دو شاخصه پیروی می‌کند: اولاً با بهره گرفتن از ابزارهای الکترونیکی جریان تولید تا توزیع اطلاعات را در محیط فیزیکی تسریع و تسهیل می‌کند، ثانیاً با کمک فناوری‌های جدید مبتنی بر شبکه و وب در محیط اینترانت و اینترنت اقدام به ارائه خدماتی می‌کند که باعث حذف زمان و مکان از مؤلفه های محدود کننده خدمات سازمان می‌شود.(جلالی ، ۱۳۸۸، ص ۲۹)
۲-۱-۱۲٫ تعریف شبکه جهانی اینترنت
به طور کلی می‌توان گفت که اینترنت از میلیون‌ها کامپیوتر تشکیل شده است که در کنار یکدیگر با ارسال و دریافت اطلاعات ، اینترنت را تشکیل می‌دهد که با بهره گرفتن از قوانین و پروتکل‌های خاصی که به آن TCP/IP می‌گویند و از طریق خطوط تلفنی، ماهواره ای و غیره به یکدیگر وصل شده‌اند، تا اطلاعات و داده‌ها بتواند به سرعت از یک کامپیوتر به کامپیوتری دیگر در هر کجای گیتی انتقال یابد.
با تحولات اساسی و رشد بی نظیر که طی دهه اخیر به وقوع پیوسته است، در حال حاضر اینترنت به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارها، برای انتقال جوامع به جامعه اطلاعاتی مطرح شده است که در آن کلیه شبکه های کامپیوتری، تلفن‌ها، ویدئوها، کنفرانس‌ها، موبایل‌ها و غیره با هم ارتباط داشته و به تبادل اطلاعات می‌پردازند.
به طور کلی می‌توان دلایل محبوبیت اینترنت را در همگانی بودن، کاهش هزینه‌ها، سهولت خرید و فروش بر روی اینترنت، بدون مرز و بدون مالک بودن اینترنت، رشد سریع اینترنت و فراوان بودن تعداد مشترکان آن دانست.
اینترنت مانند جهانی تخلیلی است، جهانی غیر از جهان ما که در آن می توان همه چیز یافت از گفتگو با افراد و بخش‌های سرگرمی و لطیفه گرفته تا کسب اطلاعات در مورد فضا، گرفتن مقالات علمی و ارتباط با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی برای همکاری و یا ادامه تحصیل در کشورهای دیگر ،در کنار این موارد امکانات دیگری نیز در اینترنت وجود دارد که می‌توان به نامه الکترونیکی، گفتگو، گرفتن نرم افزارها از اینترنت و غیره اشاره نمود.
اینترنت از تحقیقات اولیه روی نمونه ای آزمایشی شروع شد و به یک سیستم مخابراتی جهانی که تمام کشورهای دنیا را به هم وصل می‌کند .(کامر،۱۳۸۰ ، ص ۴۸)
۲-۱-۱۳٫ تعریف شبکه های اجتماعی مجازی
شبکهٔ اجتماعی ساختاری اجتماعی است که از گره‌هایی(که عموماً فردی یا سازمانی هستند) تشکیل شده است که توسط یک یا چند نوع خاص از وابستگی به هم متصل اند، برای مثال: قیمت‌ها، الهامات، ایده‌ها و تبادلات مالی، دوست‌ها، خویشاوندی، تجارت، لینک‌های وب، سرایت بیماری‌ها (اپیدمولوژی) یا مسیرهای هواپیمایی. ساختارهای حاصل اغلب بسیار پیچیده هستند. تحلیل شبکه‌های اجتماعی روابط اجتماعی را با اصطلاحات رأس و یال می‌نگرد. رأس‌ها بازیگران فردی درون شبکه‌ها هستند و یال‌ها روابط میان این بازیگران هستند. انواع زیادی از یال‌ها می‌تواند میان رأس‌ها وجود داشته باشد. تحقیق در تعدادی از زمینه‌های آکادمیک نشان داده است که شبکه‌های اجتماعی در بسیاری از سطوح به کار گرفته می‌شوند از خانواده‌ها گرفته تا ملت‌ها و نقش مهمی در تعیین راه حل مسائل، اداره کردن تشکیلات و میزان موفقیت افراد در رسیدن به اهدافشان ایفا می‌کند .
وقتی صحبت از شبکه اجتماعی می‌شود باید به کامیونتی یا همان جامعه کاربری هم اشاره کرد. در حقیقت یک شبکه اجتماعی سایت یا مجموعه سایتی است که به کاربرانی که دوست دارند علاقه‌مندی‌ها ، افکار، فعالیت‌های خودشان را با دیگر به اشتراک بگذارند و دیگران هم با آنان به اشتراک بگذارند ( برای همین است که یک وبلاگ یک شبکه اجتماعی نیست زیرا نویسنده وبلاگ در مورد دانستن اطلاعات خوانندگان گرایشی ندارد ولی وبلاگستان را می‌توان یک شبکه اجتماعی خاص دانست). در کل شبکه های اجتماعی سایت‌هایی هستند که از یک سایت ساده مانند موتور جستجوگر با اضافه شدن یک امکاناتی مانند چت و ایمیل و … و چیزهای دیگر خاصیت اشتراک گذاری را به کاربران خود ارائه می‌دهند. (ویکی‌پدیا ،۲۰۱۱)
۲-۱-۱۴٫ تعریف کامپیوتر
کامپیوتر^[۱۰] ابزاری است که بنیان اصلی و یا بهتر بگوییم نان شب فن آوری اطلاعات را تشکیل می‌دهد . در این بین سیر تکاملی پیشرفت‌های سخت افزاری چون کامپیوتر از یک دهه گذشته به قدری بوده است که نمی‌توان با سرعت تکاملی آن مقابله کرد .
اگر یک سازمان گردشگری و تشکیلات وابسته به آن بخواهد به موازات فن‌آوری‌های دیجیتالی پیش رود باید خود را به لحاظ تجهیزات و ادوات سخت افزاری به خصوص کامپیوتر بروز رسانی کند . این تجهیزات باید حداقل‌ها را در بر بگیرد یعنی کامپیوترهایی که بتوانند حجم زیادی از اطلاعات را در خود جای دهند ، از سرعت بالایی برخوردار باشند تا احیانا مشتری را برای یک خدمت کوچک معطل نگذارند و در نهایت کارایی اتصال به شبکه های اینترنت و اینترانت را داشته باشند .
۲-۱-۱۵٫ تعریف سخت افزار
سخت افزار^[۱۱] به اقسام قابل لمس و در دید کامپیوتر اطلاق می شود . به طور حتم برای ارائه هر گونه خدماتی به مشتریان که در اینجا و در بحث ما گردشگران نامیده می شوند باید زمینه های سخت افزاری کار فراهم باشد و بالطبع هرچه زیر ساختهای سخت افزاری فراهم تر باشد ، نرم افزارها و در کنار آن اپراتورینگ و نیروی کار بهتر می تواند به ارائه خدمات بپردازد .
به این لحاظ و در بحث فن آوری اطلاعات ، استفاده از کامپیوتر و تجهیزات موازی آن امری است انکار ناپذیر .
۲-۱-۱۶٫ تعریف نرم افزار
نرم افزار^[۱۲] یکی از بخش های اساسی کامپیوتر به شمار می آید که در واقع سخت افزار را به کار می گیرد.به عبارت دیگر رابط بین کاربر و و سیستم سخت افزار را نرم افزار می نامند. (کامر ،۱۳۸۰،ص۱۳)
۲-۲٫ تاریخچه
۲-۲-۱٫ تاریخچه سفر و گردشگری