رهبری متمرکز بر زیردستان

استفاده از قدرت به وسیله مدیر

حوزه آزادی عمل برای زیردستان

رهبری متمرکز بر رئیس

نمودار۲-۲ تئوری پیوستار تاننیوم و اشمیت (قاسمی، ۱۳۸۲: ۳۱۶)

مدل پیوستگی رفتار رهبری نشان می‌دهد که شیوه رهبری مدیر بر حسب چند عامل متغیر تعیین می شود که عبارتند از :

الف- عوامل مربوط به موقعیت:

۱-نوع سازمان ۲- نوع وظیفه

۳-اثر بخشی گروه ۴- عامل زمان

ب- عوامل مربوط به خصوصیات مرئوسان:

اهم عواملی که مدیر باید همواره آن ها را مورد توجه قرار دهد ، عبارتند از:

۱- حدود نیاز زیردستان به آزادی عمل

۲-حدود علاقه به تحقق هدف ها

۳- داشتن قدرت ابتکار برای رویارویی با مسائل پیش‌بینی نشده

۴- معلومات و تجربه

۵-درجه آمادگی زیردستان برای شرکت در تصمیم گیری

ج- عوامل ذاتی مدیر:

۱- امنیت

۲- نظام ارزش ها

۳- تمایلات رهبری

۵-اعتماد به زیردستان

۲-۱-۱۸- تئوری رهبری اقتضایی فیدلر

نخستین الگوی رهبری اقتضایی توسط فرد فیدلر^[۶۰] در اواسط دهه ۱۹۶۰ ارائه شد. نظریه فیدلر، اثر بخشی گروهی کار را با توجه به اقتضای موقعیت پیش‌بینی می‌کند. در الگوی اقتضایی فیدلر فرض بر این گذاشته می شود که عملکرد مؤثر گروه به رابطه مناسب بین شیوه یا سبک رهبری ( در ایجاد ارتباط با زیردستان) و درجه ای بستگی دارد که اوضاع و شرایط حاکم به وی قدرت اعمال نفوذ را می‌دهد ( شرمرهورن و همکاران ، ترجمه ایران نژاد پاریزی ، ۱۳۸۰: ۲۳۴).

فیدلرمعتقد است سه گروه از عوامل در سبک رهبری موثرند (الوانی، ۱۳۸۰: ۳۵۴):

الف) عوامل مربوط به رهبری

ب) عوامل مربوط به پیروان

ج)عوامل مربوط به موقعیت و شرایط

عوامل مربوط به رهبری دانش ، آگاهی ، ارزش ها ، اعتقادات وی و امثال آن ها است که مسلماً در رهبری وی موثرند. خصوصیات پیروان نیز مانند مستقل بودن ، مسئولیت پذیری، همسویی با اهداف سازمانی و تجربیات آنان در سبک رهبری اثر می‌گذارند و سرانجام موقعیت ، شرایط و عوامل محیطی سازمان مانند وضعیت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی،فرهنگی و در رهبری نقش تعیین کننده ای دارند(غلامی ، ۱۳۸۳) .

به طور خلاصه بر اساس این نظریه در رهبری باید معین شود که رهبر چه کسی است ، پیروان چه کسانی هستند و موقعیت و شرایط چگونه است ، تا بتوان سبک و شیوه مطلوب را بیان کرد در این مدل ۸ ترکیب از سه متغیر مربوط به موقعیت ، ممکن است اتفاق بیفتد از آنجا که موقعیت رهبری بر اساس این متغیر ها از حداکثر تا حداقل در تغییر است ‌بنابرین‏ همیشه درون یکی از این ترکیبها (موقعیت‌ها) قرار می‌گیرد. مساعدترین وضع برای رهبران در زمینه نفوذ در گروه خویش ، موقعیتی است که اعضا ، آن ها را کاملا دوست داشته باشند ( ارتباط مطلوب بین رهبر و اعضا ) ، مقام قدرتمندی داشته باشند ( قدرت، مقام حداکثر) و تکلیف کاملا مشخصی را هدایت کنند (ساختار اولیه حداکثر) .

او پس از بررسی مجدد تحقیقات گذشته و تحلیلی از تحقیقات جدید درباره رهبری ‌به این نتایج رسیده است:

۱-رهبران طرفدار وظیفه مدار ( تکلیف) در مشاغل گروهی بسیار مساعد و بسیار نا مساعد به بهترین وجه انجام وظیفه می‌کنند .

۲-رهبران طرفدار رابطه مدار (رابطه) در مشاغل نیم مساعد به بهترین وجه وظیفه خود را انجام می‌دهند . این نتیجه در نمودار۲-۳ خلاصه شده است .

موقعیت نامناسب رهبری موقعیت تیم مساعد رهبری موقعیت مساعد رهبری

روش طرفدار تکلیف

روش طرفدار ملاحظات و روابط

روش طرفدار تکلیف

نمودار ۲-۳ شیوه رهبری مناسب برای موقعیت های مختلف گروه ها (الوانی ، ۱۳۸۰)

با آنکه مدل فیدلر برای رهبری مفید است با این وجود فیدلر تنها به خط زنجیره رهبری متوسل می شود و نظرش آن است که تنها دو شیوه اصلی رهبری وجود دارد . رهبری طرفدار وظیفه مدار (تکلیف) و رهبری طرفدار رابطه مدار (رابطه) . دلایل نشان می‌دهد که شیوه رهبری باید به جای رسم بر روی خط زنجیره ، روی دو محور جداگانه ترسیم شود . بدین ترتیب وقتی رهبری در اثر بخشی ، امتیاز بالایی دارد دلیل بر آن نیست که در شیوه ارتباطش امتیازی بالا یا پایین داشته باشند . امکان هر نوع ترکیب از تلفیق دو عامل وجود دارد (هرسی و بلانچارد^[۶۱] ، ترجمه فارسی، ۱۳۷۸: ۹۷).

