۳-۲ نوع و روش پژوهش:

در این پژوهش، با توجه به اهداف و فرضیات پژوهش از روش شبه آزمایشی با بهره گرفتن از پیش آزمون و پس آزمون و گروه کنترل استفاده گردید. دیاگرام طرح پژوهش را می توان به شکل زیر ترسیم نمود.

جدول ۱-۳: طرح شبه آزمایش با پیش آزمون و پس آزمون، گروه کنترل و گزینش تصادفی

گروه

پیش آزمون

متغیر مستقل

پس آزمون

آزمایش

T₁

X

T₂

کنترل

T₁

—

T₂

۳-۳ متغیرهای پژوهش:

متغیرهای مطالعه ی حاضر را می توان در سه گروه متغیرها مستقل، متغیرهای وابسته و متغیرهای کنترل دسته بندی نمود. به منظور فهم آسان، متغیرهای مورد نظر در قالب یک مدل مفهومی ارائه می‌گردد.

۳-۳-۱ بیان متغیرهای مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی:

آموزش به روش مرسوم

اثر معلم (اجرا توسط یک دبیر)

پیش دانسته ها (اجرای پیش آزمون)

پایه تحصیلی

جنسیت (دختران)

یادداری درک مطلب

یادداری واژگان

یادگیری درک مطلب

یادگیری واژگان

آموزش مبنتی بر درس افزار

متغیرهای وابسته

متغیرهای کنترل

متغیرهای مستقل

متغیرهای مورد مطالعه

۳-۴ ابزارهای اندازه ­گیری و شیوه اندازه گیری متغیرها:

ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش معلم ساخته و با همفکری تعداد ۳ نفر از دبیران با سابقه ی زبان انگلیسی و دارای مدرک کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی تهیه می شود. این ابزار در دو بخش واژگان و درک مطلب خواهد بود. در بخش واژگان بر اساس اهداف رفتاری دروس مورد نظر، آزمونی به شکل ترکیبی شامل معنای واژگان، واژگان مترادف، واژگان متضاد، در ۴۰ سؤال به شیوه ی چهار گزینه ای تهیه گردید که سطح دانش واژگانی دانش آموزان مورد مطالعه را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. در بخش درک مطلب نیز آزمونی ۲۰ سؤالی بر اساس مطالب تدریس شده طراحی می‌گردد که توانایی درک مطلب فراگیران را مورد اندازه گیری قرار می‌دهد.

۳-۵ روایی^[۳۱] و پایایی^[۳۲] ابزار مورد استفاده:

روایی ابزار اندازه گیری متغیرها: از آنجا که هیچ گونه روش آماری برای تعیین ضریب روایی محتوایی وجود ندارد، برای تعیین روایی صوری و محتوای آزمون از نظر ۳ نفر از دبیران با تجربه و متخصص در آموزش زبان انگلیسی، در این باره که سؤال‌های آزمون تا چه میزان معرف محتوا و هدف‌های برنامه یا حوزه محتوایی است، استفاده گردید. ضمن اینکه ابزار اندازه گیری متغیرها از نظر روایی صوری نیز مورد تأیید متخصصان قرار گرفت. به منظور تعیین پایایی ابزار نیز از روش بازآزمایی (آزمون مجدد) استفاده گردید. بدین منظور بعد از تهیه ابزار اندازه گیری متغیرها، و تعیین روایی محتوایی و صوری ابزار مورد نظر، در دو فاصله ی زمانی ۱۵ روزه بر روی تعداد ۳۰ نفر از افراد جامعه ی آماری اجرا و نتایج حاصل از دو آزمون در قالب ضریب همبستگی پیرسون مورد تحلیل واقع گردید. نتایج نشان دهنده ی آن بود که میزان ضریب همبستگی بین داده های حاصل از دو آزمون برابر ۸۴/۰ بود. این مقدار ضریب از نظر آماری مورد تأیید و از حد بحرانی ۷۰ درصد بالاتر است.

۳-۶ طرح پژوهش یا شیوه اجرا:

این مطالعه در سه مرحله ی مجزا و پیوسته صورت گرفت. در مرحله ی اول و بعد از انتخاب موضوع و مشخص شدن اهداف مطالعه، در ابتدا لازم بود تا مقدمات اجرای پژوهش فراهم گردد. بدین منظور در ابتدا دروس مورد نظر برای تدریس با بهره گرفتن از چند رسانه ای مبتنی بر الگوی دریافت مفهوم مشخص گردید. به دنبال آن اصول و مؤلفه های الگوی دریافت مفهوم و شیوه ی اجرای این الگو بر اساس منابع موجود تعیین و تهیه گردید. سپس طرحی برای درس افزار مورد نیاز پژوهش نوشته شد. این طرح به گونه ای بود که سه درس اول تا سوم کتاب زبان انگلیسی سال اول دوره دوم متوسطه را در بر می گرفت. در طرح نوشته شده، آموزش دروس مورد نظر بر اساس الگوی دریافت مفهوم نگاشته و دو مهارت اساسی واژگان و درک مطلب مدنظر قرار گرفت. سپس از دو نفر از متخصصان کار با رایانه و طراحی نرم افزار خواسته شد تا طرح نوشته شده را با بهره گرفتن از برنامه های محتواساز، به شکل یک درس افزار خود آموز در بیاورند. درس افزار تهیه شده چندین بار اصلاح و ویرایش گردید. تا اینکه در نهایت به گونه ای به اتمام رسید که مورد تأیید متخصصین آموزش در حوزه ی تکنولوژی آموزشی قرار گرفت. بعد از تهیه ی نرم افزار لازم بود تا ابزار اندازه گیری متغیرهای مورد نظر نیز با بهره گرفتن از مطالعه ی منابع علمی و با بهره گیری از نظرات متخصصان حوزه ی آموزش زبان انگلیسی در مدارس، طراحی و تهیه گردد. بدین منظور، سؤالات پیش آزمون و پس آزمون توسط سه نفر از دبیران با تجربه ی آموزشی در رشته زبان انگلیسی و بر اساس اهداف مورد نظر مطالعه تهیه گردید. در ادامه به منظور اطمینان از استاندارد بودن ابزار مورد نظر، لازم بود تا ابزار ساخته شده از نظر روایی و پایایی مورد بررسی قرار گیرند در این راستا روایی صوری و محتوایی ابزار و نیز پایایی آن ها به روش‌های علمی و به شرحی که در بخش روایی و پایایی آمده است، تعیین گردید. در ادامه ضمن آموزش در کلاس درس در گروه آزمایش بر اساس روند الگوی دریافت مفهوم با بهره گرفتن از نرم افزار در قالب آموزش گروهی کلاسی، یک سی دی از نرم افزار در اختیار هر یک از فراگیران قرار گرفته و از آنان خواسته شد تا در منزل نیز آن را به منظور آموزش و یادگیری مورد استفاده قرار دهند. آموزش دروس مورد نظر با بهره گیری از نرم افزار در هر درس به مدت ۳ جلسه ی آموزشی و در مجموع در ۹ جلسه ی آموزشی ارائه گردید. ضمن اینکه یک جلسه در ابتدای مطالعه به اجرای پیش آزمون و در انتهای پژوهش نیز یک جلسه به اجرای پس آزمون اختصاص داده شد. بعد از مدت دو هفته آزمون یادداری نیز در یک جلسه برگزار گردید. بر این اساس کل مطالعه در مدت زمان ۱۲ جلسه ی ۹۰ دقیقه ای به انجام رسید. بعد از جمع‌ آوری داده های مورد نظر، ابتدا داده ها در قالب یک فایل الکترونیکی ثبت و سپس با بهره گرفتن از نرم افزار Spss مورد تحلیل واقع گردید.

۳-۷ جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری:

جامعه ی آماری پژوهش شامل کلیه ی دانش آموزان دختر سال اول دبیرستان شهرستان پاوه در نیمه ی دوم سال تحصیلی ۹۳-۹۲ می‌باشد. انتخاب نمونه های آماری به شیوه ی «نمونه ی در دسترس» صورت می‌گیرد. لذا بدین منظور تعداد دو کلاس از جامعه ی مورد مطالعه که در دسترس پژوهشگر می‌باشند انتخاب و مورد مطالعه قرار می گیرند. بر این اساس تعداد افراد مورد مطالعه در مجموع ۵۷ نفر و در هر یک از ‌گروه‌های آزمودنی (آزمایش ۲۸ نفر و گروه کنترل ۲۹) می‌باشد.

۳-۸ روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها:

:علی رفیعی،اجرای احکام مدنی علیه دولت،فکر سازان ،جلددوم،تهران،۱۳۸۸

مؤسسات دولتی که اعتبار و بودجه لازم را جهت پرداخت محکوم به ندارند، تا تصویب و ابلاغ بودجه یک سال و نیم بعد از سال صدور حکم نخواهد بود، ضمناً دولت از دادن هر گونه تأمین در زمان مذکور نیز معاف می‌باشد.

چنانچه ثابت شود وزارت خانه ها و مؤسسات یاد شده با وجود تأمین اعتبار، از پرداخت محکوم به استنکاف نموده اند مسئول یا مسئولین مستنکف متخلف توسط محاکم صالحه به یک سال انفصال از خدمات دولتی محکوم خواهند شد و چنانچه متخلف با استنکاف خود، سبب وارد شدن خسارت بر محکوم له شده باشد، ضامن

خسارت وارده می‌باشد.

تبصره ۱ – دستگاه مدعی علیه به تقاضای مدعی باید تضمین بانکی لازم را به عنوان تأمین مدعی به دادگاه بسپارد، در صورتی که دعوا یا مقداری از خواسته رد شود، به حکم دادگاه تضمین یا مبلغ مانده به دستگاه مدعی علیه رد خواهد شد.

پس باید گفت توقیف اموال دولتی به عنوان تأمین خواسته و یا استیفا محکوم به جایز نیست.

در سوالی که از اداره حقوقی دادگستری شده بود که آیا مطابق قانون ایران امکان توقیف اموال و ذخایر دولت وجود دارد یا خیر؟ اداره حقوقی در نظریه شماره ۵۶۸۵/ ۷ – ۲۰/۹/۱۳۵۸ اعلام داشت : « با توجه به تبصره ۵۳ قانون بودجه سال ۵۷ دائر بر اینکه بدهی دولت مربوط به محکوم به باید از محل اعتبار مخصوصی که پیش‌بینی شده تأمین گردد، لذا توقیف اموال دولت به عنوان تأمین خواسته و یا در صورت صدور احکام محکومیت برای استیفا محکوم به جایز نیست.


البته این اقدام قانونگذاری یکی از حقوق قانونی محکوم له که توقیف اموال محکوم علیه است نادیده گرفته شده و این امر مخالف اصل انصاف و بی­طرفی محاکم است، با این وجود باید گفت امکان پرداخت خسارت توسط دولت قطعاً وجود دارد و لزومی ندارد علیه دولت قرار تأمین خواسته صادر شود، از طرفی اداره دولتی طرفی دعوی باید طبق تبصره ۱ ماده واحده تضمین بانکی لازم به عنوان تأمین مدعی به دادگاه بسپارد ، و اگر دعوا یا مقداری از خواسته توسط دادگاه با صدور قرار رد شود به حکم دادگاه تضمین به مبلغ باقی مانده به دستگاه مدعی علیه رد خواهد شد.