۲-۱-۱۹-ارزیابی مدل فیدلر

مقدار وسیعی پژوهش درباره اعتبار مدل اقتضایی فیدلر انجام شده است . اکثر یافته ها از تئوری ها حمایت می‌کنند . وی تحقیقات تجربی بسیاری انجام داده و سابقه مهمی برای پیشرفت مدل اقتضایی ایجاد نموده است . مطمئنا عقاید او در تئوری ، پژوهش و رهبری کامل‌ترین عقیده نیست . اما او خدمت دیرپایی ‌به این رشته از دانشبشری نموده است ( شورینی، ۱۳۸۳: ۲۸).

مایکل^[۶۲] می‌گوید « مدل اقتضایی فیدلر منتقدان و طرفداران زیادی دارد . بسیاری از پژوهشگران استفاده از LPC^[63] را مورد سوال قرار داده‌اند . آن ها معتقدند که مقیاس های بهتر و قابل اعتماد تری برای اندازه گیری رفتار واقعی رهبر وجود دارد . انتقاد دوم این است که سیستم طبقه بندی موقعیت به نظرشان بیش از اندازه ساده می‌آید . عوامل با اهمیت دیگری ورای آنچه که توسط فیدلر توصیه شده وجود دارد . علی رغم آن خورده گیری ها مدل اقتضایی کمک شایانی به رهبری است . این مدل نخستین کوشش استوار در ادغام سبک رهبری و موقعیت است و این گامی بلند در دانش رهبری است ( شورینی ، ۱۳۸۳: ۶۵).

۲-۱-۲۰- تئوری رهبری مسیر-هدف

این نظریه یکی از ارزشمندترین شیوه های رهبری اقتضایی است که ابتدا توسط ایوانز ^[۶۴]تنظیم شده و سپس هاوس یکی از نگرش های جدید در حال تکوین را معرفی نمود( برومند، ۱۳۸۶: ۴۸-۴۹).

پایه و اساس تئوری مذکور بر این قرار گرفته که رهبران موفق راه را برای پیروان روشن و مشخص نموده ، مسیر هدف ها را به آن ها نشان داده و آنان را یاری می‌دهند تا در راه رسیدن به اهداف مورد نظر هر نوع سد یا مانعی را از میان بردارند (رابینز^[۶۵] ، ترجمه فارسی ، ۱۳۸۱: ۶۶۵).

بر اساس این نظریه تاثیر بخشی رهبران به علت نفوذ آنان بر انگیزش زیر دستان ، توانایی عملکرد مؤثر و رضایت خاطر آن هاست . انتخاب نام مسیر-هدف به دلیل توجه عمده اش بر تاثیر گذاری رهبر بر تصور زیردستان از هدف های کاری، هدف های شخصی و مسیر رسیدن آن ها به هدف است . این نظریه اعتقاد دارد که رفتار رهبری به حدی برانگیزنده یا راضی کننده است که میل رسیدن به هدف را در زیردستان بالا می‌برد و مسیر ها را برای حرکت به سوی اهداف روشن می‌کند (هرسی و بلانچارد^[۶۶]، ترجمه فارسی: ۱۳۸۸: ۱۲۶).

_ مطابق نظر فرانسیس و شیپر کیفیت سود بالا، برای شرکتهایی که به سودهای اقتصادی واقعی نزدیکترند لحاظ می شود. فرانسیس و شیپر این نکته را ذکر می‌کنند که سودهای گزارش شده از سودهای اقتصادی انحراف دارند. دلیل آن هم شناسایی و اندازه گیری قوانین توسط اصول پذیرفته شده حسابداری مانند تصمیمات اجرایی که شامل برآوردها و قضاوت‌های مدیریتی می‌باشد.(فرانسیس و شیپر۲۰۰۳)

_ کیفیت سود به جریان های نقدی و میزان تخمین برآوردها بستگی دارد. هر چه بخش نقدی سود بیشتر و سود از برآورد و تخمین کمتری برخوردار باشد، کیفیت سود بالا می رود.(اعتمادی و ایمانی،۱۳۸۶)

_ تعریف دیگر کیفیت سود به اقلام تعهدی مربوط می شود. منظور از اقلام تعهدی، تفاوت بین جریان‌های نقدی و سود حسابداری است. سودهایی که با اقلام تعهدی بالا همراه باشند از کیفیت پایین تری برخوردارند و ارتباط ضعیفی با بازده آتی سهام دارند. زیرا در اقلام تعهدی بالا سود شرکت بیش از جریان‌های نقدی ایجاد می شود. سطح بالای اقلام تعهدی ممکن است ناشی از به کارگیری قواعد حسابداری برای شناخت درآمدها و هزینه ها و یا تغییرات سرمایه در گردش باشد(چن و وو،۲۰۰۱)(قیلاوی۱۳۹۰).

_کیفیت سود را با معیارهایی همچون بازده سهام، قدرت توضیح دهندگی سود، حجم دارایی‌های نامشهود، تکرار پذیری زیان، نسبت قیمت به ارزش دفتری و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، رشد فروش، نوسان پذیری سود و سهم اقلام استثنایی در سود خالص نیز ارزیابی می‌کنند(قائمی و همکاران۱۳۸۹).