و البته با توجه به سکوت این تبصره با توجه به عمومیت ماده ۱۰۸ ق.آ.د.م میزان تضمین بانکی که اداره باید بپردازد را دادگاه تعیین می کند.

بند دوم :توقیف اموال در اجرای اسناد

در بحث اجرای اسناد ابتدا لازم است مواردی که می توان درخواست اجرای آن رانمودبحث شود تا زمینه ذهنی برای بازداشت در باب تامین خواسته هموار شود.

به موجب ماده ۹۲ قانون ثبت اسناد ‌و املاک«مدلول کلیه اسناد رسمی ،راجع به دیون وسایر امال منقول ،بدون احتیاج حکمی از محکمه لازم الاجراست مگر ‌در مورد تسلیم عین منقولی که شخص ثالث متصرف ومدعی مالکیت آن است ».

همچنین ماده ۹۳ راجع به املاک و در حقیقت اموال غیر منقول بحث می‌کند«کلیه اسناد رسمی راجع به معاملات املاک ثبت شده،مستقلا وبدون مراجعه به محاکم لازم الاجراست».

واما از موارد دیگری که می توان درخواست اجرای آن رانمود،که در حقیقت اسناد رسمی یا در حکم اسناد رسمی است^۱٫

۱:اسناد رسمی نسبت به مورد وثیقه ‌و اجاره ،اعم از اینکه ثبت شده باشد یا نه(بند۱ ماده ۱ آیین نامه اجرای مفاد اسنا رسمی)

۲:قبوض اقساطی ثبتی(بند۲ ماده ۱آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی).

۳:مهریه مذکور در قباله سند نکاحیه(بند۳ ماده۱آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی).

۴:تعهداتی که ضمن ثبت ازدواج وطلاق ورجوع شده(بند۳ ماده ۱ آببن نامه اجرای مفاد اسناد رسمی).

۵:چک های صادره عهده بانک ها(ماده۲ قانون صدرو چک).

۶:قراردادهای بانکی که در اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا منعقد می شودواسناد عادی گیرندگان وام از بانک کشاورزی(ماده ۱۵ اصلاحی قانون عملیات بانکی بدون ربا).

۷:سایر مواردیکه در قوانین خاص ذکر شده از قبیل اظهار نامه ابلاغ شده،موضوع ماده۱۰ مکرراصلاحی قانون تملک آپارتمانها اصلاحی سال۱۳۸۵٫

لازم به ذکر است ،به موجب ماده۹۹ قانون ثبت اسناد ‌و املاک «ادعای مجعولیت سندرسمی،عملیات راجع به اجرای آن را موقوف نمی کند،مگر پس از اینکه مستنطق،قرار مجرمیت متهم را صادر ومدعی العموم هم موافقت کرده باشد.

با وجود این ماده ۵۰ آیین نامهدفاتر اسناد رسمی،وتبصره۲ ماده ۴ آیین اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا ورقه اجراییه را فقط نسبت به موضوعاتی می توان صادر کرد،که در سند مذبور منجزا قید شده باشد.‌بنابرین‏ شرط صدور اجراییه نسبت به سند رسمی منجز بودن موضوع مورد تقاضای صدور اجراییه است ونسبت به موضوعات غیر منجز ومشروط ومعلق نمی توان اجراییه صادر کردوباید برای اثبات تحقق شرط در دادگاه عمومی ذیصلاح اقامه دعوا نمود.

همچنین راجع به وثیقه ‌و اجاره ای که ثبت نشده ،و موضوع آن وثیقه ‌و اجاره مشمول قانون روابط موجر ومستاجر نباشدمطابق منطوق قسمت اخیر بند۱ ماده ۱ آیین نامه باید به داگاه مراجعه نمود،وهمچنین سایر اسناد به غیر از موارد مذکور ،که آن ها نیز در صلاحیت دادگاه است.

راجع به مرجع صدور اجراییه نیز باید گفت،چک واظهار نامه موضوع ماده۱۰ مکرراصلاحی قانون تملک آپارتمانها،مرجع صدور اجراییه آن ها اداره ثبت محل است،نه دفتر خانه تنظیم اسناد رسمی،زیرا سند باید در دفتر خانه ای ثبت بشود تا بگوییم دفتر خانه تنظیم کننده سند صالح است.

پس از ذکر موارد صدور اجراییه به بحث اصلی یعنی بازداشت اموال در دو بند اموال منقول وغیر منقول می پردازیم.

الف:توقیف اموال منقول

به موجب ماده ۴۷ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا«بازداشت امال متعهد به تقاضای متعهدله صورت می‌گیرد ومامور اجرا با حضور نماینده دادگستری،و در صورت لزوم با حضور مامور نیروی انتظامی وبا معرفی متعهدله اقدام به بازداشت اموال متعلق به متعهد می کند وحاضر نبودن متعهد یا کسان وخادمینش ونیز بسته بودن محلی که مال در آن است ،مانع بازداشت مال نیست.

اگر مال مورد تقاضای بازداشت ،منقول باشد،پس از ارزیابی به اندازه دین وحقوق اجرایی وسایر هزینه ها بازداشت وبه شخصی که آن را حفاظت می‌کند(حافظ)تحویل داده می شود^۱

باوجود این ماده ۴۸ همین آیین نامه مقررداشته«در صورتی که دین ومتفرعات آن تاپنج میلیون ریال ارزش داشته باشدومال معرفی شده حسب الظاهر بیش از مبلغ مذبور به تشخیص مامور اجرا ارزش نداشته باشد،بدون نظر ارزیاب از اموال مدیون بازداشت می شوددر غیر اینصورت مامور اجرا در موقع بازداشت اموال ،نظر ارزیاب یا کارشناس راجلب خواهد کرد واز اموال متعهد معادل طلب ویک تادو عشر اضافه بازداشت می‌کند،واگر مال مورد بازداشت غیر قابل تجزیه وبیش از میزان مذکور فوق باشدتمام آن بازداشت می شود.

البته به موجب ماده ۶۰آیین نامه ،بازداشت اموال ضایع شدنی ممنوع است وباید به تدریج که به دست می‌آید،فورا بدون صدور آگهی وبه مزایده فروخته وصورت برداری شود.

حق تقدم طلبکاران نیز مانند باب اجرای احکام است یعنی هر کس زودتر توقیف کده باشد نسبت به وصول طلب ،حق تقدم دارد.

در راه بهبود و اصلاح عملکردها و هد فها انتقاد سازنده دارد و باعث پیشرفت جامعه می شود..»

« پایه های تفکر سالم را در دانش آموزان ایجاد می‌کند و این که بچ ه ها را در روندی قرار می‌دهد که

از افراطی بودن دور شوند و یک حالت تعادل در روحیات و افکارشان داشته باشند ..»

از گروه دوم:

«. هر مسئله ای ابعاد مثبت و منفی دارد و مطلق نیست. بعد مثبت: فرد در هر مسئله دنبال راه

حل هایی برای بهبود شرایط باشد و نه حذف آن، البته یک مقدار بعد منفی هم دارد: شاید طرف

مقابل از این که ایراد او را می‌گویند، کمی ناراحت بشود ..»

از گروه سوم:

«.بیشتر روی موضوع با دید منفی کار م یکند و مسئله را مورد بررسی و نقد قرار می‌دهد..»

«.نقادانه و خرده گیرانه اندیشیدن، بیشتر بار منفی دارد و معمولاً از آن فرد خوششان نم یآید ..»

«. اگر ایراد فرد را به او بگوئیم آن شخص این را خراب کردن او م یداند..»

۲-پیش نیازهای آموزش تفکر انتقادی

این زمینه اصلی، دارای چند زمینه فرعی بود که عبارتند از:

-۱ نقش فرهنگ

-۲ توجه به رشد ذهنی دانش آموزان

-۳ توجه همه جانبه به وضعیت معلمان.

نقش فرهنگ: این زمینه فرعی خودشامل چند زمینه فرعی تر است که عبارتند:

-۱ فرهنگ خانواده ۲- فرهنگ جامعه ۳- روحیه کارهای مشارکتی و کار گروهی.

«.والدینی که این روحیه را دارند، کودکان خود را انتقادپذیر بار می آورند ..»

«.جامعه فعلی ما روحیه انتقادپذیری را ندارد و اگر از کسی بخواهی انتقاد کنی تا آخر با تو دشمن «. می‌شوند پس بهتر است انتقاد را کناربگذاری تا راحت زندگی کنی..»

«.وقتی افراد مثل یک خانواده با هم باشند و خود را با هم متحد بدانند، ایراد خود را می خواهند رفع کنند، همان طور که حدیثی هست که م یگوید، مؤمن آیینه مؤمن است، پس اگر کسی عیب ما را بگوید از او استقبال و تشکر هم می‌کنیم، او برادر ما است که ایراد ما را به ما می‌گوید نه به دیگری. البته به شرطی که عادلانه و صادقانه انتقاد کند..»

– توجه به رشد ذهنی دانش آموزان:

«..به هر دانش آموزی باید متناسب با سن خودش تجزیه و تحلیل کردن یاد بدهیم. به صورت کلی نمی توانیم آموزش بدهیم، چون افراد از نظر ذاتی و هوش با هم متفاوتند..»

– توجه همه جانبه به معلمان:

« معلمی که از نظر اقتصادی دارای مشکل است چه طور م یتواند ‌به این مسائل فکر کند؟ ..»

«. آموزش تفکر انتقادی ابتدا باید به معلمان انجام شود، چرا که آن ها تفکر بچه ها را رشد می‌دهند ..»

« . آموزش دادن تفکر انتقادی نیاز به معلمان ویژه دارد و فعلاً این کار شدنی نیست ..»

«.معلم باید اطلاعات، فرصت مطالعه ی کافی و ذهن خلاق داشته باشد و… لازمه همه این ها این است که معلم آرامش و امنیت همه جانبه داشته باشد..»

۲-۲-۲-۱-۲٫ آموزش تفکر انتقادی

‌در مورد نحوه آموزش تفکر انتقادی، سه زمینه فرعی داریم: ۱- در شرایط فعلی امکان آموزش تفکر انتقادی وجود ندارد. ۲- آموزش مستقیم تفکر انتقادی ۳-آموزش غیرمستقیم تفکر انتقادی.

۱- گروه اول:

«.فعلاً آموزش تفکر انتقادی ممکن نیست. زیرا برنامه ریزی هایی کلان اشتباه است. سیاست کلی این است که یکسری افکار خاص به دان شآموزان ها تلقین شود. حتی معلمانی استخدام می‌کنند که

«. زیاد اهل پرسش و انتقاد نباشند

برای رشد تفکر انتقادی معلم نقش قطعی و صرف ندارد بلکه محتوای آموزشی نیز باید تغییر کند …» و معلمان نیز باید در این زمینه آموزش ببینند…»

۲- گروه دوم:

«.آموزش مهارت های زندگی (که یکی از آن مهارت ها تفکر انتقادی است) در قالب برنامه های

درسی هفتگی..»

۳- گروه سوم:

دو گروه اول طرفداران کمی دارند. اما گروه سوم تعدادشان بیشتر است و روش های متنوعی م یگویند مثل: استفاده از فعالیت های عملی، استفاده از مناظره، تصمیم گیری، روش نمایشی، روش داستان، واداشتن به نقدکردن، طرح سؤالات مختلف، پاسخ به سؤالات، ایفاء نقش، طرح معما، بحث کردن. اما نکته مهم این است که در بیان نظرات خود بسیار کلی صحبت می‌کنند.