_ شرکتهایی که کیفیت سود پایینی دارند، معمولا همبستگی بین سود و بازده آن ها کم و قدرت توضیح دهندگی سودشان پایین است. همچنین، زیان برای دوره های بیشتری گزارش می شود و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام بالاتری دارند(لوجی و مارکوارت،۲۰۰۴)

یکی از دلایل احتمالی تنوع در تعاریف به عمل آمده از کیفیت سود می‌تواند نگاه های متفاوت محققان به جنبه‌های گوناگون این مفهوم باشد. به همین دلیل، موضوع کیفیت سود موضوعی پیچیده به شمار می رود و تا کنون هیچ محققی نتوانسته است تعریف جامعی از این مفهوم ارائه کند و یا شاخص کاملی برای آن بیابد. نگاره صفحه بعد به برخی از مدل‌های مطرح شده در تحقیقات اخیر محققین در خصوص ارزیابی کیفیت سود اشاره می‌کند.(ایزدی نیا ونظرزاده،۱۳۸۸)

نگاره ۲-۱) مدل‌های ارزیابی کیفیت سود

ردیف
نام معیار
روش محاسبه
توضیحات

۱

میزان تحقق نفدی سود

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد، سود به وجه نقد نزدیکتر بوده و دارای کیفیت بهتری است

۲

ارزیابی سود ناخالص

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۳

نرخ رشد سود

هر قدر نرخ رشد سود بیشتر باشد، کیفیت سود بالاتر است

۴

ارزیابی اقلام تعهدی

تفاوت میان سود عملیاتی و وجه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی

هر قدر میزان اقلام تعهدی بزرگتر باشد کیفیت سود کمتر است

۵

نسبت گردش دارایی

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۶

ارزیابی سود عملیاتی

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۷

ارزیابی حسابهای دریافتنی

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود کمتر است

۸

بازده سرمایه

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۹

سرمایه گذاری مجدد دارائیهای مولد

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۱۰

بازده داراییها

هر قدر این نسبت بزرگتر باشد کیفیت سود بالاتر است

۲-۱۱ اهمیت ارزیابی کیفیت سود

کیفیت سود و به طور کلی کیفیت گزارشگری مالی مورد علاقه کسانی است که برای سرمایه گذاری و انعقاد قراردادهای بدهی از گزارشات مالی استفاده می‌کنند. از دیدگاه تدوین کنندگان استاندارد، کیفیت گزارش‌های مالی به صورت غیرمستقیم به کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی بستگی دارد.

سود به عنوان یکی از مهمترین اطلاعات در دسترس در صورت‌های مالی می‌باشد. سود معمولاً توسط تحلیل گران با بهره گرفتن از نسبت های گوناگون تجزیه و تحلیل می شود تا توان شرکت را برای افزایش ثروت سهام‌داران در گذشته، حال و آینده نشان دهد.

اهمیت کیفیت سود از سه دیدگاه قابل توضیح است. دیدگاه سرمایه گذاری، دیدگاه استفاده کنندگان اطلاعات مالی و دیدگاه تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری. از دیدگاه سرمایه گذاری، کیفیت سود شاخصی برای تخصیص منابع است. کیفیت سود پایین، نامطلوب و ناکارآمد می‌باشد زیرا باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق انتقال و تخصیص نادرست سرمایه و انحراف منابع به طرح های کم بازده می شود.

از دیدگاه استفاده کنندگان مالی، سود معمولاً برای قراردادهای حقوق و پاداش و قراردادهای استقراض استفاده می شود. اگر سود به عنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت بیش از واقع نشان داده شود، منجر به حقوق و مزایای بیشتر برای مدیران خواهد شد. از سوی دیگر، سودهای متورم ممکن است کاهش در توان پرداخت بدهی ها و ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که این خود باعث اعتبار دادن نادرست از سوی اعتبار دهندگان می شود(محمودوهمکاران،۲۰۰۹)

تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری برای ارزیابی کارایی استانداردهای تدوین شده به خروجی های سیستم حسابداری از جمله سود گزارش شده توجه می‌کنند. معیار ارزیابی کارایی مطابق چارچوب مفهومی هیات تدوین استانداردهای حسابداری مالی(FASB) سودمندی تصمیم می‌باشد.

تحلیل گران مالی”کیفیت سود” را بدین منظور ارزیابی می‌کنند که یک سطح مربوط از سود را تعیین و سود خالص آتی را پیش‌بینی کنند و در نتیجه قیمت سهام شرکت را تعیین نمایند. ‌بنابرین‏، میزان دقت، صحت، قابلیت اطمینان، مربوط بودن، نقدینگی، قابلیت پیش‌بینی و قابلیت تحقق سود که در مجامع علمی به عنوان کیفیت سود شناخته می شود، نقش مهمی را در مفید بودن سود در فرایند تصمیم گیری دارد.

زمانی که عموم مردم به اطلاعات مالی منتشر شده اطمینان نداشته باشند، از سرمایه گذاری منصرف می‌شوند و این امر به نوبه خود از گسترش بازار سرمایه جلوگیری می‌کند. سود با کیفیت از توسعه بازار سرمایه بخصوص در کشورهای در حال توسعه حمایت می‌کند(قیلاوی،۱۳۹۰).

کیفیت سود یک معیار مهم برای بررسی سلامت مالی واحد تجاری است که مورد توجه سرمایه گذاران، اعتبار دهندگان و سایر استفاده کنندگان صورت‌های مالی قرار گرفته است(خواجوی و ناظمی،۱۳۸۴)

لگاریتم طبیعی جمع دارایی ها

بین‌المللی بودن شرکت
متغیر مجازی اگر شرکت صادرات داشته باشد یک در غیر اینصورت صفر.اهرم مالی

جمع بدهی ها تقسیم بر جمع دارایی ‌ها نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری
نسبت ارزش بازار سهام به ارزش دفتری حقوق صاحبان سهامبازده دارایی ها
سود قبل از مالیات تقسیم بر جمع دارایی هاتغییرات نقدینگی
تغییر جریان وجه نقد حاصل از عملیات تقسیم بر جمع دارایی هازیان­دهی
اگر شرکت زیان عملیاتی داشته باشد یک در غیر اینصورت صفر می‌باشد.مدیریت سود