« مطالعه کتب گوناگون و دعوت از صاح بنظران مربوط در مدرسه و تعمیم آن به اولیاء …»

«… باید از روش های نمایشی و داستان برای آموزش کودکان استفاده کرد

«. واداشتن دانش آموز به اظهار نظر ‌در مورد موضوعات مختلف و نتیجه گیری مثبت. …»

۲-۲-۲-۱-۳٫ نتایج استفاده از تفکر انتقادی:

در نتیجه استفاده از تفکر انتقادی شکوفایی و ارتقاء عملکرد ذهن حاصل م یشود و ما در عمل خواهیم دید افرادی که از تفکر انتقادی بالایی برخوردار هستند دارای: عملکردها و افکار بهتر، شخصیت ساخته شد هتر، خلاقیت بیشتر، تفکر و تعمق بیشتر ‌در مورد موضوع، قدرت استدلال بالاتر، تیزبینی بیشتر و به طور خلاصه موجب پیشرفت فردی خواهد شد و نهایتاًً با ارتقاء این موارد در فرد، پیشرفت جامعه حاصل خواهد شد. زیرا جامعه از افراد تشکیل شده است.

«.کسی که انتقاد می‌کند شخص منتقد است و تمام اشکالات جزئی هر فعالیتی را در نظر می‌گیرد و موجب بهبود واصلاح عملکردها و هد فهای فرد می شود…»

«استفاده از تفکر انتقادی سبب شکوفایی و ارتقاء ذهنیت دانش آموز می شود و چنین مطالبی به فرد کمک می‌کند که در مسیر بهتری گام بردارد و نتیجه آن ساخته شدن شخصیت فرد است…»

«فردی که تفکر انتقادی خوبی دارد و از آن استفاده می‌کند، راه کارهای جدید ارائه می‌کند. در واقع آدم خلاقی است. تفکر انتقادی، خلاقیت او را بیشتر می‌کند…»

«. فردی که دارای تفکر انتقادی مناسب است، اطلاعات و مسائل درسی خود را کورکورانه حفظ نمی کند و فرد عمیقی است…»

«.وقتی با مسئله ای روبرو هستیم، بویژه وقتی امکان مشاهده مستقیم نداریم، باید اطلاعات جمع‌ آوری کنیم، دو دو تا چهار تا کنیم. با این روش ها تفکر انتقادی خود را بالا م یبریم و در واقع قدرت استدلال خود را بهتر می‌کنیم…»

«. از آن جایی که دانش آموزان امروز، افراد توانمند فردا می‌باشند، در نتیجه تربیت انسان هایی با تفکر انتقادی و خلاق، شهروندانی آگاه و تیزبین به وجود می آورد که می‌تواند موجب پیشرفت جامعه شود…»

۲-۲-۲-۱-۴٫ ویژگی‌های تفکر انتقادی

وید (۱۹۹۵) هشت ویژگی را برای تفکر انتقادی بیان می‌دارد. تفکر انتقادی درگیر سئوال پرسیدن و تعریف مشکل،‌ آزمون مدارک، تجزیه و تحلیل پیش فرضها و سوگیری‌ها، اجتناب از استدلال هیجانی، اجتناب از زیاد ساده کردن، توجه به سایر تفاسیرو تحمل ابهامات است. استروم و باکوس (۱۹۹۵) سر و کار داشتن با ابهام را به عنوان یک بخش اساسی و ضروری براتی تفکر انتقادی مطرح نمودند. بیر (۱۹۹۵) در کتاب تفکر انتقادی در توضیح ویژگی‌های اساسی برای تفکر انتقادی به موارد زیر اشاره می‌کند:

معیار: برای تفکر کردن به طور انتقادی معیار مورد نیاز است یعنی داشتن شروطی که باید در برخی چیزها وجود داشته باشد، تا به عنوان مسائل قابل قبول مورد قضاوت قرار گیرند. اگرچه در هر حوزه درسی، معیارهای متفاوتی برای این امر وجود دارد،‌اما برخی استانداردها برای همه موضوعات کاربرد دارد. نظیر اینکه یک اظهارنظر باید متکی بر حقایق صحیح و مناسب و منابع معتبر، دقیق و غیر سودار، از اشتباهات منطقی بدور و با استدلال کردن است.

حسابرسی

تاریخ

قا نون

علم فیزیکی(آزمایشی یا شهودی)

علم محض (منطق قانونمند ریاضی)

ویژگی‌های مهم

حمایت از استفاده کنندگان اطلاعات

تفسیر ودرک گذشته

حمایت وحفظ عدل

توسعه نتایج حاصل از جهان طبیعی

اظهار واعلام تمام ارتباطات مهم مربوط به سیستم که از طریق فرضیات مورد قبول تحت تأثیر قرار می‌گیرد

هدف خاص حوزه ای که شواهد به آن مربوط است

صورت های مالی

اثر اتفاقات وپیشرفتها روی سازمان‌ها ورفتارهای انسانی

وقوع درزمان ‌و مکان

پدیده‌های فیزیکی یا طبیعی

ارتباطات انتزاعی

موضوعی که شواهد به آن مربوط است

ارائه توسط ‌گروه‌های طرفدار وغیر طرفدار- جمع‌ آوری وتوسعه یافته ها توسط گروه غیر طرفدار- توجیه

جمع‌ آوری قراردادهای موجود برای بررسی های مهم وانتقادپذیر

ارائه توسط ‌گروه‌های متقابل –استدلال واستنباط منطقی

استنتاج از مشاهدات وآزمایشات استدلال – ترکیب استدلال واستنتاج

استدلال از روی اصول موجود

روش های جمع‌ آوری یا توسعه

مثبت ومنفعل

مثبت متفاوت از علوم ریاضیاتی وآزمایشی

منفعل

مثبت ومنفعل

مثبت

نقش، در جمع‌ آوری یا توسعه

( بسط)

استانداردهای

حرفه ای

قوانین نقد داخلی وخارجی

قوانین ارتباطات

استانداردهای آزمایشگاهی– قوانین استنباط آماری –قوانین منطقی-استنباطهای منطقی

قوانین منطق

انواع قوانین حاکم برمطالعه شواهد

یک فاکتور کنترلی

کم

یک فاکتور کنترل کننده

ندارد

ندارد

اهمیت زمان در قضاوت وجمع آوری شواهد

انواع مختلف کامل تا مجاب کننده

مجاب کننده

هدفی برای اندازه گیری های احتمالات ریاضی

متغییر از کاملا” نزدیک تا احتمالا” حساس

کامل

حساسیت شواهد در قضاوت

روش گردآوری و توسعه شواهد- در برخی از حوزه های علمی ، قضاوت کننده تنها به مشاهده شواهد محدود می شود . در برخی دیگر ممکن است به جستجوی شواهد بپردازد و در موارد دیگر ممکن است شواهد مورد نیاز را از طریق آزمایش و یا استدلال منطقی فراهم آورد

قوانین استفاده از شواهد- حوزه های علمی پیشرفته ، قواعد و استانداردهایی برای گردآوری و ارزیابی شواهد دارند . این قواعد ممکن است به راحتی مورد پذیرش باشند و یا اینکه جنبه رسمی و تشریفاتی داشته باشند.

تأثیر زمان بر فرایند قضاوت- زمان در جمع‌ آوری شواهد ممکن است فاکتور تعیین کننده و با اهمیت باشد. در برخی موارد شواهد باید مشاهده وجمع آوری شده و قضاوت در محدودیت های زمانی نسبتاً مشخص انجام شود و در مواردی (مانند تحقیقات در علم فیزیک) ممکن است به هیچ وجه زمان عامل محدود کننده و یا تعیین کننده نباشد .

تأثیر شواهد از جهت درجه متقاعد کنندگی بر ذهن قضاوت کننده – برخی از شواهد بسیار مجاب کننده اند در حالی که مدارک دیگر از قدرت متقاعد کنندگی کمتری برخوردارند (همان منبع، ۷۳)^۱.

در علوم نظری شامل ریاضیات و منطق ، شواهد در جهت تعیین و حمایت از ارتباط های انتزاعی در شرایط مشخص هستند . شواهد حمایت کننده از این روابط از طریق استنتاج بر اساس اصول تعیین شده و قضایای پذیرفته شده ، جمع‌ آوری می‌شوند. قضاوت کننده یا از طریق استدلال قیاسی به تأیید گزاره های مورد نظرمی پردازد و یا به دنبال کسب شواهدی جهت ارزیابی می‌باشد. قواعد منطق و یا استنتاج های منطق و ریاضی در خلق شواهد تأثیر گذار است. زمان عامل مهمی در این گونه قضاوت نمی باشد و تا زمانی که شواهد استنتاجی معتبر باشند مجاب کننده اند .

دانشمندی که در زمینه مسائل تجربی کار می‌کند به ارزیابی پدیده‌های طبیعی و فیزیک مشغول است . وی شواهد را از طریق آزمایش تحت شرایط کنترل شده و مشاهده ، جمع‌ آوری می‌کند و نیز او ممکن است نقش منفعل در جمع‌ آوری شواهد داشته و تنها شواهدی که در اختیارش قرار می‌گیرد مشاهده و بررسی نماید یا از طریق آزمایش و یا بر اساس استانداردهای آزمایشگاهی (نقش فعال) آن ها را ایجاد کند. همچنین به علت محدودیت هایی مانند ناتوانی در بررسی تمام نمونه ها ، قواعد استنباط آماری نیز به کار گرفته می شود . شواهد شامل شواهد تقریباً مطلق و شواهد متقاعد کننده اند . همان‌ طور که قبلاً ذکر شد ممکن است زمان نقش محدود کننده ای نداشته باشد .

رشته حقوق با علم فیزیک از جنبه‌های مهمی متفاوت است. قضاوت کننده در اینجا با موارد خاص روبروست. زیرا شواهد ، مربوط به رویدادهایی است که در زمان و مکان معین رخ داده است و قضاوت کننده نقشی در جمع‌ آوری آن ندارد . بلکه شواهد را طرفین دعوی ارائه می‌کنند.

فرضیه‌ها و قوانین خاصی بر ارزیابی و پذیرش و استفاده از شواهد حاکم است. زمان معمولاً عامل مهمی است. زیرا قاضی باید در یک زمان منطقی تصمیم گیری کند و با گذر زمان ممکن است از اعتبار شواهد کاسته شود. چون شاهدان ممکن است فوت کنند و یا موضوع را فراموش کنند. شواهد ارائه شده مطلقاً مجاب کننده نیستند و ممکن است قضاوت نهایی بر اساس شواهدی صورت گیرد که کم اهمیت و کمتر قطعی می‌باشند (همان منبع ،۷۶ -۷۴)^۱.

علم تاریخ به تفسیر و درک رویدادهای گذشته یا مطالعه اثر حوادث و پیشرفت ها بر ساماندهی جامعه و رفتار ‌گروه‌های انسانی توجه دارد. شواهد آن شامل اسناد و آثار بجا مانده و خاطرات مکتوب افرادی است که درباره حادثه اطلاعاتی دارند. شواهد توسط مورخ خلق نمی شوند بلکه از پیش وجود داشته اند. کار وی کشف و ایجاد ارتباط و بررسی منتقدانه شواهد می‌باشد. ‌بنابرین‏ نقشی مثبت در جمع‌ آوری مدارک دارد ولی متفاوت از ریاضیدان و دانشمند علوم تجربی است. زمان برای مورخ مهم است ولی نقش تعیین کننده ندارد چرا که طولانی شدن فاصله بین رخداد یک حادثه و زمان بررسی آن منجر به ایجاد مشکل در کشف و جمع‌ آوری شواهد می شود. با کوتاه کردن زمان، تأثیر گرایش های فردی مورخ و نظرات شخصی افراد درگیر کم رنگ تر خواهد شد. ‌بنابرین‏ شواهد موجود برای مورخ به ندرت می‌تواند متقاعد کننده باشد و یافته های وی با اطمینان مطلق به دست نمی آید .