: اگر مدیریت سود شرکت (که از رابطه ذیل محاسبه می شود) بین صفر و ۰٫ ۰۱ باشد، یک در غیر اینصورت صفر می‌باشد:

EPS_t

P_t-1

: اگر مدیریت سود (اجتناب از کاهش سود) شرکت که از رابطه ذیل محاسبه می شود بین صفر و ۰٫ ۰۱ باشد، یک در غیر اینصورت صفر می‌باشد:

EPS_t– EPS_t-1

P_t-2

: اگر مدیریت سود (رسیدن به سود پیش‌بینی شده) شرکت که از رابطه ذیل محاسبه می شود بین صفر و ۰٫ ۰۱ باشد، یک در غیر اینصورت صفر می‌باشد:

EPS-MEPS

۳– ۸ – تفسیر متغیرهای تحقیق

۳-۸-۱-متغیر مستقل

متغیر مستقل مورد استفاده در الگوی رگرسیونی این تحقیق گزارشگری مالی متهورانه می‌باشد.

۳-۸– ۲ –متغیر های وابسته

متغیرهای وابسته مورد استفاده در الگوی شماره “۲” این تحقیق به شرح زیر می‌باشد:

اولین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ مؤثر مالیات نقدی( )می‌باشد که از طریق تقسیم وجه نقد پرداختی بابت مالیات بر سود قبل از کسر مالیات محاسبه می‌گردد. نرخ مؤثر مالیات نقدی محدودیت های عمده گوناگون مرتبط با نرخ مؤثر مالیات تعهدی را حل می کند. اول: تا زمانی که نرخ مؤثر مالیات تعهدی مستثنی از ذخیره های مالیات بالقوه ناشی از فعالیت های اجتناب مالیاتی است (که موجب به وجود آمدن اختلاف موقت مالیات می شود)، این نرخ تنها منعکس کننده صرفه جویی های مالیاتی ناشی از استراتژی های برنامه ریزی مالیاتی خواهد بود که باعث به وجود آمدن هر دو اختلاف دائم و موقت مالیات می شود. ( و )

ثانیاًً نرخ مؤثر مالیات تعهدی شامل بدهی های احتمالی مالیاتی مرتبط با عدم قطعیت ‌در مورد وضغیت مالیاتی شرکت در هنگام ارائه اظهار نامه مالیاتی خواهد بود و ممکن است باعث ارزیابی کمتر از واقع میزان فرار مالیاتی واحد تجاری گردد. در مقابل ذخیره مالیات هیچگونه تاثیری بر روی نرخ مؤثر مالیات ندارد که این امر می‌تواند به طور صحیح تری منعکس کننده اجتناب مالیاتی واحد تجاری بر اساس اظهارنامه ابرازی خود باشد.

دومین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ مؤثر مالیات نقدی بلندمدت( )می‌باشد که نحوه اندازه گیری آن از تقسیم مجموع وجوه نقد پرداختی بابت مالیات در طی ۳ سال بر مجموع سود قبل از کسر مالیات همان دوره به دست می‌آید. دیرنگ و همکاران در سال ۲۰۰۸ از همین معیار برای سنجش اجتناب مالیاتی استفاده کردند.

معیار سوم اندازه گیری اجتناب مالیاتی، اختلاف دائمی مالیات ( ) می‌باشد که از طریق اختلاف بین مالیات ابرازی و مالیات طبق برگ تشخیص صادره از سوی اداره دارایی تقسیم بر مجموع داراییها‎ی اول دوره به دست می‌آید. فرانک و همکاران ( ۲۰۰۹ ) از همین معیار برای اندازه گیری اجتناب مالیاتی استفاده کردند. این معیار تنها بیانگر استراتژی های اجتناب مالیاتی ناشی از اختلاف دائمی نرخ مالیات خواهد بود.

۳ – ۹ – چگونگی بررسی فرضیه‌ها

در این تحقیق برای آزمون فرضیه ­ها از الگوی رگرسیون خطی چند متغیره استفاده می شود و همواره درجریان آزمون فرضیه‌ها، آن ها از چند جنبه زیر مورد بررسی و آزمون قرار می گیرند:

الف) بررسی مفروضات اساسی الگوی رگرسیون خطی.

ب) آزمون معنی دار بودن فرضیه‌ها.

پ) آزمون معنی دار بودن متغیر مستقل.

ت) آزمون معنی دار بودن ضریب همبستگی.

ث) آزمون خود همبستگی بین مشاهدات.

از آنجا که با توجه به حجم داده ها و به منظور ارتقای دقت در انجام آزمون­های فوق از نرم افزارآماریEVIEWS استفاده می­ شود، لذا در این بخش به منظور ممانعت از تطویل بحث های فنی و آماری نیازی دیده نشد که به تشریح جزئیات و فرمول های آماری پرداخته شود ولی هدف از به کارگیری آزمون­های فوق، به طور مجزا تشریح می شود.

الف – بررسی مفروضات اساسی مدل رگرسیون خطی

مفروضات اساسیالگوی رگرسیون خطی به شرح زیر است:

• 1. 1. خطا ها دارای توزیع نرمال هستند.
  1. 1. جمله خطا یعنیε دارای میانگین صفر است.
  1. 1. جمله خطا یعنیε دارای واریانس ثابت ^۲δ است.
  1. بین خطا ها همبستگی وجود ندارد.

باقیمانده های الگوی رگرسیون به صورت زیر تعریف می‌شوند:

e_i =y_i – ŷ_i i=1,2,…,n

که در آن y_iیک مقدار مشاهده و ŷ_iمقدار برازش شده متناظر آن است. چون تلقی از باقیمانده به صورت انحراف بین اندازه مشاهده و مقدار برازش شده می‌باشد، لذا یک معیار یا اندازه از تغییراتی است که به وسیله مدل رگرسیون توضیح داده نشده است. همچنین می توان باقیمانده ها را مقادیر شناخته شده خطا دانست، ‌بنابرین‏ هر انحراف از مفروضات ‌در مورد خطاها باید در باقیمانده ها نمایان شود. در نتیجه تحلیل باقیمانده ها یک شیوه تاثیرگذار برای کشف انواع نامناسبت ها در مدل می‌باشد (مونتگمری و پک، ۱۳۸۴، ص۱۲۰).

برای آزمون مفروضات ۲، ۱ از نمودار هیستوگرام باقیمانده ها که توسط نرم افزارEVIEWS ارائه می‎شود، استفاده می‌گردد. در این نمودار می توان نرمال بودن توزیع خطاها را بررسی نمود. ضمناً مقدار میانگین و واریانس خطاها نیز در این نمودار نمایش داده می شود. برای آزمون آخرین مفروضه فوق از نمودار نقطه ای باقیمانده‌ها استفاده می شود. چنانچه در این نمودار، باقیمانده‌ها به هم نزدیک نباشند و به عبارت دیگر پراکنده باشند، بیانگر این است که هیچگونه ارتباطی بین خطاها وجود ندارد.

ب – آزمون معنی دار بودن فرضیه‌ها

به منظور بررسی معنی دار بودن الگوی رگرسیونی مورد استفاده در تحقیق و تعیین وجود رابطه معنی دار بین متغیرهای مستقل و وابسته مدل، از آماره F استفاده می شود. با بهره گرفتن از آماره F به دنبال رد فرض H₀ و در مقابل پذیرش فرض H₁ هستیم. در فرض H₀ بیان می شود که همه ضرایب الگوی رگرسیونی برابر با صفر است و در مقابل، فرض H₁ بیانگر این است که همه ضرایب الگوی رگرسیونی برابر با صفر نیست. نرم افزار EVIEWS مقدارآمارهF و سطح معنی داری را ارائه می‌دهد. چنانچه سطح معنی داری کمتر از۵% باشد ‌به این معنی است که درسطح اطمینان ۹۵% فرض H₀ رد خواهد شد. رد فرض H₀ به منزله معنی دار بودن الگوی رگرسیونی مورد استفاده در تحقیق است.

پ –آزمون معنی دار بودن متغیر مستقل

به منظور بررسی تاثیر معنی­دار هر متغیر مستقل بر متغیر وابسته در الگوی مرتبط با فرضیه مورد آزمون از آماره t استفاده می شود. در اینجا فرض H₀، بیانگر آن است که ضریب متغیر مستقل برابر با صفر است (= ۰) و در مقابل فرض H₁، ضریب متغیر مستقل را مخالف با صفر در نظر می‌گیرد. نرم افزار EVIEWS مقدارآماره t و سطح معنی داری را ارائه می‌دهد. چنانچه سطح معنی داری کمتر از۵% باشد ‌به این معنی است که درسطح اطمینان ۹۵% فرض H₀ رد خواهد شد. رد فرض H₀ به منزله معنی دار بودن تاثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته خواهد بود.

ت – آزمون معنی دار بودن ضریب همبستگی®

به نظر می‌رسد برای آن که قانون دسترسی به اطلاعات بتواند به اهداف موردنظر و مقرر خود دست یابد ضروری است در کنار آن قوانین دیگری نیز به تصویب برسند.

نخستین قانونی که در کنار قانون دسترسی به اطلاعات باید تدوین و تصویب شود و بدون آن وجود قانون دسترسی به اطلاعات بی فایده خواهد بود، «قانون اسرار دولتی» است.

‌در کشورما، موانع متعددی برای تحقق نظام جامع اسراردولتی ازبعدحقوقی وجود دارد. نخست این که یک «قانون مادر» ‌در مورد اسرار دولتی وجود ندارد. مشکل دوم، ‌فقدان تعریف جامع و مانع از اسرار دولتی است. طبقه بندی اسناد دولتی بسیار زیاد بوده و معیارهای مشخص برای این طبقه بندی وجود ندارد. علاوه بر موارد فوق، دو اشکال عمده دیگر را نیز شاهد هستیم: نخست این که زمان خروج از طبقه بندی برای دسترسی عموم شهروندان به اطلاعات دولتی پیش‌بینی نشده است. البته شاید این مشکل طبیعی باشد؛ زیرا آئین نامه مربوطه بسیار قدیمی است و نیاز به بازنگری دارد، ولی همان زمان تصویب نیز این مسئله پیش‌بینی نشد. ^[۲۵۶]

قانون دیگری که به تدقیق قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات یاری می‌رساند، قانون مربوط به حریم خصوصی است. تا زمانی که حدود حریم خصوصی به طورکامل ودقیق مشخص نشود، بیم آن می‌رود که دامنه اطلاعات موضوع قانون انتشارو دسترسی آزاد به اطلاعات خصوصی و شخصی تسری یابد «حریم خصوصی» مفهومی است که هم در کشور‌های پیشرفته و هم در دین مبین اسلام بر حفظ آن بسیار تأکید شده است و مقصود از آن حق افراد، گروها و مؤسسات است نسبت ‌به این که برای خود تعیین کند چه زمانی، ‌چگونه و تا چه ‌اندازه‌ای اطلاعات آن‌ ها به دیگران قابل مخابره باشد. ^[۲۵۷]

به رغم این سابقه، قانونی برای تعریف و تعیین حدود و ثغور حریم خصوصی در کشورمان نداریم.