بین حسابرسی و سایر ‌گروه‌های ذکر شده از نقطه نظر نوع شواهد و مسائل مربوط به آن تفاوت هایی موجود است. کار حسابرسی، با استفاده کنندگان از صورت های مالی در ارتباط است . هدف حسابرسی گواهی کیفیت اطلاعات مندرج در صورت های مالی است. هدف کلی آن شاید نسبت به دیگر زمینه‌های مورد بحث محدودتر است ولی مشکلات آن محدودتر از مشکلات سایر زمینه ها نمی باشد. موضوعی که شواهد به آن مربوط می شود تأیید منصفانه بودن کیفیت اطلاعات درج شده در صورت های مالی است. برخی از شواهد وجود دارند مانند اطلاعاتی که ازطریق پرسنل و مسئولان واحد مورد رسیدگی فراهم می شود. برخی دیگر را حسابرس به دست می آورد مانند اطلاعاتی که از تأییدیه ها، بررسی تحلیلی و سایر روش های حسابرسی کشف می شود و در نهایت شواهدی که از شواهد دیگر ناشی می شود مانند شواهدی که از شباهت موضوع مورد رسیدگی، با موارد بررسی شده در گذشته (که حاصل تجربه حسابرس است) جمع‌ آوری می شود. بدین ترتیب حسابرس که به نوعی قضاوت کننده نیز هست در گردآوری شواهد نقش مثبت دارد. گرچه در مواردی، در جمع‌ آوری شواهد منفعلانه عمل می‌کند (همان منبع، ۷۷)^۲.

ب) خصایص جسمانی و روانی اطفال

در این قسمت به بخشی از خصایص و ویژگی های جسمانی و روانی اطفال ازجمله چگونگی تغییرات رشدیافتگی و یا رشد نایافتگی آنان ، تغییرات بدنی ، نقش هورمون ها در فرایند رشد به لحاظ فیزیولوژیکی آنان ، و همچنین به بیان چگونگی پیدایش تفکر و جنبه‌های فعالیت ذهنی و روانی و مراتب هوش آنان ، اینکه اطفال در چه شرایطی در مواجهه با مسایل پیرامون خود ، ویژگی انعطاف پذیری و تلقین پذیری و آسیب پذیری را دارا می‌باشند را از زوایای علوم زیستی ، روانشناسی و جامعه شناختی مورد بررسی و تبیین قرار می‌دهیم .

1. عدم رشد قوای جسمی و ذهنی

در نظام حقوق جزایی ، مسئولیت ؛ بر هر انسانی مترتب است که به لحاظ قوای جسمی ، ذهنی ، روانی و عاطفی به تکامل رسیده باشد . ‌بنابرین‏ مقصوداز عدم رشد قوای جسمی و ذهنی حکایت از آن دارد که نوزاد انسان تحت چه شرایطی فرایند رشد ایشان دچار تغییرات می‌گردد .

اندیشمندان و جرم شناسان قدیمی بر این باورند که عوامل زیستی و بیولوژیکی در ارتکاب جرم کودکان دخالت دارد .

طبق نظریه دیدگاه عمر^[۳۵] رشد انسان تحت تاثیر عوامل متعددی چون زیستی ، تاریخی ، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد از جمله این تاثیرات ، رویدادهایست که قویا با مقیاس سن انسان ارتباط دارند . برای مثال ، اغلب افراد انسانی طی سپری شدن یکسال از تولد خود قادر به راه رفتن می‌باشند یا در طول سال های پیش دبستانی زبان بومی یا مادری خود را فرا می گیرند ویا اینکه در حدود ۱۲ تا ۱۴ سالگی بالغ می‌شوند این رویداد ها تحت تاثیر عوامل زیستی قرار دارد . آداب اجتماعی نیز می‌تواند تاثیرات مربوط به سن را ایجاد کند به عنوان مثال ، شروع کردن مدرسه در حدود ۶ سالگی ، گرفتن گواهی نامه رانندگی در ۱۶ سالگی . تاثیرات مربوط به سن در کودکی و نوجوانی خیلی متداولند . زیرا تغییرات زیستی در این سنین سریع هستند و فرهنگ ها بسیاری از تجربیات مرتبط با سن را تحمیل می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که فرد انسانی مهارت های لازم برای مشارکت در جامعه را کسب ‌کرده‌است .

هورمون ها یا به عبارتی غدد مترشحه درونی انسان ها عواملی هستند که هر کدام از آنان تاثیرات زیادی در عملکرد متابولیسم و برخی از تحولات فیزیولوژیکی بدن انسان دارند . در این جا به برخی از این تغییرات اشاره می شود.

امروزه کشفیات علم غددشناسی یا به عبارتی علم اندوکرینولوژی میزان تاثیرات غدد داخلی انسان را در رفتارها و تغییرات روحی و جسمی انسان‌ها کشف نموده و بر آن صحه می‌گذارد .

از مصادیق نقش هورمون ها ^[۳۶] در فرایند رشد می توان گفت : زمانی که مقدار ترشحات هورمونی تیروکسین افزایش یابد تاثیرات آن بر روی سیستم مرکزی اعصاب نیز بیشتر می شود در چنین حالتی فرد احساس خوبی در خود درک می‌کند این نوع افراد در پاسخ گویی به هر نوع تحریکی و یا بازخوانی به سرعت واکنش نشان داده و فعالیت های ذهنی در این نوع افراد بیشتر و کارآمدتر می شود .