در ماده ۱۵ عبارت «اطلاعات مربوط به حریم خصوصی» ذکر شده است، در صورتی که مشخص نیست رابطه‌ این نوع اطلاعات با «اطلاعات شخصی» که در ابتدای قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات ذکر شده، چیست ؟! آیا نوعی این همانی بین این دو متصور است ؟ به طور کلی، در تعریف حریم خصوصی «جنبه‌های گوناگون حریم خصوصی شامل حریم خصوصی اطلاعاتی، مکانی، جسمانی و ارتباطاتی باید مطرح شوند». ^[۲۵۸] در این جا یک سؤال اساسی مطرح است، هنگامی که تعریفی از «حریم خصوصی» وجود نداشته باشد چگونه می‌توان اطلاعات مربوط بدان را شناسایی نمود ؟ فقدان معیارهای عینی و مشخصی برای تعریف حدود و ثغور این دو مفهوم به افزایش اختیارات مفسر این مفاهیم، چه مأموران اجرایی و چه قضات منتهی خواهد شد که امری خطرناک است. به نظر می‌رسد که تهیه دو قانون مکمل ‌در مورد حریم خصوصی و اسرار دولتی این نقص را جبران نمایند. البته این نکته را باید گفت که لازم نیست تعریف و تعیین معیارهای حریم خصوصی و اسرار دولتی همه در قانون انتشار و آزادی اطلاعات صورت می‌گیرد و اساساً‌ نباید هم چنین باشد. البته در هیچ کشوری حریم خصوصی به طور کامل و با معیارهای کاملاً عینی تعریف نشده است و همواره حوزه‌ایی نیز برای قضاوت شخصی باقی گذاشته می‌شود تا بر اساس اوضاع و احوال حریم خصوصی سنجیده شود.

۳-۵- ضمانت اجرای دسترسی آزاد به اطلاعات

ضمانت اجرای قانون دسترسی آزاد به اطلاعات در غالب مسئولیت مدنی و کیفری مطرح گردیده است، ماده بیست و یک این قانون به مسئولیت مدنی در مقابل اشخاصی که از انتشار اطلاعات غیرواقعی متضرر شده اند و در تبصره مسئولیت مدنی انتشار دهندگان اطلاعات واقعی را ذکر و مواد ۲۲و ۲۳ به مسئولیت کیفری اشخاص پرداخته است.

۳-۵-۱- ضمانت اجرای کیفری ‌در مورد اشخاص حقیقی

امروزه مسئولیت مدنی و کیفری اشخاص حقیقی، امری است بدیهی، اما در خصوص مسئولیت مدنی و کیفری نهادهای عمومی و یا همان اشخاص حقوقی مباحث متعددی مطرح است. مطابق ماده ۲۱ قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات: «هر شخصی اعم از حقیقی یا حقوقی که در نتیجه انتشار اطلاعات غیرواقعی درباره او به منافع مادی و معنوی وی صدمه وارد شده است حق دارد تا اطلاعات مذکور را تکذیب کند یا توضیحاتی درباره آن ها ارائه دهد و مطابق با قواعد عمومی مسئولیت مدنی جبران خسارت‌های وارد شده را مطالبه نماید. در صورت انتشار اطلاعات واقعی بر خلاف مفاد این قانون، اشخاص حقیقی و حقوقی حق دارند که مطابق قواعد عمومی مسئولیت مدنی، جبران خسارت‌های وارد شده را مطالبه نمایند.»

ماده ۲۲ نیز در ادامه مقرر می‌دارد: «ارتکاب عمدی اعمال زیر جرم می‌باشد و مرتکب به پرداخت جزای نقدی از سیصد هزار ریال تا یکصد میلیون ریال با توجه به میزان تأثیر، دفعات ارتکاب جرم و وضعیت وی محکوم خواهد شد:

الف – ممانعت از دسترسی به اطلاعات بر خلاف مقررات این قانون.

ب – هر فعل یا ترک فعلی که مانع انجام وظیفه کمیسیون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات یا وظیفه اطلاع رسانی مؤسسات عمومی بر خلاف مقررات این قانون شود.

ج – امحاء جزیی یا کلی اطلاعات بدون داشتن اختیار قانونی.

د – عدم رعایت مقررات این قانون در خصوص مهلت‌های مقرر.

چنانچه هر یک از جرایم یاد شده در قوانین دیگر مستلزم مجازات بیشتری باشد، همان مجازات اعمال می‌شود.»

ابتدا لازم است در خصوص مسئولیت کیفری اشخاص حقیقی و مصادیق مجرمانه در قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات اشاره کنیم.

۳-۵-۱-۱- امحاء جزیی یا کلی اطلاعات

امحاء یا همان محوکردن و یا پاک کردن یکی از انواع مصادیق جرم جعل می‌باشد.

عنصر اصلی در جعل، ساختن، ایجاد و تغییردادن است با تحول در تکنولوژی جرایم نیز متحول شده اند. ‌در مورد کاربردهای رایانه و زندگی الکترونیک جرایم خاص این وسایل نیز در مقررات کیفری پیش‌بینی شده است. ^[۲۵۹]

جرم جعل رایانه‌ای نیز دارای همان عناصر جعل است. مطابق مواد قانون تجارت الکترونیک: «هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی، از طریق ورود، تغییر، محو و توقف داده، پیام و مداخله در پردازش داده پیام و سیستم‌های رایانه ای، و یا استفاده از وسایل کاربردی سیستم‌های رمزنگاری تولید امضاء – مثل کلید اختصاصی – بدون مجوز امضاء کننده و یا تولید امضای فاقد سابقه ثبت در فهرست دفاتر اسناد الکترونیکی و یا عدم انطباق آن وسایل با نام دارنده در فهرست مذبور و اخذ گواهی مجعول و نظایر آن اقدام به جعل داده پیام‌های دارای ارزش مالی و اثباتی نماید، تا با ارائه آن به مراجع اداری، قضایی، مالی، و غیره به عنوان داده پیام‌های معتبر استفاده نماید، جاعل محسوب و به مجازات حبس از یک تا سه سال و پرداخت جزای نقدی به میزان پنجاه میلیون ریال محکوم می‌شود.»

تبصره: مجازات شروع ‌به این جرم، حداقل مجازات در این ماده می‌باشد.

ماده ۷ قانون مجازات جرایم رایانه‌ای در تعریف جعل رایانه‌ای می‌گوید: «هر کس به قصد تقلب، داده های رایانه‌ای و مخابراتی دارای ارزش اثباتی را تغییر داده یا ایجاد، محو یا متوقف نماید، مرتکب جرم جعل رایانه‌ای (است) ». ایجاد یا تغییر دادن داده، دارای ارزش اثباتی بودن داده و قصد تقلب، در واقع همان عناصر جعل است و فقط به جای سند یا نوشته، داده جایگزین شده که می‌توان با توصیف موسّع از آن، شامل هر نوع ابزار و انتقال اطلاعات، اعم از کاغذ یا ابزار الکترونیکی شود. (همچنان که در حقوق انگلستان چنین است) . ^[۲۶۰]

۱٫ معلم تلاش می‌کند تا فعالیت‌های سه‌گانه شناختی، عاطفی و فراشناختی را خود به جای دانش‌آموز انجام دهد.

۲٫ معلم موضوع درسی را توضیح و تفسیر کرده و با بیان نمونه ها، به عینی‌سازی انتخاب می‌پردازد.

۳٫ به دلیل انجام فعالیت‌های فکری توسط معلم، نیاز دانش‌آموزان به راهبردهای تفکر به حداقل می‌رسد.

۴٫ قضاوت‌های شخصی معلم، به عنوان تقویت کننده فهم دانش‌آموز مورد استفاده قرار می‌گیرد (یوسف‌زاده و معروفی، ۱۳۸۹: ۸۷).

۲-۳-۲- سبک تعاملی^[۱۵]۱:

در این نظریه، مسئولیت اصلی نظارت و کنترل کلاس بر عهده مدرس و دانشجویان است. قواعد و قوانین مورد استفاده، توسط مدرس و با شرکت دانشجویان تدوین می‌شود. تمرکز اصلی این دیدگاه بر رفتار و تمرکز ثانویه آن بر افکار و احساسات فراگیران است. اهمیت تفاوت‌های فردی در حد معمول به رسمیت شناخته می‌شود. فراگیران رفتار خود را نظارت و کنترل می‌کنند اما گروه و جایگاه آن حفظ می‌شود (شریفیان، نصر و عابدی، ۱۳۸۶: ۴). سبک آموزش تعاملی، ساختاری از تدریس است که هدفش آگاهانه ترویج استقلال دانش‌آموزان و توانایی نوآوری و ایجاد عشق و تخصص در یادگیری است و به انتقال دانش و بهره‌مند شدن از دانش و رفع کردن تردید‌ها در نتیجه ارتباطات بین معلمان و دانش‌آموزان مرتبط می‌باشد. تعامل فعال فرآیندی است پویا و ایجاد کننده وحدت تدریس و یادگیری است و ارتباط و عمل متقابل بین دانش‌آموزان و معلمان در طول این فرایند تنظیم می‌کند (جینگ و دانگ، ۲۰۰۹؛ به نقل از معتمدی، ۱۳۹۱). در کلاس تعاملی، نه همانند مداخله‌گرایانه، معلم – محور است و نه همانند غیرمداخله‌گرایانه، دانش‌آموز محور؛ بلکه ((همکاری)) اصل اساسی و محور کار در کلاس درس است (عالی و امین‌یزدی، ۱۳۸۷: ۱۱۶). رویکرد تعامل‌گرایانه نشان می‌دهد که معلمان و دانش‌آموز باید مسئولیت اداره کلاس را به صورت مشترک به عهده بگیرند (اوریم، گوککی و انیسا^[۱۶]۲، ۲۰۰۹: ۶۱۳). و این رویکرد بر مبنای پیش‌فرض‌های مکتب روانشناسی اجتماعی، هم بر فعالیت‌هایی تأکید دارد که فرد برای تغییر محیط انجام می‌دهد؛ و هم به عوامل محیطی توجه دارد که بر فرد اثر می‌گذارد (عالی و امین‌یزدی، ۱۳۸۷: ۱۱۵). هدف بنیادی از سبک آموزش تعاملی بهبود کیفیت تعلیم و تربیت و تدریس اثربخش است که سه هدف اصلی را دنبال می‌کند. اول این‌که وظیفه تدریس باید همراه با برانگیختن و به اشتیاق کشاندن دانش‌آموزان باشد. دوم این‌که با گسترش دانش دانش‌آموزان، توانایی‌هایشان را می‌پروراند و کیفیت کارشان را بهبود می‌بخشد. سوم این‌که در این راهبرد آموزشی معلم و دانش‌آموزان هر دو می‌توانند به یکدیگر سود برسانند (معتمدی، ۱۳۹۱).

مهم‌ترین ویژگی‌های این سبک به شرح زیر است:

۱٫ مسئولیت اجرای وظایف یادگیری بر عهده دانش‌آموزان گذاشته می‌شود .

۲٫ معلم بر این باور است که دانش‌آموزان می‌توانند به درستی از عهده فعالیت‌های یادگیری برآیند.

۳٫ معلم وظیفه خود را محدود به پردازش موضوع، آزمون نتایج یادگیری، نظارت و ارائه بازخورد می‌سازد.