برعکس زمانی که میزان ترشحات هورمونی در این سیستم کاهش پیدا کند برخی از بیماری‌ها و معلولیت های ذهنی و عصبی در فرد متظاهر می‌گردد در چنین وضعیتی در اثر عدم ترشح کافی تیروکسین فرد علاوه بر مشاهده انواع ناراحتی ها و بیمارهای جسمانی از بروز برخی بیماری ها و ناتوانی های روحی و روانی نیز رنج می‌برد .

غدد هیپوفیز ، تیرویید و فوق کلیوی از جمله غددهای هورمونی در بدن انسان هستند که سهم عمده ای در میزان رشد ذکاوتی و بهره هوشی فرد و واکنش های عصبی وی دارند . وجود مشکل در فعالیت غدد مذکور باعث می شود که فرد در رسیدن به دوره بلوغ طبیعی دچار معضل شده و یا زودتر از زمان به بلوغ برسد و یا اینکه بسی دیرتر از زمان موعد به دوره بلوغ پا بگذارد .

افرادی که در رشد و فعالیت های غدد مترشحه درونی خود با مشکل مواجهه هستند غالبا دیرتر به بلوغ رسیده و در مقایسه با دیگر افراد هم سن وسال خود بسی چاق تر دیده می‌شوند که ‌به‌تدریج‌ اثرات سوء عدم فعالیت منتظم غدد داخلی بدن مشکلات روحی و ذهنی نیز در آن ها پدید می‌آید . این نوع افراد غالبا دوستدار رفتارها و حوادثی می‌شوند که برایشان هیجان بیشتری ببخشد .

یکی از مواردی که ناظر بر اختلال در رشد یا عدم رشد جسمی و روانی نوزاد انسان هست نابهنجاریهای کروموزومی است تحت عنوان نمونه نقصی که در جریان تقسیم کروموزومی ، کروموزوم بیست وسه به وجود می‌آید یک کروموزوم اضافی X یا Y ایجاد می شود . شخصی که در کروموزوم بیست و سوم یک ترکیب XXY دارد از نظر ظاهر جسمانی شباهت یک انسان مرد است لیکن همراه با ویژگی های بارز زنانه با سینه های بزرگ و بیضه های کوچک که قادر به تولید نطفه نیست . این حالت از نمونه های نادر از هر ۴۰۰ نوزاد یکی به آن مبتلا می شود .

خصوصیات روانی و ذهنی وراثتی یکی دیگر از عوامل ژنتیکی است که بر کودک تاثیر می‌گذارد . عقب ماندگی ذهنی و فقدان بهره هوشی یکی دیگراز خصوصیاتی است که از طریق ژن به کودک منتقل می‌گردد .و می‌تواند او را در ارتکاب به جرم یاری دهد .

کودک به دلیل نداشتن بهره هوشی مناسب و عدم درک عقوبت کاری راکه انجام می‌دهد ناخواسته مرتکب عمل خلاف اجتماعی می‌گردد .

از مصادیق دیگر عدم رشد قوای جسمی و ذهنی ، اطفال عقب ماندگی ذهنی است .

از مشخصه اصلی این افراد ذکاوت اندک ، هشیاری عملی ناقص ، عدم استنباط منطقی ، قدرت حافظه ضعیف ، قابلیت های ذهنی کم ، و واکنش های گفتاری و رفتاری نامعقول که در اصطلاح عامیانه به آن ها کودن ، احمق و یا سفیه گفته می شود .

کودکان عقب مانده ذهنی غالبا به طور وراثتی و یا در اثر بروز بیماری های واگیر دار و عفونی در دوران کودکی و طفولیت و یا مصرف داروهای غیر مجاز دچار این عارضه شده و در آن ها رشد عقلی و ذهنی بسی کندتر از رشد جسمانی به ترقی و توسعه خود می پردازد . یعنی کودک به طور متعارف از نظرذهنی و روانی رشد نکرده و رفتارها و حرکاتی از خود نشان می‌دهد که غیر متعارف تشخیص داده و در برابر مسایل و رخدادها قدرت استنباط و یا ایجاد واکنش مناسبی ندارد .

عوامل فیزیولوژیکی باعث می شود تاثیرات سوء وراثتی در کودک ایجاد نموده و او را در ارتکاب جرم یاری نموده و عملش را تسریع بخشد .بر اساس آمارها می توان گفت که ۵۳درصد از کودکان بزهکار قربانی خصوصیات فیزیولوژیکی والدین و منسوبین خود هستند.

آدمیان در جریان رشد عادی خود حرف زذن یاد می گیرند .اما پیش از رسین به سطح معینی از رشد عصبی قادر به تکلم نیستند . بنابرین آنچه در این مقال به اختصار آورده شدحاصل نتایج پژوهش هایست که اطفال بنا به شرایط تغییرات زیستی در فرایند رشدشان در اثر رشد نایافتگی یا عدم رشد در قوای جسمی و ذهنی این واکنش ها را در پی خواهد داشت که از نظرعلمی به اثبات رسیده است .

۲ – تلقین پذیری و انعطاف پذیری نسبی

مقصود از تلقین پذیری و انعطاف پذیری نسبی کودکان بدین معنی و مفهوم است که اطفال از دیدگاه جرم شناختی ، شخصیت آنان به گونه ای هست که در حال شکل گیری و فرایند اجتماعی شدن می‌باشد . بدین منظور اطفال از این منظر تحت عنوان سه گروه از کودکان ناسازگار ^[۳۷] مطرح می‌شوند کودکان بزهکار، کودکان منحرف و کودکان در معرض خطر.