۴٫ معلم دانش‌آموزان را برای حداکثر فعالیت‌های فکری ترغیب می‌کند.

۵٫ معلم از دانش‌آموزان انتظار داردبه پردازش شناختی، عاطفی و فراشناختی موضوع درسی بپردازند.

۶٫ یادگیرنده برانگیخته می‌شود تا مشابهت‌ها (روابط) را جستجو کند و بر عملکرد خود نظارت کند. (یوسف‌زاده و معروفی، ۱۳۸۹: ۸۷).

۲-۳-۳- سبک غیر مداخله‌ای^[۱۷]۱:

در این رویکرد بر اساس باور انسان‌گرایان، فرض بر این است که کودک انگیز‌ه درونی برای شناخت دنیای واقعی دارد و نیازی به تحریک بیرونی ندارد؛ ‌چرا که رشد تحت غریزه پدید می‌آید (مارتین و شوهو، ۲۰۰۳، ۳۱). یک معلم غیرمداخله‌گرا به اصول اساسی در تعلیم و تربیت انسان‌گرایانه عقیده دارد یعنی به دانش‌آموزان فرصت‌هایی برای انتخاب و مدیریت یادگیری می‌دهد و این بدان معنا نیست که دانش‌آموزان انتخاب کاملاً آزادانه دارند اما اجازه شرکت‌کردن در بحث‌ها ‌در مورد آنچه مطالعه شده و آن چه مطالعه خواهد شد را دارند و این‌که چگونه جریان فرایندی کلاس را ادامه دهند (بابلی و جانسون، ۲۰۱۲؛ به نقل از معتمدی، ۱۳۹۱). ‌بنابرین‏ در این رویکرد معلم باور دارد، که باید به دانش‌آموزان فرصت داد تا انتخاب کنند و بر یادگیری خود، مدیریت کنند، البته این به معنای آزادی کامل نیست؛ بلکه به دانش‌آموزان اجازه می‌دهند در انتخاب مواد مطالعه، در تعیین روش مطالعه و حفظ نظم کلاس مشارکت داشته باشند (حمیدی، دهنوی و دماوندی، ۱۳۹۱: ۶). و مسئولیت اصلی کنترل کلاس در اختیار فراگیران است. قوانین و مقررات توسط آنان و با راهنمایی مدرس کلاس تدوین می‌شود. تأکید این شیوه بر تفکرات و احساسات شخصی افراد است. تفاوت‌های فردی بسیار مهم تلقی می‌شود. به افراد کلاس فرصت داده می‌شود تا رفتارهای خود را کنترل کرده و نظارت نمایند. شیوه های مداخله‌ای عمدتاًً حرکات و اشارات غیرکلامی، نشست‌های خصوصی، مهارت‌های ارتباطی و پیام‌هایی است که به افراد داده می‌شود (شریفیان، نصر و عابدی، ۱۳۸۶: ۴). در این شیوه دانش‌آموزان یا هیچ راهنمایی از معلمان دریافت نمی‌کنند یا راهنمایی کوچکی دریافت می‌نمایند. اگرچه ممکن است هر منبعی که لازم باشد، از جانب معلم تهیه شود. دانش‌آموزان باید برای خود تصمیم بگیرند که با مسائل روبه‌رو شده و ‌در مورد داده ها جستجو کرده و سرانجام نتیجه‌گیری نمایند. این رویکرد بی‌ساختار گاهی اوقات در علوم، ریاضیات و برای مواردی در مطالعات اجتماعی استفاده شده است. اما بازخوردها همیشه خوب نیستند به ویژه برای دانش‌آموزانی که مهارت‌های مطالعاتی و خود مدیریتی ضعیفی دارند و در استدلال استنتاجی مشکل دارند (وست و ود، ۲۰۰۶؛ به نقل از معتمدی، ۱۳۹۱). در رویکرد غیر مداخله‌گرایانه دانش‌آموزان مجاز به اعمال نفوذ قابل توجهی در کلاس درس می‌باشند و معلمان کمتر در تنظیم کردن رفتار دانش‌آموزان نقش دارند (اوریم، گوککی و انیسا، ۲۰۰۹: ۶۱۳). از این‌رو معلم به دانش‌آموزان نمی‌گوید چه چیز درست و چه چیز اشتباه است یا چه کاری برای حل مسئله باید انجام شود؛ چرا که معلم باور دارد؛ دانش‌آموزان، خود قادر به یادگیری و کنترل رفتار خویش هستند (عالی و امین‌یزدی، ۱۳۸۷: ۱۱۴).

مهم‌ترین ویژگی‌های این سبک به شرح زیر است:

۱٫ مسئولیت اجرای وظایف یادگیری و کنترل بین معلم و دانش‌آموز مشترک است.

۲٫ معلم دانش‌آموزان را برای به کارگیری فعالیت‌های شناختی، عاطفی و فراشناختی در یادگیری ترغیب می‌کند.

۳٫ ترغیب به انجام فعالیت‌های یادگیری به طور مستقیم از طریق ارائه دلایل و یا غیرمستقیم از طریق سوال کردن و دادن تکالیف درسی صورت می‌گیرد.

۴٫ وقتی دانش‌آموزان برخی از مسئولیت‌های یادگیری را بر عهده گرفت، برای استفاده از راهبردهای فراشناختی تحریک می‌شود.

۵٫ مسئولیت معلم به فعالیت واداشتن و درخواست از دانش‌آموزان برای خلاصه کردن و ارزیابی عملکرد است (یوسف‌زاده و معروفی، ۱۳۸۹: ۸۷).

۲-۴- عوامل مؤثر در مدیریت کلاس

از مهم‌ترین عواملی که در مدیریت بهینه کلاس درس نقش دارند می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

۲-۴-۱- دانش معلم